జన్మాష్టమీముపలక్ష్య శాస్త్రోపదేశాః

జన్మాష్టమీముపలక్ష్య శాస్త్రోపదేశాః
బ్రహ్మపురాణే
అథ భాద్రపదే మాసి కృష్ణాష్టమ్యాం కలౌ యుగే.
అష్టావింశతిమే జాతః కృష్ణోఽసౌ దేవకీసుతః..

విష్ణుపురాణే
ప్రావృట్కాలే చ నభసి కృష్ణాష్టమ్యాం మహానిశి
ఉత్పత్స్యామి నవమ్యాన్తు ప్రసూతిం త్వమవాప్మ్యసి
శ్రావణే వా నభస్యే వా రోహిణీసహితాష్టమీ
యదా కృష్ణే నరైర్లబ్ధా సా జయన్తీ ప్రకీర్త్రితా
అగ్నిపురాణే
రోహిణీసహితా కృష్ణా మాసి భాద్రపదేఽష్టమీ
సప్తమ్యామర్ద్ధరాత్రాధఃకలయాపి యదా భవేత్
తత్ర జాతో జగన్నాథః కౌస్తుభీ హరిరీశ్వరః
తమేవోపవసేత్ కాలం తత్ర కుర్య్యాచ్చ జాగరమ్
అవిద్ధాయాఞ్చ సర్క్షాయాం జాతో దేవకీనన్దనః
బ్రహ్మవైవర్త్తే
ఉదయే చాష్టమీ కిఞ్చిన్నవమీ సకలా యది
భవేత్తు బుధసంయుక్తా ప్రాజాపత్యర్క్షసంయుతా
అపి వర్షశతేనాపి లభ్యతే వా న వా విభో
పద్మపురాణే
ప్రేతయోనిగతానాన్తు ప్రేతత్వం నాశితన్తు తైః
యైః కృతా శ్రావణే మాసి అష్టమీ రోహిణీయుతా
కిం పునర్బుధవారేణ సోమేనాపి విశేషతః
కిం పునర్నవమీయుక్తా కులకోట్యాస్తు ముక్తిదా
భవిష్యపురాణే
ఏకేనైవోపవాసేన కృతేన కురునన్దన
సప్తజన్మకృతాత్ పాపాన్ముచ్యతే నాత్ర సంశయః
భవిష్యోత్తరే
శ్రావణేఽబహులే పక్షే కృష్ణజన్మాష్టమీవ్రతమ్
న కరోతి నరో యస్తు స భవేత్ క్రూరరాక్షసః
వర్షే వర్షే చ యా నారీ కృష్ణజన్మాష్టమీవ్రతమ్
న కరోతి మహాక్రూరా వ్యాలీ భవతి కాననే
భవిష్యపురాణే
పార్థ తద్దివసే ప్రాప్తే దన్తధావనపూర్వ్వకమ
ఉపవాసస్య నియమం గృహ్ణీయాద్భక్తిభావతః
వాసుదేవం సముద్దిశ్య సర్వ్వపాపప్రశాన్తయే
ఉపవాసం కరిష్యామి కృష్ణాష్టమ్యాం నభస్యహమ
అద్య కృష్ణాష్టర్మాం దేవీం నభశ్చన్ద్రసరోహిణీమ్
అర్చ్చయిత్వోపవాసేన భోక్ష్యేఽహమపరేఽహని
ఏనసో మోక్షకామోఽస్మి యద్గోవిన్ద త్రియోనిజమ్
తన్మే ముఞ్చతు మాం త్రాహి పతితం శోకసాగరే
ఆజన్మమరణం యావద్యన్మయా దుష్కృతం కృతమ్
గృహముపక్రమ్య .
తన్మధ్యే ప్రతిమా స్థాప్యా కాఞ్చనాదివినిర్మ్మితా .
ప్రతప్తకాఞ్చనాభా సా దేవకీ సుతపస్వినీ ..

మాఞ్చాపి బాలకం సుప్తం ప్రసూతా నీరదచ్ఛవిమ్ .
వసుదేవోఽపి తత్రైవ ఖడ్గచర్మ్మధరం స్థితమ్ ..

యశోదా చాపి తత్రైవ ప్రసూతవరకన్యకా .
బలభద్రస్తథా నన్దో దక్షో గర్గశ్చతుర్ముఖః ..

