શ્રીવૈષ્ણવસંધ્યાવિધિઃ

લઘુસન્ધ્યાવિધિઃ

પવિત્રાસને શુદ્ધભૂમાવુપવિષ્ય શુદ્ધજલે તુલસીં નિક્ષિપ્ય
"ૐ વિં વિરજાયૈ નમઃ"
ઇત્યુચ્ચાર્ય
શ્વેતતિલકં હસ્તે ઘર્ષણમ્
તત્ર મન્ત્રઃ
ૐ વિષ્ણોર્નુકં વીર્યાણિ પ્રબોચં યઃ પાર્થિવાનિવ્વિમમે રજા ગું સિ .
યોઽઅસ્કભા યદુત્તર ગૂં સધસ્થં વિચક્રમાણસ્ત્રેધોરુગાય..

તતો મધ્યે ૐ વિલિખ્ય તતઃ પરિતઃ ષટ્કોણં વિલિખ્ય
મૂલેન મન્ત્રેણ અભિમન્ત્ર્ય વિષ્ણુગાયત્ર્યા તર્જન્યા અઙ્ગુલ્યા લલાટે ધારયેત્
તત્ર શ્વેતતિલકધારણમન્ત્રઃ
ૐ નારાયણાય વિદ્મહે વાસુદેવાય ધીમહિ તન્નો વિષ્ણુઃ પ્રચોદયાત્ ..

પશ્ચાત્
અવશેષતિલકં હસ્તં પ્રક્ષાલ્ય "ૐ વાસુદેવાય નમઃ" ઇત્યુચ્ચાર્ય શિરસિ ધારયેત્ વા શુદ્ધવાસસિ .
તતઃ શ્રીચૂર્ણં હસ્તે ઘર્ષણમ્
તત્ર મન્ત્રઃ
ૐ ગન્ધદ્વારાં દુરાધર્ષાન્નિત્યપુષ્ટાં કરીષિણીમ્ .
ઈશ્વરીં સર્વભૂતાનાં તામિહોપહ્વયે શ્રિયમ્ ..

ઇતિ ઘર્ષયિત્વા
શ્રીં વિલિખ્ય દશવારં શ્રીં શ્રિયૈ નમઃ ઇત્યનેન મન્ત્રેણાભિમન્ત્રણં કૃત્વા
લક્ષ્મીગાયત્ર્યા
ૐ મહાલક્ષ્યૈ ચ વિદ્મહે વિષ્ણુપત્ન્યૈ ચ ધીમહિ તન્નો લક્ષ્મીઃ પ્રચોદયાત્ ..

વા
ૐ શ્રીં શ્રિયૈ નમઃ ઇત્યુચ્ચાર્ય લલાટે ધારયેત્ .
પશ્ચાત્ અવશેષં શ્રીચૂર્ણં હસ્તં પ્રક્ષાલ્ય ૐ મહાલક્ષ્મ્યૈ નમઃ ઇત્યુચ્ચાર્ય શિરસિ વા શુદ્ધવાસસિ ધારયેત્ .
તતઃ શ્રીવાક્યગુરુપરમ્પરાં શ્લોકગુરુપરમ્પરાઞ્ચ ઉચ્ચાર્ય શ્રીપાદતીર્થઞ્ચ સ્વીકૃત્ય આચમેત્
તત આચમનમ્
ૐ અચ્યુતાય નમઃ ૐ અનન્તાય નમઃ ૐ ગોવિન્દાય નમઃ
ઇતિ ત્રિભિર્મન્ત્રૈઃ ત્રિબારં આચમ્ય ૐ વિષ્ણવે નમઃ ઇતિ હસ્તં પ્રક્ષાલનમ્ કુર્યાત્
સંકલ્પં કુર્યાત્
હરિઃ ૐ તત્સત્ હરિઃ ૐ તત્સત્ હરિઃ ૐ તત્સત્ ૐ વિષ્ણુર્વિષ્ણુર્વિષ્ણુઃ અદ્યેહ શુભપુણ્યતિથૌ અમુકગોત્રોપન્ન અમુકપ્રવરાન્વિત અમુકનામોઽહં ભગવદાજ્ઞયા ભગવન્મુખોલ્લાસાર્થં પ્રાતઃ / મધ્યાહ્ને / સાયં સન્ધ્યોપાસનમહં કરિષ્યે .
સર્વાઙ્ગં કુશૈર્માર્જનં કુર્યાત્
ૐ અપવિત્રઃ પવિત્રો વા સર્વાવસ્થાઙ્ગતોપિવા .
યઃ સ્મરેત્ પુણ્ડરીકાક્ષં સ બાહ્યાભ્યન્તરઃ શુચિઃ ..

