అథ గణేశగీతా
.. ఓం నమః శ్రీగణేశాయ ..
.. ప్రథమోఽధ్యాయః ..
.. సాఙ్ఖ్యసారార్థ యోగః ..
క ఉవాచ -
ఏవమేవ పురా పృష్టః శౌనకేన మహాత్మనా .
స సూతః కథయామాస గీతాం వ్యాసముఖాచ్ఛ్రుతామ్ ..1 ..
సూత ఉవాచ -
అష్టాదశపురాణోక్తమమృతం ప్రాశితం త్వయా .
తతోఽతిరసవత్పాతుమిచ్ఛామ్యమృతముత్తమమ్ ..2 ..
యేనామృతమయో భూత్వా పుమాన్బ్రహ్మామృతం యతః .
యోగామృతం మహాభాగ తన్మే కరుణయా వద ..3 ..
వ్యాస ఉవాచ -
అథ గీతాం ప్రవక్ష్యామి యోగమార్గప్రకాశినీమ్ .
నియుక్తా పృచ్ఛతే సూత రాజ్ఞే గజముఖేన యా ..4 ..
వరేణ్య ఉవాచ -
విఘ్నేశ్వర మహాబాహో సర్వవిద్యావిశారద .
సర్వశాస్త్రార్థతత్త్వజ్ఞ యోగం మే వక్తుమర్హసి ..5 ..
శ్రీగజానన ఉవాచ -
సమ్యగ్వ్యవసితా రాజన్మతిస్తేఽనుగ్రహాన్మమ .
శృణు గీతాం ప్రవక్ష్యామి యోగామృతమయీం నృప ..6 ..
న యోగం యోగమిత్యాహుర్యోగో యోగో న చ శ్రియః .
న యోగో విషయైర్యోగో న చ మాత్రాదిభిస్తదా ..7 ..
యోగో యః పితృమాత్రాదేర్న స యోగో నరాధిప .
యో యోగో బన్ధుపుత్రాదేర్యశ్చాష్టభూతిభిః సహ ..8 ..
న స యోగస్త్రియా యోగో జగదద్భుతరూపయా .
రాజ్యయోగశ్చ నో యోగో న యోగో గజవాజిభిః ..9 ..
యోగో నేన్ద్రపదస్యాపి యోగో యోగార్థినః ప్రియః .
యోగో యః సత్యలోకస్య న స యోగో మతో మమ ..10 ..
శైవస్య యోగో నో యోగో వైష్ణవస్య పదస్య యః .
న యోగో భూప సూర్యత్వం చన్ద్రత్వం న కుబేరతా ..11 ..
నానిలత్వం నానలత్వం నామరత్వం న కాలతా .
న వారుణ్యం న నైరృత్యం యోగో న సార్వభౌమతా ..12 ..
యోగం నానావిధం భూప యుఞ్జన్తి జ్ఞానినస్తతమ్ .
భవన్తి వితృషా లోకే జితాహారా విరేతసః ..13 ..
పావయన్త్యఖిలాన్లోకాన్వశీకృతజగత్త్రయాః .
కరుణాపూర్ణహృదయా బోధయన్త్యపి కాంశ్చన ..14 ..
జీవన్ముక్తా హృదే మగ్నాః పరమానన్దరూపిణి .
నిమీల్యాక్షీణి పశ్యన్తః పరం బ్రహ్మ హృది స్థితమ్ ..15 ..
ధ్యాయన్తః పరమం బ్రహ్మ చిత్తే యోగవశీకృతమ్ .
భూతాని స్వాత్మనా తుల్యం సర్వాణి గణయన్తి తే ..16 ..
యేన కేనచిదాచ్ఛిన్నా యేన కేనచిదాహతాః .
యేన కేనచిదాకృష్టా యేన కేనచిదాశ్రితాః ..17 ..
కరుణాపూర్ణహృదయా భ్రమన్తి ధరణీతలే .
అనుగ్రహాయ లోకానాం జితక్రోధా జితేన్ద్రియాః ..18 ..
దేహమాత్రభృతో భూప సమలోష్టాశ్మకాఞ్చనాః .
ఏతాదృశా మహాభాగ్యాః స్యుశ్చక్షుర్గోచరాః ప్రియ ..19 ..
తమిదానీమహం వక్ష్యే శృణు యోగమనుత్తమమ్ .
శ్రుత్వా యం ముచ్యతే జన్తుః పాపేభ్యో భవసాగరాత్ ..20 ..
శివే విష్ణౌ చ శక్తౌ చ సూర్యే మయి నరాధిప .
యాఽభేదబుద్ధిర్యోగః స సమ్యగ్యోగో మతో మమ ..21 ..
అహమేవ జగద్యస్మాత్సృజామి పాలయామి చ .
కృత్వా నానావిధం వేషం సంహరామి స్వలీలయా ..22 ..
అహమేవ మహావిష్ణురహమేవ సదాశివః .
అహమేవ మహాశక్తిరహమేవార్యమా ప్రియ ..23 ..
అహమేకో నృణాం నాథో జాతః పఞ్చవిధః పురా .
అజ్ఞానాన్మా న జానన్తి జగత్కారణకారణమ్ ..24 ..
మత్తోఽగ్నిరాపో ధరణీ మత్త ఆకాశమారుతౌ .
బ్రహ్మా విష్ణుశ్చ రుద్రశ్చ లోకపాలా దిశో దశ ..25 ..
వసవో మనవో గావో మనవః పశవోఽపి చ .
సరితః సాగరా యక్షా వృక్షాః పక్షిగణా అపి ..26 ..
తథైకవింశతిః స్వర్గా నాగాః సప్త వనాని చ .
మనుష్యాః పర్వతాః సాధ్యాః సిద్ధా రక్షోగణాస్తథా ..27 ..
అహం సాక్షీ జగచ్చక్షురలిప్తః సర్వకర్మభిః .
అవికారోఽప్రమేయోఽహమవ్యక్తో విశ్వగోఽవ్యయః ..28 ..
అహమేవ పరం బ్రహ్మావ్యయానన్దాత్మకం నృప .
మోహయత్యఖిలాన్మాయా శ్రేష్ఠాన్మమ నరానమూన్ ..29 ..
సర్వదా షడ్వికారేషు తానియం యోజయేత్ భృశమ్ .
హిత్వాజాపటలం జన్తురనేకైర్జన్మభిః శనైః ..30 ..
విరజ్య విన్దతి బ్రహ్మ విషయేషు సుబోధతః .
అచ్ఛేద్యం శస్త్రసఙ్ఘాతైరదాహ్యమనలేన చ ..31 ..
అక్లేద్యం భూప భువనైరశోష్యం మారుతేన చ .
అవధ్యం వధ్యమానేఽపి శరీరేఽస్మిన్నరాధిప ..32 ..
యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రశంసన్తి శ్రుతీరితామ్ .
త్రయీవాదరతా మూఢాస్తతోఽన్యన్మన్వతేఽపి న ..33 ..
కుర్వన్తి సతతం కర్మ జన్మమృత్యుఫలప్రదమ్ .
స్వర్గైశ్వర్యరతా ధ్వస్తచేతనా భోగబుద్ధయః ..34 ..
సమ్పాదయన్తి తే భూప స్వాత్మనా నిజబన్ధనమ్ .
సంసారచక్రం యుఞ్జన్తి జడాః కర్మపరా నరాః ..35 ..
యస్య యద్విహితం కర్మ తత్కర్తవ్యం మదర్పణమ్ .
తతోఽస్య కర్మబీజానాముచ్ఛిన్నాః స్యుర్మహాఙ్కురాః ..36 ..
చిత్తశుద్ధిశ్చ మహతీ విజ్ఞానసాధికా భవేత్ .
విజ్ఞానేన హి విజ్ఞాతం పరం బ్రహ్మ మునీశ్వరైః ..37 ..
తస్మాత్కర్మాణి కుర్వీత బుద్ధియుక్తో నరాధిప .
న త్వకర్మా భవేత్కోఽపి స్వధర్మత్యాగవాంస్తథా ..38 ..
జహాతి యది కర్మాణి తతః సిద్ధిం న విన్దతి .
ఆదౌ జ్ఞానే నాధికారః కర్మణ్యేవ స యుజ్యతే ..39 ..
కర్మణా శుద్ధహృదయోఽభేదబుద్ధిముపైష్యతి .
స చ యోగః సమాఖ్యాతోఽమృతత్వాయ కల్పతే ..40 ..
యోగమన్యం ప్రవక్ష్యామి శృణు భూప తముత్తమమ్ .
పశౌ పుత్రే తథా మిత్రే శత్రౌ బన్ధౌ సుహృజ్జనే ..41 ..
బహిర్దృష్ట్యా చ సమయా హృత్స్థయాలోకయేత్పుమాన్ .
సుఖే దుఃఖే తథాఽమర్షే హర్షే భీతౌ సమో భవేత్ ..42 ..
రోగాప్తౌ చైవ భోగాప్తౌ జయే వా విజయేఽపి చ .
శ్రియోఽయోగే చ యోగే చ లాభాలాభే మృతావపి ..43 ..
సమో మాం వస్తుజాతేషు పశ్యన్నన్తర్బహిఃస్థితమ్ .
సూర్యే సోమే జలే వహ్నౌ శివే శక్తౌ తథానిలే ..44 ..
ద్విజే హృది మహానద్యాం తీర్థే క్షేత్రేఽఘనాశిని .
విష్ణౌ చ సర్వదేవేషు తథా యక్షోరగేషు చ ..45 ..
గన్ధర్వేషు మనుష్యేషు తథా తిర్యగ్భవేషు చ .
సతతం మాం హి యః పశ్యేత్సోఽయం యోగవిదుచ్యతే ..46 ..
సమ్పరాహృత్య స్వార్థేభ్య ఇన్ద్రియాణి వివేకతః .
సర్వత్ర సమతాబుద్ధిః స యోగో భూప మే మతః ..47 ..
ఆత్మానాత్మవివేకేన యా బుద్ధిర్దైవయోగతః .
స్వధర్మాసక్తచిత్తస్య తద్యోగో యోగ ఉచ్యతే ..48 ..
ధర్మాధరమౌ జహాతీహ తయా యుక్త ఉభావపి .
అతో యోగాయ యుఞ్జీత యోగో వైధేషు కౌశలమ్ ..49 ..
ధర్మాధర్మఫలే త్యక్త్వా మనీషీ విజితేన్ద్రియః .
జన్మబన్ధవినిర్ముక్తః స్థానం సంయాత్యనామయమ్ ..50 ..
యదా హ్యజ్ఞానకాలుష్యం జన్తోర్బుద్ధిః క్రమిష్యతి .
తదాసౌ యాతి వైరాగ్యం వేదవాక్యాదిషు క్రమాత్ ..51 ..
త్రయీవిప్రతిపన్నస్య స్థాణుత్వం యాస్యతే యదా .
పరాత్మన్యచలా బుద్ధిస్తదాసౌ యోగమాప్నుయాత్ ..52 ..
మానసానఖిలాన్కామాన్యదా ధీమాంస్త్యజేత్ప్రియ .
స్వాత్మని స్వేన సన్తుష్టః స్థిరబుద్ధిస్తదోచ్యతే ..53 ..
వితృష్ణః సర్వసౌఖ్యేషు నోద్విగ్నో దుఃఖసఙ్గమే .
గతసాధ్వసరుడ్రాగః స్థిరబుద్ధిస్తదోచ్యతే ..54 ..
యథాఽయం కమఠోఽఙ్గాని సంకోచయతి సర్వతః .
విషయేభ్యస్తథా ఖాని సంకర్పేద్యోగతత్పరః ..55 ..
వ్యావర్తన్తేఽస్య విషయాస్త్యక్తాహారస్య వర్ష్మిణః .
