Atha ganeshageetaa
.. Om namah' shreeganeshaaya ..
.. Prathamo'dhyaayah' ..
.. Saankhyasaaraartha yogah' ..
Ka uvaacha -
Evameva puraa pri'sht'ah' shaunakena mahaatmanaa .
Sa sootah' kathayaamaasa geetaam' vyaasamukhaachchhrutaam ..1 ..
Soota uvaacha -
Asht'aadashapuraanoktamamri'tam' praashitam' tvayaa .
Tato'tirasavatpaatumichchhaamyamri'tamuttamam ..2 ..
Yenaamri'tamayo bhootvaa pumaanbrahmaamri'tam' yatah' .
Yogaamri'tam' mahaabhaaga tanme karunayaa vada ..3 ..
Vyaasa uvaacha -
Atha geetaam' pravakshyaami yogamaargaprakaashineem .
Niyuktaa pri'chchhate soota raajnye gajamukhena yaa ..4 ..
Varenya uvaacha -
Vighneshvara mahaabaaho sarvavidyaavishaarada .
Sarvashaastraarthatattvajnya yogam' me vaktumarhasi ..5 ..
Shreegajaanana uvaacha -
Samyagvyavasitaa raajanmatiste'nugrahaanmama .
Shri'nu geetaam' pravakshyaami yogaamri'tamayeem' nri'pa ..6 ..
Na yogam' yogamityaahuryogo yogo na cha shriyah' .
Na yogo vishayairyogo na cha maatraadibhistadaa ..7 ..
Yogo yah' pitri'maatraaderna sa yogo naraadhipa .
Yo yogo bandhuputraaderyashchaasht'abhootibhih' saha ..8 ..
Na sa yogastriyaa yogo jagadadbhutaroopayaa .
Raajyayogashcha no yogo na yogo gajavaajibhih' ..9 ..
Yogo nendrapadasyaapi yogo yogaarthinah' priyah' .
Yogo yah' satyalokasya na sa yogo mato mama ..10 ..
Shaivasya yogo no yogo vaishnavasya padasya yah' .
Na yogo bhoopa sooryatvam' chandratvam' na kuberataa ..11 ..
Naanilatvam' naanalatvam' naamaratvam' na kaalataa .
Na vaarunyam' na nairri'tyam' yogo na saarvabhaumataa ..12 ..
Yogam' naanaavidham' bhoopa yunjanti jnyaaninastatam .
Bhavanti vitri'shaa loke jitaahaaraa viretasah' ..13 ..
Paavayantyakhilaanlokaanvasheekri'tajagattrayaah' .
Karunaapoornahri'dayaa bodhayantyapi kaam'shchana ..14 ..
Jeevanmuktaa hri'de magnaah' paramaanandaroopini .
Nimeelyaaksheeni pashyantah' param' brahma hri'di sthitam ..15 ..
Dhyaayantah' paramam' brahma chitte yogavasheekri'tam .
Bhootaani svaatmanaa tulyam' sarvaani ganayanti te ..16 ..
Yena kenachidaachchhinnaa yena kenachidaahataah' .
Yena kenachidaakri'sht'aa yena kenachidaashritaah' ..17 ..
Karunaapoornahri'dayaa bhramanti dharaneetale .
Anugrahaaya lokaanaam' jitakrodhaa jitendriyaah' ..18 ..
Dehamaatrabhri'to bhoopa samalosht'aashmakaanchanaah' .
Etaadri'shaa mahaabhaagyaah' syushchakshurgocharaah' priya ..19 ..
Tamidaaneemaham' vakshye shri'nu yogamanuttamam .
Shrutvaa yam' muchyate jantuh' paapebhyo bhavasaagaraat ..20 ..
Shive vishnau cha shaktau cha soorye mayi naraadhipa .
Yaa'bhedabuddhiryogah' sa samyagyogo mato mama ..21 ..
Ahameva jagadyasmaatsri'jaami paalayaami cha .
Kri'tvaa naanaavidham' vesham' sam'haraami svaleelayaa ..22 ..
Ahameva mahaavishnurahameva sadaashivah' .
Ahameva mahaashaktirahamevaaryamaa priya ..23 ..
Ahameko nri'naam' naatho jaatah' panchavidhah' puraa .
Ajnyaanaanmaa na jaananti jagatkaaranakaaranam ..24 ..
Matto'gniraapo dharanee matta aakaashamaarutau .
Brahmaa vishnushcha rudrashcha lokapaalaa disho dasha ..25 ..
Vasavo manavo gaavo manavah' pashavo'pi cha .
Saritah' saagaraa yakshaa vri'kshaah' pakshiganaa api ..26 ..
Tathaikavim'shatih' svargaa naagaah' sapta vanaani cha .
Manushyaah' parvataah' saadhyaah' siddhaa rakshoganaastathaa ..27 ..
Aham' saakshee jagachchakshuraliptah' sarvakarmabhih' .
Avikaaro'prameyo'hamavyakto vishvago'vyayah' ..28 ..
Ahameva param' brahmaavyayaanandaatmakam' nri'pa .
Mohayatyakhilaanmaayaa shresht'haanmama naraanamoon ..29 ..
Sarvadaa shad'vikaareshu taaniyam' yojayet bhri'sham .
Hitvaajaapat'alam' janturanekairjanmabhih' shanaih' ..30 ..
Virajya vindati brahma vishayeshu subodhatah' .
Achchhedyam' shastrasanghaatairadaahyamanalena cha ..31 ..
Akledyam' bhoopa bhuvanairashoshyam' maarutena cha .
Avadhyam' vadhyamaane'pi shareere'sminnaraadhipa ..32 ..
Yaamimaam' pushpitaam' vaacham' prasham'santi shruteeritaam .
Trayeevaadarataa mood'haastato'nyanmanvate'pi na ..33 ..
Kurvanti satatam' karma janmamri'tyuphalapradam .
Svargaishvaryarataa dhvastachetanaa bhogabuddhayah' ..34 ..
Sampaadayanti te bhoopa svaatmanaa nijabandhanam .
Sam'saarachakram' yunjanti jad'aah' karmaparaa naraah' ..35 ..
Yasya yadvihitam' karma tatkartavyam' madarpanam .
Tato'sya karmabeejaanaamuchchhinnaah' syurmahaankuraah' ..36 ..
Chittashuddhishcha mahatee vijnyaanasaadhikaa bhavet .
Vijnyaanena hi vijnyaatam' param' brahma muneeshvaraih' ..37 ..
Tasmaatkarmaani kurveeta buddhiyukto naraadhipa .
Na tvakarmaa bhavetko'pi svadharmatyaagavaam'stathaa ..38 ..
Jahaati yadi karmaani tatah' siddhim' na vindati .
Aadau jnyaane naadhikaarah' karmanyeva sa yujyate ..39 ..
Karmanaa shuddhahri'dayo'bhedabuddhimupaishyati .
Sa cha yogah' samaakhyaato'mri'tatvaaya kalpate ..40 ..
Yogamanyam' pravakshyaami shri'nu bhoopa tamuttamam .
Pashau putre tathaa mitre shatrau bandhau suhri'jjane ..41 ..
Bahirdri'sht'yaa cha samayaa hri'tsthayaalokayetpumaan .
Sukhe duh'khe tathaa'marshe harshe bheetau samo bhavet ..42 ..
Rogaaptau chaiva bhogaaptau jaye vaa vijaye'pi cha .
Shriyo'yoge cha yoge cha laabhaalaabhe mri'taavapi ..43 ..
Samo maam' vastujaateshu pashyannantarbahih'sthitam .
Soorye some jale vahnau shive shaktau tathaanile ..44 ..
Dvije hri'di mahaanadyaam' teerthe kshetre'ghanaashini .
Vishnau cha sarvadeveshu tathaa yakshorageshu cha ..45 ..
Gandharveshu manushyeshu tathaa tiryagbhaveshu cha .
Satatam' maam' hi yah' pashyetso'yam' yogaviduchyate ..46 ..
Samparaahri'tya svaarthebhya indriyaani vivekatah' .
Sarvatra samataabuddhih' sa yogo bhoopa me matah' ..47 ..
Aatmaanaatmavivekena yaa buddhirdaivayogatah' .
Svadharmaasaktachittasya tadyogo yoga uchyate ..48 ..
Dharmaadharamau jahaateeha tayaa yukta ubhaavapi .
Ato yogaaya yunjeeta yogo vaidheshu kaushalam ..49 ..
Dharmaadharmaphale tyaktvaa maneeshee vijitendriyah' .
Janmabandhavinirmuktah' sthaanam' sam'yaatyanaamayam ..50 ..
Yadaa hyajnyaanakaalushyam' jantorbuddhih' kramishyati .
Tadaasau yaati vairaagyam' vedavaakyaadishu kramaat ..51 ..
Trayeevipratipannasya sthaanutvam' yaasyate yadaa .
Paraatmanyachalaa buddhistadaasau yogamaapnuyaat ..52 ..
Maanasaanakhilaankaamaanyadaa dheemaam'styajetpriya .
Svaatmani svena santusht'ah' sthirabuddhistadochyate ..53 ..
Vitri'shnah' sarvasaukhyeshu nodvigno duh'khasangame .
Gatasaadhvasarud'raagah' sthirabuddhistadochyate ..54 ..
Yathaa'yam' kamat'ho'ngaani sankochayati sarvatah' .