આસનશુદ્ધિં કુર્યાત્
ૐ પૃથ્વિ ત્વયા ધૃતાલોકા દેવિ ત્વં વિષ્ણુના ધૃતા ..

ત્વઞ્ચ ધારય માં દેવિ પવિત્રં કુરુ ચાસનમ્ ..

પ્રાણાયામઃ
ૐ ભૂઃ ૐ ભુવઃ ૐ સ્વઃ ૐ મહઃ ૐ જનઃ ૐ તપઃ ૐ સત્યમ્ ૐ તત્સવિતુર્વરેણ્યં ૐ ભર્ગો દેવસ્ય ધીમહિ .
ૐ ધિયો યો નઃ પ્રચોદયાત્ ૐ આપોજ્યોતિરસોમૃતં બ્રહ્મભૂર્ભુવઃ . સ્વરોમ્ .
ઇતિ પૂરકં કૃત્વા, એવં પ્રકારેણ કુમ્ભકં રેચકઞ્ચકુર્યાત્ ..

પ્રાતઃ કાલે
ૐ સૂર્યશ્ચમા મન્ન્યુશ્ચ મન્ન્યુપતયશ્ચ મન્ન્યુકૃતેભ્યઃ પાપેભ્યો રક્ષન્તામ્ .
યદ્રાત્ર્યાપાપમકાર્ષમ્મનસા વાચા હસ્તાભ્યાં પદ્ભ્યામુદરેણ શિશ્ના.
રાત્રિસ્તદવલુમ્પતુ યત્કિઞ્ચિદુરિતં મયિ ઇદમહં મામમૃતયોનૌ સૂર્યે જ્યોતિષિ જુહોમિ સ્વાહા ..

મધ્યાન્નકાલે
ૐ આપઃ પુનન્તુપૃથિવીપૃથ્વી પૂતા પુનન્તુ મામ્ .
પુનન્તુ બ્રમણસ્પતિર્બ્રહ્મ પૂતા પુનન્તુ મામ્ .
યદુચ્છિષ્ટમભોજ્યઞ્ચ યદ્વા દુશ્ચરિતં મમ .
સર્વમ્પુનન્તુમામાપોઽસતાઞ્ચપ્રતિગ્રહ ગું સ્વાહા ..

સાયં કાલે
ૐ અગ્નિશ્ચ મા મન્ન્યુશ્ચ મન્ન્યુપતયશ્ચ મન્ન્યુકૃતેભ્યઃ પાપેભ્યો રક્ષન્તામ્ .
યદહ્ના પાપમકાર્ષમ્મનસા વાચા હસ્તાભ્યાં પદ્ભ્યામુદરેણ શિશ્ના.
અહસ્તદવલુમ્પતુ યત્કિઞ્ચિદ્દુરિતં મયિ .
ઇદમહં મામમૃતયોનૌ સત્યે જ્યોતિષિ જુહોમિ સ્વાહા ..

પવિત્રં ગૃહીત્વા આત્માનં જલં પ્રોક્ષયેત્
ૐ પવિત્રેસ્થો વૈષ્ણવ્યૌ સવિતુર્વઃ પ્રસવ ઉત્પુનામ્યચ્છિદ્રેણ પવિત્રેણ સૂર્યસ્ય રશ્મ્મિભિઃ ..

તસ્ય તે પવિત્રપતે પવિત્ર પૂતસ્ય યત્કામ પુને તચ્છકેયમ્ ..