వినా రాగం చ రాగోఽపి దృష్ట్వా బ్రహ్మ వినశ్యతి ..56 ..
విపశ్చిద్యతతే భూప స్థితిమాస్థాయ యోగినః .
మన్థయిత్వేన్ద్రియాణ్యస్య హరన్తి బలతో మనః ..57 ..
యుక్తస్తాని వశే కృత్వా సర్వదా మత్పరో భవేత్ .
సంయతానీన్ద్రియాణీహ యస్యాసౌ కృతధీర్మతః ..58 ..
చిన్తయానస్య విషయాన్సంగస్తేషూపజాయతే .
కామః సంజాయతే తస్మాత్తతః క్రోధోఽభివర్తతే ..59 ..
క్రోధాదజ్ఞానసంభూతిర్విభ్రమస్తు తతః స్మృతేః .
భ్రంశాత్స్మృతేర్మతేర్ధ్వంసస్తద్ధ్వంసాత్సోఽపి నశ్యతి ..60 ..
వినా ద్వేషం చ రాగం చ గోచరాన్యస్తు ఖైశ్చరేత్ .
స్వాధీనహృదయో వశ్యైః సంతోషం స సమృచ్ఛతి ..61 ..
త్రివిధస్యాపి దుఃఖస్య సంతోషే విలయో భవేత్ .
ప్రజ్ఞయా సంస్థితశ్చాయం ప్రసన్నహృదయో భవేత్ ..62 ..
వినా ప్రసాదం న మతిర్వినా మత్యా న భావనా .
వినా తాం న శమో భూప వినా తేన కుతః సుఖమ్ ..63 ..
ఇన్ద్రియాశ్వాన్విచరతో విషయానను వర్తతే .
యన్మనస్తన్మతిం హన్యాదప్సు నావం మరుద్యథా ..64 ..
యా రాత్రిః సర్వభూతానాం తస్యాం నిద్రాతి నైవ సః .
న స్వపన్తీహ తే యత్ర సా రాత్రిస్తస్య భూమిప ..65 ..
సరితాం పతిమాయాన్తి వనాని సర్వతో యథా .
ఆయాన్తి యం తథా కామా న స శాన్తిం క్వచిల్లభేత్ ..66 ..
అతస్తానీహ సంరుధ్య సర్వతః ఖాని మానవః .
స్వస్వార్థేభ్యః ప్రధావన్తి బుద్ధిరస్య స్థిరా తదా ..67 ..
మమతాహంకృతీ త్యక్త్వా సర్వాన్కామాంశ్చ యస్త్యజేత్ .
నిత్యం జ్ఞానరతో భూత్వా జ్ఞానాన్ముక్తిం స యాస్యతి ..68 ..
ఏవం బ్రహ్మధియం భూప యో విజానాతి దైవతః .
తుర్యామవస్థాం ప్రాప్యాపి జీవన్ముక్తిం ప్రయాస్యతి ..69 ..
యోగామృతార్థశాస్త్రే
శ్రీగణేశపురాణే ఉత్తరఖణ్డే గజాననవరేణ్యసంవాదే
సాంఖ్యసారార్థయోగో నామ ప్రథమోఽధ్యాయః ..
.. ద్వితీయోఽధ్యాయః ..
.. కర్మయోగః ..
వరేణ్య ఉవాచ -
జ్ఞాననిష్ఠా కర్మనిష్ఠా ద్వయం ప్రోక్తం త్వయా విభో .
అవధార్య వదైకం మే నిఃశ్రేయసకరం ను కిమ్ ..1 ..
గజానన ఉవాచ -
అస్మింశ్చరాచరే స్థిత్యౌ పురోక్తే ద్వే మయా ప్రియ .
సాంఖ్యానాం బుద్ధియోగేన వైధయోగేన కర్మిణామ్ ..2 ..
అనారమ్భేణ వైధానాం నిష్క్రియః పురుషో భవేత్ .
న సిద్ధిం యాతి సంత్యాగాత్కేవలాత్కర్మణో నృప ..3 ..
కదాచిదక్రియః కోఽపి క్షణం నైవావతిష్ఠతే .
అస్వతన్త్రః ప్రకృతిజైర్గుణైః కర్మ చ కార్యతే ..4 ..
కర్మకారీన్ద్రియగ్రామం నియమ్యాస్తే స్మరన్పుమాన్ .
తద్గోచరాన్మన్దచిత్తో ధిగాచారః స భాష్యతే ..5 ..
తద్గ్రామం సంనియమ్యాదౌ మనసా కర్మ చారభేత్ .
ఇన్ద్రియైః కర్మయోగం యో వితృష్ణః స పరో నృప ..6 ..
అకర్మణః శ్రేష్ఠతమం కర్మానీహాకృతం తు యత్ .
వర్ష్మణః స్థితిరప్యస్యాకర్మణో నైవ సేత్స్యతి ..7 ..
అసమర్ప్య నిబధ్యన్తే కర్మ తేన జనా మయి .
కుర్వీత సతతం కర్మానాశోఽసఙ్గో మదర్పణమ్ ..8 ..
మదర్థే యాని కర్మాణి తాని బధ్నన్తి న క్వచిత్ .
సవాసనమిదం కర్మ బధ్నాతి దేహినం బలాత్ ..9 ..
వర్ణాన్సృష్ట్వావదం చాహం సయజ్ఞాంస్తాన్పురా ప్రియ .
యజ్ఞేన ఋధ్యతామేష కామదః కల్పవృక్షవత్ ..10 ..
సురాంశ్చాన్నేన ప్రీణధ్వం సురాస్తే ప్రీణయన్తు వః .
లభధ్వం పరమం స్థానమన్యోన్యప్రీణనాత్స్థిరమ్ ..11 ..
ఇష్టా దేవాః ప్రదాస్యన్తి భోగానిష్టాన్సుతర్పితాః .
తైర్దత్తాంస్తాన్నరస్తేభ్యోఽదత్వా భుఙ్క్తే స తస్కరః ..12 ..
హుతావశిష్టభోక్తారో ముక్తాః స్యుః సర్వపాతకైః .
అదన్త్యేనో మహాపాపా ఆత్మహేతోః పచన్తి యే ..13 ..
ఊర్జో భవన్తి భూతాని దేవాదన్నస్య సంభవః .
యజ్ఞాచ్చ దేవసంభూతిస్తదుత్పత్తిశ్చ వైధతః ..14 ..
బ్రహ్మణో వైధముత్పన్నం మత్తో బ్రహ్మసముద్భవః .
అతో యజ్ఞే చ విశ్వస్మిన్ స్థితం మాం విద్ధి భూమిప ..15 ..
సంసృతీనాం మహాచక్రం క్రామితవ్యం విచక్షణైః .
స ముదా ప్రీణతే భూపేన్ద్రియక్రీడోఽధమో జనః ..16 ..
అన్తరాత్మని యః ప్రీత ఆత్మారామోఽఖిలప్రియః .
ఆత్మతృప్తో నరో యః స్యాత్తస్యార్థో నైవ విద్యతే ..17
కార్యాకార్యకృతీనాం స నైవాప్నోతి శుభాశుభే .
కించిదస్య న సాధ్యం స్యాత్సర్వజన్తుషు సర్వదా ..18 ..
అతోఽసక్తతయా భూప కర్తవ్యం కర్మ జన్తుభిః .
సక్తోఽగతిమవాప్నోతి మామవాప్నోతి తాదృశః ..19 ..
పరమాం సిద్ధిమాపన్నాః పురా రాజర్షయో ద్విజాః .
సంగ్రహాయ హి లోకానాం తాదృశం కర్మ చారభేత్ ..20 ..
శ్రేయాన్యత్కురుతే కర్మ తత్కరోత్యఖిలో జనః .
మనుతే యత్ప్రమాణం స తదేవానుసరత్యసౌ ..21 ..
విష్టపే మే న సాధ్యోఽస్తి కశ్చిదర్థో నరాధిప .
అనాలబ్ధశ్చ లబ్ధవ్యః కుర్వే కర్మ తథాప్యహమ్ ..22 ..
న కుర్వేఽహం యదా కర్మ స్వతన్త్రోఽలసభావితః .
కరిష్యన్తి మమ ధ్యానం సర్వే వర్ణా మహామతే ..23 ..
భవిష్యన్తి తతో లోకా ఉచ్ఛిన్నాః సమ్ప్రదాయినః .
హంతా స్యామస్య లోకస్య విధాతా సంకరస్య చ ..24 ..
కామినో హి సదా కామైరజ్ఞానాత్కర్మకారిణః .
లోకానాం సంగ్రహాయైతద్విద్వాన్ కుర్యాదసక్తధీః ..25 ..
విభిన్నత్వమతిం జహ్యాదజ్ఞానాం కర్మచారిణామ్
భాగాద్గుణకర్మ
యోగయుక్తః సర్వకర్మాణ్యర్పయేన్మయి కర్మకృత్ ..26 ..
అవిద్యాగుణసాచివ్యాత్కుర్వన్కర్మాణ్యతన్ద్రితః .
అహంకారాద్భిన్నబుద్ధిరహంకర్తేతి యోఽబ్రవీత్ ..27 ..
యస్తు వేత్త్యాత్మనస్తత్త్వం విభాగాద్గుణకర్మణోః .
కరణం విషయే వృత్తమితి మత్వా న సజ్జతే ..28 ..
కుర్వన్తి సఫలం కర్మ గుణైస్త్రిభిర్విమోహితాః .
అవిశ్వస్తః స్వాత్మద్రుహో విశ్వవిన్నైవ లంఘయేత్ ..29 ..
నిత్యం నైమిత్తికం తస్మాన్మయి కర్మార్పయేద్బుధః .
త్యక్త్వాహంమమతాబుద్ధిం పరాం గతిమవాప్నుయాత్ ..30 ..
అనీర్ష్యన్తో భక్తిమన్తో యే మయోక్తమిదం శుభమ్ .
అనుతిష్ఠన్తి యే సర్వే ముక్తాస్తేఽఖిలకర్మభిః ..31 ..
యే చైవ నానుతిష్ఠన్తి త్వశుభా హతచేతసః .
ఈర్ష్యమాణాన్మహామూఢాన్నష్టాంస్తాన్విద్ధి మే రిపూన్ ..32 ..
తుల్యం ప్రకృత్యా కురుతే కర్మ యజ్జ్ఞానవానపి .
అనుయాతి చ తామేవాగ్రహస్తత్ర ముధా మతః ..33 ..
కామశ్చైవ తథా క్రోధః ఖానామర్థేషు జాయతే .
నైతయోర్వశ్యతాం యాయాదమ్యవిధ్వంసకౌ యతః ..34 ..
శస్తోఽగుణో నిజో ధర్మః సాంగాదన్యస్య ధర్మతః .
నిజే తస్మిన్మృతిః శ్రేయోఽపరత్ర భయదః పరః ..35 ..
వరేణ్య ఉవాచ -
పుమాన్యత్కురుతే పాపం స హి కేన నియుజ్యతే .
అకాఙ్క్షన్నపి హేరమ్బ ప్రేరితః ప్రబలాదివ ..36 ..
శ్రీగజానన ఉవాచ -
కామక్రోధౌ మహాపాపౌ గుణద్వయసముద్భవౌ .
నయన్తౌ వశ్యతాం లోకాన్ విద్ధ్యేతౌ ద్వేషిణౌ వరౌ ..37 ..
ఆవృణోతి యథా మాయా జగద్బాష్పో జలం యథా .
వర్షామేఘో యథా భానుం తద్వత్కామోఽఖిలాంశ్చ రుట్ ..38 ..
ప్రతిపత్తిమతో జ్ఞానం ఛాదితం సతతం ద్విషా .
ఇచ్ఛాత్మకేన తరసా దుష్పోష్యేణ చ శుష్మిణా ..39 ..