Vishayebhyastathaa khaani sankarpedyogatatparah' ..55 ..
Vyaavartante'sya vishayaastyaktaahaarasya varshminah' .
Vinaa raagam' cha raago'pi dri'sht'vaa brahma vinashyati ..56 ..
Vipashchidyatate bhoopa sthitimaasthaaya yoginah' .
Manthayitvendriyaanyasya haranti balato manah' ..57 ..
Yuktastaani vashe kri'tvaa sarvadaa matparo bhavet .
Sam'yataaneendriyaaneeha yasyaasau kri'tadheermatah' ..58 ..
Chintayaanasya vishayaansangasteshoopajaayate .
Kaamah' sanjaayate tasmaattatah' krodho'bhivartate ..59 ..
Krodhaadajnyaanasambhootirvibhramastu tatah' smri'teh' .
Bhram'shaatsmri'termaterdhvam'sastaddhvam'saatso'pi nashyati ..60 ..
Vinaa dvesham' cha raagam' cha gocharaanyastu khaishcharet .
Svaadheenahri'dayo vashyaih' santosham' sa samri'chchhati ..61 ..
Trividhasyaapi duh'khasya santoshe vilayo bhavet .
Prajnyayaa sam'sthitashchaayam' prasannahri'dayo bhavet ..62 ..
Vinaa prasaadam' na matirvinaa matyaa na bhaavanaa .
Vinaa taam' na shamo bhoopa vinaa tena kutah' sukham ..63 ..
Indriyaashvaanvicharato vishayaananu vartate .
Yanmanastanmatim' hanyaadapsu naavam' marudyathaa ..64 ..
Yaa raatrih' sarvabhootaanaam' tasyaam' nidraati naiva sah' .
Na svapanteeha te yatra saa raatristasya bhoomipa ..65 ..
Saritaam' patimaayaanti vanaani sarvato yathaa .
Aayaanti yam' tathaa kaamaa na sa shaantim' kvachillabhet ..66 ..
Atastaaneeha sam'rudhya sarvatah' khaani maanavah' .
Svasvaarthebhyah' pradhaavanti buddhirasya sthiraa tadaa ..67 ..
Mamataahankri'tee tyaktvaa sarvaankaamaam'shcha yastyajet .
Nityam' jnyaanarato bhootvaa jnyaanaanmuktim' sa yaasyati ..68 ..
Evam' brahmadhiyam' bhoopa yo vijaanaati daivatah' .
Turyaamavasthaam' praapyaapi jeevanmuktim' prayaasyati ..69 ..
Yogaamri'taarthashaastre
Shreeganeshapuraane uttarakhand'e gajaananavarenyasam'vaade
Saankhyasaaraarthayogo naama prathamo'dhyaayah' ..
.. Dviteeyo'dhyaayah' ..
.. Karmayogah' ..
Varenya uvaacha -
Jnyaananisht'haa karmanisht'haa dvayam' proktam' tvayaa vibho .
Avadhaarya vadaikam' me nih'shreyasakaram' nu kim ..1 ..
Gajaanana uvaacha -
Asmim'shcharaachare sthityau purokte dve mayaa priya .
Saankhyaanaam' buddhiyogena vaidhayogena karminaam ..2 ..
Anaarambhena vaidhaanaam' nishkriyah' purusho bhavet .
Na siddhim' yaati santyaagaatkevalaatkarmano nri'pa ..3 ..
Kadaachidakriyah' ko'pi kshanam' naivaavatisht'hate .
Asvatantrah' prakri'tijairgunaih' karma cha kaaryate ..4 ..
Karmakaareendriyagraamam' niyamyaaste smaranpumaan .
Tadgocharaanmandachitto dhigaachaarah' sa bhaashyate ..5 ..
Tadgraamam' sam'niyamyaadau manasaa karma chaarabhet .
Indriyaih' karmayogam' yo vitri'shnah' sa paro nri'pa ..6 ..
Akarmanah' shresht'hatamam' karmaaneehaakri'tam' tu yat .
Varshmanah' sthitirapyasyaakarmano naiva setsyati ..7 ..
Asamarpya nibadhyante karma tena janaa mayi .
Kurveeta satatam' karmaanaasho'sango madarpanam ..8 ..
Madarthe yaani karmaani taani badhnanti na kvachit .
Savaasanamidam' karma badhnaati dehinam' balaat ..9 ..
Varnaansri'sht'vaavadam' chaaham' sayajnyaam'staanpuraa priya .
Yajnyena ri'dhyataamesha kaamadah' kalpavri'kshavat ..10 ..
Suraam'shchaannena preenadhvam' suraaste preenayantu vah' .
Labhadhvam' paramam' sthaanamanyonyapreenanaatsthiram ..11 ..
Isht'aa devaah' pradaasyanti bhogaanisht'aansutarpitaah' .
Tairdattaam'staannarastebhyo'datvaa bhunkte sa taskarah' ..12 ..
Hutaavashisht'abhoktaaro muktaah' syuh' sarvapaatakaih' .
Adantyeno mahaapaapaa aatmahetoh' pachanti ye ..13 ..
Oorjo bhavanti bhootaani devaadannasya sambhavah' .
Yajnyaachcha devasambhootistadutpattishcha vaidhatah' ..14 ..
Brahmano vaidhamutpannam' matto brahmasamudbhavah' .
Ato yajnye cha vishvasmin sthitam' maam' viddhi bhoomipa ..15 ..
Sam'sri'teenaam' mahaachakram' kraamitavyam' vichakshanaih' .
Sa mudaa preenate bhoopendriyakreed'o'dhamo janah' ..16 ..
Antaraatmani yah' preeta aatmaaraamo'khilapriyah' .
Aatmatri'pto naro yah' syaattasyaartho naiva vidyate ..17
Kaaryaakaaryakri'teenaam' sa naivaapnoti shubhaashubhe .
Kinchidasya na saadhyam' syaatsarvajantushu sarvadaa ..18 ..
Ato'saktatayaa bhoopa kartavyam' karma jantubhih' .
Sakto'gatimavaapnoti maamavaapnoti taadri'shah' ..19 ..
Paramaam' siddhimaapannaah' puraa raajarshayo dvijaah' .
Sangrahaaya hi lokaanaam' taadri'sham' karma chaarabhet ..20 ..
Shreyaanyatkurute karma tatkarotyakhilo janah' .
Manute yatpramaanam' sa tadevaanusaratyasau ..21 ..
Visht'ape me na saadhyo'sti kashchidartho naraadhipa .
Anaalabdhashcha labdhavyah' kurve karma tathaapyaham ..22 ..
Na kurve'ham' yadaa karma svatantro'lasabhaavitah' .
Karishyanti mama dhyaanam' sarve varnaa mahaamate ..23 ..
Bhavishyanti tato lokaa uchchhinnaah' sampradaayinah' .
Hantaa syaamasya lokasya vidhaataa sankarasya cha ..24 ..
Kaamino hi sadaa kaamairajnyaanaatkarmakaarinah' .
Lokaanaam' sangrahaayaitadvidvaan kuryaadasaktadheeh' ..25 ..
Vibhinnatvamatim' jahyaadajnyaanaam' karmachaarinaam
Bhaagaadgunakarma
Yogayuktah' sarvakarmaanyarpayenmayi karmakri't ..26 ..
Avidyaagunasaachivyaatkurvankarmaanyatandritah' .
Ahankaaraadbhinnabuddhirahankarteti yo'braveet ..27 ..
Yastu vettyaatmanastattvam' vibhaagaadgunakarmanoh' .
Karanam' vishaye vri'ttamiti matvaa na sajjate ..28 ..
Kurvanti saphalam' karma gunaistribhirvimohitaah' .
Avishvastah' svaatmadruho vishvavinnaiva langhayet ..29 ..
Nityam' naimittikam' tasmaanmayi karmaarpayedbudhah' .
Tyaktvaaham'mamataabuddhim' paraam' gatimavaapnuyaat ..30 ..
Aneershyanto bhaktimanto ye mayoktamidam' shubham .
Anutisht'hanti ye sarve muktaaste'khilakarmabhih' ..31 ..
Ye chaiva naanutisht'hanti tvashubhaa hatachetasah' .
Eershyamaanaanmahaamood'haannasht'aam'staanviddhi me ripoon ..32 ..
Tulyam' prakri'tyaa kurute karma yajjnyaanavaanapi .
Anuyaati cha taamevaagrahastatra mudhaa matah' ..33 ..
Kaamashchaiva tathaa krodhah' khaanaamartheshu jaayate .
Naitayorvashyataam' yaayaadamyavidhvam'sakau yatah' ..34 ..
Shasto'guno nijo dharmah' saangaadanyasya dharmatah' .
Nije tasminmri'tih' shreyo'paratra bhayadah' parah' ..35 ..
Varenya uvaacha -
Pumaanyatkurute paapam' sa hi kena niyujyate .
Akaankshannapi heramba preritah' prabalaadiva ..36 ..
Shreegajaanana uvaacha -
Kaamakrodhau mahaapaapau gunadvayasamudbhavau .
Nayantau vashyataam' lokaan viddhyetau dveshinau varau ..37 ..
Aavri'noti yathaa maayaa jagadbaashpo jalam' yathaa .
Varshaamegho yathaa bhaanum' tadvatkaamo'khilaam'shcha rut' ..38 ..
Pratipattimato jnyaanam' chhaaditam' satatam' dvishaa .
