.. ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾ ಶಙ್ಕರಭಾಷ್ಯ ..

.. ಭಗವದ್ಗೀತಾ ..

ಅಥ ಅರ್ಜುನವಿಷಾದಯೋಗೋ ನಾಮ
ಪ್ರಥಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ .
ಭಗವತ್ಶಙ್ಕರಾಚಾರ್ಯಕೃತಭಾಷ್ಯಮ್
ಉಪೋದ್ಘಾಟಃ
ಓಂ
ನಾರಾಯಣಃ ಪರೋಽವ್ಯಕ್ತಾದಣ್ಡಮವ್ಯಕ್ತಸಮ್ಭವಮ್ .
ಅಣ್ಡಸ್ಯಾನ್ತಸ್ತ್ವಿಮೇ ಲೋಕಾಃ ಸಪ್ತದ್ವೀಪಾ ಚ ಮೇದಿನೀ ..

ಸ ಭಗವಾನ್ ಸೃಷ್ಟ್ವೇದಂ ಜಗತ್ . ತಸ್ಯ ಚ ಸ್ಥಿತಿಂ ಚಿಕೀರ್ಷುಃ ಮರೀಡ್ಯಾದೀನಗ್ರೇ ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ಪ್ರಜಾಪತೀನ್ ಪ್ರವೃತ್ತಿಲಕ್ಷಣಂ ಧರ್ಮಂ ಗ್ರಾಹಯಾಮಾಸ ವೇದೋಕ್ತಮ್ . ತತೋಽನ್ಯಾನ್ ಚ ಸನಕಸನನ್ದನಾದೀನುತ್ಪಾದ್ಯ ನಿವೃತ್ತಿಲಕ್ಷಣಂ ಧರ್ಮಂ ಜ್ಞಾನವೈರಾಗ್ಯಲಕ್ಷಣಂ ಗ್ರಾಹಯಾಮಾಸ . ದ್ವಿವಿಧೋ ಹಿ ವೇದೋಕ್ತೋ ಧರ್ಮಃ ಪ್ರವೃತ್ತಿಲಕ್ಷಣೋ ನಿವೃತ್ತಿಲಕ್ಷಣಶ್ಚ . ಜಗತಃ ಸ್ಥಿತಿಕಾರಣಮ್ . ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಸಾಕ್ಷಾದಭ್ಯುದಯನಿಃಶ್ರೇಯಸಹೇತುರ್ಯಃ ಸ ಧರ್ಮೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದ್ಯೈರ್ವರ್ಣಿಭಿರಾಶ್ರಮಿಭಿಶ್ಚ ಶ್ರೇಯೋಽರ್ಥಿಭಿರನುಷ್ಠೀಯಮಾನಃ . ದೀರ್ಘೇಣ ಕಾಲೇನ ಅನುಷ್ಠಾತೄಣಾಂ ಕಾಮೋದ್ಭವಾದ್ಧೀಯಮಾನವಿವೇಕಜ್ಞಾನಹೇತುಕೇನ
ಅಧರ್ಮೇಣ ಅಭಿಭೂಯಮಾನೇ ಧರ್ಮೇ, ಪ್ರವರ್ಧಮಾನೇ ಚ ಅಧರ್ಮೇ, ಜಗತಃ ಸ್ಥಿತಿಂ ಪರಿಪಿಪಾಲಯಿಷುಃ ಸ ಆದಿಕರ್ತಾ ನಾರಾಯಣಾಖ್ಯೋ ವಿಷ್ಣುರ್ಭೌಮಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವಸ್ಯ ಚಾಭಿರಕ್ಷಣಾರ್ಥಂ ದೇವಕ್ಯಾಂ ವಸುದೇವಾದಂಶೇನ ಕೃಷ್ಣಃ ಕಿಲ ಸಮ್ಬಭೂವ . ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವಸ್ಯ ಹಿ ರಕ್ಷಣೇನ ರಕ್ಷಿತಃ ಸ್ಯಾದ್ವೈದಿಕೋ ಧರ್ಮಃ ತದಧೀನತ್ವಾದ್ವರ್ಣಾಶ್ರಮಭೇದಾನಾಮ್ .
ಸ ಚ ಭಗವಾನ್ ಜ್ಞಾನೈಶ್ವರ್ಯಶಕ್ತಿಬಲವೀರ್ಯತೇಜೋಭಿಃ ಸದಾ ಸಮ್ಪನ್ನಸ್ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಿಕಾಂ ವೈಷ್ಣವೀಂ ಸ್ವಾಂ ಮಾಯಾಂ ಮೂಲಪ್ರಕೃತಿಂ ವಶೀಕೃತ್ಯ, ಅಜೋಽವ್ಯಯೋ ಭೂತಾನಾಮೀಶ್ವರೋ ನಿತ್ಯಶುದ್ಧಬುದ್ಧಮುಕ್ತಸ್ವಭಾವೋಽಪಿ ಸನ್, ಸ್ವಮಾಯಯಾ ದೇಹವಾನಿವ ಜಾತ ಇವ ಚ ಲೋಕಾನುಗ್ರಹಂ ಕುರ್ವನ್ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ . ಸ್ವಪ್ರಯೋಜನಾಭಾವೇಽಪಿ ಭೂತಾನುಜಿಘೃಕ್ಷಯಾ ವೈದಿಕಂ ಹಿ ಧರ್ಮದ್ವಯಮರ್ಜುನಾಯ ಶೋಕಮೋಹಮಹೋದಧೌ ನಿಮಗ್ನಾಯ ಉಪದಿದೇಶ ಗುಣಾಧಿಕೈರ್ಹಿ ಗೃಹೀತೋಽನುಷ್ಠೀಯಮಾನಶ್ಚ ಧರ್ಮಃ ಪ್ರಚಯಂ ಗಮಿಷ್ಯತೀತಿ . ತಂ ಧರ್ಮಂ ಭಗವತಾ ಯಥೋಪದಿಷ್ಟಂ ವೇದವ್ಯಾಸಃ ಸರ್ವಜ್ಞೋ ಭಗವಾನ್ ಗೀತಾಖ್ಯೈಃ ಸಪ್ತಭಿಃ ಶ್ಲೋಕಶತೈರುಪನಿಬಬನ್ಧ
.
ತದಿದಂ ಗೀತಾಶಾಸ್ತ್ರಂ ಸಮಸ್ತವೇದಾರ್ಥಸಾರಸಙ್ಗ್ರಹಭೂತಂ ದುರ್ವಿಜ್ಞಯಾರ್ಥಂ ತದರ್ಥಾವಿಷ್ಕರಣಾಯ ಅನೇಕೈರ್ವಿವೃತಪದಪದಾರ್ಥವಾಕ್ಯವಾಕ್ಯಾರ್ಥನ್ಯಾಯಮಪಿ ಅತ್ಯನ್ತವಿರುದ್ಧಾನೇಕಾರ್ಥತ್ವೇನ ಲೌಕಿಕೈರ್ಗೃಹ್ಯಮಾಣಮುಪಲಭ್ಯಾಹಂ ವಿವೇಕತೋಽರ್ಥನಿರ್ಧಾರಣಾರ್ಥಂ ಸಂಕ್ಷೇಪತೋ ವಿವರಣಂ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ .
ತಸ್ಯ ಅಸ್ಯ ಗೀತಾಶಾಸ್ತ್ರಸ್ಯ ಸಂಕ್ಷೇಪತಃ ಪ್ರಯೋಜನಂ ಪರಂ ನಿಃಶ್ರೇಯಸಂ ಸಹೇತುಕಸ್ಯ ಸಂಸಾರಸ್ಯ ಅತ್ಯನ್ತೋಪರಮಲಕ್ಷಣಮ್ . ತಚ್ಚ ಸರ್ವಕರ್ಮಸನ್ನ್ಯಾಸಪೂರ್ವಕಾದಾತ್ಮಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠಾರೂಪಾದ್ಧರ್ಮಾದ್ಭವತಿ . ತಥಾ ಇಮಮೇವ ಗೀತಾರ್ಥಧರ್ಮಮುದ್ದಿಶ್ಯ ಭಗವತೈವೋಕ್ತಮ್ . ಸ ಹಿ ಧರ್ಮಃ ಸುಪರ್ಯಾಪ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪದವೇದನೇ [ಮ.ಭಾ. ೧೪.೧೬.೧೨] ಇತ್ಯನುಗೀತಾಸು . ತತ್ರೈವ ಚೋಕ್ತಂ ನೈವ ಧರ್ಮೀ ನ ಚಾಧರ್ಮೀ ನ ಚೈವ ಹಿ ಶುಭಾಶುಭೀ [ಮ.ಭಾ. ೧೪.೧೯.೭], ಯಃ ಸ್ಯಾದೇಕಾಯನೇ ಲೀನಸ್ತೂಷ್ಣೀಂ ಕಿಂಚಿದಚಿನ್ತಯನ್ [ಮ.ಭಾ. ೧೪.೧೯.೧], ಜ್ಞಾನಂ ಸಂನ್ಯಾಸಲಕ್ಷಣಮ್ [ಮ.ಭಾ. ೧೪.೪೩.೨೬] ಇತಿ ಚ . ಇಹಾಪಿ ಚಾನ್ತೇ ಉಕ್ತಮರ್ಜುನಾಯ ಸರ್ವಧರ್ಮಾನ್ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಮಾಮೇಕಂ ಶರಣಂ
ವ್ರಜ [ಗೀತಾ ೧೮.೬೬] ಇತಿ .
ಅಭ್ಯುದಯಾರ್ಥೋಽಪಿ ಯಃ ಪ್ರವೃತ್ತಿಲಕ್ಷಣೋ ಧರ್ಮೋ ವರ್ಣಾನಾಶ್ರಮಾಂಶ್ಚೋದ್ದಿಶ್ಯ ವಿಹಿತಃ ಸ ದೇವಾದಿಸ್ಥಾನಪ್ರಾಪ್ತಿಹೇತುರಪಿ ಸನ್, ಈಶ್ವರಾರ್ಪಣಬುದ್ಧ್ಯಾನುಷ್ಠೀಯಮಾನಃ ಸತ್ತ್ವಶುದ್ಧಯೇ ಭವತಿ ಫಲಾಭಿಸನ್ಧಿವರ್ಜಿತಃ . ಶುದ್ಧಸತ್ತ್ವಸ್ಯ ಚ ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠಾಯೋಗ್ಯತಾಪ್ರಾಪ್ತಿದ್ವಾರೇಣ ಜ್ಞಾನೋತ್ಪತ್ತಿಹೇತುತ್ವೇನ ಚ ನಿಃಶ್ರೇಯಸಹೇತುತ್ವಮಪಿ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ . ತಥಾ ಚೇಮಮೇವಾರ್ಥಮಭಿಸನ್ಧಾಯ ವಕ್ಷ್ಯತಿ ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಧಾಯ ಕರ್ಮಾಣಿ [ಗೀತಾ ೫.೧೦], ಯೋಗಿನಃ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಸಙ್ಗಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾತ್ಮಶುದ್ಧಯೇ [ಗೀತಾ ೫.೧೧] ಇತಿ .
ಇಮಂ ದ್ವಿಪ್ರಕಾರಂ ಧರ್ಮಂ ನಿಃಶ್ರೇಯಸಪ್ರಯೋಜನಮ್ . ಪರಮಾರ್ಥತತ್ತ್ವಂ ಚ ವಾಸುದೇವಾಖ್ಯಂ ಪರಬ್ರಹ್ಮಾಭಿಧೇಯಭೂತಂ ವಿಶೇಷತಃ ಅಭಿವ್ಯಞ್ಜಯದ್ವಿಶಿಷ್ಟಪ್ರಯೋಜನಸಮ್ಬನ್ಧಾಭಿಧೇಯವದ್ಗೀತಾಶಾಸ್ತ್ರಮ್ . ಯತಸ್ತದರ್ಥವಿಜ್ಞಾನೇನ ಸಮಸ್ತಪುರುಷಾರ್ಥಸಿದ್ಧಿಃ . ಅತಃ ತದ್ವಿವರಣೇ ಯತ್ನಃ ಕ್ರಿಯತೇ ಮಯಾ ..

ಭಗವದ್ಗೀತಾ ೧
ಧರ್ಮಕ್ಷೇತ್ರೇ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರೇ ಸಮವೇತಾ ಯುಯುತ್ಸವಃ .
ಮಾಮಕಾಃ ಪಾಣ್ಡವಾಶ್ಚೈವ ಕಿಮಕುರ್ವತ ಸಂಜಯ ..೧.೧..

ಸಂಜಯ ಉವಾಚ
ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತು ಪಾಣ್ಡವಾನೀಕಂ ವ್ಯೂಢಂ ದುರ್ಯೋಧನಸ್ತದಾ .
ಆಚಾರ್ಯಮುಪಸಂಗಮ್ಯ ರಾಜಾ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್ ..೧.೨..

ಪಶ್ಯೈತಾಂ ಪಾಣ್ಡುಪುತ್ರಾಣಾಮಾಚಾರ್ಯ ಮಹತೀಂ ಚಮೂಮ್ .
ವ್ಯೂಢಾಂ ದ್ರುಪದಪುತ್ರೇಣ ತವ ಶಿಷ್ಯೇಣ ಧೀಮತಾ ..೧.೩..

ಅತ್ರ ಶೂರಾ ಮಹೇಷ್ವಾಸಾ ಭೀಮಾರ್ಜುನಸಮಾ ಯುಧಿ .
ಯುಯುಧಾನೋ ವಿರಾಟಶ್ಚ ದ್ರುಪದಶ್ಚ ಮಹಾರಥಃ ..೧.೪..

ಧೃಷ್ಟಕೇತುಶ್ಚೇಕಿತಾನಃ ಕಾಶಿರಾಜಶ್ಚ ವೀರ್ಯವಾನ್ .
ಪುರುಜಿತ್ಕುನ್ತಿಭೋಜಶ್ಚ ಶೈಬ್ಯಶ್ಚ ನರಪುಂಗವಃ ..೧.೫..

ಯುಧಾಮನ್ಯುಶ್ಚ ವಿಕ್ರಾನ್ತ ಉತ್ತಮೌಜಾಶ್ಚ ವೀರ್ಯವಾನ್ .
ಸೌಭದ್ರೋ ದ್ರೌಪದೇಯಾಶ್ಚ ಸರ್ವ ಏವ ಮಹಾರಥಾಃ ..೧.೬..

ಅಸ್ಮಾಕಂ ತು ವಿಶಿಷ್ಟಾ ಯೇ ತಾನ್ನಿಬೋಧ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ .
ನಾಯಕಾ ಮಮ ಸೈನ್ಯಸ್ಯ ಸಂಜ್ಞಾರ್ಥಂ ತಾನ್ ಬ್ರವೀಮಿ ತೇ ..೧.೭..

ಭವಾನ್ ಭೀಷ್ಮಶ್ಚ ಕರ್ಣಶ್ಚ ಕೃಪಶ್ಚ ಸಮಿತಿಂಜಯಃ .
ಅಶ್ವತ್ಥಾಮಾ ವಿಕರ್ಣಶ್ಚ ಸೌಮದತ್ತಿರ್ಜಯದ್ರಥಃ ..೧.೮..

ಅನ್ಯೇ ಚ ಬಹವಃ ಶೂರಾ ಮದರ್ಥೇ ತ್ಯಕ್ತಜೀವಿತಾಃ .
ನಾನಾಶಸ್ತ್ರಪ್ರಹರಣಾಃ ಸರ್ವೇ ಯುದ್ಧವಿಶಾರದಾಃ ..೧.೯..

ಅಪರ್ಯಾಪ್ತಂ ತದಸ್ಮಾಕಂ ಬಲಂ ಭೀಷ್ಮಾಭಿರಕ್ಷಿತಮ್ .
ಪರ್ಯಾಪ್ತಂ ತ್ವಿದಮೇತೇಷಾಂ ಬಲಂ ಭೀಮಾಭಿರಕ್ಷಿತಮ್ ..೧.೧೦..

ಅಯನೇಷು ಚ ಸರ್ವೇಷು ಯಥಾಭಾಗಮವಸ್ಥಿತಾಃ .
ಭೀಷ್ಮಮೇವಾಭಿರಕ್ಷನ್ತು ಭವನ್ತಃ ಸರ್ವ ಏವ ಹಿ ..೧.೧೧..

