ఉపదేశరత్నమాలా

అస్మాసు వత్సలతయా కృపయా చ భూయః
స్వేచ్ఛావతీర్ణమివ సౌమ్యవరం మునీన్ద్రమ్.
ఆచార్య పౌత్రమభిరామవరా భిధాన
మస్మద్గురం పరమ కారుణికం నమామి..1..

ప్రాక్ శ్రీగిరీన్ద్రగురురాడుపదిష్ట మార్గం
కార్త్స్యేన సంనిగదతా రుచిరోపయన్త్రా.
స్వప్రేమతః సుకలితా ముపదేశరత్న
మాలాం వహన్తి హృది యే మమ తే శరణ్యాః..2..

అథ ఉపదేశరత్నమాలా
మద్దేశిక ద్రవిడవేద గూరోః ప్రసాదా-
ల్లబ్ధం విచిన్త్య సరసాదుపదేశ మార్గమ్.
పశ్చాత్తనార్థ ముపదేశమిమం బ్రవీమి
వృత్తే వసన్త తిలకే వినివేశ్య సౌమ్యే..1..

నన్దన్తి యే శ్రుతిధనాః సుకృతీప్సవోఽపి
యత్నోయమస్మదుపకార ఇతి ప్రహృష్టాః.
అన్యేతు మత్సరవశాదవధీరయేరన్
కిం తేన తై రవమతిః కిము విస్మయాయ..2..

భద్రం శఠారిముఖభక్త జనస్య తత్తత్
దివ్య ప్రబన్ధ నివహస్య చ దోష లేశాత్.
ముక్తస్య దేశికజనస్య తదుక్తిరాశే
రూజ్జీవనస్య జగతాం సహితస్య వేదైః..3..

కాసారభూతమహదాహ్వయ భక్తిసార
శ్రీమచ్ఛఠారి కులశేఖర భట్టనాథాః.
భక్తాఘ్రిరేణు మునియానకలిద్రుహోఽపి
భూమౌ వితేనురముతః క్రమతో ఽవతారమ్..4..

ఆవిద్యమన్ధతమసంపరిహర్తు మస్మిన్
లోకే ఽవతీర్య సరసైర్ద్రవిడ ప్రబన్ధైః.
వేదాన్ వివర్తితవతామవతారమాస
తారాః క్రమాదభిదధే శఠజిన్ముఖానామ్..5..

సర్వత్ర గీతయశసః సరఆహ్వయస్య
భూతాభిధానమహదాహ్వయ యోశ్చగుర్వోః.
దివ్యావతార దివసాని తులాఖ్యమాసి
తిస్రః క్రమాదభిదధే శ్రవణాది తారాః..6..

భక్తేష్వమీషు దశసుప్రథమం పరేభ్య
ఏతే త్రయ: సముదితా ద్రవిడాగమైః స్వైః.
యస్మాజ్జగన్తి సకలాన్యుపజీవయన్తో
భక్తాస్తతః ప్రథమ ఇత్యభిధానమేషామ్..7..

నావైషి వైభవమముస్య దినస్య ముగ్ధ
చేతః కిమేతదితిపృచ్ఛసి చేబ్రవీమి.
పశ్య త్వమద్య పరకాలకవేః ప్రదీప్తా
దివ్యోదయేన నను కార్తికకృత్తికాస్తాః..8..

అఙ్గానిషడ్ద్రవిడవేద చతుష్టయస్య
కర్తుం శఠారికలితస్య కలిప్రశాస్తా.
యత్రావిరాస భువి కార్త్తిక కృత్తికాసు
తద్వైభవజ్ఞ పదపద్మముపైహి చేతః..9..

అద్యోర్జమాసి నను రోహిణితారకా సా
యస్యామవాతరదసౌ మునివాహనార్యః.
ఏతత్కృతావమలనాదిపిరాన్ ప్రబన్ధే
రజ్యద్భిరాస్తికజనై ర్దినమద్యలాల్యమ్..10..

జ్యేష్ఠా ఽద్య మాసి ధనుషి ప్రథిమా కుతోఽస్యాః
పృచ్ఛ్యేత చేదితిజనాః కథయామ్యహం వః.
విప్రేన్ద్ర భక్తపదరేణ్వవతారయోగాత్
త్రైవిద్యబృద్ధ బహుమానపదం శుభాహః..11..