ఏవం సంపూజయేద్భక్త్యా గన్ధపుష్పాక్షతైః ఫలైః .
స్థణ్డిలే స్థాపయేద్దేవీం సచన్ద్రాం రోహిణీన్తథా ..

దేవకీం వసుదేవఞ్చ యశోదాం నన్దమేవ చ .
చణ్డికాం బలదేవఞ్చ పూజ్య పాపైః ప్రముచ్యతే ..

అర్ద్ధరాత్రే వసోర్ధారాం పాతయేద్గుడసర్పిషా .
తతో వర్ద్ధాపనం షష్ఠీం నామాదేః కరణం మమ ..

కర్త్తవ్యం తత్క్షణాద్రాత్రౌ ప్రభాతే నవమీదినే .
యథా మమ తథా కార్య్యో భగవత్యా మహోత్సవః ..

బ్రాహ్మణాన్ భోజయేద్భక్త్యా తేభ్యో దద్యాచ్చ దక్షిణామ్ .
సువర్ణం కాఞ్చనం గాశ్చ వాసాంసి కుసుమాని చ ..

యద్యదిష్టతమం లోకే కృష్ణో మే ప్రీయతామితి .
యం దేవం దేవకీ దేవీ వసుదేవాదజీజనత్ ..

భౌమస్య బ్రహ్మణో గుప్త్యై తస్మై బ్రహ్మాత్మనే నమః .
సుబ్రహ్మవాసుదేవాయ గోబ్రాహ్మణహితాయ చ ..

శాన్తిరస్తు శివఞ్చాస్తు ఇత్యుక్త్రా తాన్ విసర్జ్జయేత్ ..

ఏవం యః కురుతే దేవ్యా దేవక్యా సుమహోత్సవమ్ .
వర్షే వర్షే భగవతో మద్భక్త్యా ధర్మ్మనన్దన !
నరో వా యది వా నారీ యథోక్తఫలమాప్నుయాత్ ..

పుత్త్రసన్తానమారోగ్యధనధాన్యర్ద్ధిమద్గృహమ్ .
సమ్పర్కేణాపి యః కుర్య్యాత్ కశ్చిజ్జన్మాష్టమీవ్రతమ్ ..

విష్ణులోకమవాప్నోతి నరో నాస్త్యత్ర సంశయః ..

పూజా చ మధ్యరాత్రే గారుడే .
కృష్ణాష్టమ్యాన్తు రోహిణ్యామర్ద్ధరాత్రేఽర్చ్చనం హరేః ..

వ్రతపారణయోః కాలనియమః .
ఏకదినే జయన్తీలాభే తత్రైవోపవాసః .
ఉభయదినే చేత్తదా పరదినే .
జయన్త్యలాభే తు రోహిణీయుక్తాష్టమ్యామ్ .
ఉభయదినే రోహిణీయుతాష్టమీలాభే పరదినే తదలాభే తు నిశీథసమ్బన్ధిన్యామష్టమ్యాం ఉభయదినే నిశీథసమ్బన్ధే తదసమ్బన్ధే వా పరదినే ఇతి .
ఉపవాసపరదినే తిథినక్షత్రయోరవసానే పారణమ్ .
యదా మహానిశాయాః పూర్వ్వమేకతరస్యావసానమన్యతరస్య మహానిశాయాం తదనన్తరం వా తదైకతరావసానే పారణం యదా మహానిశాయాముభయస్థితిస్తదా ఉత్సవాన్తే పారణమ్ .”
ఇతి తిథ్యాదితత్త్వమ్ ..

హరిభక్తివిలాసమతే తూపవాసకాలో యథా
జన్మాష్టమీ పూర్వ్వవిద్ధా న కర్త్తవ్యా కదాచన .
పలవేధే తు విప్రేన్ద్ర ! సప్తమ్యాం చాష్టమీం త్యజేత్ ..

సురాయా బిన్ద్వనా స్పృష్టం గఙ్గామ్భఃకలసం యథా .
వినా ఋక్షేణ కర్త్తవ్యా నవమీసంయుతాష్టమీ ..

సఋక్షాపి న కర్త్తవ్యా సప్తమీసంయుతాష్టమీ .
తస్మాత్ సర్వ్వప్రయత్నేన త్యాజ్యమేవాశుభం బుధైః ..