ತಸ್ಯ ಸಂಜನಯನ್ ಹರ್ಷಂ ಕುರುವೃದ್ಧಃ ಪಿತಾಮಹಃ .
ಸಿಂಹನಾದಂ ವಿನದ್ಯೋಚ್ಚೈಃ ಶಙ್ಖಂ ದಧ್ಮೌ ಪ್ರತಾಪವಾನ್ ..೧.೧೨..

ತತಃ ಶಙ್ಖಾಶ್ಚ ಭೇರ್ಯಶ್ಚ ಪಣವಾನಕಗೋಮುಖಾಃ .
ಸಹಸೈವಾಭ್ಯಹನ್ಯನ್ತ ಸ ಶಬ್ದಸ್ತುಮುಲೋಽಭವತ್ ..೧.೧೩..

ತತಃ ಶ್ವೇತೈರ್ಹಯೈರ್ಯುಕ್ತೇ ಮಹತಿ ಸ್ಯನ್ದನೇ ಸ್ಥಿತೌ .
ಮಾಧವಃ ಪಾಣ್ಡವಶ್ಚೈವ ದಿವ್ಯೌ ಶಙ್ಖೌ ಪ್ರದಧ್ಮತುಃ ..೧.೧೪..

ಪಾಞ್ಚಜನ್ಯಂ ಹೃಷೀಕೇಶೋ ದೇವದತ್ತಂ ಧನಂಜಯಃ .
ಪೌಣ್ಡ್ರಂ ದಧ್ಮೌ ಮಹಾಶಙ್ಖಂ ಭೀಮಕರ್ಮಾ ವೃಕೋದರಃ ..೧.೧೫..

ಅನನ್ತವಿಜಯಂ ರಾಜಾ ಕುನ್ತೀಪುತ್ರೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ .
ನಕುಲಃ ಸಹದೇವಶ್ಚ ಸುಘೋಷಮಣಿಪುಷ್ಪಕೌ ..೧.೧೬..

ಕಾಶ್ಯಶ್ಚ ಪರಮೇಷ್ವಾಸಃ ಶಿಖಣ್ಡೀ ಚ ಮಹಾರಥಃ .
ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನೋ ವಿರಾಟಶ್ಚ ಸಾತ್ಯಕಿಶ್ಚಾಪರಾಜಿತಃ ..೧.೧೭..

ದ್ರುಪದೋ ದ್ರೌಪದೇಯಾಶ್ಚ ಸರ್ವಶಃ ಪೃಥಿವೀಪತೇ .
ಸೌಭದ್ರಶ್ಚ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಶಙ್ಖಾನ್ ದಧ್ಮುಃ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್ ..೧.೧೮..

ಸ ಘೋಷೋ ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರಾಣಾಂ ಹೃದಯಾನಿ ವ್ಯದಾರಯತ್ .
ನಭಶ್ಚ ಪೃಥಿವೀಂ ಚೈವ ತುಮುಲೋ ವ್ಯನುನಾದಯನ್ ..೧.೧೯..

ಅಥ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾನ್ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರಾನ್ ಕಪಿಧ್ವಜಃ .
ಪ್ರವೃತ್ತೇ ಶಸ್ತ್ರಸಂಪಾತೇ ಧನುರುದ್ಯಮ್ಯ ಪಾಣ್ಡವಃ ..೧.೨೦..

ಹೃಷೀಕೇಶಂ ತದಾ ವಾಕ್ಯಮಿದಮಾಹ ಮಹೀಪತೇ .
ಸೇನಯೋರುಭಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ರಥಂ ಸ್ಥಾಪಯ ಮೇಽಚ್ಯುತ ..೧.೨೧..

ಯಾವದೇತಾನ್ನಿರೀಕ್ಷೇಽಹಂ ಯೋದ್ಧುಕಾಮಾನವಸ್ಥಿತಾನ್ .
ಕೈರ್ಮಯಾ ಸಹ ಯೋದ್ಧವ್ಯಮಸ್ಮಿನ್ ರಣಸಮುದ್ಯಮೇ ..೧.೨೨..

ಯೋತ್ಸ್ಯಮಾನಾನವೇಕ್ಷೇಽಹಂ ಯ ಏತೇಽತ್ರ ಸಮಾಗತಾಃ .
ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ದುರ್ಬುದ್ಧೇರ್ಯುದ್ಧೇ ಪ್ರಿಯಚಿಕೀರ್ಷವಃ ..೧.೨೩..

ಏವಮುಕ್ತೋ ಹೃಷೀಕೇಶೋ ಗುಡಾಕೇಶೇನ ಭಾರತ .
ಸೇನಯೋರುಭಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಸ್ಥಾಪಯಿತ್ವಾ ರಥೋತ್ತಮಮ್ ..೧.೨೪..

ಭೀಷ್ಮದ್ರೋಣಪ್ರಮುಖತಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಚ ಮಹೀಕ್ಷಿತಾಮ್ .
ಉವಾಚ ಪಾರ್ಥ ಪಶ್ಯೈತಾನ್ ಸಮವೇತಾನ್ ಕುರೂನಿತಿ ..೧.೨೫..

ತತ್ರಾಪಶ್ಯತ್ಸ್ಥಿತಾನ್ ಪಾರ್ಥಃ ಪಿತೄನಥ ಪಿತಾಮಹಾನ್ .
ಆಚಾರ್ಯಾನ್ಮಾತುಲಾನ್ ಭ್ರಾತೄನ್ ಪುತ್ರಾನ್ ಪೌತ್ರಾನ್ ಸಖೀಂಸ್ತಥಾ ..೧.೨೬..

ಶ್ವಶುರಾನ್ ಸುಹೃದಶ್ಚೈವ ಸೇನಯೋರುಭಯೋರಪಿ .
ತಾನ್ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಸ ಕೌನ್ತೇಯಃ ಸರ್ವಾನ್ ಬನ್ಧೂನವಸ್ಥಿತಾನ್ ..೧.೨೭..

ಕೃಪಯಾ ಪರಯಾವಿಷ್ಟೋ ವಿಷೀದನ್ನಿದಮಬ್ರವೀತ್ .
ದೃಷ್ಟ್ವೇಮಂ ಸ್ವಜನಂ ಕೃಷ್ಣ ಯುಯುತ್ಸುಂ ಸಮುಪಸ್ಥಿತಮ್ ..೧.೨೮..

ಸೀದನ್ತಿ ಮಮ ಗಾತ್ರಾಣಿ ಮುಖಂ ಚ ಪರಿಶುಷ್ಯತಿ .
ವೇಪಥುಶ್ಚ ಶರೀರೇ ಮೇ ರೋಮಹರ್ಷಶ್ಚ ಜಾಯತೇ ..೧.೨೯..

ಗಾಣ್ಡೀವಂ ಸ್ರಂಸತೇ ಹಸ್ತಾತ್ತ್ವಕ್ಚೈವ ಪರಿದಹ್ಯತೇ .
ನ ಚ ಶಕ್ನೋಮ್ಯವಸ್ಥಾತುಂ ಭ್ರಮತೀವ ಚ ಮೇ ಮನಃ ..೧.೩೦..

ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಚ ಪಶ್ಯಾಮಿ ವಿಪರೀತಾನಿ ಕೇಶವ .
ನ ಚ ಶ್ರೇಯೋಽನುಪಶ್ಯಾಮಿ ಹತ್ವಾ ಸ್ವಜನಮಾಹವೇ ..೧.೩೧..

ನ ಕಾಙ್ಕ್ಷೇ ವಿಜಯಂ ಕೃಷ್ಣ ನ ಚ ರಾಜ್ಯಂ ಸುಖಾನಿ ಚ .
ಕಿಂ ನೋ ರಾಜ್ಯೇನ ಗೋವಿನ್ದ ಕಿಂ ಭೋಗೈರ್ಜೀವಿತೇನ ವಾ ..೧.೩೨..

ಯೇಷಾಮರ್ಥೇ ಕಾಙ್ಕ್ಷಿತಂ ನೋ ರಾಜ್ಯಂ ಭೋಗಾಃ ಸುಖಾನಿ ಚ .
ತ ಇಮೇಽವಸ್ಥಿತಾ ಯುದ್ಧೇ ಪ್ರಾಣಾಂಸ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಧನಾನಿ ಚ ..೧.೩೩..

ಆಚಾರ್ಯಾಃ ಪಿತರಃ ಪುತ್ರಾಸ್ತಥೈವ ಚ ಪಿತಾಮಹಾಃ .
ಮಾತುಲಾಃ ಶ್ವಶುರಾಃ ಪೌತ್ರಾಃ ಶ್ಯಾಲಾಃ ಸಂಬನ್ಧಿನಸ್ತಥಾ ..೧.೩೪..

ಏತಾನ್ನ ಹನ್ತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಘ್ನತೋಽಪಿ ಮಧುಸೂದನ .
ಅಪಿ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯರಾಜ್ಯಸ್ಯ ಹೇತೋಃ ಕಿಂ ನು ಮಹೀಕೃತೇ ..೧.೩೫..

ನಿಹತ್ಯ ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರಾನ್ನಃ ಕಾ ಪ್ರೀತಿಃ ಸ್ಯಾಜ್ಜನಾರ್ದನ .
ಪಾಪಮೇವಾಶ್ರಯೇದಸ್ಮಾನ್ ಹತ್ವೈತಾನಾತತಾಯಿನಃ ..೧.೩೬..

ತಸ್ಮಾನ್ನಾರ್ಹಾ ವಯಂ ಹನ್ತುಂ ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರಾನ್ ಸ್ವಬಾನ್ಧವಾನ್ .
ಸ್ವಜನಂ ಹಿ ಕಥಂ ಹತ್ವಾ ಸುಖಿನಃ ಸ್ಯಾಮ ಮಾಧವ ..೧.೩೭..

ಯದ್ಯಪ್ಯೇತೇ ನ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಲೋಭೋಪಹತಚೇತಸಃ .
ಕುಲಕ್ಷಯಕೃತಂ ದೋಷಂ ಮಿತ್ರದ್ರೋಹೇ ಚ ಪಾತಕಮ್ ..೧.೩೮..

ಕಥಂ ನ ಜ್ಞೇಯಮಸ್ಮಾಭಿಃ ಪಾಪಾದಸ್ಮಾನ್ನಿವರ್ತಿತುಮ್ .
ಕುಲಕ್ಷಯಕೃತಂ ದೋಷಂ ಪ್ರಪಶ್ಯದ್ಭಿರ್ಜನಾರ್ದನ ..೧.೩೯..

ಕುಲಕ್ಷಯೇ ಪ್ರಣಶ್ಯನ್ತಿ ಕುಲಧರ್ಮಾಃ ಸನಾತನಾಃ .
ಧರ್ಮೇ ನಷ್ಟೇ ಕುಲಂ ಕೃತ್ಸ್ನಮಧರ್ಮೋಽಭಿಭವತ್ಯುತ ..೧.೪೦..

ಅಧರ್ಮಾಭಿಭವಾತ್ಕೃಷ್ಣ ಪ್ರದುಷ್ಯನ್ತಿ ಕುಲಸ್ತ್ರಿಯಃ .
ಸ್ತ್ರೀಷು ದುಷ್ಟಾಸು ವಾರ್ಷ್ಣೇಯ ಜಾಯತೇ ವರ್ಣಸಂಕರಃ ..೧.೪೧..

ಸಂಕರೋ ನರಕಾಯೈವ ಕುಲಘ್ನಾನಾಂ ಕುಲಸ್ಯ ಚ .
ಪತನ್ತಿ ಪಿತರೋ ಹ್ಯೇಷಾಂ ಲುಪ್ತಪಿಣ್ಡೋದಕಕ್ರಿಯಾಃ ..೧.೪೨..

ದೋಷೈರೇತೈಃ ಕುಲಘ್ನಾನಾಂ ವರ್ಣಸಂಕರಕಾರಕೈಃ .
ಉತ್ಸಾದ್ಯನ್ತೇ ಜಾತಿಧರ್ಮಾಃ ಕುಲಧರ್ಮಾಶ್ಚ ಶಾಶ್ವತಾಃ ..೧.೪೩..

ಉತ್ಸನ್ನಕುಲಧರ್ಮಾಣಾಂ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಜನಾರ್ದನ .
ನರಕೇ ನಿಯತಂ ವಾಸೋ ಭವತೀತ್ಯನುಶುಶ್ರುಮ ..೧.೪೪..

ಅಹೋ ಬತ ಮಹತ್ಪಾಪಂ ಕರ್ತುಂ ವ್ಯವಸಿತಾ ವಯಮ್ .
ಯದ್ರಾಜ್ಯಸುಖಲೋಭೇನ ಹನ್ತುಂ ಸ್ವಜನಮುದ್ಯತಾಃ ..೧.೪೫..

ಯದಿ ಮಾಮಪ್ರತೀಕಾರಮಶಸ್ತ್ರಂ ಶಸ್ತ್ರಪಾಣಯಃ .
ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರಾ ರಣೇ ಹನ್ಯುಸ್ತನ್ಮೇ ಕ್ಷೇಮತರಂ ಭವೇತ್ ..೧.೪೬..

ಏವಮುಕ್ತ್ವಾರ್ಜುನಃ ಸಂಖ್ಯೇ ರಥೋಪಸ್ಥ ಉಪಾವಿಶತ್ .
ವಿಸೃಜ್ಯ ಸಶರಂ ಚಾಪಂ ಶೋಕಸಂವಿಗ್ನಮಾನಸಃ ..೧.೪೭..

ಇತಿ ಶಙ್ಕರಾಚಾರ್ಯಕೃತೇ ಗೀತಾಭಾಷ್ಯೇ ಪ್ರಥಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ
..೧..

__________________________________________________________
ಭಗವದ್ಗೀತಾ ೨
ದ್ವಿತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ
ಸಂಜಯ ಉವಾಚ
ತಂ ತಥಾ ಕೃಪಯಾವಿಷ್ಟಮಶ್ರುಪೂರ್ಣಾಕುಲೇಕ್ಷಣಮ್ .
ವಿಷೀದನ್ತಮಿದಂ ವಾಕ್ಯಮುವಾಚ ಮಧುಸೂದನಃ ..೨.೧..

ಕುತಸ್ತ್ವಾ ಕಶ್ಮಲಮಿದಂ ವಿಷಮೇ ಸಮುಪಸ್ಥಿತಮ್ .
ಅನಾರ್ಯಜುಷ್ಟಮಸ್ವರ್ಗ್ಯಮಕೀರ್ತಿಕರಮರ್ಜುನ ..೨.೨..

ಕ್ಲೈಬ್ಯಂ ಮಾ ಸ್ಮ ಗಮಃ ಪಾರ್ಥ ನೈತತ್ತ್ವಯ್ಯುಪಪದ್ಯತೇ .
ಕ್ಷುದ್ರಂ ಹೃದಯದೌರ್ಬಲ್ಯಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವೋತ್ತಿಷ್ಠ ಪರಂತಪ ..೨.೩..

ಕಥಂ ಭೀಷ್ಮಮಹಂ ಸಂಖ್ಯೇ ದ್ರೋಣಂ ಚ ಮಧುಸೂದನ .
ಇಷುಭಿಃ ಪ್ರತಿಯೋತ್ಸ್ಯಾಮಿ ಪೂಜಾರ್ಹಾವರಿಸೂದನ ..೨.೪..

ಗುರೂನಹತ್ವಾ ಹಿ ಮಹಾನುಭಾವಾಞ್
ಶ್ರೇಯೋ ಭೋಕ್ತುಂ ಭೈಕ್ಷ್ಯಮಪೀಹ ಲೋಕೇ .
ಹತ್ವಾರ್ಥಕಾಮಾಂಸ್ತು ಗುರೂನಿಹೈವ
ಭುಞ್ಜೀಯ ಭೋಗಾನ್ ರುಧಿರಪ್ರದಿಗ್ಧಾನ್ ..೨.೫..

ನ ಚೈತದ್ವಿದ್ಮಃ ಕತರನ್ನೋ ಗರೀಯೋ
ಯದ್ವಾ ಜಯೇಮ ಯದಿ ವಾ ನೋ ಜಯೇಯುಃ .
ಯಾನೇವ ಹತ್ವಾ ನ ಜಿಜೀವಿಷಾಮಸ್
ತೇಽವಸ್ಥಿತಾಃ ಪ್ರಮುಖೇ ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರಾಃ ..೨.೬..