Ichchhaatmakena tarasaa dushposhyena cha shushminaa ..39 ..
Aashritya buddhimanasee indriyaani sa tisht'hati .
Tairevaachchhaaditaprajnyo jnyaaninam' mohayatyasau ..40 ..
Tasmaanniyamya taanyaadau samanaam'si naro jayet .
Jnyaanavijnyaanayoh' shaantikaram' paapam' manobhavam ..41 ..
Yatastaani paraanyaahustebhyashcha paramam' manah' .
Tato'pi hi paraa buddhiraatmaa buddheh' paro matah' ..42 ..
Buddhvaivamaatmanaatmaanam' sam'stabhyaatmaanamaatmanaa .
Hatvaa shatrum' kaamaroopam' param' padamavaapnuyaat ..43 ..
Iti shreemadganeshageetaasoopanishadarthagarbhaasu yogaamri'taarthashaastre shreeganeshapuraane uttarakhand'e gajaananavarenyasam'vaade karmayogo naama dviteeyo'dhyaayah' ..
.. Vijnyaanapratipaadana ..
Shreegajaanana uvaacha -
Puraa sargaadisamaye traigunyam' tritanooruham .
Nirmaaya chainamavadam' vishnave yogamuttamam ..1 ..
Aryamne so'braveetso'pi manave nijasoonave .
Tatah' paramparaayaatam' vidurenam' maharshayah' ..2 ..
Kaalena bahunaa chaayam' nasht'ah' syaachcharame yuge .
Ashraddheyo hyavishvaasyo vigeetavyashcha bhoomipa ..3 ..
Evam' puraatanam' yogam' shrutavaanasi manmukhaat .
Guhyaadguhyataram' vedarahasyam' paramam' shubham ..4 ..
Varenya uvaacha -
Saampratam' chaavateerno'si garbhatastvam' gajaanana .
Proktavaankathametam' tvam' vishnave yogamuttamam ..5 ..
Ganesha uvaacha -
Anekaani cha te janmaanyateetaani mamaapi cha .
Sam'smare taani sarvaani na smri'tistava vartate ..6 ..
Matta eva mahaabaaho jaataa vishnvaadayah' suraah' .
Mayyeva cha layam' yaanti pralayeshu yuge yuge ..7 ..
Ahameva paro brahma mahaarudro'hameva cha .
Ahameva jagatsarvam' sthaavaram' jangamam' cha yat ..8 ..
Ajo'vyayo'ham' bhootaatmaa'naadireeshvara eva cha .
Aasthaaya trigunaam' maayaam' bhavaami bahuyonishu ..9 ..
Adharmopachayo dharmaapachayo hi yadaa bhavet .
Saadhoonsam'rakshitum' dusht'aam'staad'itum' sambhavaamyaham ..10 ..
Uchchhidyaadharmanichayam' dharmam' sam'sthaapayaami cha .
Hanmi dusht'aam'shcha daityaam'shcha naanaaleelaakaro mudaa ..11 ..
Varnaashramaanmuneensaadhoonpaalaye bahuroopadhri'k .
Evam' yo vetti sambhootirmama divyaa yuge yuge ..12 ..
Tattatkarma cha veeryam' cha mama roopam' samaasatah' .
Tyaktaaham'mamataabuddhim' na punarbhooh' sa jaayate ..13 ..
Nireehaa nirbhiyoroshaa matparaa madvyapaashrayaah' .
Vijnyaanatapasaa shuddhaa aneke maamupaagataah' ..14 ..
Yena yena hi bhaavena sam'sevante narottamaah' .
Tathaa tathaa phalam' tebhyah' prayachchhaamyavyayah' sphut'am ..15 ..
Janaah' syuritare raajanmama maargaanuyaayinah' .
Tathaiva vyavahaaram' te sveshu chaanyeshu kurvate ..16 ..
Kurvanti devataapreetim' kaankshantah' karmanaam' phalam .
Praapnubanteeha te loke sheeghram' siddhim' hi karmajaam ..17 ..
Chatvaaro hi mayaa varnaa rajah'sattvatamom''shatah' .
Karmaam'shatashcha sam'sri'sht'aa mri'tyuloke mayaanagha ..18 ..
Kartaaramapi teshaam' maamakartaaram' vidurbudhaah' .
Anaadimeeshvaram' nityamaliptam' karmajairgunaih' ..19 ..
Nireeham' yo'bhijaanaati karma badhnaati naiva tam .
Chakruh' karmaani buddhyaivam' poorvam' poorvam' mumukshavah' ..20 ..
Vaasanaasahitaadaadyaatsam'saarakaaranaaddri'd'haat .
Ajnyaanabandhanaajjanturbuddhvaayam' muchyate'khilaat ..21 ..
Tadakarma cha karmaapi kathayaamyadhunaa tava .
Yatra maunam' gataa mohaadri'shayo buddhishaalinah' ..22 ..
Tattvam' mumukshunaa jnyeyam' karmaakarmavikarmanaam .
Trividhaaneeha karmaani sunimnaishaam' gatih' priya ..23 ..
Kriyaayaamakriyaajnyaanamakriyaayaam' kriyaamatih' .
Yasya syaatsa hi martye'smim'lloke mukto'khilaarthakri't ..24 ..
Karmaankuraviyogena yah' karmaanyaarabhennarah' .
Tattvadarshananirdagdhakriyamaahurbudhaa budham ..25 ..
Phalatri'shnaam' vihaaya syaatsadaa tri'pto visaadhanah' .
Udyukto'pi kriyaam' kartum' kinchinnaiva karoti sah' ..26 ..
Nireeho nigri'heetaatmaa parityaktaparigrahah' .
Kevalam' vai gri'ham' karmaacharannaayaati paatakam ..27 ..
Advandvo'matsaro bhootvaa siddhyasiddhyoh' samashcha yah' .
Yathaapraaptyeha santusht'ah' kurvankarma na badhyate ..28 ..
Akhilairvishayairmukto jnyaanavijnyaanavaanapi .
Yajnyaartham' tasya sakalam' kri'tam' karma vileeyate ..29 ..
Ahamagnirhavirhotaa hutam' yanmayi chaarpitam .
Brahmaaptavyam' cha tenaatha brahmanyeva yato ratah' ..30 ..
Yoginah' kechidapare disht'am' yajnyam' vadanti cha .
Brahmaagnireva yajnyo vai iti kechana menire ..31 ..
Sam'yamaagnau pare bhoopa indriyaanyupajuhvati .
Khaagnishvanye tadvishayaam'shchhabdaadeenupajuhvati ..32 ..
Praanaanaamindriyaanaam' cha pare karmaani kri'tsnashah' .
Nijaatmaratiroope'gnau jnyaanadeepte prajuhvati ..33 ..
Dravyena tapasaa vaapi svaadhyaayenaapi kechana .
Teevravratena yatino jnyaanenaapi yajanti maam ..34 ..
Praane'paanam' tathaa praanamapaane prakshipanti ye .
Ruddhvaa gateeshchobhayaste praanaayaamaparaayanaah' ..35 ..
Jitvaa praanaanpraanagateerupajuhvati teshu cha .
Evam' naanaayajnyarataa yajnyadhvam'sitapaatakaah' ..36 ..
Nityam' brahma prayaantyete yajnyashisht'aamri'taashinah' .
Ayajnyakaarino loko naayamanyah' kuto bhavet ..37 ..
Kaayikaaditridhaabhootaanyajnyaanvede pratisht'hitaan .
Jnyaatvaa taanakhilaanbhoopa mokshyase'khilabandhanaat ..38 ..
Sarveshaam' bhoopa yajnyaanaam' jnyaanayajnyah' paro matah' .
Akhilam' leeyate karma jnyaane mokshasya saadhane ..39 ..
Tajjnyeyam' purushavyaaghra prashnena natitah' sataam .
Shushrooshayaa vadishyanti santastattvavishaaradaah' ..40 ..
Naanaasangaanjanah' kurvannaikam' saadhusamaagamam .
Karoti tena sam'saare bandhanam' samupaiti sah' ..41 ..
Satsangaadgunasambhootiraapadaam' laya eva cha .
Svahitam' praapyate sarvairiha loke paratra cha ..42 ..
Itaratsulabham' raajansatsango'teeva durlabhah' .
Yajjnyaatvaa punarvedhameti jnyeyam' tatastatah' ..43 ..
Tatah' sarvaani bhootaani svaatmanyevaabhipashyati .
Atipaaparato jantustatastasmaatpramuchyate ..44 ..
Dvividhaanyapi karmaani jnyaanaagnirdahati kshanaat .
Prasiddho'gniryathaa sarvam' bhasmataam' nayati kshanaat ..45 ..
Na jnyaanasamataameti pavitramitarannri'pa .
Aatmanyevaavagachchhanti yogaatkaalena yoginah' ..46 ..
Bhaktimaanindriyajayee tatparo jnyaanamaapnuyaat .
Labdhvaa tatparamam' moksham' svalpakaalena yaatyasau ..47 ..
Bhaktiheeno'shraddadhaanah' sarvatra sam'shayee tu yah' .
Tasya sham' naapi vijnyaanamiha loko'tha vaa parah' ..48 ..
Aatmajnyaanaratam' jnyaananaashitaakhilasam'shayam .
Yogaastaakhilakarmaanam' badhnanti bhoopa taani na ..49 ..
Jnyaanakhad'gaprahaarena sambhootaamajnyataam' balaat .