ఆశ్రిత్య బుద్ధిమనసీ ఇన్ద్రియాణి స తిష్ఠతి .
తైరేవాచ్ఛాదితప్రజ్ఞో జ్ఞానినం మోహయత్యసౌ ..40 ..
తస్మాన్నియమ్య తాన్యాదౌ సమనాంసి నరో జయేత్ .
జ్ఞానవిజ్ఞానయోః శాన్తికరం పాపం మనోభవమ్ ..41 ..
యతస్తాని పరాణ్యాహుస్తేభ్యశ్చ పరమం మనః .
తతోఽపి హి పరా బుద్ధిరాత్మా బుద్ధేః పరో మతః ..42 ..
బుద్ధ్వైవమాత్మనాత్మానం సంస్తభ్యాత్మానమాత్మనా .
హత్వా శత్రుం కామరూపం పరం పదమవాప్నుయాత్ ..43 ..
ఇతి శ్రీమద్గణేశగీతాసూపనిషదర్థగర్భాసు యోగామృతార్థశాస్త్రే శ్రీగణేశపురాణే ఉత్తరఖణ్డే గజాననవరేణ్యసంవాదే కర్మయోగో నామ ద్వితీయోఽధ్యాయః ..
.. విజ్ఞానప్రతిపాదన ..
శ్రీగజానన ఉవాచ -
పురా సర్గాదిసమయే త్రైగుణ్యం త్రితనూరుహమ్ .
నిర్మాయ చైనమవదం విష్ణవే యోగముత్తమమ్ ..1 ..
అర్యమ్ణే సోఽబ్రవీత్సోఽపి మనవే నిజసూనవే .
తతః పరమ్పరాయాతం విదురేనం మహర్షయః ..2 ..
కాలేన బహునా చాయం నష్టః స్యాచ్చరమే యుగే .
అశ్రద్ధేయో హ్యవిశ్వాస్యో విగీతవ్యశ్చ భూమిప ..3 ..
ఏవం పురాతనం యోగం శ్రుతవానసి మన్ముఖాత్ .
గుహ్యాద్గుహ్యతరం వేదరహస్యం పరమం శుభమ్ ..4 ..
వరేణ్య ఉవాచ -
సాంప్రతం చావతీర్ణోఽసి గర్భతస్త్వం గజానన .
ప్రోక్తవాన్కథమేతం త్వం విష్ణవే యోగముత్తమమ్ ..5 ..
గణేశ ఉవాచ -
అనేకాని చ తే జన్మాన్యతీతాని మమాపి చ .
సంస్మరే తాని సర్వాణి న స్మృతిస్తవ వర్తతే ..6 ..
మత్త ఏవ మహాబాహో జాతా విష్ణ్వాదయః సురాః .
మయ్యేవ చ లయం యాన్తి ప్రలయేషు యుగే యుగే ..7 ..
అహమేవ పరో బ్రహ్మ మహారుద్రోఽహమేవ చ .
అహమేవ జగత్సర్వం స్థావరం జఙ్గమం చ యత్ ..8 ..
అజోఽవ్యయోఽహం భూతాత్మాఽనాదిరీశ్వర ఏవ చ .
ఆస్థాయ త్రిగుణాం మాయాం భవామి బహుయోనిషు ..9 ..
అధర్మోపచయో ధర్మాపచయో హి యదా భవేత్ .
సాధూన్సంరక్షితుం దుష్టాంస్తాడితుం సంభవామ్యహమ్ ..10 ..
ఉచ్ఛిద్యాధర్మనిచయం ధర్మం సంస్థాపయామి చ .
హన్మి దుష్టాంశ్చ దైత్యాంశ్చ నానాలీలాకరో ముదా ..11 ..
వర్ణాశ్రమాన్మునీన్సాధూన్పాలయే బహురూపధృక్ .
ఏవం యో వేత్తి సంభూతిర్మమ దివ్యా యుగే యుగే ..12 ..
తత్తత్కర్మ చ వీర్యం చ మమ రూపం సమాసతః .
త్యక్తాహంమమతాబుద్ధిం న పునర్భూః స జాయతే ..13 ..
నిరీహా నిర్భియోరోషా మత్పరా మద్వ్యపాశ్రయాః .
విజ్ఞానతపసా శుద్ధా అనేకే మాముపాగతాః ..14 ..
యేన యేన హి భావేన సంసేవన్తే నరోత్తమాః .
తథా తథా ఫలం తేభ్యః ప్రయచ్ఛామ్యవ్యయః స్ఫుటమ్ ..15 ..
జనాః స్యురితరే రాజన్మమ మార్గానుయాయినః .
తథైవ వ్యవహారం తే స్వేషు చాన్యేషు కుర్వతే ..16 ..
కుర్వన్తి దేవతాప్రీతిం కాఙ్క్షన్తః కర్మణాం ఫలమ్ .
ప్రాప్నుబంతీహ తే లోకే శీఘ్రం సిద్ధిం హి కర్మజామ్ ..17 ..
చత్వారో హి మయా వర్ణా రజఃసత్త్వతమోంఽశతః .
కర్మాంశతశ్చ సంసృష్టా మృత్యులోకే మయానఘ ..18 ..
కర్తారమపి తేషాం మామకర్తారం విదుర్బుధాః .
అనాదిమీశ్వరం నిత్యమలిప్తం కర్మజైర్గుణైః ..19 ..
నిరీహం యోఽభిజానాతి కర్మ బధ్నాతి నైవ తమ్ .
చక్రుః కర్మాణి బుద్ధ్యైవం పూర్వం పూర్వం ముముక్షవః ..20 ..
వాసనాసహితాదాద్యాత్సంసారకారణాద్దృఢాత్ .
అజ్ఞానబన్ధనాజ్జన్తుర్బుద్ధ్వాయం ముచ్యతేఽఖిలాత్ ..21 ..
తదకర్మ చ కర్మాపి కథయామ్యధునా తవ .
యత్ర మౌనం గతా మోహాదృషయో బుద్ధిశాలినః ..22 ..
తత్త్వం ముముక్షుణా జ్ఞేయం కర్మాకర్మవికర్మణామ్ .
త్రివిధానీహ కర్మాణి సునిమ్నైషాం గతిః ప్రియ ..23 ..
క్రియాయామక్రియాజ్ఞానమక్రియాయాం క్రియామతిః .
యస్య స్యాత్స హి మర్త్యేఽస్మిఀల్లోకే ముక్తోఽఖిలార్థకృత్ ..24 ..
కర్మాంకురవియోగేన యః కర్మాణ్యారభేన్నరః .
తత్త్వదర్శననిర్దగ్ధక్రియమాహుర్బుధా బుధమ్ ..25 ..
ఫలతృష్ణాం విహాయ స్యాత్సదా తృప్తో విసాధనః .
ఉద్యుక్తోఽపి క్రియాం కర్తుం కించిన్నైవ కరోతి సః ..26 ..
నిరీహో నిగృహీతాత్మా పరిత్యక్తపరిగ్రహః .
కేవలం వై గృహం కర్మాచరన్నాయాతి పాతకమ్ ..27 ..
అద్వన్ద్వోఽమత్సరో భూత్వా సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమశ్చ యః .
యథాప్రాప్త్యేహ సంతుష్టః కుర్వన్కర్మ న బధ్యతే ..28 ..
అఖిలైర్విషయైర్ముక్తో జ్ఞానవిజ్ఞానవానపి .
యజ్ఞార్థం తస్య సకలం కృతం కర్మ విలీయతే ..29 ..
అహమగ్నిర్హవిర్హోతా హుతం యన్మయి చార్పితమ్ .
బ్రహ్మాప్తవ్యం చ తేనాథ బ్రహ్మణ్యేవ యతో రతః ..30 ..
యోగినః కేచిదపరే దిష్టం యజ్ఞం వదన్తి చ .
బ్రహ్మాగ్నిరేవ యజ్ఞో వై ఇతి కేచన మేనిరే ..31 ..
సంయమాగ్నౌ పరే భూప ఇన్ద్రియాణ్యుపజుహ్వతి .
ఖాగ్నిష్వన్యే తద్విషయాంశ్ఛబ్దాదీనుపజుహ్వతి ..32 ..
ప్రాణానామిన్ద్రియాణాం చ పరే కర్మాణి కృత్స్నశః .
నిజాత్మరతిరూపేఽగ్నౌ జ్ఞానదీప్తే ప్రజుహ్వతి ..33 ..
ద్రవ్యేణ తపసా వాపి స్వాధ్యాయేనాపి కేచన .
తీవ్రవ్రతేన యతినో జ్ఞానేనాపి యజన్తి మామ్ ..34 ..
ప్రాణేఽపానం తథా ప్రాణమపానే ప్రక్షిపన్తి యే .
రుద్ధ్వా గతీశ్చోభయస్తే ప్రాణాయామపరాయణాః ..35 ..
జిత్వా ప్రాణాన్ప్రాణగతీరుపజుహ్వతి తేషు చ .
ఏవం నానాయజ్ఞరతా యజ్ఞధ్వంసితపాతకాః ..36 ..
నిత్యం బ్రహ్మ ప్రయాన్త్యేతే యజ్ఞశిష్టామృతాశినః .
అయజ్ఞకారిణో లోకో నాయమన్యః కుతో భవేత్ ..37 ..
కాయికాదిత్రిధాభూతాన్యజ్ఞాన్వేదే ప్రతిష్ఠితాన్ .
జ్ఞాత్వా తానఖిలాన్భూప మోక్ష్యసేఽఖిలబన్ధనాత్ ..38 ..
సర్వేషాం భూప యజ్ఞానాం జ్ఞానయజ్ఞః పరో మతః .
అఖిలం లీయతే కర్మ జ్ఞానే మోక్షస్య సాధనే ..39 ..
తజ్జ్ఞేయం పురుషవ్యాఘ్ర ప్రశ్నేన నతితః సతామ్ .
శుశ్రూషయా వదిష్యన్తి సంతస్తత్త్వవిశారదాః ..40 ..
నానాసంగాఞ్జనః కుర్వన్నైకం సాధుసమాగమమ్ .
కరోతి తేన సంసారే బన్ధనం సముపైతి సః ..41 ..
సత్సంగాద్గుణసంభూతిరాపదాం లయ ఏవ చ .
స్వహితం ప్రాప్యతే సర్వైరిహ లోకే పరత్ర చ ..42 ..
ఇతరత్సులభం రాజన్సత్సంగోఽతీవ దుర్లభః .
యజ్జ్ఞాత్వా పునర్వేధమేతి జ్ఞేయం తతస్తతః ..43 ..
తతః సర్వాణి భూతాని స్వాత్మన్యేవాభిపశ్యతి .
అతిపాపరతో జంతుస్తతస్తస్మాత్ప్రముచ్యతే ..44 ..
ద్వివిధాన్యపి కర్మాణి జ్ఞానాగ్నిర్దహతి క్షణాత్ .
ప్రసిద్ధోఽగ్నిర్యథా సర్వం భస్మతాం నయతి క్షణాత్ ..45 ..
న జ్ఞానసమతామేతి పవిత్రమితరన్నృప .
ఆత్మన్యేవావగచ్ఛన్తి యోగాత్కాలేన యోగినః ..46 ..
భక్తిమానిన్ద్రియజయీ తత్పరో జ్ఞానమాప్నుయాత్ .
లబ్ధ్వా తత్పరమం మోక్షం స్వల్పకాలేన యాత్యసౌ ..47 ..
భక్తిహీనోఽశ్రద్దధానః సర్వత్ర సంశయీ తు యః .
తస్య శం నాపి విజ్ఞానమిహ లోకోఽథ వా పరః ..48 ..
ఆత్మజ్ఞానరతం జ్ఞాననాశితాఖిలసంశయమ్ .