વક્ષમાણ મન્ત્રેણ મૂલમન્ત્રમુચ્ચારયજલં પરિક્રામયેત્
ૐ અપસર્પન્તુ યે ભૂતા યે ભૂતા ભૂમિસંસ્થિતાઃ.
યે ભૂતા વિઘ્નકર્તારસ્તે નશ્યન્તુ શિવાજ્ઞયા ..

તતો માર્જયેત્-
ૐ ભૂઃ પુનાતુ શિરસિ ૐ ભુવઃ પુનાતુ નેત્રયોઃ ૐ સ્વઃ પુનાતુ કણ્ઠે ૐ મહઃ પુનાતુ હૃદયે ૐ જનઃ પુનાતુ નાભ્યામ્ ૐ તપઃ પુનાતુ પાદયોઃ ૐ સત્યં પુનાતુ પુનઃ શિરસિ ૐ ખં બ્રહ્મ પુનાતુ સર્વત્ર ..

પુનશ્ચ માર્જનમ્
ૐ આપોહિષ્ઠામયોભુવઃ ઇતિ મસ્તકે .
ૐ તાન ઊર્જે દધાતનઃ ઇતિ ભૂમૌ .
ૐ મહેરણાય ચક્ષસ ઇતિ હૃદયે .
ૐ યોવઃ શિવતમોરસ ઇતિ હૃદયે.
ૐ તસ્ય ભાજયતેહનઃ ઇતિ ભૂમૌ .
ૐ ઉશતીરિવ માતરઃ ઇતિ મસ્તકે .
ૐ તસ્મા અરઙ્ગ મામવઃ ઇતિ મસ્તકે .
ૐ યસ્ય ક્ષયાય જિન્વથઃ ઇતિ હૃદયે .
ૐ આપો જનયથાચનઃ ઇતિ ભૂમૌ .
વામહસ્તે જલં સંસ્થાપ્ય દક્ષિણહસ્તેન પિધાય મન્ત્રં પઠિત્વા માજયેત્.
ૐ દ્રુપદાદિવ મુમુચાનઃ સ્વિન્નઃ સ્નાતો મલાદિવઃ .
પૂતં પવિત્રેણેવાજ્યમાપઃ શુન્ધન્તુ મૈનસઃ ..

દક્ષિણહસ્તસ્થજલં નાસિકા સમીપં નીત્વા મન્ત્રં પઠિત્વા દર્શનં વિનૈવ વામભાગે ક્ષિપેત્ .
ૐ ઋતં ચ સત્યં ચાભીદ્ધા તપસોઽધ્યજાયત .
તતો રાત્ર્યજાયત તતઃ સમુદ્રોઽઅર્ણવઃ .
સમુદ્રાદર્ણવાદધિ સંવત્સરોઽઅજાયત.
અહોરાત્રાણિ વિધદદ્વિશ્વસ્ય મિષતો વશી.
સૂર્યાચન્દ્રમસૌ ધાતા યથાપૂર્વમકલ્પયત્ .
દિવઞ્ચ પૃથિવીઞ્ચાન્તરિક્ષમથોસ્વઃ ..

નિમ્નમન્ત્રં પઠિત્વા જલાચમનં કુર્યાત્
ૐ અન્તશ્ચરસિ ભૂતેષુ ગુહાયાં વિશ્વતોમુખઃ .
ત્વં યજ્ઞસ્ત્વં વષટ્કાર આપો જ્યોતિ રસોમૃતમ્..

મૂલેન સંપુટીકૃત્ય ગાયત્રીમન્ત્રેણ ત્રિવારં સૂર્યનારાયણાય અર્ઘ્યં દદાતુ .
અથવા
વક્ષમાણમન્ત્રેણ ચતુર્થવારં દદ્યાત્ .
ૐ આકૃષ્ણેન રજસાવર્તમાનો નિવેશયન્મૃતં મર્ત્યઞ્ચ .
હિરણ્યયેન સવિતા રથેન દેવો યાતિ ભુવનાનિ પશ્યન્ .
તતો હસ્તૌ ઉપરિકૃત્ય સૂર્યાભિમુખો ભૂત્વા
મન્ત્રં પઠેત્
ૐ ઉદ્વયન્તમસસ્પ્પરિસ્વઃ પશ્યન્ત ઉત્તરમ્ દેવન્દેવક્ત્રા સૂર્યમગન્ન્મ જ્જ્યોતિરુત્તમમ્ ..