Chhitvaantah'sam'shayam' tasmaadyogayukto bhavennarah' ..50 ..
Iti shreemadganeshageetaasoopanishadarthagarbhaasu yogaamri'taarthashaastre shreeganeshapuraane uttarakhand'e gajaananavarenyasam'vaade vijnyaanapratipaadano naama tri'teeyo'dhyaayah' ..
.. Vaidhasam'nyaasayogah' ..
Varenya uvaacha -
Sam'nyastishchaiva yogashcha karmanaam' varnyate tvayaa .
Ubhayornishchitam' tvekam' shreyo yadvada me prabho ..1 ..
Shreegajaanana uvaacha -
Kriyaayogo viyogashchaapyubhau mokshasya saadhane .
Tayormadhye kriyaayogastyaagaattasya vishishyate ..2 ..
Dvandvaduh'khasaho'dvesht'aa yo na kaankshati kinchana .
Muchyate bandhanaatsadyo nityam' sam'nyaasavaansukham ..3 ..
Vadanti bhinnaphalakau karmanastyaagasangrahau .
Mood'haalpajnyaastayorekam' sam'yunjeeta vichakshanah' ..4 ..
Yadeva praapyate tyaagaattadeva yogatah' phalam .
Sangraham' karmano yogam' yo vindati sa vindati ..5 ..
Kevalam' karmanaam' nyaasam' sam'nyaasam' na vidurbudhaah' .
Kurvannanichchhayaa karma yogee brahmaiva jaayate ..6 ..
Nirmalo yatachittaatmaa jitakho yogatatparah' .
Aatmaanam' sarvabhootastham' pashyankurvanna lipyate ..7 ..
Tattvavidyogayuktaatmaa karomeeti na manyate .
Ekaadashaaneendriyaani kurvanti karmasankhyayaa ..8 ..
Tatsarvamarpayedbrahmanyapi karma karoti yah' .
Na lipyate punyapaapairbhaanurjalagato yathaa ..9 ..
Kaayikam' vaachikam' bauddhamaindriyam' maanasam' tathaa .
Tyaktvaashaam' karma kurvanti yogajnyaashchittashuddhaye ..10 ..
Yogaheeno narah' karma phalehayaa karotyalam .
Badhyate karmabeejaih' sa tato duh'kham' samashnute ..11 ..
Manasaa sakalam' karma tyaktvaa yogee sukham' vaset .
Na kurvankaarayanvaapi nandanshvabhre supattane ..12 ..
Na kriyaa na cha kartri'tvam' kasya chitsri'jyate mayaa .
Na kriyaabeejasamparkah' shaktyaa tatkriyate'khilam ..13 ..
Kasyachitpunyapaapaani na spri'shaami vibhurnri'pa .
Jnyaanamood'haa vimuhyante mohenaavri'tabuddhayah' ..14 ..
Vivekenaatmano'jnyaanam' yeshaam' naashitamaatmanaa .
Teshaam' vikaashamaayaati jnyaanamaadityavatparam ..15 ..
Mannisht'haa maddhiyo'tyantam' machchittaa mayi tatparaah' .
Apunarbhavamaayaanti vijnyaanaannaashitainasah' ..16 ..
Jnyaanavijnyaanasam'yukte dvije gavi gajaadishu .
Samekshanaa mahaatmaanah' pand'itaah' shvapache shuni ..17 ..
Vashyah' svargo jagatteshaam' jeevanmuktaah' samekshanaah' .
Yato'dosham' brahma samam' tasmaattairvishayeekri'tam ..18 ..
Priyaapriye praapya harshadveshau ye praapnuvanti na .
Brahmaashritaa asam'mood'haa brahmajnyaah' samabuddhayah' ..19 ..
Varenya uvaacha -
Kim' sukham' trishu lokeshu devagandharvayonishu .
Bhagavankri'payaa tanme vada vidyaavishaarada ..20 ..
Shreegajaanana uvaacha -
Aanandamashnute'saktah' svaatmaaraamo nijaatmani .
Avinaashi sukham' taddhi na sukham' vishayaadishu ..21 ..
Vishayotthaani saukhyaani duh'khaanaam' taani hetavah' .
Utpattinaashayuktaani tatraasakto na tattvavit ..22 ..
Kaarane sati kaamasya krodhasya sahate cha yah' .
Tau jetum' varshmavirahaatsa sukham' chiramashnute ..23 ..
Antarnisht'ho'ntah'prakaasho'ntah'sukho'ntaaratirlabhet .
Asandigdho'kshayam' brahma sarvabhootahitaarthakri't ..24 ..
Jetaarah' shad'ripoonaam' ye shamino daminastathaa .
Teshaam' samantato brahma svaatmajnyaanaam' vibhaatyaho ..25 ..
Aasaneshu samaaseenastyaktvemaanvishayaanbahih' .
Sam'stabhya bhri'kut'eemaaste praanaayaamaparaayanah' ..26 ..
Praanaayaamam' tu sam'rodham' praanaapaanasamudbhavam .
Vadanti munayastam' cha tridhaabhootam' vipashchitah' ..27 ..
Pramaanam' bhedato viddhi laghumadhyamamuttamam .
Dashabhirdvyadhikairvarnaih' praanaayaamo laghuh' smri'tah' ..28 ..
Chaturvim'shatyaksharo yo madhyamah' sa udaahri'tah' .
Shat'trim'shallaghuvarno ya uttamah' so'bhidheeyate ..29 ..
Sim'ham' shaardoolakam' vaapi mattebham' mri'dutaam' yathaa .
Nayanti praaninastadvatpraanaapaanau susaadhayet ..30 ..
Peed'ayanti mri'gaaste na lokaanvashyam' gataa nri'pa .
Dahatyenastathaa vaayuh' sam'stabdho na cha tattanum ..31 ..
Yathaa yathaa narah' kashchitsopaanaavalimaakramet .
Tathaa tathaa vasheekuryaatpraanaapaanau hi yogavit ..32 ..
Poorakam' kumbhakam' chaiva rechakam' cha tato'bhyaset .
Ateetaanaagatajnyaanee tatah' syaajjagateetale ..33 ..
Praanaayaamairdvaadashabhiruttamairdhaaranaa mataa .
Yogastu dhaarane dve syaadyogeeshaste sadaabhyaset ..34 ..
Evam' yah' kurute raajam'strikaalajnyah' sa jaayate .
Anaayaasena tasya syaadvashyam' lokatrayam' nri'pa ..35 ..
Brahmaroopam' jagatsarvam' pashyati svaantaraatmani .
Evam' yogashcha sam'nyaasah' samaanaphaladaayinau ..36 ..
Jantoonaam' hitakartaaram' karmanaam' phaladaayinam .
Maam' jnyaatvaa muktimaapnoti trailokyasyeshvaram' vibhum ..37 ..
Yogaamri'taarthashaastre
Shreeganeshapuraane uttarakhand'e gajaananavarenyasam'vaade
Vaidhasam'nyaasayogo naama chaturtho'dhyaayah' ..
.. Panchamo'dhyaayah' ..
.. Yogaavri'ttiprasham'sanah' ..
Shreegajaanana uvaacha -
Shrautasmaartaani karmaani phalam' nechchhansamaacharet .
Shastah' sa yogee raajendra akriyaadyogamaashritaat ..1 ..
Yogapraaptyai mahaabaaho hetuh' karmaiva me matam .
Siddhiyogasya sam'siddhyai hetoo shamadamau matau ..2 ..
Indriyaarthaam'shcha sankalpya kurvansvasya ripurbhavet .
Etaananichchhanyah' kurvansiddhim' yogee sa siddhyati ..3 ..
Suhri'tve cha riputve cha uddhaare chaiva bandhane .
Aatmanaivaatmani hyaatmaa naatmaa bhavati kashchana ..4 ..
Maane'pamaane duh'khe cha sukhe'suhri'di saadhushu .
Mitre'mitre'pyudaaseene dveshye losht'he cha kaanchane ..5 ..
Samo jitaatmaa vijnyaanee jnyaaneendriyajayaavahah' .
Abhyasetsatatam' yogam' yadaa yuktatamo hi sah' ..6 ..
Taptah' shraanto vyaakulo vaa kshudhito vyagrachittakah' .
Kaale'tisheete'tyushne vaanilaagnyambusamaakule ..7 ..
Sadhvanaavatijeerne goh'sthaane saagnau jalaantike .
Koopakoole shmashaane cha nadyaam' bhittau cha marmare ..8 ..
Chaitye savalmike deshe pishaachaadisamaavri'te .
Naabhyasedyogavidyogam' yogadhyaanaparaayanah' ..9 ..
Smri'tilopashcha mookatvam' baadhiryam' mandataa jvarah' .
Jad'ataa jaayate sadyo doshaajnyaanaaddhi yoginah' ..10 ..
Ete doshaah' parityaajyaa yogaabhyasanashaalinaa .
Anaadare hi chaiteshaam' smri'tilopaadayo dhruvam ..11 ..
Naatibhunjansadaa yogee naabhunjannaatinidritah' .
Naatijaagratsiddhimeti bhoopa yogam' sadaabhyasan ..12 ..
Sankalpajaam'styajetkaamaanniyataahaarajaagarah' .
Niyamya khaganam' buddhyaa virameta shanaih' shanaih' ..13 ..
Tatastatah' kri'shedetadyatra yatraanugachchhati .