యోగాస్తాఖిలకర్మాణం బధ్నన్తి భూప తాని న ..49 ..
జ్ఞానఖడ్గప్రహారేణ సంభూతామజ్ఞతాం బలాత్ .
ఛిత్వాన్తఃసంశయం తస్మాద్యోగయుక్తో భవేన్నరః ..50 ..
ఇతి శ్రీమద్గణేశగీతాసూపనిషదర్థగర్భాసు యోగామృతార్థశాస్త్రే శ్రీగణేశపురాణే ఉత్తరఖణ్డే గజాననవరేణ్యసంవాదే విజ్ఞానప్రతిపాదనో నామ తృతీయోఽధ్యాయః ..
.. వైధసంన్యాసయోగః ..
వరేణ్య ఉవాచ -
సంన్యస్తిశ్చైవ యోగశ్చ కర్మణాం వర్ణ్యతే త్వయా .
ఉభయోర్నిశ్చితం త్వేకం శ్రేయో యద్వద మే ప్రభో ..1 ..
శ్రీగజానన ఉవాచ -
క్రియాయోగో వియోగశ్చాప్యుభౌ మోక్షస్య సాధనే .
తయోర్మధ్యే క్రియాయోగస్త్యాగాత్తస్య విశిష్యతే ..2 ..
ద్వన్ద్వదుఃఖసహోఽద్వేష్టా యో న కాఙ్క్షతి కించన .
ముచ్యతే బన్ధనాత్సద్యో నిత్యం సంన్యాసవాన్సుఖమ్ ..3 ..
వదన్తి భిన్నఫలకౌ కర్మణస్త్యాగసంగ్రహౌ .
మూఢాల్పజ్ఞాస్తయోరేకం సంయుఞ్జీత విచక్షణః ..4 ..
యదేవ ప్రాప్యతే త్యాగాత్తదేవ యోగతః ఫలమ్ .
సంగ్రహం కర్మణో యోగం యో విన్దతి స విన్దతి ..5 ..
కేవలం కర్మణాం న్యాసం సంన్యాసం న విదుర్బుధాః .
కుర్వన్ననిచ్ఛయా కర్మ యోగీ బ్రహ్మైవ జాయతే ..6 ..
నిర్మలో యతచిత్తాత్మా జితఖో యోగతత్పరః .
ఆత్మానం సర్వభూతస్థం పశ్యన్కుర్వన్న లిప్యతే ..7 ..
తత్త్వవిద్యోగయుక్తాత్మా కరోమీతి న మన్యతే .
ఏకాదశానీన్ద్రియాణి కుర్వన్తి కర్మసంఖ్యయా ..8 ..
తత్సర్వమర్పయేద్బ్రహ్మణ్యపి కర్మ కరోతి యః .
న లిప్యతే పుణ్యపాపైర్భానుర్జలగతో యథా ..9 ..
కాయికం వాచికం బౌద్ధమైన్ద్రియం మానసం తథా .
త్యక్త్వాశాం కర్మ కుర్వన్తి యోగజ్ఞాశ్చిత్తశుద్ధయే ..10 ..
యోగహీనో నరః కర్మ ఫలేహయా కరోత్యలమ్ .
బధ్యతే కర్మబీజైః స తతో దుఃఖం సమశ్నుతే ..11 ..
మనసా సకలం కర్మ త్యక్త్వా యోగీ సుఖం వసేత్ .
న కుర్వన్కారయన్వాపి నన్దన్శ్వభ్రే సుపత్తనే ..12 ..
న క్రియా న చ కర్తృత్వం కస్య చిత్సృజ్యతే మయా .
న క్రియాబీజసమ్పర్కః శక్త్యా తత్క్రియతేఽఖిలమ్ ..13 ..
కస్యచిత్పుణ్యపాపాని న స్పృశామి విభుర్నృప .
జ్ఞానమూఢా విముహ్యన్తే మోహేనావృతబుద్ధయః ..14 ..
వివేకేనాత్మనోఽజ్ఞానం యేషాం నాశితమాత్మనా .
తేషాం వికాశమాయాతి జ్ఞానమాదిత్యవత్పరమ్ ..15 ..
మన్నిష్ఠా మద్ధియోఽత్యన్తం మచ్చిత్తా మయి తత్పరాః .
అపునర్భవమాయాన్తి విజ్ఞానాన్నాశితైనసః ..16 ..
జ్ఞానవిజ్ఞానసంయుక్తే ద్విజే గవి గజాదిషు .
సమేక్షణా మహాత్మానః పణ్డితాః శ్వపచే శుని ..17 ..
వశ్యః స్వర్గో జగత్తేషాం జీవన్ముక్తాః సమేక్షణాః .
యతోఽదోషం బ్రహ్మ సమం తస్మాత్తైర్విషయీకృతమ్ ..18 ..
ప్రియాప్రియే ప్రాప్య హర్షద్వేషౌ యే ప్రాప్నువన్తి న .
బ్రహ్మాశ్రితా అసంమూఢా బ్రహ్మజ్ఞాః సమబుద్ధయః ..19 ..
వరేణ్య ఉవాచ -
కిం సుఖం త్రిషు లోకేషు దేవగన్ధర్వయోనిషు .
భగవన్కృపయా తన్మే వద విద్యావిశారద ..20 ..
శ్రీగజానన ఉవాచ -
ఆనన్దమశ్నుతేఽసక్తః స్వాత్మారామో నిజాత్మని .
అవినాశి సుఖం తద్ధి న సుఖం విషయాదిషు ..21 ..
విషయోత్థాని సౌఖ్యాని దుఃఖానాం తాని హేతవః .
ఉత్పత్తినాశయుక్తాని తత్రాసక్తో న తత్త్వవిత్ ..22 ..
కారణే సతి కామస్య క్రోధస్య సహతే చ యః .
తౌ జేతుం వర్ష్మవిరహాత్స సుఖం చిరమశ్నుతే ..23 ..
అన్తర్నిష్ఠోఽన్తఃప్రకాశోఽన్తఃసుఖోఽన్తారతిర్లభేత్ .
అసందిగ్ధోఽక్షయం బ్రహ్మ సర్వభూతహితార్థకృత్ ..24 ..
జేతారః షడ్రిపూణాం యే శమినో దమినస్తథా .
తేషాం సమన్తతో బ్రహ్మ స్వాత్మజ్ఞానాం విభాత్యహో ..25 ..
ఆసనేషు సమాసీనస్త్యక్త్వేమాన్విషయాన్బహిః .
సంస్తభ్య భృకుటీమాస్తే ప్రాణాయామపరాయణః ..26 ..
ప్రాణాయామం తు సంరోధం ప్రాణాపానసముద్భవమ్ .
వదన్తి మునయస్తం చ త్రిధాభూతం విపశ్చితః ..27 ..
ప్రమాణం భేదతో విద్ధి లఘుమధ్యమముత్తమమ్ .
దశభిర్ద్వ్యధికైర్వర్ణైః ప్రాణాయామో లఘుః స్మృతః ..28 ..
చతుర్వింశత్యక్షరో యో మధ్యమః స ఉదాహృతః .
షట్త్రింశల్లఘువర్ణో య ఉత్తమః సోఽభిధీయతే ..29 ..
సింహం శార్దూలకం వాపి మత్తేభం మృదుతాం యథా .
నయన్తి ప్రాణినస్తద్వత్ప్రాణాపానౌ సుసాధయేత్ ..30 ..
పీడయన్తి మృగాస్తే న లోకాన్వశ్యం గతా నృప .
దహత్యేనస్తథా వాయుః సంస్తబ్ధో న చ తత్తనుమ్ ..31 ..
యథా యథా నరః కశ్చిత్సోపానావలిమాక్రమేత్ .
తథా తథా వశీకుర్యాత్ప్రాణాపానౌ హి యోగవిత్ ..32 ..
పూరకం కుమ్భకం చైవ రేచకం చ తతోఽభ్యసేత్ .
అతీతానాగతజ్ఞానీ తతః స్యాజ్జగతీతలే ..33 ..
ప్రాణాయామైర్ద్వాదశభిరుత్తమైర్ధారణా మతా .
యోగస్తు ధారణే ద్వే స్యాద్యోగీశస్తే సదాభ్యసేత్ ..34 ..
ఏవం యః కురుతే రాజంస్త్రికాలజ్ఞః స జాయతే .
అనాయాసేన తస్య స్యాద్వశ్యం లోకత్రయం నృప ..35 ..
బ్రహ్మరూపం జగత్సర్వం పశ్యతి స్వాన్తరాత్మని .
ఏవం యోగశ్చ సంన్యాసః సమానఫలదాయినౌ ..36 ..
జన్తూనాం హితకర్తారం కర్మణాం ఫలదాయినమ్ .
మాం జ్ఞాత్వా ముక్తిమాప్నోతి త్రైలోక్యస్యేశ్వరం విభుమ్ ..37 ..
యోగామృతార్థశాస్త్రే
శ్రీగణేశపురాణే ఉత్తరఖణ్డే గజాననవరేణ్యసంవాదే
వైధసంన్యాసయోగో నామ చతుర్థోఽధ్యాయః ..
.. పఞ్చమోఽధ్యాయః ..
.. యోగావృత్తిప్రశంసనః ..
శ్రీగజానన ఉవాచ -
శ్రౌతస్మార్తాని కర్మాణి ఫలం నేచ్ఛన్సమాచరేత్ .
శస్తః స యోగీ రాజేన్ద్ర అక్రియాద్యోగమాశ్రితాత్ ..1 ..
యోగప్రాప్త్యై మహాబాహో హేతుః కర్మైవ మే మతమ్ .
సిద్ధియోగస్య సంసిద్ధ్యై హేతూ శమదమౌ మతౌ ..2 ..
ఇన్ద్రియార్థాంశ్చ సంకల్ప్య కుర్వన్స్వస్య రిపుర్భవేత్ .
ఏతాననిచ్ఛన్యః కుర్వన్సిద్ధిం యోగీ స సిద్ధ్యతి ..3 ..
సుహృత్వే చ రిపుత్వే చ ఉద్ధారే చైవ బన్ధనే .
ఆత్మనైవాత్మని హ్యాత్మా నాత్మా భవతి కశ్చన ..4 ..
మానేఽపమానే దుఃఖే చ సుఖేఽసుహృది సాధుషు .
మిత్రేఽమిత్రేఽప్యుదాసీనే ద్వేష్యే లోష్ఠే చ కాఞ్చనే ..5 ..
సమో జితాత్మా విజ్ఞానీ జ్ఞానీన్ద్రియజయావహః .
అభ్యసేత్సతతం యోగం యదా యుక్తతమో హి సః ..6 ..
తప్తః శ్రాన్తో వ్యాకులో వా క్షుధితో వ్యగ్రచిత్తకః .
కాలేఽతిశీతేఽత్యుష్ణే వానిలాగ్న్యమ్బుసమాకులే ..7 ..
సధ్వనావతిజీర్ణే గోఃస్థానే సాగ్నౌ జలాన్తికే .
కూపకూలే శ్మశానే చ నద్యాం భిత్తౌ చ మర్మరే ..8 ..
చైత్యే సవల్మికే దేశే పిశాచాదిసమావృతే .
నాభ్యసేద్యోగవిద్యోగం యోగధ్యానపరాయణః ..9 ..
స్మృతిలోపశ్చ మూకత్వం బాధిర్యం మన్దతా జ్వరః .
జడతా జాయతే సద్యో దోషాజ్ఞానాద్ధి యోగినః ..10 ..
ఏతే దోషాః పరిత్యాజ్యా యోగాభ్యసనశాలినా .
అనాదరే హి చైతేషాం స్మృతిలోపాదయో ధ్రువమ్ ..11 ..
నాతిభుఞ్జన్సదా యోగీ నాభుఞ్జన్నాతినిద్రితః .