ಕಾರ್ಪಣ್ಯದೋಷೋಪಹತಸ್ವಭಾವಃ
ಪೃಚ್ಛಾಮಿ ತ್ವಾಂ ಧರ್ಮಸಂಮೂಢಚೇತಾಃ .
ಯಚ್ಛ್ರೇಯಃ ಸ್ಯಾನ್ನಿಶ್ಚಿತಂ ಬ್ರೂಹಿ ತನ್ಮೇ
ಶಿಷ್ಯಸ್ತೇಽಹಂ ಶಾಧಿ ಮಾಂ ತ್ವಾಂ ಪ್ರಪನ್ನಮ್ ..೨.೭..

ನ ಹಿ ಪ್ರಪಶ್ಯಾಮಿ ಮಮಾಪನುದ್ಯಾದ್
ಯಚ್ಛೋಕಮುಚ್ಛೋಷಣಮಿನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಮ್ .
ಅವಾಪ್ಯ ಭೂಮಾವಸಪತ್ನಮೃದ್ಧಂ
ರಾಜ್ಯಂ ಸುರಾಣಾಮಪಿ ಚಾಧಿಪತ್ಯಮ್ ..೨.೮..

ಸಂಜಯ ಉವಾಚ
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಹೃಷೀಕೇಶಂ ಗುಡಾಕೇಶಃ ಪರನ್ತಪಃ .
ನ ಯೋತ್ಸ್ಯ ಇತಿ ಗೋವಿನ್ದಮುಕ್ತ್ವಾ ತೂಷ್ಣೀಂ ಬಭೂವ ಹ ..೨.೯..

ತಮುವಾಚ ಹೃಷೀಕೇಶಃ ಪ್ರಹಸನ್ನಿವ ಭಾರತ .
ಸೇನಯೋರುಭಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ವಿಷೀದನ್ತಮಿದಂ ವಚಃ ..೨.೧೦..

ಅತ್ರ ಚ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತು ಪಾಣ್ಡವಾನೀಕಮಿತ್ಯಾರಭ್ಯ ಯಾವತ್ನ ಯೋತ್ಸ್ಯ ಇತಿ ಗೋವಿನ್ದಮುಕ್ತ್ವಾ ತೂಷ್ಣೀಂ ಬಭೂವ ಹ ಇತ್ಯೇತದನ್ತಃ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಶೋಕಮೋಹಾದಿಸಂಸಾರಬೀಜಭೂತದೋಷೋದ್ಭವಕಾರಣಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥತ್ವೇನ ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯೋ ಗ್ರನ್ಥಃ . ತಥಾ ಹಿ ಅರ್ಜುನೇನ ರಾಜ್ಯಗುರುಪುತ್ರಮಿತ್ರಸುಹೃತ್ಸ್ವಜನಸಂಬನ್ಧಿಬಾನ್ಧವೇಷು ಅಹಮೇತೇಷಾಂ ಮಮೈತೇ ಇತ್ಯೇವಂ ಭ್ರಾನ್ತಿಪ್ರತ್ಯಯನಿಮಿತ್ತಸ್ನೇಹವಿಚ್ಛೇದಾದಿನಿಮಿತ್ತೌ ಆತ್ಮನಃ ಶೋಕಮೋಹೌ ಪ್ರದರ್ಶಿತೌ . ಕಥಂ ಭೀಷ್ಮಮಹಂ ಸಂಖ್ಯೇ ಇತ್ಯಾದಿನಾ . ಶೋಕಮೋಹಾಭ್ಯಾಂ ಹ್ಯಭಿಭೂತವಿವೇಕವಿಜ್ಞಾನಃ ಸ್ವತ ಏವ ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮೇ ಯುದ್ಧೇ ಪ್ರವೃತ್ತೋಽಪಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯುದ್ಧಾದುಪರರಾಮ . ಪರಧರ್ಮಂ ಚ ಭಿಕ್ಷಾಜೀವನಾದಿಕಂ
ಕರ್ತುಂ ಪ್ರವವೃತೇ . ತಥಾ ಚ ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಶೋಕಮೋಹಾದಿದೋಷಾವಿಷ್ಟಚೇತಸಾಂ ಸ್ವಭಾವತ ಏವ ಸ್ವಧರ್ಮಪರಿತ್ಯಾಗಃ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಸೇವಾ ಚ ಸ್ಯಾತ್ . ಸ್ವಧರ್ಮೇ ಪ್ರವೃತ್ತಾನಾಮಪಿ ತೇಷಾಂ ವಾಙ್ಮನಃಕಾಯಾದೀನಾಂ ಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಫಲಾಭಿಸಂಧಿಪೂರ್ವಿಕೈವ ಸಾಹಂಕಾರಾ ಚ ಭವತಿ . ತತ್ರೈವಂ ಸತಿ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮೋಪಚಯಾದಿಷ್ಟಾನಿಷ್ಟಜನ್ಮಸುಖದುಃಖಾದಿಪ್ರಾಪ್ತಿಲಕ್ಷಣಃ ಸಂಸಾರೋಽನುಪರತೋ ಭವತಿ . ಇತ್ಯತಃ ಸಂಸಾರಬೀಜಭೂತೌ ಶೋಕಮೋಹೌ . ತಯೋಶ್ಚ ಸರ್ವಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸಪೂರ್ವಕಾದಾತ್ಮಜ್ಞಾನಾತ್ನಾನ್ಯತೋ ನಿವೃತ್ತಿರಿತಿ ತದುಪದಿದಿಕ್ಷುಃ ಸರ್ವಲೋಕಾನುಗ್ರಹಾರ್ಥಮರ್ಜುನಂ
ನಿಮಿತ್ತೀಕೃತ್ಯ ಆಹ ಭಗವಾನ್ ವಾಸುದೇವಃ ಅಶೋಚ್ಯಾನಿತ್ಯಾದಿ .
ಅತ್ರ ಕೇಚಿದಾಹುಃಸರ್ವಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸಪೂರ್ವಕಾದಾತ್ಮಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠಾಮಾತ್ರಾದೇವ ಕೇವಲಾತ್ಕೈವಲ್ಯಂ ನ ಪ್ರಾಪ್ಯತ ಏವ . ಕಿಂ ತರ್ಹಿ ? ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿಶ್ರೌತಸ್ಮಾರ್ತಕರ್ಮಸಹಿತಾತ್ಜ್ಞಾನಾತ್ಕೈವಲ್ಯಪ್ರಾಪ್ತಿರಿತಿ ಸರ್ವಾಸು ಗೀತಾಸು ನಿಶ್ಚಿತೋಽರ್ಥ ಇತಿ . ಜ್ಞಾಪಕಂ ಚಾಹುರಸ್ಯಾರ್ಥಸ್ಯ
ಅಥ ಚೇತ್ತ್ವಮಿಮಂ ಧರ್ಮ್ಯಂ ಸಂಗ್ರಾಮಂ ನ ಕರಿಷ್ಯಸಿ [ಗೀತಾ ೨.೩೩] ಕರ್ಮಣ್ಯೇವಾಧಿಕಾರಸ್ತೇ [ಗೀತಾ ೨.೪೭], ಕುರು ಕರ್ಮೈವ ತಸ್ಮಾತ್ತ್ವಮ್ [ಗೀತಾ ೪.೧೫] ಇತ್ಯಾದಿ . ಹಿಂಸಾದಿಯುಕ್ತತ್ವಾತ್ವೈದಿಕಂ ಕರ್ಮ ಅಧರ್ಮಾಯ ಇತೀಯಮಪ್ಯಾಶಙ್ಕಾ ನ ಕಾರ್ಯಾ . ಕಥಮ್ ? ಕ್ಷಾತ್ರಂ ಕರ್ಮ ಯುದ್ಧಲಕ್ಷಣಂ ಗುರುಭ್ರಾತೃಪುತ್ರಾದಿಹಿಂಸಾಲಕ್ಷಣಮತ್ಯನ್ತಂ ಕ್ರೂರಮಪಿ ಸ್ವಧರ್ಮ ಇತಿ ಕೃತ್ವಾ ನಾಧರ್ಮಾಯ . ತದಕರಣೇ ಚ ತತಃ ಸ್ವಧರ್ಮಂ ಕೀರ್ತಿಂ ಚ ಹಿತ್ವಾ ಪಾಪಮವಾಪ್ಸ್ಯಸಿ [ಗೀತಾ ೨.೩೩] ಇತಿ ಬ್ರುವತಾ ಯಾವಜ್ಜೀವಾದಿಶ್ರುತಿಚೋದಿತಾನಾಂ ಪಶ್ವಾದಿಹಿಂಸಾಲಕ್ಷಣಾನಾಂ ಚ ಕರ್ಮಣಾಂ ಪ್ರಾಗೇವ ನಾಧರ್ಮತ್ವಮಿತಿ ಸುನಿಶ್ಚಿತಮುಕ್ತಂ ಭವತಿ ಇತಿ .
ತದಸತ್ . ಜ್ಞಾನಕರ್ಮನಿಷ್ಠಯೋರ್ವಿಭಾಗವಚನಾದ್ಬುದ್ಧಿದ್ವಯಾಶ್ರಯಯೋಃ . ಅಶೋಚ್ಯಾನಿತ್ಯಾದಿನಾ ಭಗವತಾ ಯಾವತ್ಸ್ವಧರ್ಮಮಪಿ ಚಾವೇಕ್ಷ್ಯ ಇತ್ಯೇತದನ್ತೇನ ಗ್ರನ್ಥೇನ ಯತ್ಪರಮಾರ್ಥಾತ್ಮತತ್ತ್ವನಿರೂಪಣಂ ಕೃತಮ್, ತತ್ಸಾಂಖ್ಯಮ್ . ತದ್ವಿಷಯಾ ಬುದ್ಧಿರಾತ್ಮನೋ ಜನ್ಮಾದಿಷಡ್ವಿಕ್ರಿಯಾಭಾವಾದಕರ್ತಾ ಆತ್ಮೇತಿ ಪ್ರಕರಣಾರ್ಥನಿರೂಪಣಾದ್ಯಾ ಜಾಯತೇ, ಸಾ ಸಾಂಖ್ಯಬುದ್ಧಿಃ . ಸಾ ಯೇಷಾಂ ಜ್ಞಾನಿನಾಮುಚಿತಾ ಭವತಿ, ತೇ ಸಾಂಖ್ಯಾಃ . ಏತಸ್ಯಾ ಬುದ್ಧೇರ್ಜನ್ಮನಃ ಪ್ರಾಕಾತ್ಮನೋ ದೇಹಾದಿವ್ಯತಿರಿಕ್ತತ್ವಕರ್ತೃತ್ವಭೋಕ್ತೃತ್ವಭೋಕ್ತೃತ್ವಾದ್ಯಪೇಕ್ಷೋ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮವಿವೇಕಪೂರ್ವಕೋ ಮೋಕ್ಷಸಾಧನಾನುಷ್ಠಾನಲಕ್ಷಣೋ ಯೋಗಃ . ತದ್ವಿಷಯಾ ಬುದ್ಧಿಃ ಯೋಗಬುದ್ಧಿಃ
. ಸಾ ಯೇಷಾಂ ಕರ್ಮಿಣಾಮುಚಿತಾ ಭವತಿ ತೇ ಯೋಗಿನಃ . ತಥಾ ಚ ಭಗವತಾ ವಿಭಕ್ತೇ ದ್ವೇ ಬುದ್ಧೀ ನಿರ್ದಿಷ್ಟೇ ಏಷಾ ತೇಽಭಿಹಿತಾ ಸಾಂಖ್ಯೇ ಬುದ್ಧಿರ್ಯೋಗೇ ತ್ವಿಮಾಂ ಶೃಣು ಇತಿ . ತಯೋಶ್ಚ ಸಾಂಖ್ಯಬುದ್ಧ್ಯಾಶ್ರಯಾಂ ಜ್ಞಾನಯೋಗೇನ ನಿಷ್ಠಾಂ ಸಾಂಖ್ಯಾನಾಂ ವಿಭಕ್ತಾಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ ಪುರಾ ವೇದಾತ್ಮನಾ ಮಯಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಇತಿ . ತಥಾ ಚ ಯೋಗಬುದ್ಧ್ಯಾಶ್ರಯಾಂ ಕರ್ಮಯೋಗೇನ ನಿಷ್ಠಾಂ ವಿಭಕ್ತಾಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ ಕರ್ಮಯೋಗೇನ ಯೋಗಿನಾಮಿತಿ . ಏವಂ ಸಾಂಖ್ಯಬುದ್ಧಿಂ ಯೋಗಬುದ್ಧಿಂ ಚ ಆಶ್ರಿತ್ಯ ದ್ವೇ ನಿಷ್ಠೇ ವಿಭಕ್ತೇ ಭಗವತೈವ ಉಕ್ತೇ ಜ್ಞಾನಕರ್ಮಣೋಃ ಕರ್ತೃತ್ವಾಕರ್ತೃತ್ವೈಕತ್ವಾನೇಕತ್ವಬುದ್ಧ್ಯಾಶ್ರಯಯೋಃ
ಯುಗಪದೇಕಪುರುಷಾಶ್ರಯತ್ವಾಸಂಭವಂ ಪಶ್ಯತಾ . ಯಥಾ ಏತದ್ವಿಭಾಗವಚನಂ ತಥೈವ ದರ್ಶಿತಂ ಶಾತಪಥೀಯೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಏತಮೇವ ಪ್ರವ್ರಾಜಿನೋ ಲೋಕಮಿಚ್ಛನ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಪ್ರವ್ರಜನ್ತಿ [ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೪.೪.೨೨] ಇತಿ ಸರ್ವಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸಂ ವಿಧಾಯ ತಚ್ಛೇಷೇಣ ಕಿಂ ಪ್ರಜಯಾ ಕರಿಷ್ಯಾಮೋ ಯೇಷಾಂ ನೋಽಯಮಾತ್ಮಾಯಂ ಲೋಕಃ [ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೪.೪.೨೨] ಇತಿ . ತತ್ರೈವ ಚ ಪ್ರಾಗ್ದಾರಪರಿಗ್ರಹಾತ್ಪುರುಷ ಆತ್ಮೋ ಪ್ರಾಕೃತೋ ಧರ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸೋತ್ತರಕಾಲಂ ಲೋಕತ್ರಯಸಾಧನಮ್ . ಪುತ್ರಂ, ದ್ವಿಪ್ರಕಾರಂ ಚ ವಿತ್ತಂ ಮಾನುಷಂ ದ್ವಿಪ್ರಕಾರಂ ಚ . ತತ್ರ ಮಾನುಷಂ ಕರ್ಮರೂಪಂ ಪಿತೃಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿಸಾಧನಂ ವಿದ್ಯಾಂ
ಚ ದೈವಂ ವಿತ್ತಂ ದೇವಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿಸಾಧನಮ್ . ಸೋಽಕಾಮಯತ [ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೧.೪.೧೭] ಇತಿ ಅವಿದ್ಯಾಕಾಮವತ ಏವ ಸರ್ವಾಣಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಶ್ರೌತಾದೀನಿ ದರ್ಶಿತಾನಿ . ತೇಭ್ಯೋ ವ್ಯುತ್ಥಾಯ, ಪ್ರವ್ರಜನ್ತಿ [ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೪.೪.೨೨] ಇತಿ ವ್ಯುತ್ಥಾನಮಾತ್ಮಾನಮೇವ ಲೋಕಮಿಚ್ಛತೋಽಕಾಮಸ್ಯ ವಿಹಿತಮ್ . ತದೇತದ್ವಿಭಾಗವಚನಮನುಪಪನ್ನಂ ಸ್ಯಾದ್ಯದಿ ಶ್ರೌತಕರ್ಮಜ್ಞಾನಯೋಃ ಸಮುಚ್ಚಯೋಽಭಿಪ್ರೇತಃ ಸ್ಯಾದ್ಭಗವತಃ .
ನ ಚಾರ್ಜುನಸ್ಯ ಪ್ರಶ್ನ ಉಪಪನ್ನೋ ಭವತಿ ಜ್ಯಾಯಸೀ ಚೇತ್ಕರ್ಮಣಸ್ತೇ [ಗೀತಾ ೩.೧] ಇತ್ಯಾದಿಃ . ಏಕಪುರುಷಾನುಷ್ಠೇಯತ್ವಾಸಂಭವಂ ಬುದ್ಧಿಕರ್ಮಣೋಃ ಭಗವತಾ ಪೂರ್ವಮನುಕ್ತಂ ಕಥಮರ್ಜುನೋಽಶ್ರುತಂ ಬುದ್ಧಾ ಚ ಕರ್ಮಣೋ ಜ್ಯಾಯಸ್ತ್ವಂ ಭಗವತ್ಯಧ್ಯಾರೋಪಯೇನ್ಮೃಷೈವ ಜ್ಯಾಯಸೀ ಚೇತ್ಕರ್ಮಣಸ್ತೇ ಮತಾ ಬುದ್ಧಿಃ ಇತಿ .
ಕಿಂ ಚ ಯದಿ ಬುದ್ಧಿಕರ್ಮಣೋಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಸಮುಚ್ಚಯ ಉಕ್ತಃ ಸ್ಯಾತರ್ಜುನಸ್ಯಾಪಿ ಸ ಉಕ್ತ ಏವೇತಿ, ಯಚ್ಛ್ರಾಯ ಏತಯೋರೇಕಂ ತನ್ಮೇ ಬ್ರೂಹಿ ಸುನಿಶ್ಚಿತಮಿತಿ ಕಥಮುಭಯೋರುಪದೇಶೇ ಸತಿ ಅನ್ಯತರವಿಷಯ ಏವ ಪ್ರಶ್ನಃ ಸ್ಯಾತ್? ನ ಹಿ ಪಿತ್ತಪ್ರಶಮನಾರ್ಥಿನಃ ವೈದ್ಯೇನ ಮಧುರಂ ಶೀತಲಂ ಚ ಭೋಕ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯುಪದಿಷ್ಟೇ ತಯೋರನ್ಯತರತ್ಪಿತ್ತಪ್ರಶಮನಕಾರಣಂ ಬ್ರೂಹಿ ಇತಿ ಪ್ರಶ್ನಃ ಸಂಭವತಿ .
ಅಥಾರ್ಜುನಸ್ಯ ಭಗವದುಕ್ತವಚನಾರ್ಥವಿವೇಕಾನವಧಾರಣನಿಮಿತ್ತಃ ಪ್ರಶ್ನಃ ಕಲ್ಪ್ಯೇತ, ತಥಾಪಿ ಭಗವತಾ ಪ್ರಶ್ನಾನುರೂಪಂ ಪ್ರತಿವಚನಂ ದೇಯಮ್ ಮಯಾ ಬುದ್ಧಿಕರ್ಮಣೋಃ ಸಮುಚ್ಚಯ ಉಕ್ತಃ ಕಿಮರ್ಥಮಿತ್ಥಂ ತ್ವಂ ಭ್ರಾನ್ತೋಽಸಿ ಇತಿ . ನ ತು ಪುನಃ ಪ್ರತಿವಚನಮನನುರೂಪಂ ಪೃಷ್ಟಾದನ್ಯದೇವ ದ್ವೇ ನಿಷ್ಠಾ ಮಯಾ ಪುರಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಇತಿ ವಕ್ತುಂ ಯುಕ್ತಮ್ .
ನಾಪಿ ಸ್ಮಾರ್ತೇನೈವ ಕರ್ಮಣಾ ಬುದ್ಧೇಃ ಸಮುಚ್ಚಯೇ ಅಭಿಪ್ರೇತೇ ವಿಭಾಗವಚನಾದಿ ಸರ್ವಮುಪಪನನಮ್ . ಕಿಂ ಚ ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯ ಯುದ್ಧಂ ಸ್ಮಾರ್ತಂ ಕರ್ಮ ಸ್ವಧರ್ಮ ಇತಿ ಜಾನತಃ ತತ್ಕಿಂ ಕರ್ಮಣಿ ಘೋರೋ ಮಾಂ ನಿಯೋಜಯಸಿ ಇತ್ಯುಪಾಲಮ್ಭೋಽನುಪಪನ್ನಃ .
ತಸ್ಮಾದ್ಗೀತಾಶಾಸ್ತ್ರೇ ಈಷನ್ಮಾತ್ರೇಣಾಪಿ ಶ್ರೌತೇನ ಸ್ಮಾರ್ತೇನ ವಾ ಕರ್ಮಣಾ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಸ್ಯ ಸಮುಚ್ಚಯೋ ನ ಕೇನಚಿದ್ದರ್ಶಯಿತುಂ ಶಕ್ಯಃ . ಯಸ್ಯ ತ್ವಜ್ಞಾನಾತ್ರಾಗಾದಿದೋಷತೋ ವಾ ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರವೃತ್ತಸ್ಯ ಯಜ್ಞೇನ ದಾನೇನ ತಪಸಾ ವಾ ವಿಶುದ್ಧಸತ್ತ್ವಸ್ಯ ಜ್ಞಾನಮುತ್ಪನ್ನಂ ಪರಮಾರ್ಥತತ್ತ್ವವಿಷಯಮೇಕಮೇವೇದಂ ಸರ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಅಕರ್ತೃ ಚ ಇತಿ, ತಸ್ಯ ಕರ್ಮಣಿ ಕರ್ಮಪ್ರಯೋಜನೇ ಚ ನಿವೃತ್ತೇಽಪಿ ಲೋಕಸಂಗ್ರಹಾರ್ಥಂ ಯತ್ನಪೂರ್ವಂ ಯಥಾ ಪ್ರವೃತ್ತಿಃ, ತಥೈವ ಪ್ರವೃತ್ತಸ್ಯ ಯತ್ಪ್ರವೃತ್ತಿರೂಪಂ ದೃಶ್ಯತೇ ನ ತತ್ಕರ್ಮ ಯೇನ ಬುದ್ಧೇಃ ಸಮುಚ್ಚಯಃ ಸ್ಯಾತ್ . ಯಥಾ ಭಗವತೋ ವಾಸುದೇವಸ್ಯ ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮಚೇಷ್ಟಿತಂ ನ ಜ್ಞಾನೇನ ಸಮುಚ್ಚೀಯತೇ ಪುರುಷಾರ್ಥಸಿದ್ಧಯೇ, ತದ್ವತ್ತತ್ಫಲಾಭಿಸಂಧ್ಯಹಂಕಾರಾಭಾವಸ್ಯ
ತುಲ್ಯತ್ವಾದ್ವಿದುಷಃ . ತತ್ತ್ವವಿನ್ನಾಹಂ ಕರೋಮೀತಿ ಮನ್ಯತೇ, ನ ಚ ತತ್ಫಲಮಭಿಸನ್ಧತ್ತೇ . ಯಥಾ ಚ ಸ್ವರ್ಗಾದಿಕಾಮಾರ್ಥಿನೋಽಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿಕರ್ಮಲಕ್ಷಣಧರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನಾಯ ಆಹಿತಾಗ್ನೇಃ ಕಾಮ್ಯೇ ಏವ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದೌ ಪ್ರವೃತ್ತಸ್ಯ ಸಾಮಿ ಕೃತೇ ವಿನಷ್ಟಾಽಪಿ ಕಾಮೇ ತದೇವ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದ್ಯನುತಿಷ್ಠತೋಽಪಿ ನ ತತ್ಕಾಮ್ಯಮಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿ ಭವತಿ . ತಥಾ ಚ ದರ್ಶಯತಿ ಭಗವಾನ್ ಕುರ್ವನ್ನಪಿ ನ ಲಿಪ್ಯತೇ ನ ಕರೋತಿ ನ ಲಿಪ್ಯತೇ ಇತಿ ತತ್ರ ತತ್ರ ..