Dhri'tyaatmavashagam' kuryaachchittam' chanchalamaadri'tah' ..14 ..
Evam' kurvansadaa yogee paraam' nirvri'timri'chchhati .
Vishvasminnijamaatmaanam' vishvam' cha svaatmaneekshate ..15 ..
Yogena yo maamupaiti tamupaimyahamaadaraat .
Mochayaami na munchaami tamaham' maam' sa na tyajet ..16 ..
Sukhe sukhetare dveshe kshudhi toshe samastri'shi .
Aatmasaamyena bhootaani sarvagam' maam' cha vetti yah' ..17 ..
Jeevanmuktah' sa yogeendrah' kevalam' mayi sangatah' .
Brahmaadeenaam' cha devaanaam' sa vandyah' syaajjagatraye ..18 ..
Varenya uvaacha -
Dvividho'pi hi yogo'yamasambhaavyo hi me matah' .
Yato'ntah'karanam' dusht'am' chanchalam' durgraham' vibho ..19 ..
Shreegajaanana uvaacha -
Yo nigraham' durgrahasya manasah' samprakalpayet .
Ghat'eeyantrasamaadasmaanmuktah' sam'sri'tichakrakaat ..20 ..
Vishayaih' krakachairetatsam'sri'sht'am' chakrakam' dri'd'ham .
Janashchhettum' na shaknoti karmakeelah' susam'vri'tam ..21 ..
Atiduh'kham' cha vairaagyam' bhogaadvaitri'shnyameva cha .
Guruprasaadah' satsanga upaayaastajjaye amee ..22 ..
Abhyaasaadvaa vasheekuryaanmano yogasya siddhaye .
Varenya durlabho yogo vinaasya manaso jayaat ..23 ..
Varenya uvaacha -
Yogabhrasht'asya ko lokah' kaa gatih' kim' phalam' bhavet .
Vibho sarvajnya me chhindhi sam'shayam' buddhichakrabhri't ..24 ..
Shreegajaanana uvaacha -
Divyadehadharo yogaadbhrasht'ah' svarbhogamuttamam .
Bhuktvaa yogikule janma labhechchhuddhimataam' kule ..25 ..
Punaryogee bhavatyesha sam'skaaraatpoorvakarmajaat .
Na hi punyakri'taam' kashchinnarakam' pratipadyate ..26 ..
Jnyaananisht'haattaponisht'haatkarmanisht'haannaraadhipa .
Shresht'ho yogee shresht'hatamo bhaktimaanmayi teshu yah' ..27 ..
Iti shreemadganeshageetaasoopanishadarthagarbhaasu yogaamri'taarthashaastre shreeganeshapuraane uttarakhand'e gajaananavarenyasam'vaade yogaavri'ttiprasham'sano naama panchamo'dhyaayah' ..
.. Buddhiyogah' ..
Shreegajaanana uvaacha -
Eedri'sham' viddhi me tattvam' madgatenaantaraatmanaa .
Yajjnyaatvaa maamasandigdham' vetsi mokshyasi sarvagam ..1 ..
Tatte'ham' shri'nu vakshyaami lokaanaam' hitakaamyayaa .
Asti jnyeyam' yato naanyanmukteshcha saadhanam' nri'pa ..2 ..
Jnyeyaa matprakri'tih' poorvam' tatah' syaam' jnyaanagocharah' .
Tato vijnyaanasampattirmayi jnyaate nri'naam' bhavet ..3 ..
Kvanalau khamahankaarah' kam' chittam' dheesameeranau .
Raveendoo yaagakri'chchaikaadashadhaa prakri'tirmama ..4 ..
Anyaam' matprakri'tim' vri'ddhaa munayah' sangiranti cha .
Tathaa trivisht'apam' vyaaptam' jeevatvam' gatayaanayaa ..5 ..
Aabhyaamutpaadyate sarvam' charaacharamayam' jagat .
Sangaadvishvasya sambhootih' paritraanam' layo'pyaham ..6 ..
Tattvametanniboddhum' me yatate kashchideva hi .
Varnaashramavataam' pum'saam' puraa cheernena karmanaa ..7 ..
Saakshaatkaroti maam' kashchidyatnavatsvapi teshu cha .
Matto'nyannekshate kinchinmayi sarvam' cha veekshate ..8 ..
Kshitau sugandharoopena tejoroopena chaagnishu .
Prabhaaroopena pooshnyabje rasaroopena chaapsu cha ..9 ..
Dheetapobalinaam' chaaham' dheestapobalameva cha .
Trividheshu vikaareshu madutpanneshvaham' sthitah' ..10 ..
Na maam' vindati paapeeyaanmaayaamohitachetanah' .
Trivikaaraa mohayati prakri'tirme jagattrayam ..11 ..
Yo me tattvam' vijaanaati moham' tyajati so'khilam .
Anekairjanmabhishchaivam' jnyaatvaa maam' muchyate tatah' ..12 ..
Anye naanaavidhaandevaanbhajante taanvrajanti te .
Yathaa yathaa matim' kri'tvaa bhajate maam' jano'khilah' ..13 ..
Tathaa tathaasya tam' bhaavam' poorayaamyahameva tam .
Aham' sarvam' vijaanaami maam' na kashchidvibudhyate ..14 ..
Avyaktam' vyaktimaapannam' na viduh' kaamamohitaah' .
Naaham' prakaashataam' yaami ajnyaanaam' paapakarmanaam ..15 ..
Yah' smri'tvaa tyajati praanamante maam' shraddhayaanvitah' .
Sa yaatyapunaraavri'ttim' prasaadaanmama bhoobhuja ..16 ..
Yam' yam' devam' smaranbhaktyaa tyajati svam' kalevaram .
Tattatsaalokyamaayaati tattadbhaktyaa naraadhipa ..17 ..
Atashchaaharnisham' bhoopa smartavyo'nekaroopavaan .
Sarveshaamapyaham' gamyah' srotasaamarnavo yathaa ..18 ..
Brahmavishnushivendraadyaam'llokaanpraapya punah' patet .
Yo maamupaityasandigdhah' patanam' tasya na kvachit ..19 ..
Ananyasharano yo maam' bhaktyaa bhajati bhoomipa .
Yogakshemau cha tasyaaham' sarvadaa pratipaadaye ..20 ..
Dvividhaa gatiruddisht'aa shuklaa kri'shnaa nri'naam' nri'pa .
Ekayaa paramam' brahma parayaa yaati sam'sri'tim ..21 ..
Yogaamri'taarthashaastre
Shreeganeshapuraane uttarakhand'e gajaananavarenyasam'vaade
Buddhiyogo naama shasht'ho'dhyaayah' ..
.. Saptamo'dhyaayah' ..
.. Upaasanaa yogah' ..
Varenya uvaacha -
Kaa shuklaa gatiruddisht'aa kaa cha kri'shnaa gajaanana .
Kim' brahma sam'sri'tih' kaa me vaktumarhasyanugrahaat ..1 ..
Shreegajaanana uvaacha -
Agnirjyotirahah' shuklaa karmaarhamayanam' gatih' .
Chaandram' jyotistathaa dhoomo raatrishcha dakshinaayanam ..2 ..
Kri'shnaite brahmasam'sri'tyoravaapteh' kaaranam' gatee .
Dri'shyaadri'shyamidam' sarvam' brahmaivetyavadhaaraya ..3 ..
Ksharam' panchaatmakam' viddhi tadantaraksharam' smri'tam .
Ubhaabhyaam' yadatikraantam' shuddham' viddhi sanaatanam ..4 ..
Anekajanmasambhootih' sam'sri'tih' parikeertitaa .
Sam'sri'tim' praapnuvantyete ye tu maam' ganayanti na ..5 ..
Ye maam' samyagupaasante param' brahma prayaanti te .
Dhyaanaadyairupachaarairmaam' tathaa panchaamri'taadibhih' ..6 ..
Snaanavastraadyalankaarasugandhadhoopadeepakaih' .
Naivedyaih' phalataamboolairdakshinaabhishcha yo'rchayet ..7 ..
Bhaktyaikachetasaa chaiva tasyesht'am' poorayaamyaham .
Evam' pratidinam' bhaktyaa madbhakto maam' samarchayet ..8 ..
Athavaa maanaseem' poojaam' kurveeta sthirachetasaa .
Athavaa phalapatraadyaih' pushpamoolajalaadibhih' ..9 ..
Poojayenmaam' prayatnena tattadisht'am' phalam' labhet .
Trividhaasvapi poojaasu shreyasee maanasee mataa ..10 ..
Saapyuttamaa mataa poojaanichchhayaa yaa kri'taa mama .
Brahmachaaree gri'hastho vaa vaanaprastho yatishcha yah' ..11 ..
Ekaam' poojaam' prakurvaano'pyanyo vaa siddhimri'chchhati .
Madanyadevam' yo bhaktyaa dvishanmaamanyadevataam ..12 ..
So'pi maameva yajate param' tvavidhito nri'pa .
Yo hyanyadevataam' maam' cha dvishannanyaam' samarchayet ..13 ..
Yaati kalpasahasram' sa nirayaanduh'khabhaak sadaa .
Bhootashuddhim' vidhaayaadau praanaanaam' sthaapanam' tatah' ..14 ..
Aakri'shya chetaso vri'ttim' tato nyaasam' upakramet .
Kri'tvaantarmaatri'kaanyaasam' bahishchaatha shad'angakam ..15 ..