వేధే పుణ్యక్షయం యాతి తమః సూర్య్యోదయే యథా .
యచ్చ వహ్నిపురాణాదౌ ప్రోక్తం విద్ధాష్టమీవ్రతమ్ .
అవైష్ణవపరం తచ్చ కృతం వా దేవమాయయా ..”
పారణకాలో యథా,
“యద్వా తిథ్యర్క్షయోరేవ ద్బయోరన్తే తు పారణమ్ .
సమర్థానామశక్తానాం ద్బయోరేకవియోగతః ..

కేచిచ్చ భగవజ్జన్మమహోత్సవదినే శుభే .
భక్త్యోత్సవాన్తే కుర్వ్వన్తి వైష్ణవా వ్రతపారణమ్ ..”
తద్వ్రతకథా యథా
“ఏకదా శ్రీకులాచార్య్యం వశిష్ఠమృషిసత్తమమ్ .
రాజా దిలీపః పప్రచ్ఛ వినయావనతః సుధీః ..

దిలీప ఉవాచ .
భాద్రే మాస్యసితే పక్షే యస్యాం జాతో జనార్ద్దనః .
తత్కథాం శ్రోతుమిచ్ఛామి కథయస్వ మహామునే ! ..

కథం వా భగవాన్ జాతః శఙ్ఖచక్రగదాధరః .
దేవకీజఠేరే విష్ణుః కిం కర్త్తుం కేన హేతునా ..

వశిష్ఠ ఉవాచ .
శృణు రాజన్ ! ప్రవక్ష్యామి యస్మాజ్జాతో జనార్ద్దనః .
పృథివ్యాం త్రిదివం త్యక్త్రా భవతే కథయామ్యహమ్ ..

పురా వసున్ధరా హ్యాసీత్ కంసారాఘనతత్పరా .
స్వాధికారప్రమత్తేన కంసదూతేన తాడితా ..

క్రన్దన్తీ లజ్జితా సాపి యయౌ ఘూర్ణితలోచనా .
యత్ర తిష్ఠతి దేవేశ ఉమాకాన్తో వృషధ్వజః ..

కంసేన తాడితా నాథ ! ఇతి తస్మై నివేదితమ్ .
వాస్పధారాం ప్రవర్షన్తీం వివర్ణామపమానితామ్ ..

క్రన్దన్తీం తాం సమాలోక్య కోపేన స్ఫురితాధరః .
ఉమయా సహితః సర్వ్వైర్ద్దేవవృన్దైరనుద్రుతః ..

ఆజగామ మహాదేవో విధాతుర్భవనం రుషా .
గత్వా చోవాచ బ్రహ్మాణం కంసధ్వంసనిమిత్తకమ్ ..

ఉపాయః సృజ్యతాం బ్రహ్మన్ ! భవతా విష్ణునా సహ .
ఐశ్వరం తద్బచః శ్రుత్వా గన్తుం ప్రాక్రామదాత్మభూః ..

క్షీరోదే యత్ర వైకుణ్ఠః సుప్తః స భుజగోపరి .
హంసపృష్ఠే సమారుహ్య హరేరన్తికమాయయౌ ..

తత్ర గత్వా హరిం ధ్యాత్వా దేవవృన్దైర్హరాదిభిః .
తుష్టావ భగవాన్ వాగ్భిరర్థ్యాభిర్వ్వాగ్విదామ్బరః ..

నమః కమలనేత్రాయ హరయే పరమాత్మనే .
జగతః పాలయిత్రే చ లక్ష్మీకాన్త ! నమోఽస్తు తే ..

నమః కమలకిఞ్జల్కపీతనిర్మ్మలవాససే .
నమః సమస్తదేవానామధిపాయ మహాత్మనే ..

నమో బ్రహ్మణ్యదేవాయ గోబ్రాహ్మణహితాయ చ .
ఇతి తేభ్యః స్తుతీః శ్రుత్వా ప్రత్యువాచ జనార్ద్దనః .
దేవా నమ్రముఖాః సర్వ్వే భవతామాగమః కథమ్ ..

బ్రహ్మోవాచ .
శృణు దేవ ! జగన్నాథ ! యస్మాదస్మాకమాగమః .
కథయామి సురశ్రేష్ఠ ! తదహం లోకతారణ ! ..