నాతిజాగ్రత్సిద్ధిమేతి భూప యోగం సదాభ్యసన్ ..12 ..
సంకల్పజాంస్త్యజేత్కామాన్నియతాహారజాగరః .
నియమ్య ఖగణం బుద్ధ్యా విరమేత శనైః శనైః ..13 ..
తతస్తతః కృషేదేతద్యత్ర యత్రానుగచ్ఛతి .
ధృత్యాత్మవశగం కుర్యాచ్చిత్తం చఞ్చలమాదృతః ..14 ..
ఏవం కుర్వన్సదా యోగీ పరాం నిర్వృతిమృచ్ఛతి .
విశ్వస్మిన్నిజమాత్మానం విశ్వం చ స్వాత్మనీక్షతే ..15 ..
యోగేన యో మాముపైతి తముపైమ్యహమాదరాత్ .
మోచయామి న ముఞ్చామి తమహం మాం స న త్యజేత్ ..16 ..
సుఖే సుఖేతరే ద్వేషే క్షుధి తోషే సమస్తృషి .
ఆత్మసామ్యేన భూతాని సర్వగం మాం చ వేత్తి యః ..17 ..
జీవన్ముక్తః స యోగీన్ద్రః కేవలం మయి సంగతః .
బ్రహ్మాదీనాం చ దేవానాం స వన్ద్యః స్యాజ్జగత్రయే ..18 ..
వరేణ్య ఉవాచ -
ద్వివిధోఽపి హి యోగోఽయమసంభావ్యో హి మే మతః .
యతోఽన్తఃకరణం దుష్టం చఞ్చలం దుర్గ్రహం విభో ..19 ..
శ్రీగజానన ఉవాచ -
యో నిగ్రహం దుర్గ్రహస్య మనసః సమ్ప్రకల్పయేత్ .
ఘటీయన్త్రసమాదస్మాన్ముక్తః సంసృతిచక్రకాత్ ..20 ..
విషయైః క్రకచైరేతత్సంసృష్టం చక్రకం దృఢమ్ .
జనశ్ఛేత్తుం న శక్నోతి కర్మకీలః సుసంవృతమ్ ..21 ..
అతిదుఃఖం చ వైరాగ్యం భోగాద్వైతృష్ణ్యమేవ చ .
గురుప్రసాదః సత్సఙ్గ ఉపాయాస్తజ్జయే అమీ ..22 ..
అభ్యాసాద్వా వశీకుర్యాన్మనో యోగస్య సిద్ధయే .
వరేణ్య దుర్లభో యోగో వినాస్య మనసో జయాత్ ..23 ..
వరేణ్య ఉవాచ -
యోగభ్రష్టస్య కో లోకః కా గతిః కిం ఫలం భవేత్ .
విభో సర్వజ్ఞ మే ఛిన్ధి సంశయం బుద్ధిచక్రభృత్ ..24 ..
శ్రీగజానన ఉవాచ -
దివ్యదేహధరో యోగాద్భ్రష్టః స్వర్భోగముత్తమమ్ .
భుక్త్వా యోగికులే జన్మ లభేచ్ఛుద్ధిమతాం కులే ..25 ..
పునర్యోగీ భవత్యేష సంస్కారాత్పూర్వకర్మజాత్ .
న హి పుణ్యకృతాం కశ్చిన్నరకం ప్రతిపద్యతే ..26 ..
జ్ఞాననిష్ఠాత్తపోనిష్ఠాత్కర్మనిష్ఠాన్నరాధిప .
శ్రేష్ఠో యోగీ శ్రేష్ఠతమో భక్తిమాన్మయి తేషు యః ..27 ..
ఇతి శ్రీమద్గణేశగీతాసూపనిషదర్థగర్భాసు యోగామృతార్థశాస్త్రే శ్రీగణేశపురాణే ఉత్తరఖణ్డే గజాననవరేణ్యసంవాదే యోగావృత్తిప్రశంసనో నామ పఞ్చమోఽధ్యాయః ..
.. బుద్ధియోగః ..
శ్రీగజానన ఉవాచ -
ఈదృశం విద్ధి మే తత్త్వం మద్గతేనాన్తరాత్మనా .
యజ్జ్ఞాత్వా మామసన్దిగ్ధం వేత్సి మోక్ష్యసి సర్వగమ్ ..1 ..
తత్తేఽహం శృణు వక్ష్యామి లోకానాం హితకామ్యయా .
అస్తి జ్ఞేయం యతో నాన్యన్ముక్తేశ్చ సాధనం నృప ..2 ..
జ్ఞేయా మత్ప్రకృతిః పూర్వం తతః స్యాం జ్ఞానగోచరః .
తతో విజ్ఞానసమ్పత్తిర్మయి జ్ఞాతే నృణాం భవేత్ ..3 ..
క్వనలౌ ఖమహఙ్కారః కం చిత్తం ధీసమీరణౌ .
రవీన్దూ యాగకృచ్చైకాదశధా ప్రకృతిర్మమ ..4 ..
అన్యాం మత్ప్రకృతిం వృద్ధా మునయః సంగిరన్తి చ .
తథా త్రివిష్టపం వ్యాప్తం జీవత్వం గతయానయా ..5 ..
ఆభ్యాముత్పాద్యతే సర్వం చరాచరమయం జగత్ .
సంగాద్విశ్వస్య సంభూతిః పరిత్రాణం లయోఽప్యహమ్ ..6 ..
తత్త్వమేతన్నిబోద్ధుం మే యతతే కశ్చిదేవ హి .
వర్ణాశ్రమవతాం పుంసాం పురా చీర్ణేన కర్మణా ..7 ..
సాక్షాత్కరోతి మాం కశ్చిద్యత్నవత్స్వపి తేషు చ .
మత్తోఽన్యన్నేక్షతే కించిన్మయి సర్వం చ వీక్షతే ..8 ..
క్షితౌ సుగన్ధరూపేణ తేజోరూపేణ చాగ్నిషు .
ప్రభారూపేణ పూష్ణ్యబ్జే రసరూపేణ చాప్సు చ ..9 ..
ధీతపోబలినాం చాహం ధీస్తపోబలమేవ చ .
త్రివిధేషు వికారేషు మదుత్పన్నేష్వహం స్థితః ..10 ..
న మాం విన్దతి పాపీయాన్మాయామోహితచేతనః .
త్రివికారా మోహయతి ప్రకృతిర్మే జగత్త్రయమ్ ..11 ..
యో మే తత్త్వం విజానాతి మోహం త్యజతి సోఽఖిలమ్ .
అనేకైర్జన్మభిశ్చైవం జ్ఞాత్వా మాం ముచ్యతే తతః ..12 ..
అన్యే నానావిధాన్దేవాన్భజన్తే తాన్వ్రజన్తి తే .
యథా యథా మతిం కృత్వా భజతే మాం జనోఽఖిలః ..13 ..
తథా తథాస్య తం భావం పూరయామ్యహమేవ తమ్ .
అహం సర్వం విజానామి మాం న కశ్చిద్విబుధ్యతే ..14 ..
అవ్యక్తం వ్యక్తిమాపన్నం న విదుః కామమోహితాః .
నాహం ప్రకాశతాం యామి అజ్ఞానాం పాపకర్మణామ్ ..15 ..
యః స్మృత్వా త్యజతి ప్రాణమన్తే మాం శ్రద్ధయాన్వితః .
స యాత్యపునరావృత్తిం ప్రసాదాన్మమ భూభుజ ..16 ..
యం యం దేవం స్మరన్భక్త్యా త్యజతి స్వం కలేవరమ్ .
తత్తత్సాలోక్యమాయాతి తత్తద్భక్త్యా నరాధిప ..17 ..
అతశ్చాహర్నిశం భూప స్మర్తవ్యోఽనేకరూపవాన్ .
సర్వేషామప్యహం గమ్యః స్రోతసామర్ణవో యథా ..18 ..
బ్రహ్మవిష్ణుశివేన్ద్రాద్యాఀల్లోకాన్ప్రాప్య పునః పతేత్ .
యో మాముపైత్యసందిగ్ధః పతనం తస్య న క్వచిత్ ..19 ..
అనన్యశరణో యో మాం భక్త్యా భజతి భూమిప .
యోగక్షేమౌ చ తస్యాహం సర్వదా ప్రతిపాదయే ..20 ..
ద్వివిధా గతిరుద్దిష్టా శుక్లా కృష్ణా నృణాం నృప .
ఏకయా పరమం బ్రహ్మ పరయా యాతి సంసృతిమ్ ..21 ..
యోగామృతార్థశాస్త్రే
శ్రీగణేశపురాణే ఉత్తరఖణ్డే గజాననవరేణ్యసంవాదే
బుద్ధియోగో నామ షష్ఠోఽధ్యాయః ..
.. సప్తమోఽధ్యాయః ..
.. ఉపాసనా యోగః ..
వరేణ్య ఉవాచ -
కా శుక్లా గతిరుద్దిష్టా కా చ కృష్ణా గజానన .
కిం బ్రహ్మ సంసృతిః కా మే వక్తుమర్హస్యనుగ్రహాత్ ..1 ..
శ్రీగజానన ఉవాచ -
అగ్నిర్జ్యోతిరహః శుక్లా కర్మార్హమయనం గతిః .
చాన్ద్రం జ్యోతిస్తథా ధూమో రాత్రిశ్చ దక్షిణాయనమ్ ..2 ..
కృష్ణైతే బ్రహ్మసంసృత్యోరవాప్తేః కారణం గతీ .
దృశ్యాదృశ్యమిదం సర్వం బ్రహ్మైవేత్యవధారయ ..3 ..
క్షరం పఞ్చాత్మకం విద్ధి తదన్తరక్షరం స్మృతమ్ .
ఉభాభ్యాం యదతిక్రాన్తం శుద్ధం విద్ధి సనాతనమ్ ..4 ..
అనేకజన్మసంభూతిః సంసృతిః పరికీర్తితా .
సంసృతిం ప్రాప్నువన్త్యేతే యే తు మాం గణయన్తి న ..5 ..
యే మాం సమ్యగుపాసన్తే పరం బ్రహ్మ ప్రయాన్తి తే .
ధ్యానాద్యైరుపచారైర్మాం తథా పఞ్చామృతాదిభిః ..6 ..
స్నానవస్త్రాద్యలంకారసుగన్ధధూపదీపకైః .
నైవేద్యైః ఫలతాంబూలైర్దక్షిణాభిశ్చ యోఽర్చయేత్ ..7 ..
భక్త్యైకచేతసా చైవ తస్యేష్టం పూరయామ్యహమ్ .
ఏవం ప్రతిదినం భక్త్యా మద్భక్తో మాం సమర్చయేత్ ..8 ..
అథవా మానసీం పూజాం కుర్వీత స్థిరచేతసా .
అథవా ఫలపత్రాద్యైః పుష్పమూలజలాదిభిః ..9 ..
పూజయేన్మాం ప్రయత్నేన తత్తదిష్టం ఫలం లభేత్ .
త్రివిధాస్వపి పూజాసు శ్రేయసీ మానసీ మతా ..10 ..
సాప్యుత్తమా మతా పూజానిచ్ఛయా యా కృతా మమ .
బ్రహ్మచారీ గృహస్థో వా వానప్రస్థో యతిశ్చ యః ..11 ..
ఏకాం పూజాం ప్రకుర్వాణోఽప్యన్యో వా సిద్ధిమృచ్ఛతి .
మదన్యదేవం యో భక్త్యా ద్విషన్మామన్యదేవతామ్ ..12 ..
సోఽపి మామేవ యజతే పరం త్వవిధితో నృప .
యో హ్యన్యదేవతాం మాం చ ద్విషన్నన్యాం సమర్చయేత్ ..13 ..
యాతి కల్పసహస్రం స నిరయాన్దుఃఖభాక్ సదా .