తారాం జనాః శృణుత తైషమఘా కిలాద్య
తస్యా బ్రు వేహ మతిశాయిమహానుభావమ్.
లబ్ధప్రసన్నమతిబైభవ భక్తిసార
దివ్యావతార దివసోఽయమభిజ్ఞ లాల్యః..12..

కుమ్భేపునర్వసు భమద్య విలోకయధ్వం,
తేజః కిమహ్న ఇతి చేదహమస్య వక్ష్యే.
కోల్లీపురీశ కులశేఖర జన్మ యోగాత్
శ్లాఘాపదం భవతి తారమిదం బుధానామ్..13..

ఆఖ్యామి చారుతర మాధవమాసి రాధా
తారానుభావమవనీజన బోధనాయ.
ద్రష్టుస్త్రయీం ద్రవిడతః కురుకేశ్వరస్య
దివ్యావతార దివసోఽద్యహి సత్యవాచః..14..

తారం కిమస్తి వత మాధవ మాసి రాధా
తుల్యం కిమస్తి శఠకోప సమాన ఏకః.
కి వాస్తి తద్ద్రవిడ వేదసమః ప్రబన్ధః
కి పత్తనం కురుకయా సమమస్తి లోకే..15..

అద్య ప్రభావమపి మానస కింన వేత్సి
కోఽస్య ప్రభావ ఇతి చేత్ ప్రతిపాదయామి.
పల్లాణ్డుగానపర భట్టపతేః ప్రసూతిః
స్వాతీ కిలాద్య మిహిరే మిథునం ప్రపన్నే..16..

భట్టాధిపోదయ ఇహేత్యధి శుక్ర మాసం
స్వాతీం య ఆర్ద్రహృదయా ముహురాద్రియన్తే.
తేషాం న సన్తి సదృశా జగతీతి చేత-
శ్చిన్తామిమామనుకలం పరివబృంహయేథాః..17..

భక్తేష్వమీషు మధుశాసన మంగలానా-
మాశాసనేఽనవవికా ప్రియతా యదస్య.
భట్టేశ్వరస్య పిరియోపపదం ప్రతీత
మాల్వారితి ప్రవవృతే తత ఏవ నామ..18..

అన్యస్యభక్తనివహస్య నిబన్ధనానా-
మేతత్కృతాది మనిబన్ధనమాదిరాసీత్.
తత్సార సంగ్రహతయాపి చ మంగలానా-
మాపాదనాత్ ప్రణవవన్నిఖిలాగమానామ్..19..

శ్రీ భట్టనాథతదుపజ్ఞ నిబన్ధనాభ్యాం
కో వా ప్రబన్ధ పురుషౌ సదృశౌ భవేతామ్.
ద్రష్ట్రృష్వమీషు నిఖిల ద్రవిడాగమానాం
తేష్వాగమేషు చ విచిన్తయ చేత? ఏతత్..20..

శ్రీ విష్ణుచిత్తదుహితు ర్జగతాం జనన్యాః
ప్రఖ్యావతో మధురపూర్వకవేశ్చ నామ్నా.
రామానుజస్య కరుణామృతవారి రాశే-
ర్మాసేన సాకమవతార దినం బ్రవీమి..21..

మాసే శుచౌ ప్రథమఫల్గునికా హి సైషా
గోదాఽత్ర ఖల్వవతతార సురక్షితుం నః.
భోగాంశ్చ పారమపదానవమత్య నిత్యాన్
భట్టేశ్వరస్య మహితా దుహితా భవన్తీ..22..

శ్రీ విష్ణుచిత్తదుహితృత్వవరేణ్య గోదా
దివ్యోదయేన మహితా శుచిఫల్గునీయమ్.
తత్తుల్యమస్తి కిము చిన్తయ చిత్త తారం
గోదోపమా యది భవేత్తదిదం తదా స్యాత్..23..