ಯಚ್ಚ ಪೂರ್ವೈಃ ಪೂರ್ವತರಂ ಕೃತಂ ಕರ್ಮಣೈವ ಹಿ ಸಂಸಿದ್ಧಿಮಾಸ್ಥಿತಾ ಜನಕಾದಯಃ ಇತಿ, ತತ್ತು ಪ್ರವಿಭಜ್ಯ ವಿಜ್ಞೇಯಮ್ . ತತ್ಕಥಮ್ ? ಯದಿ ತಾವತ್ಪೂರ್ವೇ ಜನಕಾದಯಃ ತತ್ತ್ವವಿದೋಽಪಿ ಪ್ರವೃತ್ತಕರ್ಮಾಣಃ ಸ್ಯುಃ, ತೇ ಲೋಕಸಂಗ್ರಹಾರ್ಥಂ ಗುಣಾ ಗುಣೇಷು ವರ್ತನ್ತೇ ಇತಿ ಜ್ಞಾನೇನೈವ ಸಂಸಿದ್ಧಿಮಾಸ್ಥಿತಾಃ, ಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇಽಪಿ ಕರ್ಮಣಾ ಸಹೈವ ಸಂಸಿದ್ಧಿಮಾಸ್ಥಿತಾಃ, ನ ಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸಂ ಕೃತವನ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ .
ಅಥ ನ ತೇ ತತ್ತ್ವವಿದಃ . ಈಶ್ವರಸಮರ್ಪಿತೇನ ಕರ್ಮಣಾ ಸಾಧನಭೂತೇನ ಸಂಸಿದ್ಧಿಂ ಸತ್ತ್ವಶುದ್ಧಿಮ್, ಜ್ಞಾನೋತ್ಪತ್ತಿಲಕ್ಷಣಾಂ ವಾ ಸಂಸಿದ್ಧಿಮ್, ಆಸ್ಥಿತಾ ಜನಕಾದಯ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಮ್ . ಏತಮೇವಾರ್ಥಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ ಭಗವಾನ್ ಸತ್ತ್ವಶುದ್ಧಯೇ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಇತಿ . ಸ್ವಕರ್ಮಣಾ ತಮಭ್ಯರ್ಚ್ಯ ಸಿದ್ಧಿಂ ವಿನ್ದತಿ ಮಾನವಃ ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಸಿದ್ಧಿಂ ಪ್ರಾಪ್ತಸ್ಯ ಪುನರ್ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠಾಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ ಸಿದ್ಧಿಂ ಪ್ರಾಪ್ತೋ ಯಥಾ ಬ್ರಹ್ಮ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ..

ತಸ್ಮಾದ್ಗೀತಾಶಾಸ್ತ್ರೇ ಕೇವಲಾದೇವ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಾನ್ಮೋಕ್ಷಪ್ರಾಪ್ತಿಃ ನ ಕರ್ಮಸಮುಚ್ಚಿತಾತಿತಿ ನಿಶ್ಚಿತೋಽರ್ಥಃ . ಯಥಾ ಚಾಯಮರ್ಥಃ, ತಥಾ ಪ್ರಕರಣಶೋ ವಿಭಜ್ಯ ತತ್ರ ತತ್ರ ದರ್ಶಯಿಷ್ಯಾಮಃ ..

ತತ್ರೈವ ಧರ್ಮಸಂಮೂಢಚೇತಸೋ ಮಿಥ್ಯಾಜ್ಞಾನವತೋ ಮಹತಿ ಶೋಕಸಾಗರೇ ನಿಮಗ್ನಸ್ಯ ಅರ್ಜುನಸ್ಯ ಅನ್ಯತ್ರಾತ್ಮಜ್ಞಾನಾದುದ್ಧರಣಮಪಶ್ಯನ್ ಭಗವಾನ್ ವಾಸುದೇವಃ ತತಃ ಕೃಪಯಾ ಅರ್ಜುನಮುದ್ದಿಧಾರಯಿಷುಃ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಾಯಾವತಾರಯನ್ನಾಹ
ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಅಶೋಚ್ಯಾನನ್ವಶೋಚಸ್ತ್ವಂ ಪ್ರಜ್ಞಾವಾದಾಂಶ್ಚ ಭಾಷಸೇ .
ಗತಾಸೂನಗತಾಸೂಂಶ್ಚ ನಾನುಶೋಚನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾಃ ..೨.೧೧..

ನ ಶೋಚ್ಯಾ ಅಶೋಚ್ಯಾಃ ಭೀಷ್ಮದ್ರೋಣಾದಯಃ . ಸದ್ವೃತ್ತತ್ವಾತ್ಪರಮಾರ್ಥಸ್ವರೂಪೇಣ ಚ ನಿತ್ಯತ್ವಾತ್, ತಾನಶೋಚ್ಯಾನನ್ವಶೋಚೋಽನುಶೋಚಿತವಾನಸಿ ತೇ ಮ್ರಿಯನ್ತೇ ಮನ್ನಿಮಿತ್ತಮ್, ಅಹಂ ತೈರ್ವಿನಾಭೂತಃ ಕಿಂ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ರಾಜ್ಯಸುಖಾದಿನಾ ಇತಿ . ತ್ವಂ ಪ್ರಜ್ಞಾವಾದಾನ್ ಪ್ರಜ್ಞಾವತಾಂ ಬುದ್ಧಿಮತಾಂ ವಾದಾಂಶ್ಚ ವಚನಾನಿ ಚ ಭಾಷಸೇ . ತದೇತತ್ಮೌಢ್ಯಂ ಪಾಣ್ಡಿತ್ಯಂ ಚ ವಿರುದ್ಧಮಾತ್ಮನಿ ದರ್ಶಯಸಿ ಉನ್ಮತ್ತ ಇವ ಇತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ . ಯಸ್ಮಾತ್ಗತಾಸೂನ್ ಗತಪ್ರಾಣಾನ್ಮೃತಾನ್, ಅಗತಾಸೂನಗತಪ್ರಾಣಾನ್ ಜೀವತಶ್ಚ
ನಾನುಶೋಚನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾಃ ಆತ್ಮಜ್ಞಾಃ . ಪಣ್ಡಾ ಆತ್ಮವಿಷಯಾ ಬುದ್ಧಿರ್ಯೇಷಾಂ ತೇ ಹಿ ಪಣ್ಡಿತಾಃ, ಪಾಣ್ಡಿತ್ಯಂ ನಿರ್ವಿದ್ಯ [ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೩.೫.೧] ಇತಿ ಶ್ರುತೇಃ . ಪರಮಾರ್ಥತಸ್ತು ತಾನ್ನಿತ್ಯಾನಶೋಚ್ಯಾನನುಶೋಚಸಿ, ಅತೋ ಮೂಢೋಽಸಿ ಇತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ ..೨.೧೧..

==============================
ಕುತಸ್ತೇ ಅಶೋಚ್ಯಾಃ ? ಯತೋ ನಿತ್ಯಾಃ . ಕಥಮ್ ?
ನ ತ್ವೇವಾಹಂ ಜಾತು ನಾಸಂ ನ ತ್ವಂ ನೇಮೇ ಜನಾಧಿಪಾಃ .
ನ ಚೈವ ನ ಭವಿಷ್ಯಾಮಃ ಸರ್ವೇ ವಯಮತಃ ಪರಮ್ ..೨.೧೨..

ನ ತ್ವೇವ ಜಾತು ಕದಾಚಿದಹಂ ನಾಸಂ ಕಿನ್ತ್ವಾಸಮೇವ . ಅತೀತೇಷು ದೇಹೋತ್ಪತ್ತಿವಿನಾಶೇಷು ಘಟಾದಿಷು ವಿಯದಿವ ನಿತ್ಯ ಏವ ಅಹಮಾಸಮಿತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ . ತಥಾ ನ ತ್ವಂ ನಾಸೀಃ, ಕಿನ್ತ್ವಾಸೀರೇವ . ತಥಾ ನೇಮೇ ಜನಾಧಿಪಾ ಆಸನ್ ಕಿನ್ತ್ವಾಸನ್ನೇವ . ತಥಾ ನ ಚೈವ ನ ಭವಿಷ್ಯಾಮಃ, ಕಿನ್ತು ಭವಿಷ್ಯಾಮ ಏವ, ಸರ್ವೇ ವಯಮತೋಽಸ್ಮಾದ್ದೇಹವಿನಾಶಾತ್ಪರಮುತ್ತರಕಾಲೇಽಪಿ . ತ್ರಿಷ್ವಪಿ ಕಾಲೇಷು ನಿತ್ಯಾ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪೇಣ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ದೇಹಾಭೇದಾನುವೃತ್ತ್ಯಾ ಬಹುವಚನಮ್, ನಾತ್ಮಭೇದಾಭಿಪ್ರಾಯೇಣ ..೨.೧೨..