Nyaasam' cha moolamantrasya tato dhyaatvaa japenmanum .
Sthirachitto japenmantram' yathaa gurumukhaagatam ..16 ..
Japam' nivedya devaaya stutvaa stotrairanekadhaa .
Evam' maam' ya upaaseeta sa labhenmokshamavyayam ..17 ..
Ya upaasanayaa heeno dhingnaro vyarthajanmabhaak .
Yajnyo'hamaushadham' manro'gniraajyam' cha havirhutam ..18 ..
Dhyaanam' dhyeyam' stutim' stotram' natirbhaktirupaasanaa .
Trayeejnyeyam' pavitram' cha pitaamahapitaamahah' ..19 ..
Omkaarah' paavanah' saakshee prabhurmitram' gatirlayah' .
Utpattih' poshako beejam' sharanam' vaasa eva cha ..20 ..
Asanmri'tyuh' sadamri'tamaatmaa brahmaahameva cha .
Daanam' homastapo bhaktirjapah' svaadhyaaya eva cha ..21 ..
Yadyatkaroti tatsarvam' sa me mayi nivedayet .
Yoshito'tha duraachaaraah' paapaastraivarnikaastathaa ..22 ..
Madaashrayaa vimuchyante kim' madbhaktyaa dvijaadayah' .
Na vinashyati madbhakto jnyaatvemaa madvibhootayah' ..23 ..
Prabhavam' me vibhootishcha na devaa ri'shayo viduh' .
Naanaavibhootibhiraham' vyaapya vishvam' pratisht'hitah' ..24 ..
Yadyachchhresht'hatamam' loke sa vibhootirnibodha me ..25 ..
Yogaamri'taarthashaastre
Shreeganeshapuraane uttarakhand'e gajaananavarenyasam'vaade
Upaasanaayogo naama saptamo'dhyaayah' ..
.. Asht'amo'dhyaayah' ..
.. Vishvaroopadarshana ..
Varenya uvaacha -
Bhagavannaarado mahyam' tava naanaa vibhootayah' .
Uktavaam'staa aham' veda na sarvaah' so'pi vetti taah' ..1 ..
Tvameva tattvatah' sarvaa vetsi taa dviradaanana .
Nijam' roopamidaaneem' me vyaapakam' chaaru darshaya ..2 ..
Shreegajaanana uvaacha -
Ekasminmayi pashya tvam' vishvametachcharaacharam .
Naanaashcharyaani divyaani puraa'dri'sht'aani kenachit ..3 ..
Jnyaanachakshuraham' te'dya sri'jaami svaprabhaavatah' .
Charmachakshuh' katham' pashyenmaam' vibhum' hyajamavyayam ..4 ..
Ka uvaacha -
Tato raajaa varenyah' sa divyachakshuravaikshata .
Eeshituh' paramam' roopam' gajaasyasya mahaadbhutam ..5 ..
Asankhyavaktram' lalitamasankhyaanghrikaram' mahat .
Anuliptam' sugandhena divyabhooshaambarasrajam ..6 ..
Asankhyanayanam' kot'isooryarashmidhri'taayudham .
Tadvarshmani trayo lokaa dri'sht'aastena pri'thagvidhaah' ..7 ..
Dri'sht'vaishvaram' param' roopam' pranamya sa nri'po'braveet .
Varenya uvaacha -
Veekshe'ham' tava dehe'smindevaanri'shiganaanpitree'n ..8 ..
Paataalaanaam' samudraanaam' dveepaanaam' chaiva bhoobhri'taam .
Maharsheenaam' saptakam' cha naanaarthaih' sankulam' vibho ..9 ..
Bhuvo'ntarikshasvargaam'shcha manushyoragaraakshasaan .
Brahmaavishnumaheshendraandevaanyantoonanekadhaa ..10 ..
Anaadyanantam' lokaadimanantabhujasheershakam .
Pradeeptaanalasankaashamaprameyam' puraatanam ..11 ..
Kireet'akund'aladharam' durnireekshyam' mudaavaham .
Etaadri'sham' cha veekshe tvaam' vishaalavakshasam' prabhum ..12 ..
Suravidyaadharairyakshaih' kinnarairmunimaanushaih' .
Nri'tyadbhirapsarobhishcha gandharvairgaanatatparaih' ..13 ..
Vasurudraadityaganaih' siddhaih' saadhyairmudaa yutaih' .
Sevyamaanam' mahaabhaktyaa veekshyamaanam' suvismitaih' ..14 ..
Vettaaramaksharam' vedyam' dharmagoptaarameeshvaram .
Paataalaani dishah' svargaanbhuvam' vyaapyaa'khilam' sthitam ..15 ..
Bheetaa lokaastathaa chaahamevam' tvaam' veekshya roopinam .
Naanaadam'sht'raakaraalam' cha naanaavidyaavishaaradam ..16 ..
Pralayaanaladeeptaasyam' jat'ilam' cha nabhah'spri'sham .
Dri'sht'vaa ganesha te roopamaham' bhraanta ivaabhavam ..17 ..
Devaa manushyanaagaadyaah' khalaastvadudareshayaah' .
Naanaayonibhujashchaante tvayyeva pravishanti cha ..18 ..
Abdherutpadyamaanaaste yathaajeemootabindavah' .
Tvamindro'gniryamashchaiva nirri'tirvaruno marut ..19 ..
Guhyakeshastatheshaanah' somah' sooryo'khilam' jagat .
Namaami tvaamatah' svaaminprasaadam' kuru me'dhunaa ..20 ..
Darshayasva nijam' roopam' saumyam' yatpoorvameekshitam .
Ko veda leelaaste bhooman kriyamaanaa nijechchhayaa ..21 ..
Anugrahaanmayaa dri'sht'amaishvaram' roopameedri'sham .
Jnyaanachakshuryato dattam' prasannena tvayaa mama ..22 ..
Shreegajaanana uvaacha -
Nedam' roopam' mahaabaaho mama pashyantyayoginah' .
Sanakaadyaa naaradaadyaah' pashyanti madanugrahaat .. 23 ..
Chaturvedaarthatattvajnyaah' sarvashaastravishaaradaah' .
Yajnyadaanataponisht'haa na me roopam' vidanti te ..24 ..
Shakyo'ham' veekshitum' jnyaatum' pravesht'um' bhaktibhaavatah' .
Tyaja bheetim' cha moham' cha pashya maam' saumyaroopinam ..25 ..
Madbhakto matparah' sarvasangaheeno madarthakri't .
Nishkrodhah' sarvabhooteshu samo maameti bhoobhuja ..26 ..
Iti shreemadganeshageetaasoopanishadarthagarbhaasu yogaamri'taarthashaastre shreeganeshapuraane uttarakhand'e gajaananavarenyasam'vaade vishvaroopadarshano naamaasht'amo'dhyaayah' ..
.. Kshetrajnyaatri'jnyeyavivekayogah' ..
Varenya uvaacha -
Ananyabhaavastvaam' samyangmoortimantamupaasate .
Yo'ksharam' paramavyaktam' tayoh' kaste mato'dhikah' ..1 ..
Asi tvam' sarvavitsaakshee bhootabhaavana eeshvarah' .
Atastvaam' paripri'chchhaami vada me kri'payaa vibho ..2 ..
Shreegajaanana uvaacha -
Yo maam' moortidharam' bhaktyaa madbhaktah' parisevate .
Sa me maanyo'nanyabhaktirniyujya hri'dayam' mayi ..3 ..
Khaganam' svavasham' kri'tvaakhilabhootahitaarthakri't .
Dhyeyamaksharamavyaktam' sarvagam' koot'agam' sthiram ..4 ..
So'pi maametyanirdeshyam' matparo ya upaasate .
Sam'saarasaagaraadasmaaduddharaami tamapyaham ..5 ..
Avyaktopaasanaadduh'khamadhikam' tena labhyate .
Vyaktasyopaasanaatsaadhyam' tadevaavyaktabhaktitah' ..6 ..
Bhaktishchaivaadarashchaatra kaaranam' paramam' matam .
Sarveshaam' vidushaam' shresht'ho hyakinchijjnyo'pi bhaktimaan ..7 ..
Bhajanbhaktyaa viheeno yah' sa chaand'aalo'bhidheeyate .
Chaand'aalo'pi bhajanbhaktyaa braahmanebhyo'dhiko matah' ..8 ..
Shukaadyaah' sanakaadyaashcha puraa muktaa hi bhaktitah' .
Bhaktyaiva maamanupraaptaa naaradaadyaashchiraayushah' ..9 ..
Ato bhaktyaa mayi mano vidhehi buddhimeva cha .
Bhaktyaa yajasva maam' raajam'stato maameva yaasyasi ..10 ..
Asamartho'rpitum' svaantam' evam' mayi naraadhipa .
Abhyaasena che yogena tato gantum' yatasva maam ..11 ..
Tatraapi tvamashaktashchetkuru karma madarpanam .
Maamanugrahatashchaivam' paraam' nirvri'timeshyasi ..12 ..
Athaitadapyanusht'haatum' na shakto'si tadaa kuru .
Prayatnatah' phalatyaagam' trividhaanaam' hi karmanaam ..13 ..
Shreyasee buddhiraavri'ttestato dhyaanam' param' matam .
Tato'khilaparityaagastatah' shaantirgareeyasee ..14 ..