వహ్వీయసః ప్రణయతో భగవత్యజస్ర-
మస్థానరక్షణభయాకులవంశజాతామ్.
భక్తానమూన్ నిజగుణైరతివర్త మానాం
వాల్యేఽపి పక్వచరితాం భజ చిత్త! గోదామ్..24..

యత్రోదభూన్మధురపూర్వకవిర్మహీయాన్
తామద్వితీయవిభవాం మధుమాసి చిత్రామ్.
ఉక్తాన్యభక్త నివహోదయవాసరాన్నః
క్షేమంకరీమనుదినం హృదయావధేహి..25..

మన్త్రాధిపే మహతి మధ్యపదం యథాఽఽసీ-
దేవం హి పూర్వగురవో ద్రబిడాగమానామ్.
ఆకూతమన్యజనదుర్గ్రహమత్రమత్వా
మధ్యే న్యధుర్మధుర పూర్వకవేః ప్రబన్ధమ్..26..

ఆర్ద్రాభమద్య ఖలు మాసి మధౌ మనోజ్ఞే
కో వాఽన్యతోఽస్యగరిమేత్యనుయోగకృద్భ్యః.
వక్ష్యే యతీశ్వర సముద్భవవైభవేన
తారం తదేతదఖిలైః పరిపాలనీయమ్..27..

దివ్యోదయర్క్ష నివహాచ్ఛఠజిన్ముఖానాం
నక్షత్రమేతదధికం కుశలావహం నః.
ఆర్ద్రాహ్వయేన విదితేమధుమాసభాజి
యత్రావిరాస భగవాన్ యతిసార్వభౌమః..28..

అస్మద్గురో ర్యతిపతేః కరుణామ్బురాశే-
స్త్రాణాయ నో భువి లసద్భవతారకేతి.
ఆర్ద్రాభవైభవమనన్య సమానమేత-
ద్వేలాసు చిత్త నిఖిలాస్వనుసన్దధీథాః..29..

ఏతాస్సరః ప్రముఖజన్మ భువో హి కాఞ్చీ
మల్లౌ మయూరనగరీ కలివైరిణస్తు.
జన్మస్థలీ కురైయ్యలూరితి విశ్రుతాభూ-
రుత్పత్తి భూమి రురైయ్యూర్ముని వాహనస్య..30..

పృథ్వ్యాంహి భక్తపదరేణ్వవతార భూమి
మణ్డఙ్గుడీతి నగరీ మహితా ప్రతీతా.
విఖ్యాతకీర్తి కులశేఖర జన్మదేశః
ప్రఖ్యావతీ నిచులనామపురీ జగత్యామ్..31..

మాన్యాపురీ మలిశయిత్యభిధానరమ్యా
ప్రార్థ్యాం జనస్య కురుకాపి చ విల్లిపుత్తూర్.
శ్రీ భక్తిసార శఠశాతన విష్ణుచిత్త
జన్మస్థలాని భువన ప్రథితాన్యమూని..32..

గోదాసముద్భవపురం భువి విల్లిపుత్తుర్
కోలూర్పురంమధురపూర్వకవేః ప్రసూతిః.
రామానుజస్య కరుణా వరుణాలయస్య
మాన్యే మహోపపద భూతపురే ఽవతారః..33..

భక్తాన్ పరాఙ్కుశముఖానపితత్ప్రబన్ధాన్
తద్వై భవార్హ ముపలాలయతాం గురూణామ్.
ఉజ్జీవనాయ జగతాముదితాః ప్రతీతా
దివ్య ప్రబన్ధవిషయాః కథయామి టీకాః..34..

భక్తేషు తేషు వకులా భరణాదిమేషు
తత్తత్ప్రబన్ధనివహే కృత భక్తిమాన్ద్యాః.
ఘోరే పతన్తి నరకే తు సమీప మేషాం
ప్రాప్తుం చ భీపరి వృతః త్యజ చిత్త తాంస్త్వమ్..35..

ప్రజ్ఞావదగ్రసరకేసరభూషణాది
భక్తప్రభావమపిదివ్య నిబన్ధ భూమ్నః.
నాథాదయో యదిపరం నభవేయురార్యాః
కే వా విదన్తి హృదయ త్వమిదం మనుష్వ..36..