==============================
ತತ್ರ ಕಥಮಿವ ನಿತ್ಯ ಆತ್ಮೇತಿ ದೃಷ್ಟಾನ್ತಮಾಹ
ದೇಹಿನೋಽಸ್ಮಿನ್ ಯಥಾ ದೇಹೇ ಕೌಮಾರಂ ಯೌವನಂ ಜರಾ .
ತಥಾ ದೇಹಾನ್ತರಪ್ರಾಪ್ತಿರ್ಧೀರಸ್ತತ್ರ ನ ಮುಹ್ಯತಿ ..೨.೧೩..

ದೇಹೋಽಸ್ಯ ಅಸ್ತೀತಿ ದೇಹೀ, ತಸ್ಯ ದೇಹಿನೋ ದೇಹವತಃ ಆತ್ಮನೋಽಸ್ಮಿನ್ ವರ್ತಮಾನೇ ದೇಹಾ ಯಥಾ ಯೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಕೌಮಾರಂ ಕುಮಾರಭಾವೋ ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥಾ, ಯೌವನಂ ಯೂನೋ ಭಾವೋ ಮಧ್ಯಮಾವಸ್ಥಾ, ಜರಾ ವಯೋಹಾನಿಃ ಜೀರ್ಣಾವಸ್ಥಾ, ಇತ್ಯೇತಾಃ ತಿಸ್ರೋಽವಸ್ಥಾಃ ಅನ್ಯೋನ್ಯವಿಲಕ್ಷಣಾಃ . ತಾಸಾಂ ಪ್ರಥಮಾವಸ್ಥಾನಾಶೇ ನ ನಾಶಃ, ದ್ವಿತೀಯಾವಸ್ಥೋಪಜನೇ ನ ಉಪಜನ ಆತ್ಮನಃ . ಕಿಂ ತರ್ಹಿ ?ಅವಿಕ್ರಿಯಸ್ಯೈವ ದ್ವಿತೀಯತೃತೀಯಾವಸ್ಥಾಪ್ರಾಪ್ತಿಃ ಆತ್ಮನೋ ದೃಷ್ಟಾ . ತಥಾ ತದ್ವದೇವ ದೇಹಾದನ್ಯೋ ದೇಹೋ ದೇಹಾನ್ತರಮ್, ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ ದೇಹಾನ್ತರಪ್ರಾಪ್ತಿಃ ಅವಿಕ್ರಿಯಸ್ಯೈವ ಆತ್ಮನ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಧೀರೋ ಧೀಮಾನ್ ತತ್ರೈವಂ ಸತಿ ನ ಮುಹ್ಯತಿ ನ ಮೋಹಮಾಪದ್ಯತೇ ..೨.೧೩..

==============================
ಯದ್ಯಪ್ಯಾತ್ಮವಿನಾಶನಿಮಿತ್ತೋ ಮೋಹೋ ನ ಸಂಭವತಿ ನಿತ್ಯ ಆತ್ಮಾ ಇತಿ ವಿಜಾನತಃ, ತಥಾಪಿ ಶೀತೋಷ್ಣಸುಖದುಃಖಪ್ರಾಪ್ತಿನಿಮಿತ್ತೋ ಮೋಹೋ ಲೌಕಿಕೋ ದೃಶ್ಯತೇ, ಸುಖವಿಯೋಗನಿಮಿತ್ತೋ ಮೋಹೋ ದುಃಖಸಂಯೋಗನಿಮಿತ್ತ ಚ ಶೋಕಃ . ಇತ್ಯೇತದರ್ಜುನಸ್ಯ ವಚನಮಾಶಙ್ಕಯ ಭಗವಾನಾಹ
ಮಾತ್ರಾಸ್ಪರ್ಶಾಸ್ತು ಕೌನ್ತೇಯ ಶೀತೋಷ್ಣಸುಖದುಃಖದಾಃ .
ಆಗಮಾಪಾಯಿನೋಽನಿತ್ಯಾಸ್ತಾಂಸ್ತಿತಿಕ್ಷಸ್ವ ಭಾರತ ..೨.೧೪..

ಮಾತ್ರಾ ಆಭಿಃ ಮೀಯನ್ತೇ ಶಬ್ದಾದಯ ಇತಿ ಶ್ರೋತ್ರಾದೀನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ . ಮಾತ್ರಾಣಾಂ ಸ್ಪರ್ಶಾಃ ಶಬ್ದಾದಿಭಿಃ ಸಂಯೋಗಾಃ . ತೇ ಶೀತೋಷ್ಣಸುಖದುಃಖದಾಃ ಶೀತಮುಷ್ಣಂ ಸುಖಂ ದುಃಖಂ ಚ ಪ್ರಯಚ್ಛನ್ತೀತಿ . ಅಥವಾ ಸ್ಪೃಶ್ಯನ್ತ ಇತಿ ಸ್ಪರ್ಶಾ ವಿಷಯಾಃ ಶಬ್ದಾದಯಃ . ಮಾತ್ರಾಶ್ಚ ಸ್ಪರ್ಶಾಶ್ಚ ಶೀತೋಷ್ಣಸುಖದುಃಖದಾಃ . ಶೀತಂ ಕದಾಚಿತ್ಸುಖಂ ಕದಾಚಿತ್ದುಃಖಮ್ . ತಥಾ ಉಷ್ಣಮಪಿ ಅನಿಯತಸ್ವರೂಪಮ್ . ಸುಖದುಃಖೇ ಪುನಃ ನಿಯತರೂಪೇ ಯತೋ ನ ವ್ಯಭಿಚರತಃ . ಅತಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಪೃಥಕ್ಶೀತೋಷ್ಣಯೋಃ ಗ್ರಹಣಮ್ . ಯಸ್ಮಾತ್ತೇ ಮಾತ್ರಾಸ್ಪರ್ಶಾದಯಃ
ಆಗಮಾಪಾಯಿನಃ ಆಗಮಾಪಾಯಶೀಲಾಃ ತಸ್ಮಾತನಿತ್ಯಾಃ . ಅತಃ ತಾನ್ ಶೀತೋಷ್ಣಾದೀನ್ ತಿತಿಕ್ಷಸ್ವ ಪ್ರಸಹಸ್ವ . ತೇಷು ಹರ್ಷಂ ವಿಷಾದಂ ವಾ ಮಾ ಕಾರ್ಷೀಃ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೨.೧೪..

==============================
ಶೀತೋಷ್ಣಾದೀನ್ ಸಹತಃ ಕಿಂ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಶೃಣು
ಯಂ ಹಿ ನ ವ್ಯಥಯನ್ತ್ಯೇತೇ ಪುರುಷಂ ಪುರುಷರ್ಷಭ .
ಸಮದುಃಖಸುಖಂ ಧೀರಂ ಸೋಽಮೃತತ್ವಾಯ ಕಲ್ಪತೇ ..೨.೧೫..

ಯಂ ಹಿ ಪುರುಷಂ ಸಮೇ ದುಃಖಸುಖೇ ಯಸ್ಯ ತಂ ಸಮದುಃಖಸುಖಂ ಸುಖದುಃಖಪ್ರಾಪ್ತೌ ಹರ್ಷವಿಷಾದರಹಿತಂ ಧೀರಂ ಧೀಮನ್ತಂ ನ ವ್ಯಥಯನ್ತಿ ನ ಚಾಲಯನ್ತಿ ನಿತ್ಯಾತ್ಮದರ್ಶನಾತೇತೇ ಯಥೋಕ್ತಾಃ ಶೀತೋಷ್ಣಾದಯಃ, ಸ ನಿತ್ಯಾತ್ಮಸ್ವರೂಪದರ್ಶನಿಷ್ಠೋ ದ್ವನ್ದ್ವಸಹಿಷ್ಣುಃ ಅಮೃತತ್ವಾಯ ಅಮೃತಭಾವಾಯ ಮೋಕ್ಷಾಯೇತ್ಯರ್ಥಃ ಕಲ್ಪತೇ ಸಮರ್ಥೋ ಭವತಿ ..೨.೧೫..

==============================
ಇತಶ್ಚ ಶೋಕಮೋಹೌ ಅಕೃತ್ವಾ ಶೀತೋಷ್ಣಾದಿಸಹನಂ ಯುಕ್ತಮ್, ಯಸ್ಮಾತ್
ನಾಸತೋ ವಿದ್ಯತೇ ಭಾವೋ ನಾಭಾವೋ ವಿದ್ಯತೇ ಸತಃ .
ಉಭಯೋರಪಿ ದೃಷ್ಟೋಽನ್ತಸ್ತ್ವನಯೋಸ್ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿಭಿಃ ..೨.೧೬..

ನ ಅಸತೋ ಽವಿದ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಶೀತೋಷ್ಣಾದೇಃ ಸಕಾರಣಸ್ಯ ನ ವಿದ್ಯತೇ ನಾಸ್ತಿ ಭಾವೋ ಭವನಮಸ್ತಿತಾ ..

ನ ಹಿ ಶೀತೋಷ್ಣಾದಿ ಸಕಾರಣಂ ಪ್ರಮಾಣೈರ್ನಿರೂಪ್ಯಮಾಣಂ ವಸ್ತು ಸಮ್ಭವತಿ . ವಿಕಾರೋ ಹಿ ಸಃ, ವಿಕಾರಶ್ಚ ವ್ಯಭಿಚರತಿ . ಯಥಾ ಘಟಾದಿಸಂಸ್ಥಾನಂ ಚಕ್ಷುಷಾ ನಿರೂಪ್ಯಮಾಣಂ ಮೃದ್ವ್ಯತಿರೇಕೇಣಾನುಪಲಬ್ಧೇರಸತ್ . ತಥಾ ಸರ್ವೋ ವಿಕಾರಃ ಕಾರಣವ್ಯತಿರೇಕೇಣಾನುಪಲಬ್ಧೇರಸತ್ . ಜನ್ಮಪ್ರಧ್ವಂಸಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಾಗೂರ್ಧ್ವಂ ಚಾನುಪಲಬ್ಧೇಃ . ಕಾರ್ಯಸ್ಯ ಘಟಾದೇಃ ಮೃದಾದಿಕಾರಣಸ್ಯ ಚ ತತ್ಕಾರಣವ್ಯತಿರೇಕೇಣಾನುಪಲಬ್ಧೇರಸತ್ತ್ವಮ್ ..

ತದಸತ್ತ್ವೇ ಸರ್ವಾಭಾವಪ್ರಸಙ್ಗ ಇತಿ ಚೇತ್, ನ . ಸರ್ವತ್ರ ಬುದ್ಧಿದ್ವಯೋಪಲಬ್ಧೇಃ, ಸದ್ಬುದ್ಧಿರಸದ್ಬುದ್ಧಿರಿತಿ . ಯದ್ವಿಷಯಾ ಬುದ್ಧಿರ್ನ ವ್ಯಭಿಚರತಿ, ತತ್ಸತ್ . ಯದ್ವಿಷಯಾ ವ್ಯಭಿಚರತಿ, ತದಸತ್ . ಇತಿ ಸದಸದ್ವಿಭಾಗೇ ಬುದ್ಧಿತನ್ತ್ರೇ ಸ್ಥಿತೇ . ಸರ್ವತ್ರ ದ್ವೇ ಬುದ್ಧೀ ಸರ್ವೈರುಪಲಭ್ಯೇತೇ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇ ನ ನೀಲೋತ್ಪಲವತ್, ಸನ್ ಘಟಃ ಸನ್ ಪಟಃ, ಸನ್ ಹಸ್ತೀ ಇತಿ . ಏವಂ ಸರ್ವತ್ರ . ತಯೋರ್ಬುದ್ಧ್ಯೋಃ ಘಟಾದಿಬುದ್ಧಿರ್ವ್ಯಭಿಚರತಿ . ತಥಾ ಚ ದರ್ಶಿತಮ್ . ನ ತು ಸದ್ಬುದ್ಧಿಃ . ತಸ್ಮಾತ್ಘಟಾದಿಬುದ್ಧಿವಿಷಯೋಽಸನ್, ವ್ಯಭಿಚಾರಾತ್ . ನ ತು ಸದ್ಬುದ್ಧಿವಿಷಯಃ, ಅವ್ಯಭಿಚಾರಾತ್ ..

ಘಟೇ ವಿನಷ್ಟೇ ಘಟಬುದ್ಧೌ ವ್ಯಭಿಚರನ್ತ್ಯಾಂ ಸದ್ಬುದ್ಧಿರಪಿ ವ್ಯಭಿಚರತೀತಿ ಚೇತ್ನ . ಪಟಾದೇವಪಿ ಸದ್ಬುದ್ಧಿದರ್ಶನಾತ್ . ವಿಶೇಷಣವಿಷಯೈವ ಸಾ ಸದ್ಬುದ್ಧಿಃ .
ಸದ್ಬುದ್ಧಿವತ್ಘಟಬುದ್ಧಿರಪಿ ಘಟಾನ್ತರಾ ದೃಶ್ಯತ ಇತಿ ಚೇತ್, ನ . ಪಟಾದೌ ಅದರ್ಶನಾತ್ ..

ಸದ್ಬುದ್ಧಿರಪಿ ನಷ್ಟೇ ಘಟೇ ನ ದೃಶ್ಯತ ಇತಿ ಚೇತ್, ನ . ವಿಶೇಷ್ಯಾಭಾವಾತ್ . ಸದ್ಬುದ್ಧಿರ್ವಿಶೇಷಣವಿಷಯಾ ಸತೀ ವಿಶೇಷ್ಯಾಭಾವೇ ವಿಶೇಷಣಾನುಪಪತ್ತೌ ಕಿಂವಿಷಯಾ ಸ್ಯಾತ್? ನ ತು ಪುನಃ ಸದ್ಬುದ್ಧೇಃ ವಿಷಯಾಭಾವಾತ್ ..

ಏಕಾಧಿಕರಣತ್ವಂ ಘಟಾದಿವಿಶೇಷ್ಯಾಭಾವೇ ನ ಯುಕ್ತಮಿತಿ ಚೇತ್, ನ . ಇದಮುದಕಮಿತಿ ಮರೀಚ್ಯಾದೌ ಅನ್ಯತರಾಭಾವೇಽಪಿ ಸಾಮಾನಾಧಿಕರಣ್ಯದರ್ಶನಾತ್ ..

ತಸ್ಮಾದ್ದೇಹಾದೇರ್ದ್ವನ್ದ್ವಸ್ಯ ಚ ಸಕಾರಣಸ್ಯ ಅಸತೋ ನ ವಿದ್ಯತೇ ಭಾವ ಇತಿ . ತಥಾ ಸತಶ್ಚ ಆತ್ಮನೋಽಭಾವೋಽವಿದ್ಯಮಾನತಾ ನ ವಿದ್ಯತೇ, ಸರ್ವತ್ರಾವ್ಯಭಿಚಾರಾತಿತ್ಯವೋಚಾಮ ..

ಏವಮಾತ್ಮಾನಾತ್ಮನೋಃ ಸದಸತೋಃ ಉಭಯೋರಪಿ ದೃಷ್ಟಃ ಉಪಲಬ್ಧೋಽನ್ತೋ ನಿರ್ಣಯಃ ಸತ್ಸದೇವ, ಅಸತಸದೇವೇತಿ, ತ್ವನಯೋಃ ಯಥೋಕ್ತಯೋಃ ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿಭಿಃ . ತದಿತಿ ಸರ್ವನಾಮ ಸರ್ವಂ ಚ ಬ್ರಹ್ಮ, ತಸ್ಯ ನಾಮ ತದಿತಿ, ತದ್ಭಾವಸ್ತತ್ತ್ವಮ್, ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಯಾಥಾತ್ಮ್ಯಮ್ . ತದ್ದ್ರಷ್ಟುಂ ಶೀಲಂ ಯೇಷಾಂ ತೇ ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿನಃ, ತೈಸ್ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿಭಿಃ . ತ್ವಮಪಿ ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿನಾಂ ದೃಷ್ಟಿಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಶೋಕಂ ಮೋಹಂ ಚ ಹಿತ್ವಾ ಶೀತೋಷ್ಣಾದೀನಿ ನಿಯತಾನಿಯತರೂಪಾಣಿ ದ್ವನ್ದ್ವಾನಿ ವಿಕಾರೋಽಯಮಸನ್ನೇವ ಮರೀಚಿಜಲವನ್ಮಿಥ್ಯಾವಭಾಸತೇ ಇತಿ ಮನಸಿ ನಿಶ್ಚಿತ್ಯ ತಿತಿಕ್ಷಸ್ವ ಇತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ ..೨.೧೬..