శూలిదత్తవరోన్మత్తః కంసరాజో దురాసదః .
వాసుధా తాడితా తేన పదాఘాతేన ముష్టినా ..

వరం దత్త్వా పురాప్యుగ్రో మాయయా స ప్రవఞ్చితః .
భాగినేయం వినా రాజన్ ! శాస్తా న భవితా తవ ..

తస్మాద్గచ్ఛ స్వయం దేవ ! హన్తుం కంసం దురాసదమ్ .
దేవకీజఠరే జన్మ లభ గత్వా చ గోకులమ్ ..

బ్రహ్మణా ప్రేషితో విష్ణుః ప్రత్యువాచ పశోః పతిమ్ .
పార్వ్వతీం దేహి దేవేశ ! అబ్దం స్థిత్వాగమిష్యతి ..

ఉమయా రమయా సార్ద్ధం శఙ్ఖచక్రగదాధరః .
ఉద్దిశ్య మథురాం చక్రే ప్రయాణం కంసనాశనమ్ ..

దేవకీజఠరే జన్మ లేభే విష్ణుర్గదాధరః .
యశోదాకుక్షిమధ్యే తు సర్వ్వాణీ మృగలోచనా ..

నవ మాంసాంశ్చ విశ్రామ్య కుక్షౌ నవదినాధికాన్ .
భాద్రే మాస్యసితే పక్షే అష్టమీసంజ్ఞయా తిథౌ ..

రోహిణీతారకాయుక్తా రజనీ ధనఘోరితా .
ఘూమయోనౌ తడిద్యుక్తే వారి వర్షతి సర్వ్వదా ..

తస్యాం జాతో జగన్నాథః కంసారిర్వ్వసుదేవజః .
వైరాటే నన్దపత్నీ చ యశోదాజీజనత్ సుతామ్ ..

పుత్త్రం పద్మకరం పద్మనాభం పద్మదలేక్షణమ్ .
రమ్యం చతుర్భుజం శాన్తం శఙ్ఖచక్రగదాధరమ్ ..

తదా క్రన్దితుమారేభే దృష్ట్వా చానకదున్దుభిః .
తత్రైవ వాణ్యభూద్దైవీ దేవకీమాత్రగోచరా ..

పుత్త్రం దత్త్వా యశోదాయై కన్యాం తస్యాః సమానయ .
కంసాసురభయాత్తం హి ఉవాచ దేవకీ తదా ..

వైరాటం గచ్ఛ విప్రేన్ద్ర ! సుతం ప్రత్యర్పితుం ప్రభో ! .
పుత్త్రం దత్త్వా యశోదాయై సుతాం తస్యాః సమానయ ..

తాం దృష్ట్వా కంసరాజోఽపి సభాయాం న హనిష్యతి .
తస్యా వచః సమాకర్ణ్య వసుదేవోఽతిదుఃఖితః ..

అఙ్కే కుమారమాదాయ వైరాటాభిముఖం యయౌ .
యమునా జలసంపూర్ణా తత్పథే మధ్యవర్త్తినీ ..

అతిశ్రోతా మహావీర్య్యా సుతీక్ష్ణోర్మ్మిభయాకులా .
తాం దృష్ట్వా తత్తటే స్థిత్వా యమునామవలోకయన్ ..

వసుదేవోఽతిదుఃఖార్త్తో విలోలచేతనోఽభవత్ .
కిం కరోమి క్వ గచ్ఛామి విధినాత్రాపి వఞ్చితః ..

కథమద్య గమిష్యామి వైరాటే నన్దమన్దిరమ్ .
హరిణా తత్ర సానన్దం మాయయా వఞ్చితః పితా ..

క్షణమాత్రం తటే స్థిత్వా యమునామప్యలోకయత్ .
తేన దృష్టా పునః సాపి క్షీణా జానువహాభవత్ ..

తతః సోఽపి పురో దృష్ట్వా ధావన్తం ఖలు జమ్బుకమ్ .
క్రోడే కృత్వా సుతం స్వైరం గన్తుం పారం ప్రచక్రమే ..

తం దృష్ట్వా హృష్టచిత్తన్తు భగవాన్ యమునాజలే .
మాయాం కృత్వా జగన్నాథో హ్యఙ్కాత్ స పతితః పితుః ..