ૐ ઉદુત્યઞ્જાતવેદસન્દેવં વ્વહન્તિ કેતવઃ દૃશે વિશ્શ્વાય સૂર્યમ્ ..

ૐ ચિત્રન્દેવાનામુદગાદનીકઞ્ચક્ષુર્મિત્ત્રસ્ય વ્વરુણસ્યાગ્નેઃ .
આપ્રાદ્યાવા પૃથિવીઽઅન્તરિક્ષ ગું સૂર્ય આત્મા જગતસ્તસ્ત્થુષશ્ચ ..

અત્ર બ્યાઘ્રચક્ષુષમુદ્રયાત્ર સૂર્યમણ્ડલ વર્તિં નારાયણં પશ્યન્તિ
ૐ તચ્ચક્ષુર્દેવહિતં પુરસ્તાચ્છુક્રમુચ્ચરત્.
પશ્યેમશરદઃ શતઞ્જીવેમશરદઃ શત ગું શ્રૃણુયામશરદઃ શતં પ્રબ્રવામશરદઃ શતમદીનાઃ .
સ્યામશરદઃ શતમ્ભૂયશ્ચ શરદઃ શતાત્ .
શ્રીસૂર્યનારાયણસ્ય પ્રાર્થનાં કુર્યાત્
ૐ હિરણ્મયેન પાત્રેણ સત્યસ્યાપિહિતં મુખમ્ .
તત્વં પૂષન્નપાવૃણુ સત્યધર્માય દૃષ્ટયે ..

ૐ પૂષન્નેકર્ષે યમસૂર્યપ્રાજાપત્ય વ્યૂહરસ્મીન્ સમૂહતેજોયત્તે રૂપં
કલ્યાણતમં તત્તે પશ્યામિ યોસાવસૌ પુરુષઃ સોહમસ્મિ ..

ૐ વાયુરનિલમમૃતમથેદં ભસ્માન્ત ગું શરીરમ્
ૐ ક્રતોશ્મર ક્લીવેશ્મર કૃત ગું શ્મર ..

ૐ અગ્નેનય સુપથારાયે અસ્માન્ વિશ્વાનિ દેવ વયુનાનિ વિદ્વાન્ .
યુયોધ્યસ્મજ્જુહુરાણમેનો ભૂયિષ્ઠાન્તે નમ ઉક્તિં વિધેમ ..

અત્ર દ્વિવારં વિષ્ણુગાયત્રીં જપેત્
ૐ નારાયણાય વિદ્મહે વાસુદેવાય ધીમહિ તન્નો વિષ્ણુ પ્રચોદયાત્ .
તતઃ સૂર્યન્નમસ્કુયાત્
ૐ વિશ્વતશ્ચક્ષુરુત વિશ્વતોમુખો વિશ્વતોબાહુરુત વિશ્વતસ્પાત્ .
સંબાહૂભ્યાન્ધમતિ સંપતત્રૈવાભૂમિં જનયન્દેવ એકઃ .
આસને સ્થિત્વા આચમ્ય ન્યાસં કુર્યાત્
કરન્યાસઃ
ૐ ભૂઃ અઙ્ગુષ્ઠાભ્યાં નમઃ. ૐ ભુવઃ તર્જનીભ્યાં નમઃ .
ૐ સ્વઃ મધ્યમાભ્યાં નમઃ .
ૐ તત્સવિતુર્વરેણ્યં અનામિકાભ્યાં નમઃ .
ૐ ભર્ગો દેવસ્ય ધીમહિ . કનિષ્ઠિકાભ્યાં નમઃ .
ૐ ધિયો યો નઃ પ્રચોદયાત્ કરતલકરપૃષ્ઠાભ્યાં નમઃ .
તતોઽઙ્ગન્યાસઃ
ૐ ભૂઃ જ્ઞાનાય હૃદયાય નમઃ . ૐ ભુવઃ ઐશ્વર્યાય શિરસે સ્વાહા .
ૐ સ્વઃ શક્ત્યૈ શિખાયૈ વષટ્ . ૐ તત્સવિતુર્વરેણ્યં બલાય કવચાય હુમ્ .
ૐ ભર્ગો દેવસ્ય ધીમહિ તેજસે નેત્રાભ્યાં વૌષટ્ . ૐ ધિયો યો નઃ પ્રચોદયાત્ અસ્ત્રાયફટ્ ..