==============================
ಕಿಂ ಪುನಸ್ತತ್ಯತ್ಸದೇವ ಸರ್ವದೈವ ಅಸ್ತೀತಿ . ಉಚ್ಯತೇ
ಅವಿನಾಶಿ ತು ತದ್ವಿದ್ಧಿ ಯೇನ ಸರ್ವಮಿದಂ ತತಮ್ .
ವಿನಾಶಮವ್ಯಯಸ್ಯಾಸ್ಯ ನ ಕಶ್ಚಿತ್ಕರ್ತುಮರ್ಹತಿ ..೨.೧೭..

ಅವಿನಾಶಿ ನ ವಿನಷ್ಟುಂ ಶೀಲಂ ಯಸ್ಯೇತಿ . ತುಶಬ್ದೋಽಸತೋ ವಿಶೇಷಣಾರ್ಥಃ . ತತ್ವಿದ್ಧಿ ವಿಜಾನೀಹಿ . ಕಿಮ್ ? ಯೇನ ಸರ್ವಮಿದಂ ಜಗತ್ತತಂ ವ್ಯಾಪ್ತಂ ಸದಾಖ್ಯೇನ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಸಾಕಾಶಮ್, ಆಕಾಶೇನೈವ ಘಟಾದಯಃ . ವಿನಾಶಮದರ್ಶನಮಭಾವಮ್ . ಅವ್ಯಯಸ್ಯ ನ ವ್ಯೇತಿ ಉಪಚಯಾಪಚಯೌ ನ ಯಾತಿ ಇತಿ ಅವ್ಯಯಂ ತಸ್ಯ ಅವ್ಯಯಸ್ಯ . ನೈತತ್ಸದಾಖ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಸ್ವೇನ ರೂಪೇಣ ವ್ಯೇತಿ ವ್ಯಭಿಚರತಿ, ನಿರವಯವತ್ವಾತ್, ದೇಹಾದಿವತ್ . ನಾಪ್ಯಾತ್ಮೀಯೇನ, ಆತ್ಮೀಯಾಭಾವಾತ್ . ಯಥಾ ದೇವದತ್ತೋ ಧನಹಾನ್ಯಾ ವ್ಯೇತಿ, ನ ತು ಏವಂ ಬ್ರಹ್ಮ ವ್ಯೇತಿ . ಅತೋಽವ್ಯಯಸ್ಯ ಅಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ವಿನಾಶಂ ನ ಕಶ್ಚಿತ್ಕರ್ತುಮರ್ಹತಿ, ನ ಕಶ್ಚಿತತ್ಮಾನಂ ವಿನಾಶಯಿತುಂ ಶಕ್ನೋತಿ ಈಶ್ವರೋಽಪಿ . ಆತ್ಮಾ ಹಿ ಬ್ರಹ್ಮ, ಸ್ವಾತ್ಮನಿ ಚ ಕ್ರಿಯಾವಿರೋಧಾತ್ ..೨.೧೭..

==============================
ಕಿಂ ಪುನಸ್ತದಸತ್ಯತ್ಸ್ವಾತ್ಮಸತ್ತಾಂ ವ್ಯಭಿಚರತೀತಿ, ಉಚ್ಯತೇ
ಅನ್ತವನ್ತ ಇಮೇ ದೇಹಾ ನಿತ್ಯಸ್ಯೋಕ್ತಾಃ ಶರೀರಿಣಃ .
ಅನಾಶಿನೋಽಪ್ರಮೇಯಸ್ಯ ತಸ್ಮಾದ್ಯುಧ್ಯಸ್ವ ಭಾರತ ..೨.೧೮..

ಅನ್ತಃ ವಿನಾಶಃ ವಿದ್ಯತೇ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಅನ್ತವನ್ತಃ . ಯಥಾ ಮೃಗತೃಷ್ಣಿಕಾದೌ ಸದ್ಬುದ್ಧಿಃ ಅನುವೃತ್ತಾ ಪ್ರಮಾಣನಿರೂಪಣಾನ್ತೇ ವಿಚ್ಛಿದ್ಯತೇ, ಸ ತಸ್ಯ ಅನ್ತಃ . ತಥಾ ಇಮೇ ದೇಹಾಃ ಸ್ವಪ್ನಮಾಯಾದೇಹಾದಿವಚ ಅನ್ತವನ್ತಃ ನಿತ್ಯಸ್ಯ ಶರೀರಿಣಃ ಶರೀರವತೋಽನಾಶಿನೋಽಪ್ರಮೇಯರ್ಯ ಆತ್ಮನೋಽನ್ತವನ್ತ ಇತಿ ಉಕ್ತಾಃ ವಿವೇಕಿಭಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ . ನಿತ್ಯಸ್ಯ ಅನಾಶಿನಃ ಇತಿ ನ ಪುನರುಕ್ತಮ್ . ನಿತ್ಯತ್ವಸ್ಯ ದ್ವಿವಿಧತ್ವಾತ್ಲೋಕಾ, ನಾಶಸ್ಯ ಚ . ಯಥಾ ದೇಹೋ ಭಸ್ಮೀಭೂತೋಽದರ್ಶನಂ ಗತೋ ನಷ್ಟ ಉಚ್ಯತೇ . ವಿದ್ಯಮಾನೋಽಪಿ ಯಥಾ ಅನ್ಯಥಾ ಪರಿಣತೋ ವ್ಯಾಧ್ಯಾದಿಯುಕ್ತೋ ಜಾತೋ ನಷ್ಟ ಉಚ್ಯತೇ . ತತ್ರ ನಿತ್ಯಸ್ಯ ಠನಾಶಿನಃ ಇತಿ ದ್ವಿವಿಧೇನಾಪಿ ನಾಶೇನ ಅಸಂಬನ್ಧೋಽಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ . ಅನ್ಯಥಾ ಪೃಥಿವ್ಯಾದಿವದಪಿ ನಿತ್ಯತ್ವಂ ಸ್ಯಾತ್
ಆತ್ಮನಃ . ತತ್ಮಾ ಭೂದಿತಿ ನಿತ್ಯಸ್ಯ ಅನಾಶಿನಃ ಇತ್ಯಾಹ . ಅಪ್ರಮೇಯಮ್ಯ ನ ಪ್ರಮೇಯಸ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾದಿಪ್ರಮಾಣೈಃ ಅಪರಿಚ್ಛಾದ್ಯಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ ..

ನನು ಆಗಮೇನ ಆತ್ಮಾ ಪರಿಚ್ಛಿದ್ಯತೇ, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾದಿನಾ ಚ ಪೂರ್ವಮ್ . ನ . ಆತ್ಮನಃ ಸ್ವತಃಸಿದ್ಧತ್ವಾತ್ . ಸಿರಾ ಹಿ ಆತ್ಮನಿ ಪ್ರಮಾತರಿ ಪ್ರಮಿತ್ಸೋಃ ಪ್ರಮಾಣಾನ್ವೇಷಣಾ ಭವತಿ . ನ ಹಿ ಪೂರ್ವಮಿತ್ಥಮಹಮಿತಿ ಆತ್ಮಾನಮಪ್ರಮಾಯ ಪ ಚಾತ್ಪ್ರಮೇಯಪರಿಚ್ಛಾದಾಯ ಪ್ರವರ್ತತೇ . ನ ಹಿ ಆತ್ಮಾ ನಾಮ ಕಸ್ಯಚಿತಪ್ರಸಿದ್ಧೋ ಭವತಿ . ಶಾಸ್ತ್ರಂ ತು ಅನ್ತ್ಯಂ ಪ್ರಮಾಣಮತದ್ಧರ್ಮಾಧ್ಯಾರೋಪಣಮಾತ್ರನಿವರ್ತಕತ್ವೇನ ಪ್ರಮಾಣತ್ವಮಾತ್ಮನಃ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ, ನ ಹ್ಯಜ್ಞಾತಾರ್ಥಜ್ಞಾಪಕತ್ವೇನ . ತಥಾ ಚ ಶ್ರುತಿಃ ಯತ್ಸಾಕ್ಷಾದಪರೋಕ್ಷಾದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಯ ಆತ್ಮಾ ಸರ್ವಾನ್ತರಃ [ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೩.೪.೧] ಇತಿ . ಯಸ್ಮಾದೇವಂ ನಿತ್ಯೋಽವಿಕ್ರಿಯಶ್ಚಾತ್ಮಾ ತಸ್ಮಾದ್ಯುಧ್ಯಸ್ವ, ಯುದ್ಧಾದುಪರಮಂ ಮಾ ಕಾರ್ಷೀಃ ಇತ್ಯರ್ಥಃ .
ನ ಹ್ಯತ್ರ ಯುದ್ಧಕರ್ತವ್ಯತಾ ವಿಧೀಯತೇ, ಯುದ್ಧೇ ಪ್ರವೃತ್ತ ಏವ ಹಿ ಅಸೌ ಶೋಕಮೋಹಪ್ರತಿಬದ್ಧಃ ತೂಷ್ಣೀಮಾಸ್ತೇ . ಅತಃ ತಸ್ಯ ಪ್ರತಿಬನ್ಧಾಪನಯನಮಾತ್ರಂ ಭಗವತಾ ಕ್ರಿಯತೇ . ತಸ್ಮಾದ್ಯುಧ್ಯಸ್ವ ಇತಿ ಅನುವಾದಮಾತ್ರಮ್, ನ ವಿಧಿಃ ..೨.೧೮..

==============================
ಶೋಕಮೋಹಾದಿಸಂಸಾರಕಾರಣನಿವೃತ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಗೀತಾಶಾಸ್ತ್ರಮ್, ನ ಪ್ರವರ್ತಕಮಿತ್ಯೇತಸ್ಯಾರ್ಥಸ್ಯ ಸಾಕ್ಷಿಭೂತೇ ಋಚೌ ಆನಿನಾಯ ಭಗವಾನ್ . ಯತ್ತು ಮನ್ಯಸೇ ಯುದ್ಧಾ ಭೀಷ್ಮಾದಯೋ ಮಯಾ ಹನ್ಯನ್ತೇ ಅಹಮೇವ ತೇಷಾಂ ಹನ್ತಾ ಇತಿ, ಏಷಾ ಬುದ್ಧಿರ್ಮೃಷೈವ ತೇ . ಕಥಮ್ ?
ಯ ಏನಂ ವೇತ್ತಿ ಹನ್ತಾರಂ ಯಶ್ಚೈನಂ ಮನ್ಯತೇ ಹತಮ್ .
ಉಭೌ ತೌ ನ ವಿಜಾನೀತೋ ನಾಯಂ ಹನ್ತಿ ನ ಹನ್ಯತೇ ..೨.೧೯..

ಯ ಏನಂ ಪ್ರಕೃತಂ ದೇಹಿನಂ ವೇತ್ತಿ ವಿಜಾನಾತಿ ಹನ್ತಾರಂ ಹನನಕ್ರಿಯಾಯಾಃ ಕರ್ತಾರಂ ಯ ಚ ಏನಮನ್ಯೋ ಮನ್ಯತೇ ಹತಂ ದೇಹಹನನೇನ ಹತೋಽಹಮಿತಿ ಹನನಕ್ರಿಯಾಯಾಃ ಕರ್ಮಭೂತಮ್ . ತೌ ಉಭೌ ನ ವಿಜಾನೀತಃ ನ ಜ್ಞಾತವನ್ತೌ ಅವಿವೇಕೇನ ಆತ್ಮಾನಮ್ . ಹನ್ತಾ ಅಹಂ, ಹತೋಽಸ್ಮ್ಯಹಮಿತಿ ದೇಹಹನನೇನ ಆತ್ಮಾನಮಹಂ ಪ್ರತ್ಯಯವಿಷಯಂ ಯೌ ವಿಜಾನೀತಃ ತೌ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪಾನಭಿಜ್ಞೌ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಯಸ್ಮಾತ್ನ ಅಯಮತ್ಮಾ ಹನ್ತಿ ನ ಹನನಕ್ರಿಯಾಯಾಃ ಕರ್ತಾ ಭವತಿ, ನ ಚ ಹನ್ಯತೇ ನ ಚ ಕರ್ಮ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ, ಅವಿಕ್ರಿಯತ್ವಾತ್ ..೨.೧೯..

==============================
ಕಥಮವಿಕ್ರಿಯ ಆತ್ಮೇತಿ ದ್ವಿತೀಯೋ ಮನ್ತ್ರಃ
ನ ಜಾಯತೇ ಮ್ರಿಯತೇ ವಾ ಕದಾಚಿನ್
ನಾಯಂ ಭೂತ್ವಾ ಭವಿತಾ ವಾ ನ ಭೂಯಃ .
ಅಜೋ ನಿತ್ಯಃ ಶಾಶ್ವತೋಽಯಂ ಪುರಾಣೋ
ನ ಹನ್ಯತೇ ಹನ್ಯಮಾನೇ ಶರೀರೇ ..೨.೨೦..