భూతశుద్ధిం విధాయాదౌ ప్రాణానాం స్థాపనం తతః ..14 ..
ఆకృష్య చేతసో వృత్తిం తతో న్యాసం ఉపక్రమేత్ .
కృత్వాన్తర్మాతృకాన్యాసం బహిశ్చాథ షడఙ్గకమ్ ..15 ..
న్యాసం చ మూలమన్త్రస్య తతో ధ్యాత్వా జపేన్మనుమ్ .
స్థిరచిత్తో జపేన్మన్త్రం యథా గురుముఖాగతమ్ ..16 ..
జపం నివేద్య దేవాయ స్తుత్వా స్తోత్రైరనేకధా .
ఏవం మాం య ఉపాసీత స లభేన్మోక్షమవ్యయమ్ ..17 ..
య ఉపాసనయా హీనో ధిఙ్నరో వ్యర్థజన్మభాక్ .
యజ్ఞోఽహమౌషధం మన్రోఽగ్నిరాజ్యం చ హవిర్హుతమ్ ..18 ..
ధ్యానం ధ్యేయం స్తుతిం స్తోత్రం నతిర్భక్తిరుపాసనా .
త్రయీజ్ఞేయం పవిత్రం చ పితామహపితామహః ..19 ..
ఓంకారః పావనః సాక్షీ ప్రభుర్మిత్రం గతిర్లయః .
ఉత్పత్తిః పోషకో బీజం శరణం వాస ఏవ చ ..20 ..
అసన్మృత్యుః సదమృతమాత్మా బ్రహ్మాహమేవ చ .
దానం హోమస్తపో భక్తిర్జపః స్వాధ్యాయ ఏవ చ ..21 ..
యద్యత్కరోతి తత్సర్వం స మే మయి నివేదయేత్ .
యోషితోఽథ దురాచారాః పాపాస్త్రైవర్ణికాస్తథా ..22 ..
మదాశ్రయా విముచ్యన్తే కిం మద్భక్త్యా ద్విజాదయః .
న వినశ్యతి మద్భక్తో జ్ఞాత్వేమా మద్విభూతయః ..23 ..
ప్రభవం మే విభూతిశ్చ న దేవా ఋషయో విదుః .
నానావిభూతిభిరహం వ్యాప్య విశ్వం ప్రతిష్ఠితః ..24 ..
యద్యచ్ఛ్రేష్ఠతమం లోకే స విభూతిర్నిబోధ మే ..25 ..
యోగామృతార్థశాస్త్రే
శ్రీగణేశపురాణే ఉత్తరఖణ్డే గజాననవరేణ్యసంవాదే
ఉపాసనాయోగో నామ సప్తమోఽధ్యాయః ..
.. అష్టమోఽధ్యాయః ..
.. విశ్వరూపదర్శన ..
వరేణ్య ఉవాచ -
భగవన్నారదో మహ్యం తవ నానా విభూతయః .
ఉక్తవాంస్తా అహం వేద న సర్వాః సోఽపి వేత్తి తాః ..1 ..
త్వమేవ తత్త్వతః సర్వా వేత్సి తా ద్విరదానన .
నిజం రూపమిదానీం మే వ్యాపకం చారు దర్శయ ..2 ..
శ్రీగజానన ఉవాచ -
ఏకస్మిన్మయి పశ్య త్వం విశ్వమేతచ్చరాచరమ్ .
నానాశ్చర్యాణి దివ్యాని పురాఽదృష్టాని కేనచిత్ ..3 ..
జ్ఞానచక్షురహం తేఽద్య సృజామి స్వప్రభావతః .
చర్మచక్షుః కథం పశ్యేన్మాం విభుం హ్యజమవ్యయమ్ ..4 ..
క ఉవాచ -
తతో రాజా వరేణ్యః స దివ్యచక్షురవైక్షత .
ఈశితుః పరమం రూపం గజాస్యస్య మహాద్భుతమ్ ..5 ..
అసంఖ్యవక్త్రం లలితమసంఖ్యాంఘ్రికరం మహత్ .
అనులిప్తం సుగన్ధేన దివ్యభూషామ్బరస్రజమ్ ..6 ..
అసంఖ్యనయనం కోటిసూర్యరశ్మిధృతాయుధమ్ .
తద్వర్ష్మణి త్రయో లోకా దృష్టాస్తేన పృథగ్విధాః ..7 ..
దృష్ట్వైశ్వరం పరం రూపం ప్రణమ్య స నృపోఽబ్రవీత్ .
వరేణ్య ఉవాచ -
వీక్షేఽహం తవ దేహేఽస్మిన్దేవానృషిగణాన్పితౄన్ ..8 ..
పాతాలానాం సముద్రాణాం ద్వీపానాం చైవ భూభృతామ్ .
మహర్షీణాం సప్తకం చ నానార్థైః సంకులం విభో ..9 ..
భువోఽన్తరిక్షస్వర్గాంశ్చ మనుష్యోరగరాక్షసాన్ .
బ్రహ్మావిష్ణుమహేశేన్ద్రాన్దేవాన్జన్తూననేకధా ..10 ..
అనాద్యనన్తం లోకాదిమనన్తభుజశీర్షకమ్ .
ప్రదీప్తానలసంకాశమప్రమేయం పురాతనమ్ ..11 ..
కిరీటకుణ్డలధరం దుర్నిరీక్ష్యం ముదావహమ్ .
ఏతాదృశం చ వీక్షే త్వాం విశాలవక్షసం ప్రభుమ్ ..12 ..
సురవిద్యాధరైర్యక్షైః కిన్నరైర్మునిమానుషైః .
నృత్యద్భిరప్సరోభిశ్చ గన్ధర్వైర్గానతత్పరైః ..13 ..
వసురుద్రాదిత్యగణైః సిద్ధైః సాధ్యైర్ముదా యుతైః .
సేవ్యమానం మహాభక్త్యా వీక్ష్యమాణం సువిస్మితైః ..14 ..
వేత్తారమక్షరం వేద్యం ధర్మగోప్తారమీశ్వరమ్ .
పాతాలాని దిశః స్వర్గాన్భువం వ్యాప్యాఽఖిలం స్థితమ్ ..15 ..
భీతా లోకాస్తథా చాహమేవం త్వాం వీక్ష్య రూపిణమ్ .
నానాదంష్ట్రాకరాలం చ నానావిద్యావిశారదమ్ ..16 ..
ప్రలయానలదీప్తాస్యం జటిలం చ నభఃస్పృశమ్ .
దృష్ట్వా గణేశ తే రూపమహం భ్రాన్త ఇవాభవమ్ ..17 ..
దేవా మనుష్యనాగాద్యాః ఖలాస్త్వదుదరేశయాః .
నానాయోనిభుజశ్చాన్తే త్వయ్యేవ ప్రవిశన్తి చ ..18 ..
అబ్ధేరుత్పద్యమానాస్తే యథాజీమూతబిన్దవః .
త్వమిన్ద్రోఽగ్నిర్యమశ్చైవ నిరృతిర్వరుణో మరుత్ ..19 ..
గుహ్యకేశస్తథేశానః సోమః సూర్యోఽఖిలం జగత్ .
నమామి త్వామతః స్వామిన్ప్రసాదం కురు మేఽధునా ..20 ..
దర్శయస్వ నిజం రూపం సౌమ్యం యత్పూర్వమీక్షితమ్ .
కో వేద లీలాస్తే భూమన్ క్రియమాణా నిజేచ్ఛయా ..21 ..
అనుగ్రహాన్మయా దృష్టమైశ్వరం రూపమీదృశమ్ .
జ్ఞానచక్షుర్యతో దత్తం ప్రసన్నేన త్వయా మమ ..22 ..
శ్రీగజానన ఉవాచ -
నేదం రూపం మహాబాహో మమ పశ్యన్త్యయోగినః .
సనకాద్యా నారదాద్యాః పశ్యన్తి మదనుగ్రహాత్ .. 23 ..
చతుర్వేదార్థతత్త్వజ్ఞాః సర్వశాస్త్రవిశారదాః .
యజ్ఞదానతపోనిష్ఠా న మే రూపం విదన్తి తే ..24 ..
శక్యోఽహం వీక్షితుం జ్ఞాతుం ప్రవేష్టుం భక్తిభావతః .
త్యజ భీతిం చ మోహం చ పశ్య మాం సౌమ్యరూపిణమ్ ..25 ..
మద్భక్తో మత్పరః సర్వసంగహీనో మదర్థకృత్ .
నిష్క్రోధః సర్వభూతేషు సమో మామేతి భూభుజ ..26 ..
ఇతి శ్రీమద్గణేశగీతాసూపనిషదర్థగర్భాసు యోగామృతార్థశాస్త్రే శ్రీగణేశపురాణే ఉత్తరఖణ్డే గజాననవరేణ్యసంవాదే విశ్వరూపదర్శనో నామాష్టమోఽధ్యాయః ..
.. క్షేత్రజ్ఞాతృజ్ఞేయవివేకయోగః ..
వరేణ్య ఉవాచ -
అనన్యభావస్త్వాం సమ్యఙ్మూర్తిమన్తముపాసతే .
యోఽక్షరం పరమవ్యక్తం తయోః కస్తే మతోఽధికః ..1 ..
అసి త్వం సర్వవిత్సాక్షీ భూతభావన ఈశ్వరః .
అతస్త్వాం పరిపృచ్ఛామి వద మే కృపయా విభో ..2 ..
శ్రీగజానన ఉవాచ -
యో మాం మూర్తిధరం భక్త్యా మద్భక్తః పరిసేవతే .
స మే మాన్యోఽనన్యభక్తిర్నియుజ్య హృదయం మయి ..3 ..
ఖగణం స్వవశం కృత్వాఖిలభూతహితార్థకృత్ .
ధ్యేయమక్షరమవ్యక్తం సర్వగం కూటగం స్థిరమ్ ..4 ..
సోఽపి మామేత్యనిర్దేశ్యం మత్పరో య ఉపాసతే .
సంసారసాగరాదస్మాదుద్ధరామి తమప్యహమ్ ..5 ..
అవ్యక్తోపాసనాద్దుఃఖమధికం తేన లభ్యతే .
వ్యక్తస్యోపాసనాత్సాధ్యం తదేవావ్యక్తభక్తితః ..6 ..
భక్తిశ్చైవాదరశ్చాత్ర కారణం పరమం మతమ్ .
సర్వేషాం విదుషాం శ్రేష్ఠో హ్యకించిజ్జ్ఞోఽపి భక్తిమాన్ ..7 ..
భజన్భక్త్యా విహీనో యః స చాణ్డాలోఽభిధీయతే .
చాణ్డాలోఽపి భజన్భక్త్యా బ్రాహ్మణేభ్యోఽధికో మతః ..8 ..
శుకాద్యాః సనకాద్యాశ్చ పురా ముక్తా హి భక్తితః .
భక్త్యైవ మామనుప్రాప్తా నారదాద్యాశ్చిరాయుషః ..9 ..
అతో భక్త్యా మయి మనో విధేహి బుద్ధిమేవ చ .
భక్త్యా యజస్వ మాం రాజంస్తతో మామేవ యాస్యసి ..10 ..
అసమర్థోఽర్పితుం స్వాన్తం ఏవం మయి నరాధిప .
అభ్యాసేన చే యోగేన తతో గన్తుం యతస్వ మామ్ ..11 ..
తత్రాపి త్వమశక్తశ్చేత్కురు కర్మ మదర్పణమ్ .
మామనుగ్రహతశ్చైవం పరాం నిర్వృతిమేష్యసి ..12 ..
అథైతదప్యనుష్ఠాతుం న శక్తోఽసి తదా కురు .
ప్రయత్నతః ఫలత్యాగం త్రివిధానాం హి కర్మణామ్ ..13 ..