Niraham'mamataabuddhiradveshah' sharanah' samah' .
Laabhaalaabhe sukhe duh'khe maanaamaane sa me priyah' ..15 ..
Yam' veekshya na bhayam' yaati janastasmaanna cha svayam .
Udvegabheeh' kopamudbheerahito yah' sa me priyah' ..16 ..
Ripau mitre'tha garhaayaam' stutau shoke samah' samut .
Maunee nishchaladheebhaktirasangah' sa cha me priyah' ..17 ..
Sam'sheelayati yashchainamupadesham' mayaa kri'tam .
Sa vandyah' sarvalokeshu muktaatmaa me priyah' sadaa ..18 ..
Anisht'aaptau cha na dvesht'eesht'apraaptau cha na tushyati .
Kshetratajjnyau cha yo vetti same priyatamo bhavet ..19 ..
Varenya uvaacha -
Kim' kshetram' kashcha tadvetti kim' tajjnyaanam' gajaanana .
Etadaachakshva mahyam' tvam' pri'chchhate karunaambudhe ..20 ..
Shreegajaanana uvaacha -
Pancha bhootaani tanmaatraah' pancha karmendriyaani cha .
Ahankaaro mano buddhih' pancha jnyaanendriyaani cha ..21 ..
Ichchhaavyaktam' dhri'tidveshau sukhaduh'khe tathaiva cha .
Chetanaasahitashchaayam' samoohah' kshetramuchyate ..22 ..
Tajjnyam' tvam' viddhi maam' bhoopa sarvaantaryaaminam' vibhum .
Ayam' samooho'ham' chaapi yajjnyaanavishayau nri'pa ..23 ..
Aarjavam' gurushushrooshaa viraktishchendriyaarthatah' .
Shaucham' kshaantiradambhashcha janmaadidoshaveekshanam ..24 ..
Samadri'sht'irdri'd'haa bhaktirekaantitvam' shamo damah' .
Etairyachcha yutam' jnyaanam' tajjnyaanam' viddhi baahuja ..25 ..
Tajjnyaanavishayam' raajanbraveemi tvam' shri'nushva me .
Yajjnyaatvaiti cha nirvaanam' muktvaa sam'sri'tisaagaram ..26 ..
Yadanaadeendriyairheenam' gunabhuggunavarjitam .
Avyaktam' sadasadbhinnamindriyaarthaavabhaasakam .. 27 ..
Vishvabhri'chchaakhilavyaapi tvekam' naaneva bhaasate .
Baahyaabhyantaratah' poornamasangam' tamasah' param ..28 ..
Durjnyeyam' chaatisookshmatvaaddeeptaanaamapi bhaasakam .
Jnyeyametaadri'sham' viddhi jnyaanagamyam' puraatanam ..29 ..
Etadeva param' brahma jnyeyamaatmaa paro'vyayah' .
Gunaanprakri'tijaanbhunkte purushah' prakri'teh' parah' ..30 ..
Gunaistribhiriyam' dehe badhnaati purusham' dri'd'ham .
Yadaa prakaashah' shaantishcha vri'ddhe sattvam' tadaadhikam ..31 ..
Lobho'shamah' spri'haarambhah' karmanaam' rajaso gunah' .
Moho'pravri'ttishchaajnyaanam' pramaadastamaso gunah' ..32 ..
Sattvaadhikah' sukham' jnyaanam' karmasangam' rajo'dhikah' .
Tamo'dhikashcha labhate nidraalasyam' sukhetarat ..33 ..
Eshu trishu pravri'ddheshu muktisam'sri'tidurgateeh' .
Prayaanti maanavaa raajam'stasmaatsattvayuto bhava ..34 ..
Tatashcha sarvabhaavena bhaja tvam' maam' nareshvara .
Bhaktyaa chaavyabhichaarinyaa sarvatraiva cha sam'sthitam ..35 ..
Agnau soorye tathaa some yachcha taaraasu sam'sthitam .
Vidushi braahmane tejo viddhi tanmaamakam' nri'pa ..36 ..
Ahamevaakhilam' vishvam' sri'jaami visri'jaami cha .
Aushadheestejasaa sarvaa vishvam' chaapyaayayaamyaham ..37 ..
Sarvendriyaanyadhisht'haaya jaat'haram' cha dhananjayam .
Bhunajmi chaakhilaanbhogaanpunyapaapavivarjitah' ..38 ..
Aham' vishnushcha rudrashcha brahmaa gauree ganeshvarah' .
Indraadyaa lokapaalaashcha mamaivaam'shasamudbhavaah' ..39 ..
Yena yena hi roopena jano maam' paryupaasate .
Tathaa tathaa darshayaami tasmai roopam' subhaktitah' ..40 ..
Iti kshetram' tathaa jnyaataa jnyaanam' jnyeyam' mayeritam .
Akhilam' bhoopate samyagupapannaaya pri'chchhate ..41 ..
Iti shreemadganeshageetaasoopanishadarthagarbhaasu yogaamri'taarthashaastre shreeganeshapuraane uttarakhand'e gajaananavarenyasam'vaade kshetrajnyaatri'jnyeyavivekayogo naama navamo'dhyaayah' ..
.. Upadeshayogah' ..
Shreegajaanana uvaacha -
Daivyaasuree raakshasee cha prakri'tistrividhaa nri'naam .
Taasaam' phalaani chinhaani sankshepaatte'dhunaa bruve ..1 ..
Aadyaa sam'saadhayenmuktim' dve pare bandhanam' nri'pa .
Chinham' braveemi chaadyaayaastanme nigadatah' shri'nu ..2 ..
Apaishoonyam' dayaa'krodhashchaapalyam' dhri'tiraarjavam .
Tejo'bhayamahim'saa cha kshamaa shauchamamaanitaa ..3 ..
Ityaadi chinhamaadyaayaa aasuryaah' shri'nu saampratam .
Ativaado'bhimaanashcha darpo jnyaanam' sakopataa ..4 ..
Aasuryaa evamaadyaani chinhaani prakri'ternri'pa .
Nisht'huratvam' mado moho'hankaaro garva eva cha ..5 ..
Dvesho him'saa'dayaa krodha auddhatyam' durvineetataa .
Aabhichaarikakartri'tvam' kroorakarmaratistathaa ..6 ..
Avishvaasah' sataam' vaakye'shuchitvam' karmaheenataa .
Nindakatvam' cha vedaanaam' bhaktaanaamasuradvishaam ..7 ..
Munishrotriyavipraanaam' tathaa smri'tipuraanayoh' .
Paakhand'avaakye vishvaasah' sangatirmalinaanmanaam ..8 ..
Sadambhakarmakartri'tvam' spri'haa cha paravastushu .
Anekakaamanaavattvam' sarvadaa'nri'tabhaashanam ..9 ..
Parotkarshaasahishnutvam' parakri'tyaparaahatih' .
Ityaadyaa bahavashchaanye raakshasyaah' prakri'tergunaah' ..10 ..
Pri'thivyaam' svargaloke cha parivri'tya vasanti te .
Madbhaktirahitaa lokaa raakshaseem' prakri'tim' shritaah' ..11 ..
Taamaseem' ye shritaa raajanyaanti te rauravam' dhruvam .
Anirvaachyam' cha te duh'kham' bhunjate tatra sam'sthitaah' ..12 .
Daivaannih'sri'tya narakaajjaayante bhuvi kubjakaah' .
Jaatyandhaah' pangavo deenaa heenajaatishu te nri'pa ..13 ..
Punah' paapasamaachaaraa mayyabhaktaah' patanti te .
Utpatanti hi madbhaktaa yaam' kaanchidyonimaashritaah' ..14 ..
Labhante svargatim' yajnyairanyairdharmashcha bhoomipa .
Sulabhaastaah' sakaamaanaam' mayi bhaktih' sudurlabhaa ..15 ..
Vimood'haa mohajaalena baddhaah' svena cha karmanaa .
Aham' hantaa aham' kartaa aham' bhokteti vaadinah' ..16 ..
Ahameveshvarah' shaastaa aham' vettaa aham' sukhee .
Etaadri'shee matirnree'naamadhah' paatayateeha taan ..17 ..
Tasmaadetatsamutsri'jya daiveem' prakri'timaashraya .
Bhaktim' kuru madeeyaam' tvamanisham' dri'd'hachetasaa ..18 ..
Saapi bhaktistridhaa raajansaattvikee raajaseetaraa .
Yaddevaanbhajate bhaktyaa saattvikee saa mataa shubhaa ..19 ..
Raajasee saa tu vijnyeyaa bhaktirjanmamri'tipradaa .
Yadyakshaam'shchaiva rakshaam'si yajante sarvabhaavatah' ..20 ..
Vedenaavihitam' krooram' saahankaaram' sadambhakam .
Bhajante pretabhootaadeenkarma kurvanti kaamukam ..21 ..
Shoshayanto nijam' dehamantah'stham' maam' dri'd'haagrahaah' .
Taamasyetaadri'shee bhaktirnri'naam' saa nirayapradaa ..22 ..
Kaamo lobhastathaa krodho dambhashchatvaara ityamee .
Mahaadvaaraani veecheenaam' tasmaadetaam'stu varjayet ..23 ..
Iti shreemadganeshageetaasoopanishadarthagarbhaasu yogaamri'taarthashaastre shreeganeshapuraane uttarakhand'e gajaananavarenyasam'vaade upadeshayogo naama dashamo'dhyaayah' ..