ನ ಜಾಯತೇ ನೋತ್ಪದ್ಯತೇ, ಜನಿಲಕ್ಷಣಾ ವಸ್ತುವಿಕ್ರಿಯಾ ನ ಆತ್ಮನೋ ವಿದ್ಯತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ತಥಾ ನ ಮ್ರಿಯತೇ ವಾ . ವಾಶಬ್ದಃ ಚಾರ್ಥೇ . ನ ಮ್ರಿಯತೇ ಚ ಇತಿ ಅನ್ತ್ಯಾ ವಿನಾಶಲಕ್ಷಣಾ ವಿಕ್ರಿಯಾ ಪ್ರತಿಷಿಧ್ಯತೇ . ಕದಾಚಿಚ್ಛಬ್ದಃ ಸರ್ವವಿಕ್ರಿಯಾಪ್ರತಿಷೇಧೈಃ ಸಂಬಧ್ಯತೇ ನ ಕದಾಚಿತ್ಜಾಯತೇ, ನ ಕದಾಚಿತ್ಮ್ರಿಯತೇ, ಇತ್ಯೇವಮ್ . ಯಸ್ಮಾತಯಮಾತ್ಮಾ ಭೂತ್ವಾ ಭವನಕ್ರಿಯಾಮನುಭೂಯ ಪಶ್ಚಾತಭವಿತಾ ಅಭಾವಂ ಗನ್ತಾ ನ ಭೂಯಃ ಪುನಃ, ತಸ್ಮಾತ್ನ ಮ್ರಿಯತೇ . ಯೋ ಹಿ ಭೂತ್ವಾ ನ ಭವಿತಾ ಸ ಮ್ರಿಯತ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ಲೋಕಾ . ವಾಶಬ್ದಾತ್ನಶಬ್ದಾಚ್ಚ ಅಯಮಾತ್ಮಾ ಅಭೂತ್ವಾ ವಾ ಭವಿತಾ ದೇಹವತ್ನ ಭೂಯಃ . ತಸ್ಮಾತ್ನ ಜಾಯತೇ . ಯೋ ಹಿ ಅಭೂತ್ವಾ ಭವಿತಾ ಸ ಜಾಯತ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ . ನೈವಮಾತ್ಮಾ . ಅತೋ ನ ಜಾಯತೇ . ಯಸ್ಮಾದೇವಂ ತಸ್ಮಾತಜಃ, ಯಸ್ಮಾತ್ನ ಮ್ರಿಯತೇ ತಸ್ಮಾತ್ನಿತ್ಯಶ್ಚ .
ಯದ್ಯಪಿ ಆದ್ಯನ್ತಯೋರ್ವಿಕ್ರಿಯಯೋಃ ಪ್ರತಿಷೇಧೇ ಸರ್ವಾ ವಿಕ್ರಿಯಾಃ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಾ ಭವನ್ತಿ, ತಥಾಪಿ ಮಧ್ಯಭಾವಿನೀನಾಂ ವಿಕ್ರಿಯಾಣಾಂ ಸ್ವಶಬ್ದೈರೇವ ಪ್ರತಿಷೇಧಃ ಕರ್ತವ್ಯೋಽನುಕ್ತಾನಾಮಪಿ ಯೌವನಾದಿಸಮಸ್ತವಿಕ್ರಿಯಾಣಾಂ ಪ್ರತಿಷೇಧೋ ಯಥಾ ಸ್ಯಾತಿತ್ಯಾಹ ಶಾಶ್ವತ ಇತ್ಯಾದಿನಾ . ಶಾಶ್ವತ ಇತಿ ಅಪಕ್ಷಯಲಕ್ಷಣಾ ವಿಕ್ರಿಯಾ ಪ್ರತಿಷಿಧ್ಯತೇ . ಶಶ್ವದ್ಭವಃ ಶಾಶ್ವತಃ . ನ ಅಪಕ್ಷೀಯತೇ ಸ್ವರೂಪೇಣ, ನಿರವಯವತ್ವಾತ್ . ನಾಪಿ ಗುಣಕ್ಷಯೇಣ ಅಪಕ್ಷಯಃ, ನಿರ್ಗುಣತ್ವಾತ್ . ಅಪಕ್ಷಯವಿಪರೀತಾಪಿ ವೃದ್ಧಿಲಕ್ಷಣಾ ವಿಕ್ರಿಯಾ ಪ್ರತಿಷಿಧ್ಯತೇ ಪುರಾಣ ಇತಿ . ಯೋ ಹಿ ಅವಯವಾಗಮೇನ ಉಪಚೀಯತೇ ಸ ವರ್ಧತೇ ಅಭಿನವ ಇತಿ ಚ ಉಚ್ಯತೇ . ಅಯಂ ತು ಆತ್ಮಾ ನಿರವಯವತ್ವಾತ್ಪುರಾಪಿ
ನವ ಏವೇತಿ ಪುರಾಣಃ ನ ವರ್ಧತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ತಥಾ ನ ಹನ್ಯತೇ . ಹನ್ತಿಃ ಅತ್ರ ವಿಪರಿಣಾಮಾರ್ಥೇ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯೋಽಪುನರುಕ್ತತಾಯೈ . ನ ವಿಪರಿಣಮ್ಯತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ .
ಹನ್ಯಮಾನೇ ವಿಪರಿಣಮ್ಯಮಾನೇಽಪಿ ಶರೀರಾಃ . ಅಸ್ಮಿನ್ಮನ್ತ್ರೇ ಷಡ್ಭಾವವಿಕಾರಾ ಲೌಕಿಕವಸ್ತುವಿಕ್ರಿಯಾ ಆತ್ಮನಿ ಪ್ರತಿಷಿಧ್ಯನ್ತೇ . ಸರ್ವಪ್ರಕಾರವಿಕ್ರಿಯಾರಹಿತ ಆತ್ಮಾ ಇತಿ ವಾಕ್ಯಾರ್ಥಃ . ಯಸ್ಮಾದೇವಂ ತಸ್ಮಾತುಭೌ ತೌ ನ ವಿಜಾನೀತಃ ಇತಿ ಪೂರ್ವೇಣ ಮನ್ತ್ರೇಣ ಅಸ್ಯ ಸಂಬನ್ಧಃ ..೨.೨೦..

==============================
ಯ ಏನಂ ವೇತ್ತಿ ಹನ್ತಾರಮಿತ್ಯನೇನ ಮನ್ತ್ರೇಣ ಹನನಕ್ರಿಯಾಯಾಃ ಕರ್ತಾ ಕರ್ಮ ಚ ನ ಭವತಿ ಇತಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಯ, ನ ಜಾಯತೇ ಇತ್ಯನೇನ ಅವಿಕ್ರಿಯತ್ವಂ ಹೇತುಮುಕ್ತ್ವಾ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಾರ್ಥಮುಪಸಂಹರತಿ
ವೇದಾವಿನಾಶಿನಂ ನಿತ್ಯಂ ಯ ಏನಮಜಮವ್ಯಯಮ್ .
ಕಥಂ ಸ ಪುರುಷಃ ಪಾರ್ಥ ಕಂ ಘಾತಯತಿ ಹನ್ತಿ ಕಮ್ ..೨.೨೧..

ವೇದ ವಿಜಾನಾತಿ ಅವಿನಾಶಿನಮನ್ತ್ಯಭಾವವಿಕಾರರಹಿತಂ ನಿತ್ಯಂ ವಿಪರಿಣಾಮರಹಿತಂ ಯೋ ವೇದ ಇತಿ ಸಂಬನ್ಧಃ . ಏನಂ ಪೂರ್ವೇಣ ಮತ್ರೇಣೋಕ್ತಲಕ್ಷಣಮಜಂ ಜನ್ಮರಹಿತಮವ್ಯಯಮಪಕ್ಷಯರಹಿತಂ ಕಥಂ ಕೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಸ ವಿದ್ವಾನ್ ಪುರುಷೋಽಧಿಕೃತಃ ಹನ್ತಿ ಹನನಕ್ರಿಯಾಂ ಕರೋತಿ, ಕಥಂ ವಾ ಘಾತಯತಿ ಹನ್ತಾರಂ ಪ್ರಯೋಜಯತಿ . ನ ಕಥಂಚಿತ್ಕಂಚಿಥನ್ತಿ, ನ ಕಥಂಚಿತ್ಕಂಚಿತ್ಘಾತಯತಿ ಇತಿ ಉಭಯತ್ರ ಆಕ್ಷೇಪಃ ಏವಾರ್ಥಃ ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಥಾಸಂಭವಾತ್ . ಹೇತ್ವರ್ಥಸ್ಯ ಚ ಅವಿಕ್ರಿಯತ್ವಸ್ಯ ತುಲ್ಯತ್ವಾತ್ವಿದುಷಃ ಸರ್ವಕರ್ಮಪ್ರತಿಷೇಧ ಏವ ಪ್ರಕರಣಾರ್ಥೋಽಭಿಪ್ರೇತೋ ಭಗವತಾ . ಹನ್ತೇಸ್
ತು ಆಕ್ಷೇಪಃ ಉದಾಹರಣಾರ್ಥತ್ವೇನ ಕಥಿತಃ . ವಿದುಷಃ ಕಂ ಕರ್ಮಾಸಂಭವೇ ಹೇತುವಿಶೇಷಂ ಪಶ್ಯನ್ ಕರ್ಮಾಣ್ಯಾಕ್ಷಿಪತಿ ಭಗವಾನ್ ಕಥಂ ಸ ಪುರುಷಃ ಇತಿ .
ನನು ಉಕ್ತ ಏವಾತ್ಮನೋಽವಿಕ್ರಿಯತ್ವಂ ಸರ್ವಕರ್ಮಾಸಂಭವಕಾರಣವಿಶೇಷಃ . ಸತ್ಯಮುಕ್ತಃ . ನ ತು ಸ ಕಾರಣವಿಶೇಷಃ, ಅನ್ಯತ್ವಾತ್ವಿದುಷೋಽವಿಕ್ರಿಯಾದಾತ್ಮನಃ . ನ ಹಿ ಅವಿಕ್ರಿಯಂ ಸ್ಥಾಣುಂ ವಿದಿತವತಃ ಕರ್ಮ ನ ಸಂಭವತಿ ಇತಿ ಚೇತ್, ನ . ವಿದುಷಃ ಆತ್ಮತ್ವಾತ್ . ನ ದೇಹಾದಿಸಂಘಾತಸ್ಯ ವಿದ್ವತ್ತಾ . ಅತಃ ಪಾರಿಶೇಷ್ಯಾತಸಂಹತ ಆತ್ಮಾ ವಿದ್ವಾನವಿಕ್ರಿಯಃ ಇತಿ ತಸ್ಯ ವಿದುಷಃ ಕರ್ಮಾಸಂಭವಾತಾಕ್ಷೇಪೋ ಯುಕ್ತಃ ಕಥಂ ಸ ಪುರುಷಃ ಇತಿ . ಯಥಾ ಬುದ್ಧ್ಯಾದ್ಯಾಹೃತಸ್ಯ ಶಬ್ದಾದ್ಯರ್ಥಸ್ಯ ಅವಿಕ್ರಿಯ ಏವ ಸನ್ ಬುದ್ಧಿವೃತ್ತ್ಯವಿವೇಕವಿಜ್ಞಾನೇನ ಅವಿದ್ಯಯಾ ಉಪಲಬ್ಧಾ ಆತ್ಮಾ ಕಲ್ಪ್ಯತೇ,
ಏವಮೇವ ಆತ್ಮಾನಾತ್ಮವಿವೇಕಜ್ಞಾನೇನ ಬುದ್ಧಿವೃತ್ತ್ಯಾ ವಿದ್ಯಾ ಅಸತ್ಯರೂಪಯೈವ ಪರಮಾರ್ಥತೋಽವಿಕ್ರಿಯ ಏವ ಆತ್ಮಾ ವಿದ್ವಾನುಚ್ಯತೇ . ವಿದುಷಃ ಕರ್ಮಾಸಂಭವವಚನಾತ್ಯಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಶಾಸ್ತ್ರೇಣ ವಿಧೀಯನ್ತೇ ತಾನಿ ಅವಿದುಷೋ ವಿಹಿತಾನಿ ಇತಿ ಭಗವತೋ ನಿಶ್ಚಯೋಽವಗಮ್ಯತೇ ..

ನನು ವಿದ್ಯಾಪಿ ಅವಿದುಷ ಏವ ವಿಧೀಯತೇ, ವಿದಿತವಿದ್ಯಸ್ಯ ಪಿಷ್ಟಪೇಷಣವತ್ವಿದ್ಯಾವಿಧಾನಾನರ್ಥಕ್ಯಾತ್ . ತತ್ರ ಅವಿದುಷಃ ಕರ್ಮಾಣಿ ವಿಧೀಯನ್ತೇ ನ ವಿದುಷಃ ಇತಿ ವಿಶೇಷೋ ನೋಪಪದ್ಯತೇ ಇತಿ ಚೇತ್, ನ . ಅನುಷ್ಠೇಯಸ್ಯ ಭಾವಾಭಾವವಿಶೇಷೋಪಪತ್ತೇಃ . ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿವಿಧ್ಯರ್ಥಜ್ಞಾನೋತ್ತರಕಾಲಮಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿಕರ್ಮ ಅನೇಕಸಾಧನೋಪಸಂಹಾರಪೂರ್ವಕಮನುಷ್ಠೇಯಂ ಕರ್ತಾ ಅಹಮ್, ಮಮ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯೇವಂ ಪ್ರಕಾರವಿಜ್ಞಾನವತೋಽವಿದುಷಃ ಯಥಾ ಅನುಷ್ಠೇಯಂ ಭವತಿ, ನ ತು ತಥಾ ನ ಜಾಯತೇ ಇತ್ಯಾದ್ಯಾತ್ಮಸ್ವರುಪವಿಧ್ಯರ್ಥಜ್ಞಾನೋತ್ತರಕಾಲಭಾವಿ ಕಿಂಚಿದನುಷ್ಠೇಯಂ ಭವತಿ . ಕಿನ್ತು ನಾಹಂ ಕರ್ತಾ, ನಾಹಂ ಭೋಕ್ತಾ ಇತ್ಯಾದ್ಯ್
ಆತ್ಮೈಕತ್ವಾಕರ್ತೃತ್ವಾದಿವಿಷಯಜ್ಞಾನಾತ್ನಾನ್ಯದುತ್ಪದ್ಯತೇ ಇತಿ ಏಷ ವಿಶೇಷ ಉಪಪದ್ಯತೇ . ಯಃ ಪುನಃ ಕರ್ತಾ ಅಹಮಿತಿ ವೇತ್ತಿ ಆತ್ಮಾನಮ್, ತಸ್ಯ ಮಮ ಇದಂ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತಿ ಅವಶ್ಯಂಭಾವಿನೀ ಬುದ್ಧಿಃ ಸ್ಯಾತ್ . ತದಪೇಕ್ಷಯಾ ಸೋಽಧಿಕ್ರಿಯತೇ ಇತಿ ತಂ ಪ್ರತಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಸಂಭವನ್ತಿ . ಸ ಚ ಅವಿದ್ವಾನುಭೌ ತೌ ನ ವಿಜಾನೀತಃ ಇತಿ ವಚನಾತ್ವಿಶೇಷಿತಸ್ಯ ಚ ವಿದುಷಃ ಕರ್ಮಾಕ್ಷೇಪವಚನಾತ್ಕಥಂ ಸ ಪುರುಷಃ ಇತಿ .
ತಸ್ಮಾತ್ವಿಶೇಷಿತಸ್ಯ ಅವಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮದರ್ಶಿನಃ ವಿದುಷಃ ಮುಮುಕ್ಷೋ ಚ ಸರ್ವಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸೇ ಏವ ಅಧಿಕಾರಃ . ಅತ ಏವ ಭಗವಾನ್ನಾರಾಯಣಃ ಸಾಂಖ್ಯಾನ್ ವಿದುಷೋಽವಿದುಷ ಚ ಕರ್ಮಿಣಃ ಪ್ರವಿಭಜ್ಯ ದ್ವೇ ನಿಷ್ಠೇ ಗ್ರಾಹಯತಿಜ್ಞಾನಯೋಗೇನ ಸಾಂಖ್ಯಾನಾಂ ಕರ್ಮಯೋಗೇನ ಯೋಗಿನಾಮಿತಿ . ತಥಾ ಚ ಪುತ್ರಾಯ ಆಹ ಭಗವಾನ್ ವ್ಯಾಸಃ ದ್ವಾವಿಮಾವಥ ಪನ್ಥಾನೌ [ಂಹಾಶಾ ೨೪೧.೬] ಇತ್ಯಾದಿ . ತಥಾ ಚ ಕ್ರಿಯಾಪಥಶ್ಚೈವ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪಶ್ಚಾತ್ಸಂನ್ಯಾಸಶ್ಚ ಇತಿ . ಏತಮೇವ ವಿಭಾಗಂ ಪುನಃ ಪುನರ್ದರ್ಶಯಿಷ್ಯತಿ ಭಗವಾನ್ ಅತತ್ತ್ವವಿತಹಂಕಾರವಿಮೂಢಾತ್ಮಾ ಕರ್ತಾಹಮಿತಿ ಮನ್ಯತೇ, ತತ್ತ್ವವಿತ್ತು, ನಾಹಂ ಕರೋಮಿ ಇತಿ . ತಥಾ ಚ ಸರ್ವಕರ್ಮಾಣಿ ಮನಸಾ ಸಂನ್ಯಸ್ಯಾಸ್ತೇ
ಇತ್ಯಾದಿ ..