తం సుతం పతితం దృష్ట్వా సూర్య్యజాజీవనే ద్బిజః .
తదా క్రన్దితుమారేభే భాలే ఘాత్వా కరం దృఢమ్ ..

విధినా వైరిణా హ్యత్ర దుఃఖితోఽహం ప్రవఞ్చితః .
త్రాహి మాం జగతాం నాథ ! పుత్త్రం దేహి సురోత్తమ ! ..

జనకం క్రన్దితం దృష్ట్వా కంసారిః కృపయా విభుః .
జలక్రీడాం సమాచర్య్య పితురఙ్కేఽవసత్ పునః ..

పథా తేన ద్బిజశ్రేష్ఠో గతవాన్నన్దమన్దిరమ్ .
సుతం దత్త్వా యశోదాయై సుతాం తస్యాః సమానయత్ ..

సుతామఙ్కే తథా సోఽపి గృహీత్వానకద్రున్దుభిః .
నిజాగారం పునః ప్రాప్య ప్రత్యర్ప్య తాదృశీం సుతామ్ ..

ప్రతియుజ్య పదే లోహమాసీత్ పూర్వ్వవదావృతః .
దేవకీ చ ప్రసూతేతి వార్త్తా ప్రాప్తా సురారిణా ..

ఆనేతుం ప్రహితో దూతఃసుతం దుహితరఞ్చ వా .
ఆగత్య కంసదూతోఽసౌ సుతాం నేతుం ప్రచక్రమే ..

బలాదఙ్కాత్ సమాకృష్య దేవకీవసుదేవయోః .
కంసదూతో గృహీత్వా తాం కంసాయాదర్శయత్ పునః ..

దృష్ట్వా తాం కంసరాజోఽపి సభయోఽభూద్దురాసదః .
శుద్ధకాఞ్చనవర్ణాభాం పూర్ణేన్ద్వసదృశాననామ్ ..

దృష్ట్వా కంసో విహస్యన్తీం విద్యుత్స్ఫురితలోచనామ్ .
ఆదిదేశాసురశ్రేష్ఠో వధ నీత్వా శిలోపరి ..

ఆజ్ఞాం లబ్ధ్వాసురాస్తే తు నిష్పేష్టుం తాం ప్రవర్త్తితాః .
విద్ర్యుద్రూపధరా గౌరీ జగామ శఙ్కరాన్తికమ్ ..

అన్తరీక్షే క్షణం స్థిత్వా కంసం ప్రోవాచ శఙ్కరీ .
త్వాం హన్తుం గోకులే జాతః పూర్వ్వశత్రుర్న సంశయః ..

తత్రాతిష్ఠజ్జగన్నాథః కంసారిః సురకృత్యకృత్ .
క్రీడిత్వా బాలభావేన కంసధ్వంసే మనో దధౌ ..

ప్రాప్తిమాత్రేణ తం కంసం జఘాన జగదీశ్వరః .
ఏతత్తే కథితం రాజన్ ! కృష్ణజన్మాష్టమీవ్రతమ్ ..

య ఇదం కురుతే రాజన్ ! యా చ నారీ హరేర్వ్రతమ్ .
ప్రాప్నోత్యైశ్వర్య్యమతులమిహ లోకే యథేప్సితమ్ ..

అన్తకాలే హరేః స్థానం దుర్ల్లభఞ్చ గమిష్యతి .
ఏకేనైవోపవాసేన కృతేన కురునన్దన ! ..

సప్తజన్మకృతాత్ పాపాన్ముచ్యతే నాత్ర సంశయః .
వత్సరద్వాదశే చైవ యత్ పుణ్యం సముపార్జ్జితమ్ ..

విఫలం తద్భవేత్ సర్వ్వం పురా వ్యాసేన భాషితమ్ .
న ద్రష్టవ్యం సుఖం తేషాం నరాణాం న చ యోషితామ్ ..

జయన్తీ న కృతా యైస్తు జాగరాదిసమన్వితా .
శ్వానశ్చైతే తు విజ్ఞేయా జయన్తీవిముఖా నరాః ..

యోషితశ్చ న సన్దేహః సత్యోక్తం తవ సువ్రతే ..