.. Trividhavastuvivekaniroopanam ..
Shreegajaanana uvaacha -
Tapo'pi trividham' raajankaayikaadiprabhedatah' .
Ri'jutaarjavashauchaani brahmacharyamahim'sanam ..1 ..
Guruvijnyadvijaateenaam' poojanam' chaasuradvishaam .
Svadharmapaalanam' nityam' kaayikam' tapa eedri'sham ..2 ..
Marmaaspri'kcha priyam' vaakyamanudvegam' hitam' ri'tam .
Adheetirvedashaastraanaam' vaachikam' tapa eedri'sham ..3 ..
Antah'prasaadah' shaantatvam' maunamindriyanigrahah' .
Nirmalaashayataa nityam' maanasam' tapa eedri'sham ..4 ..
Akaamatah' shraddhayaa cha yattapah' saattvikam' cha tat .
Ri'dhyai satkaarapoojaartham' sadambham' raajasam' tapah' ..5 ..
Tadasthiram' janmamri'tee prayachchhati na sam'shayah' .
Paraatmapeed'akam' yachcha tapastaamasamuchyate ..6 ..
Vidhivaakyapramaanaartham' satpaatre deshakaalatah' .
Shraddhayaa deeyamaanam' yaddaanam' tatsaattvikam' matam ..7 ..
Upakaaram' phalam' vaapi kaankshadbhirdeeyate naraih' .
Kleshato deeyamaanam' vaa bhaktyaa raajasamuchyate ..8 ..
Akaaladeshato'paatre'vajnyayaa deeyate tu yat .
Asatkaaraachcha yaddattam' taddaanam' taamasam' smri'tam ..9 ..
Jnyaanam' cha trividham' raajan shri'nushva sthirachetasaa .
Tridhaa karma cha kartaaram' braveemi te prasangatah' ..10 ..
Naanaavidheshu bhooteshu maamekam' veekshate tu yah' .
Naashavatsu cha nityam' maam' tajjnyaanam' saatvikam' nri'pa ..11 ..
Teshu vetti pri'thagbhootam' vividham' bhaavamaashritah' .
Maamavyayam' cha tajjnyaanam' raajasam' parikeertitam ..12 ..
Hetuheenamasatyam' cha dehaatmavishayam' cha yat .
Asadalpaarthavishayam' taamasam' jnyaanamuchyate ..13 ..
Bhedatastrividham' karma viddhi raajanmayeritam .
Kaamanaadveshadambhairyadrahitam' nityakarma yat ..14 ..
Kri'tam' vinaa phalechchhaam' yatkarma saattvikamuchyate .
Yadbahukleshatah' karma kri'tam' yachcha phalechchhayaa ..15 ..
Kriyamaanam' nri'bhirdambhaatkarma raajasamuchyate .
Anapekshya svashaktim' yadarthakshayakaram' cha yat ..16 ..
Ajnyaanaatkriyamaanam' yatkarma taamasameeritam .
Kartaaram' trividham' viddhi kathyamaanam' mayaa nri'pa ..17 ..
Dhairyotsaahee samo'siddhau siddhau chaavikriyastu yah' .
Ahankaaravimukto yah' sa kartaa saattviko nri'pa ..18 ..
Kurvanharsham' cha shokam' cha him'saam' phalaspri'haam' cha yah' .
Ashuchirlubdhako yashcha raajaso'sau nigadyate ..19 ..
Pramaadaajnyaanasahitah' parochchhedaparah' shat'hah' .
Alasastarkavaanyastu kartaasau taamaso matah' ..20 ..
Sukham' cha trividham' raajanduh'kham' cha kramatah' shri'nu .
Saattvikam' raajasam' chaiva taamasam' cha mayochyate ..21 ..
Vishavadbhaasate poorvam' duh'khasyaantakaram' cha yat .
Ishyamaanam' tathaa''vri'ttyaa yadante'mri'tavadbhavet ..22 ..
Prasaadaatsvasya buddheryatsaattvikam' sukhameeritam .
Vishayaanaam' tu yo bhogo bhaasate'mri'tavatpuraa ..23 ..
Haalaahalamivaante yadraajasam' sukhameeritam .
Tandripramaadasambhootamaalasyaprabhavam' cha yat ..24 ..
Sarvadaa mohakam' svasya sukham' taamasameedri'sham .
Na tadasti yadetairyanmuktam' syaattrividhairgunaih' ..25 ..
Raajanbrahmaapi trividhamontatsaditi bhedatah' .
Trilokeshu tridhaa bhootamakhilam' bhoopa vartate ..26 ..
Brahmakshatriyavit'shoodraah' svabhaavaadbhinnakarminah' .
Taani teshaam' tu karmaani sankshepaatte'dhunaa vade ..27 ..
Antarbaahyendriyaanaam' cha vashyatvamaarjavam' kshamaa .
Naanaatapaam'si shaucham' cha dvividham' jnyaanamaatmanah' ..28 ..
Vedashaastrapuraanaanaam' smri'teenaam' jnyaanameva cha .
Anusht'haanam' tadarthaanaam' karma braahmamudaahri'tam ..29 ..
Daard'hyam' shauryam' cha daakshyam' cha yuddhe pri'sht'haapradarshanam .
Sharanyapaalanam' daanam' dhri'tistejah' svabhaavajam ..30 ..
Prabhutaa mana aunatyam' suneetirlokapaalanam .
Panchakarmaadhikaaritvam' kshaatram' karma sameeritam ..31 ..
Naanaavastukrayo bhoomeh' karshanam' rakshanam' gavaam .
Tridhaa karmaadhikaaritvam' vaishyakarma sameeritam ..32 ..
Daanam' dvijaanaam' shushrooshaa sarvadaa shivasevanam .
Etaadri'sham' naravyaaghra karma shaudramudeeritam ..33 ..
Svasvakarmarataa ete mayyarpyaakhilakaarinah' .
Matprasaadaatsthiram' sthaanam' yaanti te paramam' nri'pa .. 34..
Iti te kathito raajanprasaadaadyogauttamah' .
Saangopaangah' savistaaro'naadisiddho mayaa priya .. 35 ..
Yunkshva yogam' mayaakhyaatam' naakhyaatam' kasyachinnri'pa .
Gopayainam' tatah' siddhim' paraam' yaasyasyanuttamaam ..36 ..
Vyaasa uvaacha -
Iti tasya vachah' shrutvaa prasannasya mahaatmanah' .
Ganeshasya varenyah' sa chakaara cha yathoditam ..37 ..
Tyaktvaa raajyam' kut'umbam' cha kaantaaram' prayayau rayaat .
Upadisht'am' yathaa yogamaasthaaya muktimaapnavaan ..38 ..
Imam' gopyatamam' yogam' shri'noti shraddhayaa tu yah' .
So'pi kaivalyamaapnoti yathaa yogee tathaiva sah' ..39 ..
Ya imam' shraavayedyogam' kri'tvaa svaartham' subuddhimaan .
Yathaa yogee tathaa so'pi param' nirvaanamri'chchhati ..40 ..
Yo geetaam' samyagabhyasya jnyaatvaa chaartham' gurormukhaat .
Kri'tvaa poojaam' ganeshasya pratyaham' pat'hate tu yah' ..41 ..
Ekakaalam' dvikaalam' vaa trikaalam' vaapi yah' pat'het .
Brahmeebhootasya tasyaapi darshanaanmuchyate narah' ..42 ..
Na yajnyairna vratairdaanairnaagnihotrairmahaadhanaih' .
Na vedaih' samyagabhyastaih' sahaangakaih' ..43 ..
Puraanashravanairnaiva na shaastraih' saadhuchintitaih' .
Praapyate brahma paramamanayaa praapyate naraih' ..44 ..
Brahmaghno madyapah' steyee gurutalpagamo'pi yah' .
Chaturnaam' yastu sam'sargee mahaapaatakakaarinaam ..45 ..
Streehim'saagovadhaadeenaam' kartaaro ye cha paapinah' .
Te sarve pratimuchyante geetaametaam' pat'hanti chet ..46 ..
Yah' pat'hetprayato nityam' sa ganesho na sam'shayah' .
Chaturthyaam' yah' pat'hedbhaktyaa so'pi mokshaaya kalpate ..47 ..
Tattatkshetram' samaasaadya snaatvaabhyarchya gajaananam .
Sakri'dgeetaam' pat'hanbhaktyaa brahmabhooyaaya kalpate ..48 ..
Bhaadre maase site pakshe chaturthyaam' bhaktimaannarah' .
Kri'tvaa maheemayeem' moortim' ganeshasya chaturbhujaam ..49 ..
Savaahanaam' saayudhaam' cha samabhyarchya yathaavidhi .
Yah' pat'hetsaptakri'tvastu geetaametaam' prayatnatah' ..50 ..
Dadaati tasya santusht'o ganesho bhogamuttamam .
Putraanpautraandhanam' dhaanyam' pashuratnaadisampadah' ..51 ..
Vidyaarthino bhavedvidyaa sukhaarthee sukhamaapnuyaat .
Kaamaananyaam'llabhetkaamee muktimante prayaanti te ..52 ..
Iti shreemadganeshageetaasoopanishadarthagarbhaasu yogaamri'taarthashaastre shreeganeshapuraane uttarakhand'e gajaananavarenyasam'vaade trividhavastuvivekaniroopanam' naama ekaadasho'dhyaayah' ..