કરન્યાસઃ
ૐ ૐ અઙ્ગુષ્ઠાભ્યાં નમઃ ૐ નં તર્જનીભ્યાં નમઃ .
ૐ મોં મધ્યમાભ્યાં નમઃ . ૐ નાં અનામિકાભ્યાં નમઃ
ૐ રાં કનિષ્ઠિકાભ્યાં નમઃ ૐ યં કરતલકરપૃષ્ઠાભ્યાં નમઃ
ૐ ણાં દક્ષિણનખેષુ .ૐ યં વામનખેષુ .
અઙ્ગન્યાસઃ
ૐ ૐ જ્ઞાનાય હૃદયાય નમઃ . ૐ નં ઐશ્વર્યાય શિરસે સ્વાહા .
ૐ મોં શક્ત્યૈ શિખાયૈ વષટ્ . ૐ નાં બલાય કવચાય હુમ્ .
ૐ રાં તેજસે નેત્રાભ્યાં વૌષટ્ . ૐ યં વીર્યાય અસ્ત્રાય ફટ્ .
ૐ ણાં ઉદરે. ૐ યં પૃષ્ઠે ..

આવાહનમુદ્રયા ગાયત્રીં આવાહયેત્
ૐ તેજોસિ શુક્રમસ્યમૃતમસિ ધામનામાસિ પ્રિયન્દેવાના મના ધૃષ્ટૃન્દેવ યજનમસિ ..

ગાયત્રીપ્રાર્થના
બહુરૂપિણિ ગાયત્રિ દિવ્યે સંધ્યે સરસ્વતિ .
અજરે અમરે દેવિ બ્રહ્મયોને નમોસ્તુ તે..

જલં ક્ષિપેત્
બ્રહ્મશાપાદ્વિમુક્તા ભવ .
વશિષ્ઠશાપાદ્વિમુક્તા ભવ .
વિશ્વામિત્ર શાપાદ્વિમુક્તા ભવ .
તતશ્ચતુર્વિંશતિ મુદ્રા કરણમ્
સુમુખં સંપુટં ચૈવ વિતતં વિસ્તૃતં તથા.
દ્વિમુખં ત્રિમુખં ચૈવ ચતુઃ પઞ્ચમુખં તથા .
ષણ્મુખાધોમુખૌ ચૈવ વ્યાપકાઞ્જલિકં તથા .
શકટં યમપાશં ચ ગ્રથિતં ચોન્મુખોન્મુખમ્ .
પ્રલમ્બં મુષ્ઠિકં ચૈવ મત્સ્યકૂર્મવરાહકમ્ .
સિંહક્રાન્તં મહાક્રાન્તં મુદ્ગરં પલ્લવં તથા ..

મૂલેન સંપુટીકૃત્ય અર્થાનુસંધાનપૂર્વકં સવ્યાહૃતીકાં ગાયત્રીં જપેત્ .
કાયેન વાચા મનસેન્દ્રિયૈર્વા
બુદ્ધ્યાત્મના વા પ્રકૃતે: સ્વભાવાત્ .
કરોમિ યદ્યત્ સકલં પરસ્મૈ નારાયણાયેતિ સમર્પયામિ
સર્વં શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ
હરિઃ ૐ તત્સત્