ఏకైకపూరుష సురక్షితవంశ రిత్యా
గుప్తా ప్రపత్తి పదవీ గురుభిః పురాణైః.
రామానుజస్తు పరయా దయయా దయాలుః
సీమామిమామతియయౌ జగతాం హితాయ..37..

అస్యోచితాం పరమ వైదిక దర్శనస్య
రామానుజార్యరచితో పకృతిం కృతజ్ఞః.
రఙ్గేశ్వరః ప్రథయితుం రచయాఞ్చకార
రామానుజస్య మతమిత్యభిధానమస్య..38..

చన్ద్రో యతీన్ద్రజలధేః కురుకాధిపార్యః
శ్రీ మాధవోమునిరుభావపి కృష్ణసూరీ.
యోగీ చ సున్దరబరో హి సహస్రగాథా
వ్యాఖ్యా వ్యధుర్హదయ తాననిశం భజేథాః..39..

ఏతాశ్శఠారి కృతగీతి సహస్రటీకా
క్లృప్తా నచేద్ గువరైః కురుకేశముఖ్యైః.
తస్య ప్రబన్ధ తిలకస్య హి హన్త భావం
జానన్తి కేఽద్య హృదయ త్వముదీరయేథాః..40..

నిఃసీమ నిర్మలధియా కురుకాధిపేన
లబ్ధ్వా ప్రసాదలహరిం యతి పుంగవస్య.
గాథాసహస్రవిషయా విహితా హి టీకా
సంగృహ్ణతి సకలమాత్మని షట్సహస్రీ..41..

ప్రజ్ఞావతాం నిరవధి ప్రథితాత్మ భూమా
భట్టారకస్య దయయా నిగమాన్త యోగీ.
యామాతతానశఠజిన్నిగమస్య టీకా
సా గ్రన్థతో నవసహస్రమితా సమిన్ధే..42..

లబ్ధ్వా కృపాసముదితం కలివైరిదాస
సూరేర్నిదేశమభయ ప్రదరాజనామా.
యత్ క్లృప్తవాన్ వివరణం ద్రవిడాగమస్య
తద్గ్రన్థతస్త్రి గుణితాష్ట సహస్రసంఖ్యమ్..43..

సూక్తీఃసుధాకరసఖీ: కలివైరిదాస
నామ్నో గురోః సమవలమ్వ్య హి కృష్ణపాద.
యాం ద్రావిడోపనిషదో వివృతిఞ్చకార
షట్త్రింశతాదశశతైః ప్రమితా మతా సా..44..

పశ్చాత్తనానపిజనాననుగృహ్ణతాయా
రమ్యోపయన్తృ మునిమా స్ఫుటవైభవేన.
వృత్తిర్వ్య॑ధాయిశఠజిన్నిగమస్య సేయం
గ్రన్థైర్ద్విషడ్దశశవ ప్రమితై ర్ధినోతి..45..

ప్రాయేణ సమ్యగితర ద్రవిడాగమానాం
టోకాః కృతాయదభయ ప్రదరాజనామ్నా.
తేనైవ తేషు గహనేషు మతి ర్గురుణాం
లోకోపదేశ సమయేష్వధునాస్తి రమ్యా..46..

కేషాంచిదేవ వివృతిర్ద్రవిడాగమానాం
వేదాన్తిభి విరచితా న పునః సమేషామ్.
ప్రజ్ఞాభరాదవరజేన జగద్గురోస్తాః
సౌమ్యోపయన్తృ మునినా కలితాశ్చ కాశ్చిత్..47..

తాం కృష్ణపాద లిఖితాం శఠవైరివేద
వ్యాఖ్యాం దదస్వ మహతీమితి కృష్ణపాదాత్.
ఆదాయ దేశికవరః కలివైరిదాసః
ప్రాదత్త మాధవ గురో ర్దయమాన చేతాః..48..

తాం మాధవః పునరుపా కురుతాత్మసూనోః
సోఽప్యద్వితీయ కరుణాఖ్య వరాహసూరేః.
సోఽపి స్వకీయతనయస్య స చాప్యుదారః
పశ్చాత్తనాననుజిఘృక్షురతీవ తేభ్యః..49..