శ్రేయసీ బుద్ధిరావృత్తేస్తతో ధ్యానం పరం మతమ్ .
తతోఽఖిలపరిత్యాగస్తతః శాన్తిర్గరీయసీ ..14 ..
నిరహంమమతాబుద్ధిరద్వేషః శరణః సమః .
లాభాలాభే సుఖే దుఃఖే మానామానే స మే ప్రియః ..15 ..
యం వీక్ష్య న భయం యాతి జనస్తస్మాన్న చ స్వయమ్ .
ఉద్వేగభీః కోపముద్భీరహితో యః స మే ప్రియః ..16 ..
రిపౌ మిత్రేఽథ గర్హాయాం స్తుతౌ శోకే సమః సముత్ .
మౌనీ నిశ్చలధీభక్తిరసంగః స చ మే ప్రియః ..17 ..
సంశీలయతి యశ్చైనముపదేశం మయా కృతమ్ .
స వన్ద్యః సర్వలోకేషు ముక్తాత్మా మే ప్రియః సదా ..18 ..
అనిష్టాప్తౌ చ న ద్వేష్టీష్టప్రాప్తౌ చ న తుష్యతి .
క్షేత్రతజ్జ్ఞౌ చ యో వేత్తి సమే ప్రియతమో భవేత్ ..19 ..
వరేణ్య ఉవాచ -
కిం క్షేత్రం కశ్చ తద్వేత్తి కిం తజ్జ్ఞానం గజానన .
ఏతదాచక్ష్వ మహ్యం త్వం పృచ్ఛతే కరుణామ్బుధే ..20 ..
శ్రీగజానన ఉవాచ -
పఞ్చ భూతాని తన్మాత్రాః పఞ్చ కర్మేన్ద్రియాణి చ .
అహంకారో మనో బుద్ధిః పఞ్చ జ్ఞానేన్ద్రియాణి చ ..21 ..
ఇచ్ఛావ్యక్తం ధృతిద్వేషౌ సుఖదుఃఖే తథైవ చ .
చేతనాసహితశ్చాయం సమూహః క్షేత్రముచ్యతే ..22 ..
తజ్జ్ఞం త్వం విద్ధి మాం భూప సర్వాన్తర్యామిణం విభుమ్ .
అయం సమూహోఽహం చాపి యజ్జ్ఞానవిషయౌ నృప ..23 ..
ఆర్జవం గురుశుశ్రూషా విరక్తిశ్చేన్ద్రియార్థతః .
శౌచం క్షాన్తిరదమ్భశ్చ జన్మాదిదోషవీక్షణమ్ ..24 ..
సమదృష్టిర్దృఢా భక్తిరేకాన్తిత్వం శమో దమః .
ఏతైర్యచ్చ యుతం జ్ఞానం తజ్జ్ఞానం విద్ధి బాహుజ ..25 ..
తజ్జ్ఞానవిషయం రాజన్బ్రవీమి త్వం శృణుష్వ మే .
యజ్జ్ఞాత్వైతి చ నిర్వాణం ముక్త్వా సంసృతిసాగరమ్ ..26 ..
యదనాదీన్ద్రియైర్హీనం గుణభుగ్గుణవర్జితమ్ .
అవ్యక్తం సదసద్భిన్నమిన్ద్రియార్థావభాసకమ్ .. 27 ..
విశ్వభృచ్చాఖిలవ్యాపి త్వేకం నానేవ భాసతే .
బాహ్యాభ్యన్తరతః పూర్ణమసంగం తమసః పరమ్ ..28 ..
దుర్జ్ఞేయం చాతిసూక్ష్మత్వాద్దీప్తానామపి భాసకమ్ .
జ్ఞేయమేతాదృశం విద్ధి జ్ఞానగమ్యం పురాతనమ్ ..29 ..
ఏతదేవ పరం బ్రహ్మ జ్ఞేయమాత్మా పరోఽవ్యయః .
గుణాన్ప్రకృతిజాన్భుఙ్క్తే పురుషః ప్రకృతేః పరః ..30 ..
గుణైస్త్రిభిరియం దేహే బధ్నాతి పురుషం దృఢమ్ .
యదా ప్రకాశః శాన్తిశ్చ వృద్ధే సత్త్వం తదాధికమ్ ..31 ..
లోభోఽశమః స్పృహారమ్భః కర్మణాం రజసో గుణః .
మోహోఽప్రవృత్తిశ్చాజ్ఞానం ప్రమాదస్తమసో గుణః ..32 ..
సత్త్వాధికః సుఖం జ్ఞానం కర్మసంగం రజోఽధికః .
తమోఽధికశ్చ లభతే నిద్రాలస్యం సుఖేతరత్ ..33 ..
ఏషు త్రిషు ప్రవృద్ధేషు ముక్తిసంసృతిదుర్గతీః .
ప్రయాన్తి మానవా రాజంస్తస్మాత్సత్త్వయుతో భవ ..34 ..
తతశ్చ సర్వభావేన భజ త్వం మాం నరేశ్వర .
భక్త్యా చావ్యభిచారిణ్యా సర్వత్రైవ చ సంస్థితమ్ ..35 ..
అగ్నౌ సూర్యే తథా సోమే యచ్చ తారాసు సంస్థితమ్ .
విదుషి బ్రాహ్మణే తేజో విద్ధి తన్మామకం నృప ..36 ..
అహమేవాఖిలం విశ్వం సృజామి విసృజామి చ .
ఔషధీస్తేజసా సర్వా విశ్వం చాప్యాయయామ్యహమ్ ..37 ..
సర్వేన్ద్రియాణ్యధిష్ఠాయ జాఠరం చ ధనంజయమ్ .
భునజ్మి చాఖిలాన్భోగాన్పుణ్యపాపవివర్జితః ..38 ..
అహం విష్ణుశ్చ రుద్రశ్చ బ్రహ్మా గౌరీ గణేశ్వరః .
ఇన్ద్రాద్యా లోకపాలాశ్చ మమైవాంశసముద్భవాః ..39 ..
యేన యేన హి రూపేణ జనో మాం పర్యుపాసతే .
తథా తథా దర్శయామి తస్మై రూపం సుభక్తితః ..40 ..
ఇతి క్షేత్రం తథా జ్ఞాతా జ్ఞానం జ్ఞేయం మయేరితమ్ .
అఖిలం భూపతే సమ్యగుపపన్నాయ పృచ్ఛతే ..41 ..
ఇతి శ్రీమద్గణేశగీతాసూపనిషదర్థగర్భాసు యోగామృతార్థశాస్త్రే శ్రీగణేశపురాణే ఉత్తరఖణ్డే గజాననవరేణ్యసంవాదే క్షేత్రజ్ఞాతృజ్ఞేయవివేకయోగో నామ నవమోఽధ్యాయః ..
.. ఉపదేశయోగః ..
శ్రీగజానన ఉవాచ -
దైవ్యాసురీ రాక్షసీ చ ప్రకృతిస్త్రివిధా నృణామ్ .
తాసాం ఫలాని చిన్హాని సంక్షేపాత్తేఽధునా బ్రువే ..1 ..
ఆద్యా సంసాధయేన్ముక్తిం ద్వే పరే బన్ధనం నృప .
చిన్హం బ్రవీమి చాద్యాయాస్తన్మే నిగదతః శృణు ..2 ..
అపైశూన్యం దయాఽక్రోధశ్చాపల్యం ధృతిరార్జవమ్ .
తేజోఽభయమహింసా చ క్షమా శౌచమమానితా ..3 ..
ఇత్యాది చిన్హమాద్యాయా ఆసుర్యాః శృణు సాంప్రతమ్ .
అతివాదోఽభిమానశ్చ దర్పో జ్ఞానం సకోపతా ..4 ..
ఆసుర్యా ఏవమాద్యాని చిన్హాని ప్రకృతేర్నృప .
నిష్ఠురత్వం మదో మోహోఽహంకారో గర్వ ఏవ చ ..5 ..
ద్వేషో హింసాఽదయా క్రోధ ఔద్ధత్యం దుర్వినీతతా .
ఆభిచారికకర్తృత్వం క్రూరకర్మరతిస్తథా ..6 ..
అవిశ్వాసః సతాం వాక్యేఽశుచిత్వం కర్మహీనతా .
నిన్దకత్వం చ వేదానాం భక్తానామసురద్విషామ్ ..7 ..
మునిశ్రోత్రియవిప్రాణాం తథా స్మృతిపురాణయోః .
పాఖణ్డవాక్యే విశ్వాసః సంగతిర్మలినాన్మనామ్ ..8 ..
సదమ్భకర్మకర్తృత్వం స్పృహా చ పరవస్తుషు .
అనేకకామనావత్త్వం సర్వదాఽనృతభాషణమ్ ..9 ..
పరోత్కర్షాసహిష్ణుత్వం పరకృత్యపరాహతిః .
ఇత్యాద్యా బహవశ్చాన్యే రాక్షస్యాః ప్రకృతేర్గుణాః ..10 ..
పృథివ్యాం స్వర్గలోకే చ పరివృత్య వసన్తి తే .
మద్భక్తిరహితా లోకా రాక్షసీం ప్రకృతిం శ్రితాః ..11 ..
తామసీం యే శ్రితా రాజన్యాన్తి తే రౌరవం ధ్రువమ్ .
అనిర్వాచ్యం చ తే దుఃఖం భుఞ్జతే తత్ర సంస్థితాః ..12 .
దైవాన్నిఃసృత్య నరకాజ్జాయన్తే భువి కుబ్జకాః .
జాత్యన్ధాః పఙ్గవో దీనా హీనజాతిషు తే నృప ..13 ..
పునః పాపసమాచారా మయ్యభక్తాః పతన్తి తే .
ఉత్పతన్తి హి మద్భక్తా యాం కాంచిద్యోనిమాశ్రితాః ..14 ..
లభన్తే స్వర్గతిం యజ్ఞైరన్యైర్ధర్మశ్చ భూమిప .
సులభాస్తాః సకామానాం మయి భక్తిః సుదుర్లభా ..15 ..
విమూఢా మోహజాలేన బద్ధాః స్వేన చ కర్మణా .
అహం హన్తా అహం కర్తా అహం భోక్తేతి వాదినః ..16 ..
అహమేవేశ్వరః శాస్తా అహం వేత్తా అహం సుఖీ .
ఏతాదృశీ మతిర్నౄణామధః పాతయతీహ తాన్ ..17 ..
తస్మాదేతత్సముత్సృజ్య దైవీం ప్రకృతిమాశ్రయ .
భక్తిం కురు మదీయాం త్వమనిశం దృఢచేతసా ..18 ..
సాపి భక్తిస్త్రిధా రాజన్సాత్త్వికీ రాజసీతరా .
యద్దేవాన్భజతే భక్త్యా సాత్త్వికీ సా మతా శుభా ..19 ..
రాజసీ సా తు విజ్ఞేయా భక్తిర్జన్మమృతిప్రదా .
యద్యక్షాంశ్చైవ రక్షాంసి యజన్తే సర్వభావతః ..20 ..
వేదేనావిహితం క్రూరం సాహంకారం సదమ్భకమ్ .
భజన్తే ప్రేతభూతాదీన్కర్మ కుర్వన్తి కాముకమ్ ..21 ..
శోషయన్తో నిజం దేహమన్తఃస్థం మాం దృఢాగ్రహాః .
తామస్యేతాదృశీ భక్తిర్నృణాం సా నిరయప్రదా ..22 ..
కామో లోభస్తథా క్రోధో దమ్భశ్చత్వార ఇత్యమీ .
మహాద్వారాణి వీచీనాం తస్మాదేతాంస్తు వర్జయేత్ ..23 ..