ఆఖ్యేమనః కలయనమ్పేరుమాలథోన-
మ్మాల్వారితి వ్యవహృతే ప్రణయేన భక్తైః.
నన్జీయరిత్యపి చ నామ తథా ప్రవృత్తం
నమ్విల్లయిత్యపి తథా విహితాం చ సంజ్ఞామ్..50..

వాధూలవంశతిలకో ఽసితవారణార్యః,
ప్రీత్యా కదాపి కలిసూదన దాససూరేః.
ఆఖ్యాం జగద్గురురితి ప్రథితామకార్షీత్
తస్మాత్తదా ప్రభృతి సా నియతా చ తస్మిన్..51..

తాం కృష్ణపాద ఉపలాలయతిస్మ సంజ్ఞాం
కృత్వాతదర్హ చరితస్య నిజస్య సూనోః.
తేనైవ సా జనహితాయ భువి ప్రవృత్తా
సంజ్ఞా జగద్గురురితి ప్రథితా సమన్తాత్..52..

శ్రీ వచన భూషణ మహిమా
కో వా ప్రబన్ధ ఇహలోకగురోః ప్రబన్ధైః
సాదృశ్యమేతి సకలేష్వపివాఙ్మయేషు.
తత్రాపి కిం వచనభూషణ తుల్యమన్యత్
సత్యం బ్రవీమి తదిదం వచనం న మిథ్యా..53..

ప్రాచాం ప్రపత్తి పదవీ మయతాం గురూణాం
రోచిష్ణునా వచనరత్న కదమ్బకేన.
ఏతాం కృతిం గ్రథయతైవ బుధాత్మభూషాం
దత్తం బరం వచనభూషణ నామధేయమ్..54..

శ్రీవచన భూషణకా అధికారీకో దుర్లభతా :-
జానన్తి కే వచన భూషణవారిరాశే-
ర్ధార్యం సదా హృది సతామభిధేయరత్నమ్.
కే తత్ప్రదర్శితపథేన చ సంచరన్తి
యః కోఽపి సంభవతి చేద్విరలోహి తాదృక్..55..

ఉగ్రాద్భవాబ్ధి కుహరాద్ద్రు తముత్తితీర్షా
జాయేత వో యది జనాస్తదుపాయ ఏషః.
ఆలోచ్యతాం వచన భూషణమాత్మనీదం
నిష్ఠీయతాం చ నియమేన తదుక్త మార్గే..56..

యే దేశికాదధిగతాన్యుపదేశ వర్త్మా
న్యాసజ్య చేతసి తథాఽఽచరితు చ శక్తాః.
తే యత్నతో వచన భూషణగూఢ మర్థం
నైవా చరన్తి పరిశీల్య కుతో న విద్మః..57..

సత్సంప్రదాయసుధియా సతతోపలాల్యా
లభ్యేత చేద్వచన భూషణ వాక్య టీకా.
సావ్యఞ్జతీ సకలమస్య పదార్థజాతం
మధ్యస్థయైవదశయా నను భావనీయా..58..

సార్థాఃస్మరామి యది వాక్య విభూషణీయా
వాచో వదామి యది వా మధురామమాపి.
ఆర్యాః కథంను భవతాం మనసి ప్రథేరన్
భూమ్నాధియో హి విషయాతిశయావగాహాః..59..

భక్తిం విహాయ పదయో ర్నిజదేశికస్య
భక్తి ప్రకర్షమపి యే భగవత్యయన్తే.
తేభ్యోరమాసహచరః పరమం పదం త-
దాతుం న హీచ్ఛతి నతేఽపి చ తల్లభన్తే..60..

జ్ఞానం పరం తదుచితాచరణం చ యస్య
తస్మిన్ గురౌ పరమభక్తిజుషేజనాయ.
భౌమాః! స్వయంమధురసావిలపద్మ జాయాః
కాన్తఃశ్రియః కరూణయా నిజధామ దత్తే..61..

ఉజ్జీవనాయ యది మానస ముత్సుకం వో
నిష్ఠీయతాం నిజగురో శ్చరణారవిన్దే.
సత్యం బ్రవీమి మనుజాః ఫణిశాయినస్త-
ద్దివ్యంపదం కరతలామలకం భవేద్వః..62..

ఉజ్జీవనాయ విహితా గురుణోపకారా-
శ్చిత్తే లగన్తి విమలా యది చేతనానామ్.
దేశాన్తరే నివసనం న మనోఽపి మృష్యేత్
వాసః కథం ను భవితేతి వయం న విద్మః..63..

అత్రైవ కేవలమనన్యపరా లభేరన్
శుశ్రుషణాం నిజగురోరుపసేదివాంసః.
ఏనాం ప్రమేయసరణిం ప్రతిపద్యమానాః
కే వా త్యజన్తి నిజదేశికపాద మూలమ్..64..

అన్తేసతో గురురనారతమాత్మరక్షాం
శిష్యః ప్రహృష్య కురుతాం గురుదేహ రక్షామ్.
అర్థం సుసూక్ష్మమిమమాకలయన్తి చిత్తే
స్యాద్ దుర్లభా తదపి వర్త్మని తత్ర నిష్ఠా..65..

అత్యాదరాన్నిజగురుం కలివైరి దాసం
నిత్యాం విభూతిమవమత్య నిరన్తరం యః.
శుశ్రూషతే స్మ కురు మానస! తస్య నిష్ఠాం
పశ్చాన్మనోహరపతే ర్యతి పుఙ్గవస్య..66..

సర్వేఽపి పూర్వగురువః సమయేన యేన
చేరుస్తమాకలయతామయథావదేవ.
వాచో నిశమ్యవర మానస మా భ్రమీస్త్వం
వర్తస్వ పూర్వతరదేశిక వర్తనేన..67..

యే నాస్తికా హృదయ తాన్ విజహీహి మూర్ఖాం
స్తానప్యపాకురు య ఆస్తిక నాస్తికాంశ్చ.
యే త్వాస్తికా నయపథాన్నపరి చ్యవన్తే
తానన్వహం పరిచినుష్వతమోపహన్తృన్..68..

ఆమోదవత్కుసుమసం వలనేన యద్వ-
దామోదవాన్ భవతి కేశ భరోఽప్యగన్ధః.
తద్వద్భవన్తిగుణవజ్జనసంగమేన
వీతా గుణైరపి జనా గుణవన్త ఏవ..69..

యత్పూతిగన్ధమిలనం సముపైతివస్తు
తత్పూతిగన్ధమచిరాదుపజాయతే హి.
ఏతత్క్రమేణ రమణీయ గుణో ఽపి లోకే
నిన్ద్యాన్ గుణాన్ భజతి నిన్ద్య గుణాశ్రయేణ..70..

ప్రాచాం వచాంసి సకలాని నిశమ్య సమ్యక్
చిత్తేన తాన్యవహితేన నిజేన మత్వా.
నైవోపదిశ్య కథయన్తి యథావభాసం
శుద్ధాన్వయో ఽయమితి యే వతతే హి మూర్ఖాః..71..

ప్రాచాం ప్రబోధ చరణే విమలే గురుణాం
యే వ్యాహరన్తి తదుదా హృతయా పదవ్యా.
ప్రజ్ఞా నిధిం గురువరం ప్రతిపద్య లోకా
మోహాస్పదే జగతి సంప్రతి మోదిషీధ్వమ్..72..

బధ్దాంగుణైరనుగుణైరుపదేశరత్న
మాలామిమాం దధతి యే హృదయేన నిత్యమ్.
అస్మద్గురో ర్యతిపతేః కరుణా ప్రవాహ
పాత్రీకృతా పరమ సంపదమాశ్రయన్తే..73..

అఙ్గానుషఙ్గిపురుషారుచిరోపయన్తు
రత్రాభిలస్యపదరక్త సరోజ సూనే.
సశ్రద్ధమాత్మ శిరసా యది సంస్పృశేమ
ప్రాప్తః సనో ధ్రువమమానవపాణిసఙ్గః..74..

రుచిరవరమునేః కృతింప్రతీతాం
ద్రవిడమయీముపదేశరత్నమాలామ్.
అనుసమధిసితాత్పదావలీనా-
మనుపదికల్పపదాభిజాత పద్యైః..