ఇతి శ్రీమద్గణేశగీతాసూపనిషదర్థగర్భాసు యోగామృతార్థశాస్త్రే శ్రీగణేశపురాణే ఉత్తరఖణ్డే గజాననవరేణ్యసంవాదే ఉపదేశయోగో నామ దశమోఽధ్యాయః ..
.. త్రివిధవస్తువివేకనిరూపణమ్ ..
శ్రీగజానన ఉవాచ -
తపోఽపి త్రివిధం రాజన్కాయికాదిప్రభేదతః .
ఋజుతార్జవశౌచాని బ్రహ్మచర్యమహింసనమ్ ..1 ..
గురువిజ్ఞద్విజాతీనాం పూజనం చాసురద్విషామ్ .
స్వధర్మపాలనం నిత్యం కాయికం తప ఈదృశమ్ ..2 ..
మర్మాస్పృక్చ ప్రియం వాక్యమనుద్వేగం హితం ఋతమ్ .
అధీతిర్వేదశాస్త్రాణాం వాచికం తప ఈదృశమ్ ..3 ..
అన్తఃప్రసాదః శాన్తత్వం మౌనమిన్ద్రియనిగ్రహః .
నిర్మలాశయతా నిత్యం మానసం తప ఈదృశమ్ ..4 ..
అకామతః శ్రద్ధయా చ యత్తపః సాత్త్వికం చ తత్ .
ఋధ్యై సత్కారపూజార్థం సదమ్భం రాజసం తపః ..5 ..
తదస్థిరం జన్మమృతీ ప్రయచ్ఛతి న సంశయః .
పరాత్మపీడకం యచ్చ తపస్తామసముచ్యతే ..6 ..
విధివాక్యప్రమాణార్థం సత్పాత్రే దేశకాలతః .
శ్రద్ధయా దీయమానం యద్దానం తత్సాత్త్వికం మతమ్ ..7 ..
ఉపకారం ఫలం వాపి కాఙ్క్షద్భిర్దీయతే నరైః .
క్లేశతో దీయమానం వా భక్త్యా రాజసముచ్యతే ..8 ..
అకాలదేశతోఽపాత్రేఽవజ్ఞయా దీయతే తు యత్ .
అసత్కారాచ్చ యద్దత్తం తద్దానం తామసం స్మృతమ్ ..9 ..
జ్ఞానం చ త్రివిధం రాజన్ శృణుష్వ స్థిరచేతసా .
త్రిధా కర్మ చ కర్తారం బ్రవీమి తే ప్రసంగతః ..10 ..
నానావిధేషు భూతేషు మామేకం వీక్షతే తు యః .
నాశవత్సు చ నిత్యం మాం తజ్జ్ఞానం సాత్వికం నృప ..11 ..
తేషు వేత్తి పృథగ్భూతం వివిధం భావమాశ్రితః .
మామవ్యయం చ తజ్జ్ఞానం రాజసం పరికీర్తితమ్ ..12 ..
హేతుహీనమసత్యం చ దేహాత్మవిషయం చ యత్ .
అసదల్పార్థవిషయం తామసం జ్ఞానముచ్యతే ..13 ..
భేదతస్త్రివిధం కర్మ విద్ధి రాజన్మయేరితమ్ .
కామనాద్వేషదమ్భైర్యద్రహితం నిత్యకర్మ యత్ ..14 ..
కృతం వినా ఫలేచ్ఛాం యత్కర్మ సాత్త్వికముచ్యతే .
యద్బహుక్లేశతః కర్మ కృతం యచ్చ ఫలేచ్ఛయా ..15 ..
క్రియమాణం నృభిర్దమ్భాత్కర్మ రాజసముచ్యతే .
అనపేక్ష్య స్వశక్తిం యదర్థక్షయకరం చ యత్ ..16 ..
అజ్ఞానాత్క్రియమాణం యత్కర్మ తామసమీరితమ్ .
కర్తారం త్రివిధం విద్ధి కథ్యమానం మయా నృప ..17 ..
ధైర్యోత్సాహీ సమోఽసిద్ధౌ సిద్ధౌ చావిక్రియస్తు యః .
అహంకారవిముక్తో యః స కర్తా సాత్త్వికో నృప ..18 ..
కుర్వన్హర్షం చ శోకం చ హింసాం ఫలస్పృహాం చ యః .
అశుచిర్లుబ్ధకో యశ్చ రాజసోఽసౌ నిగద్యతే ..19 ..
ప్రమాదాజ్ఞానసహితః పరోచ్ఛేదపరః శఠః .
అలసస్తర్కవాన్యస్తు కర్తాసౌ తామసో మతః ..20 ..
సుఖం చ త్రివిధం రాజన్దుఃఖం చ క్రమతః శృణు .
సాత్త్వికం రాజసం చైవ తామసం చ మయోచ్యతే ..21 ..
విషవద్భాసతే పూర్వం దుఃఖస్యాన్తకరం చ యత్ .
ఇష్యమానం తథాఽఽవృత్త్యా యదన్తేఽమృతవద్భవేత్ ..22 ..
ప్రసాదాత్స్వస్య బుద్ధేర్యత్సాత్త్వికం సుఖమీరితమ్ .
విషయాణాం తు యో భోగో భాసతేఽమృతవత్పురా ..23 ..
హాలాహలమివాన్తే యద్రాజసం సుఖమీరితమ్ .
తన్ద్రిప్రమాదసంభూతమాలస్యప్రభవం చ యత్ ..24 ..
సర్వదా మోహకం స్వస్య సుఖం తామసమీదృశమ్ .
న తదస్తి యదేతైర్యన్ముక్తం స్యాత్త్రివిధైర్గుణైః ..25 ..
రాజన్బ్రహ్మాపి త్రివిధమోంతత్సదితి భేదతః .
త్రిలోకేషు త్రిధా భూతమఖిలం భూప వర్తతే ..26 ..
బ్రహ్మక్షత్రియవిట్శూద్రాః స్వభావాద్భిన్నకర్మిణః .
తాని తేషాం తు కర్మాణి సంక్షేపాత్తేఽధునా వదే ..27 ..
అన్తర్బాహ్యేన్ద్రియాణాం చ వశ్యత్వమార్జవం క్షమా .
నానాతపాంసి శౌచం చ ద్వివిధం జ్ఞానమాత్మనః ..28 ..
వేదశాస్త్రపురాణానాం స్మృతీనాం జ్ఞానమేవ చ .
అనుష్ఠానం తదర్థానాం కర్మ బ్రాహ్మముదాహృతమ్ ..29 ..
దార్ఢ్యం శౌర్యం చ దాక్ష్యం చ యుద్ధే పృష్ఠాప్రదర్శనమ్ .
శరణ్యపాలనం దానం ధృతిస్తేజః స్వభావజమ్ ..30 ..
ప్రభుతా మన ఔనత్యం సునీతిర్లోకపాలనమ్ .
పఞ్చకర్మాధికారిత్వం క్షాత్రం కర్మ సమీరితమ్ ..31 ..
నానావస్తుక్రయో భూమేః కర్షణం రక్షణం గవామ్ .
త్రిధా కర్మాధికారిత్వం వైశ్యకర్మ సమీరితమ్ ..32 ..
దానం ద్విజానాం శుశ్రూషా సర్వదా శివసేవనమ్ .
ఏతాదృశం నరవ్యాఘ్ర కర్మ శౌద్రముదీరితమ్ ..33 ..
స్వస్వకర్మరతా ఏతే మయ్యర్ప్యాఖిలకారిణః .
మత్ప్రసాదాత్స్థిరం స్థానం యాన్తి తే పరమం నృప .. 34..
ఇతి తే కథితో రాజన్ప్రసాదాద్యోగౌత్తమః .
సాంగోపాంగః సవిస్తారోఽనాదిసిద్ధో మయా ప్రియ .. 35 ..
యుఙ్క్ష్వ యోగం మయాఖ్యాతం నాఖ్యాతం కస్యచిన్నృప .
గోపయైనం తతః సిద్ధిం పరాం యాస్యస్యనుత్తమామ్ ..36 ..
వ్యాస ఉవాచ -
ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా ప్రసన్నస్య మహాత్మనః .
గణేశస్య వరేణ్యః స చకార చ యథోదితమ్ ..37 ..
త్యక్త్వా రాజ్యం కుటుమ్బం చ కాన్తారం ప్రయయౌ రయాత్ .
ఉపదిష్టం యథా యోగమాస్థాయ ముక్తిమాప్నవాన్ ..38 ..
ఇమం గోప్యతమం యోగం శృణోతి శ్రద్ధయా తు యః .
సోఽపి కైవల్యమాప్నోతి యథా యోగీ తథైవ సః ..39 ..
య ఇమం శ్రావయేద్యోగం కృత్వా స్వార్థం సుబుద్ధిమాన్ .
యథా యోగీ తథా సోఽపి పరం నిర్వాణమృచ్ఛతి ..40 ..
యో గీతాం సమ్యగభ్యస్య జ్ఞాత్వా చార్థం గురోర్ముఖాత్ .
కృత్వా పూజాం గణేశస్య ప్రత్యహం పఠతే తు యః ..41 ..
ఏకకాలం ద్వికాలం వా త్రికాలం వాపి యః పఠేత్ .
బ్రహ్మీభూతస్య తస్యాపి దర్శనాన్ముచ్యతే నరః ..42 ..
న యజ్ఞైర్న వ్రతైర్దానైర్నాగ్నిహోత్రైర్మహాధనైః .
న వేదైః సమ్యగభ్యస్తైః సహాఙ్గకైః ..43 ..
పురాణశ్రవణైర్నైవ న శాస్త్రైః సాధుచిన్తితైః .
ప్రాప్యతే బ్రహ్మ పరమమనయా ప్రాప్యతే నరైః ..44 ..
బ్రహ్మఘ్నో మద్యపః స్తేయీ గురుతల్పగమోఽపి యః .
చతుర్ణాం యస్తు సంసర్గీ మహాపాతకకారిణామ్ ..45 ..
స్త్రీహింసాగోవధాదీనాం కర్తారో యే చ పాపినః .
తే సర్వే ప్రతిముచ్యన్తే గీతామేతాం పఠన్తి చేత్ ..46 ..
యః పఠేత్ప్రయతో నిత్యం స గణేశో న సంశయః .
చతుర్థ్యాం యః పఠేద్భక్త్యా సోఽపి మోక్షాయ కల్పతే ..47 ..
తత్తత్క్షేత్రం సమాసాద్య స్నాత్వాభ్యర్చ్య గజాననమ్ .
సకృద్గీతాం పఠన్భక్త్యా బ్రహ్మభూయాయ కల్పతే ..48 ..
భాద్రే మాసే సితే పక్షే చతుర్థ్యాం భక్తిమాన్నరః .
కృత్వా మహీమయీం మూర్తిం గణేశస్య చతుర్భుజామ్ ..49 ..
సవాహనాం సాయుధాం చ సమభ్యర్చ్య యథావిధి .
యః పఠేత్సప్తకృత్వస్తు గీతామేతాం ప్రయత్నతః ..50 ..
దదాతి తస్య సన్తుష్టో గణేశో భోగముత్తమమ్ .
పుత్రాన్పౌత్రాన్ధనం ధాన్యం పశురత్నాదిసమ్పదః ..51 ..
విద్యార్థినో భవేద్విద్యా సుఖార్థీ సుఖమాప్నుయాత్ .
కామానన్యాఀల్లభేత్కామీ ముక్తిమన్తే ప్రయాన్తి తే ..52 ..
ఇతి శ్రీమద్గణేశగీతాసూపనిషదర్థగర్భాసు యోగామృతార్థశాస్త్రే శ్రీగణేశపురాణే ఉత్తరఖణ్డే గజాననవరేణ్యసంవాదే త్రివిధవస్తువివేకనిరూపణం నామ ఏకాదశోఽధ్యాయః ..