ತತ್ರ ಕೇಚಿತ್ಪಣ್ಡಿತಂಮನ್ಯಾ ವದನ್ತಿ ಜನ್ಮಾದಿಷಡ್ಭಾವವಿಕ್ರಿಯಾರಹಿತೋಽವಿಕ್ರಿಯೋಽಕರ್ತಾ ಏಕೋಽಹಮಾತ್ಮಾ ಇತಿ ನ ಕಸ್ಯಚಿತ್ಜ್ಞಾನಮುತ್ಪದ್ಯತೇ, ಯಸ್ಮಿನ್ ಸತಿ ಸರ್ವಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸಃ ಉಪದಿಶ್ಯತೇ ಇತಿ . ತನ್ನ . ನ ಜಾಯತೇ ಇತ್ಯಾದಿ ಶಾಸ್ತ್ರೋಪದೇಶಾನರ್ಥಕ್ಯಪ್ರಸಙ್ಗಾತ್ . ಯಥಾ ಚ ಶಾಸ್ತ್ರೋಪದೇಶಸಾಮರ್ಥ್ಯಾತ್ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಾಸ್ತಿತ್ವವಿಜ್ಞಾನಂ ಕರ್ತುಶ್ಚ ದೇಹಾನ್ತರಸಂಬನ್ಧವಿಜ್ಞಾನಮುತ್ಪದ್ಯತೇ, ತಥಾ ಶಾಸ್ತ್ರಾತ್ತಸ್ಯೈವ ಆತ್ಮನೋಽವಿಕ್ರಿಯತ್ವಾಕರ್ತೃತ್ವೈಕತ್ವಾದಿವಿಜ್ಞಾನಂ ಕಸ್ಮಾತ್ನೋತ್ಪದ್ಯತೇ ಇತಿ ಪ್ರಷ್ಟವ್ಯಾಃ ತೇ . ಕರಣಾಗೋಚರತ್ವಾತಿತಿ ಚೇತ್, ನ . ಮನಸೈವಾನುದ್ರಷ್ಟವ್ಯಮ್ [ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೪.೪.೧೯] ಇತಿ ಶ್ರುತೇಃ . ಶಾಸ್ತ್ರಾಚಾರ್ಯೋಪದೇಶಶಮದಮಾದಿಸಂಸ್ಕೃತಂ ಮನ ಆತ್ಮದರ್ಶನೇ ಕರಣಮ್ . ತಥಾ ಚ ತದಧಿಗಮಾಯ ಅನುಮಾನೇ ಆಗಮೇ ಚ ಸತಿ ಜ್ಞಾನಂ ನೋತ್ಪದ್ಯತ ಇತಿ ಸಾಹಸಮಾತ್ರಮೇತತ್ . ಜ್ಞಾನಂ
ಚ ಉತ್ಪದ್ಯಮಾನಂ ತದ್ವಿಪರೀತಮಜ್ಞಾನಮವಶ್ಯಂ ಬಾಧತೇ ಇತ್ಯಭ್ಯುಪಗನ್ತವ್ಯಮ್ . ತಚ್ಚ ಅಜ್ಞಾನಂ ದರ್ಶಿತಂ ಹನ್ತಾ ಅಹಮ್, ಹತೋಽಸ್ಮಿ ಇತಿ ಉಭೌ ತೌ ನ ವಿಜಾನೀತ ಇತಿ . ಅತ್ರ ಚ ಆತ್ಮನಃ ಹನನಕ್ರಿಯಾಯಾಃ ಕರ್ತೃತ್ವಂ ಕರ್ಮತ್ವಂ ಹೇತುಕರ್ತೃತ್ವಂ ಚ ಅಜ್ಞಾನಕೃತಂ ದರ್ಶಿತಮ್ . ತಚ್ಚ ಸರ್ವಕ್ರಿಯಾಸ್ವಪಿ ಸಮಾನಂ ಕರ್ತೃತ್ವಾದೇಃ ಅವಿದ್ಯಾಕೃತತ್ವಮವಿಕ್ರಿಯತ್ವಾತಾತ್ಮನಃ . ವಿಕ್ರಿಯಾವಾನ್ ಹಿ ಕರ್ತಾ ಆತ್ಮನಃ ಕರ್ಮಭೂತಮನ್ಯಂ ಪ್ರಯೋಜಯತಿ ಕುರು ಇತಿ .
ತದೇತತವಿಶೇಷೇಣ ವಿದುಷಃ ಸರ್ವಕ್ರಿಯಾಸು ಕರ್ತೃತ್ವಂ ಹೇತುಕರ್ತೃತ್ವಂ ಚ ಪ್ರತಿಷೇಧತಿ ಭಗವಾನ್ ವಾಸುದೇವೋ ವಿದುಷಃ ಕರ್ಮಾಧಿಕಾರಾಭಾವಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಂ ವೇದಾವಿನಾಶಿನಂ, ಕಥಂ ಸ ಪುರುಷಃ ಇತ್ಯಾದಿನಾ . ಕ್ವ ಪುನಃ ವಿದುಷೋಽಧಿಕಾರ ಇತಿ ಏತದುಕ್ತಂ ಪೂರ್ವಮೇವ ಜ್ಞಾನಯೋಗೇನ ಸಾಂಖ್ಯಾನಾಮಿತಿ . ತಥಾ ಚ ಸರ್ವಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ ಸರ್ವಕರ್ಮಾಣಿ ಮನಸಾ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ..

ನನು ಮನಸಾ ಇತಿ ವಚನಾತ್ನ ವಾಚಿಕಾನಾಂ ಕಾಯಿಕಾನಾ ಚ ಸಂನ್ಯಾಸಃ ಇತಿ ಚೇತ್, ನ . ಸರ್ವಕರ್ಮಾಣಿ ಇತಿ ವಿಶೇಷಿತತ್ವಾತ್ . ಮಾನಸಾನಾಮೇವ ಸರ್ವಕರ್ಮಣಾಮಿತಿ ಚೇತ್, ನ . ಮನೋವ್ಯಾಪಾರಪೂರ್ವಕತ್ವಾದ್ವಾಕ್ಕಾಯವ್ಯಾಪಾರಾಣಾಂ ಮನೋವ್ಯಾಪಾರಾಭಾವೇ ತದನುಪಪತ್ತೇಃ . ಶಾಸ್ತ್ರೀಯಾಣಾಂ ವಾಕ್ಕಾಯಕರ್ಮಣಾಂ ಕಾರಣಾನಿ ಮಾನಸಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ವರ್ಜಯಿತ್ವಾ ಅನ್ಯಾನಿ ಸರ್ವಕರ್ಮಾಣಿ ಮನಸಾ ಸಂನ್ಯಸ್ಯೇದಿತಿ ಚೇತ್, ನ . ನೈವ ಕುರ್ವನ್ನ ಕಾರಯನಿತಿ ವಿಶೇಷಣಾತ್ . ಸರ್ವಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸೋಽಯಂ ಭಗವತಾ ಉಕ್ತಃ ಮರಿಷ್ಯತೋ ನ ಜೀವತ ಇತಿ ಚೇತ್, ನ . ನವದ್ವಾರೇ ಪುರೇ ದೇಹೀ ಆಸ್ತೇ ಇತಿ ವಿಶೇಣಾನುಪಪತ್ತೇಃ . ನ ಹಿ ಸರ್ವಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸೇನ ಮೃತಸ್ಯ ತದ್ದೇಹೇ ಆಸನಂ ಸಂಭವತಿ .
ಅಕುರ್ವತೋಽಕಾರಯತ ಚ ದೇಹೇ ಸಂನ್ಯಸ್ಯ ಇತಿ ಸಂಬನ್ಧೋ ನ ದೇಹೇ ಆಸ್ತೇ ಇತಿ ಚೇತ್, ನ . ಸರ್ವತ್ರ ಆತ್ಮನೋಽವಿಕ್ರಿಯತ್ವಾವಧಾರಣಾತ್ . ಆಸನಕ್ರಿಯಾಯಾಶ್ಚಾಧಿಕರಣಾಪೇಕ್ಷತ್ವಾತ್ . ತದನಪೇಕ್ಷತ್ವಾಚ್ಚ ಸಂನ್ಯಾಸಸ್ಯ . ಸಂಪೂರ್ವಸ್ತು ನ್ಯಾಸಶಬ್ದೋಽತ್ರ ತ್ಯಾಗಾರ್ಥಃ, ನ ನಿಕ್ಷೇಪಾರ್ಥಃ . ತಸ್ಮಾತ್ಗೀತಾಶಾಸ್ತ್ರೇ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವತಃ ಸಂನ್ಯಾಸ ಏವ ಅಧಿಕಾರೋ ನ ಕರ್ಮಣೀತಿ ತತ್ರ ತತ್ರ ಉಪರಿಷ್ಟಾತಾತ್ಮಜ್ಞಾನಪ್ರಕರಣೇ ದರ್ಶಯಿಷ್ಯಾಮಃ ..೨.೨೧..

==============================
ಪ್ರಕೃತಂ ತು ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ . ತತ್ರ ಆತ್ಮನೋಽವಿನಾಶಿತ್ವಂ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಮ್ . ತತ್ಕಿಮಿವೇತಿ, ಉಚ್ಯತೇ
ವಾಸಾಂಸಿ ಜೀರ್ಣಾನಿ ಯಥಾ ವಿಹಾಯ
ನವಾನಿ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ನರೋಽಪರಾಣಿ .
ತಥಾ ಶರೀರಾಣಿ ವಿಹಾಯ ಜೀರ್ಣಾನಿ
ಅನ್ಯಾನಿ ಸಂಯಾತಿ ನವಾನಿ ದೇಹೀ ..೨.೨೨..

ವಾಸಾಂಸಿ ವಸ್ತ್ರಾಣಿ ಜೀರ್ಣಾನಿ ದುರ್ಬಲತಾಂ ಗತಾನಿ ಯಥಾ ಲೋಕೇ ವಿಹಾಯ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ನವಾನಿ ಅಭಿನವಾನಿ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಉಪಾದತ್ತೇ ನರಃ ಪುರುಷೋಽಪರಾಣಿ ಅನ್ಯಾನಿ, ತಥಾ ತದ್ವದೇವ ಶರೀರಾಣಿ ವಿಹಾಯ ಜೀರ್ಣಾನಿ ಅನ್ಯಾನಿ ಸಂಯಾತಿ ಸಂಗಚ್ಛತಿ ನವಾನಿ ದೇಹೀ ಆತ್ಮಾ ಪುರುಷವತವಿಕ್ರಿಯ ಏವೇತ್ಯರ್ಥಃ ..೨.೨೨..

==============================
ಕಸ್ಮಾತವಿಕ್ರಿಯ ಏವೇತಿ, ಆಹ
ನೈನಂ ಛಿನ್ದನ್ತಿ ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ನೈನಂ ದಹತಿ ಪಾವಕಃ .
ನ ಚೈನಂ ಕ್ಲೇದಯನ್ತ್ಯಾಪೋ ನ ಶೋಷಯತಿ ಮಾರುತಃ ..೨.೨೩..

ಏನಂ ಪ್ರಕೃತಂ ದೇಹಿನಂ ನ ಛಿನ್ದನ್ತಿ ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ, ನಿರವಯವತ್ವಾತ್ನಾವಯವವಿಭಾಗಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ . ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ಅಸ್ಯಾದೀನಿ . ತಥಾ ನೈನಂ ದಹತಿ ಪಾವಕಃ, ಅಗ್ನಿರಪಿ ನ ಭಸ್ಮೀಕರೋತಿ . ತಥಾ ನ ಚೈನಂ ಕ್ಲೇದಯನ್ತಿ ಆಪಃ . ಅಪಾಂ ಹಿ ಸಾವಯವಸ್ಯ ವಸ್ತುನ ಆದ್ರೀಭಾವಕರಣೇನ ಅವಯವವಿಶ್ಲೇಷಾಪಾದನೇ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಮ್ . ತನ್ನ ನಿರವಯವೇ ಆತ್ಮನಿ ಸಂಭವತಿ . ತಥಾ ಸ್ನೇಹವತ್ದ್ರವ್ಯಂ ಸ್ನೇಹಶೋಷಣೇನ ನಾಶಯತಿ ವಾಯುಃ . ಏನಂ ತ್ವಾತ್ಮಾನಂ ನ ಶೋಷಯತಿ ಮಾರುತೋಽಪಿ ..೨.೨೩..

==============================
ಯತ ಏವಂ ತಸ್ಮಾತ್
ಅಚ್ಛೇದ್ಯೋಽಯಮದಾಹ್ಯೋಽಯಮಕ್ಲೇದ್ಯೋಽಶೋಷ್ಯ ಏವ ಚ .
ನಿತ್ಯಃ ಸರ್ವಗತಃ ಸ್ಥಾಣುರಚಲೋಽಯಂ ಸನಾತನಃ ..೨.೨೪..

ಯಸ್ಮಾತನ್ಯೋನ್ಯನಾಶಹೇತುಭೂತಾನಿ ಏನಮಾತ್ಮಾನಂ ನಾಶಯಿತುಂ ನೋತ್ಸಹನ್ತೇ ಅಸ್ಯಾದೀನಿ ತಸ್ಮಾತ್ನಿತ್ಯಃ . ನಿತ್ಯತ್ವಾತ್ಸರ್ವಗತಃ . ಸರ್ವಗತತ್ವಾತ್ಸ್ಥಾಣುರಿವ, ಸ್ಥಿರ ಇತ್ಯೇತತ್ . ಸ್ಥಿರತ್ವಾತಚಲೋಽಯಮಾತ್ಮಾ . ಅತಃ ಸನಾತನಶ್ಚಿರನ್ತನಃ, ನ ಕಾರಣಾತ್ಕುತಶ್ಚಿನ್ನಿಷ್ಪನ್ನಃ, ಅಭಿನವ ಇತ್ಯರ್ಥಃ .
ನೈತೇಷಾಂ ಲೋಕಾನಾಂ ಪೌನರುಕ್ತ್ಯಂ ಚೋದನೀಯಮ್, ಯತಃ ಏಕೇನೈವ ಲೋಕಾನಾತ್ಮನಃ ನಿತ್ಯತ್ವಮವಿಕ್ರಿಯತ್ವಂ ಚೋಕ್ತಂ ನ ಜಾಯತೇ ಮ್ರಿಯತೇ ವಾ ಇತ್ಯಾದಿನಾ . ತತ್ರ ಯದೇವ ಆತ್ಮವಿಷಯಂ ಕಿಂಚಿದುಚ್ಯತೇ, ತದೇತಸ್ಮಾತ್ಲೋಕಾರ್ಥಾನ್ನಾತಿರಿಚ್ಯತೇ . ಕಿಂಚಿಚ್ಛಬ್ದತಃ ಪುನರುಕ್ತಮ್, ಕಿಂಚಿದರ್ಥತಃ ಇತಿ . ದುರ್ಬೋಧತ್ವಾತಾತ್ಮವಸ್ತುನಃ ಪುನಃ ಪುನಃ ಪ್ರಸಙ್ಗಮಾಪಾದ್ಯ ಶಬ್ದಾನ್ತರೇಣ ತದೇವ ವಸ್ತು ನಿರೂಪಯತಿ ಭಗವಾನ್ ವಾಸುದೇವಃ ಕಥಂ ನು ನಾಮ ಸಂಸಾರಿಣಾಮಸಂಸಾರಿತ್ವಬುದ್ಧಿಗೋಚರತಾಮಾಪನ್ನಂ ಸತವ್ಯಕ್ತಂ ತತ್ತ್ವಂ ಸಂಸಾರನಿವೃತ್ತಯೇ ಸ್ಯಾತಿತಿ ..೨.೨೪..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಅವ್ಯಕ್ತೋಽಯಮಚಿನ್ತ್ಯೋಽಯಮವಿಕಾರ್ಯೋಽಯಮುಚ್ಯತೇ .
ತಸ್ಮಾದೇವಂ ವಿದಿತ್ವೈನಂ ನಾನುಶೋಚಿತುಮರ್ಹಸಿ ..೨.೨೫..

ಅವ್ಯಕ್ತಃ ಸರ್ವಕರಣಾವಿಷಯತ್ವಾತ್ನ ವ್ಯಜ್ಯತ ಇತಿ ಅವ್ಯಕ್ತೋಽಯಮಾತ್ಮಾ . ಅತಏವ ಅಚಿನ್ತ್ಯೋಽಯಮ್ . ಯದ್ಧಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಗೋಚರಸ್ತಚ್ಚಿನ್ತಾವಿಷಯತ್ವಮಾಪದ್ಯತೇ . ಅಯಂ ತ್ವಾತ್ಮಾ ಅನಿನ್ದ್ರಿಯಗೋಚರತ್ವಾತಚಿನ್ತ್ಯಃ . ಅತಏವ ಅವಿಕಾರ್ಯಃ, ಯಥಾ ಕ್ಷೀರಂ ದಧ್ಯಾತಞ್ಚನಾದಿನಾ ವಿಕಾರಿ ನ ತಥಾ ಅಯಮಾತ್ಮಾ . ನಿರವಯವತ್ವಾಚ್ಚಾವಿಕ್ರಿಯಃ . ನ ಹಿ ನಿರವಯವಂ ಕಿಂಚಿತ್ವಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕಂ ದೃಷ್ಟಾಮ್ . ಅವಿಕ್ರಿಯತ್ವಾತವಿಕಾರ್ಯೋಽಯಮಾತ್ಮಾ ಉಚ್ಯತೇ . ತಸ್ಮಾತೇವಂ ಯಥೋಕ್ತಪ್ರಕಾರೇಣ ಏನಮಾತ್ಮಾನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ತ್ವಂ ನ ಅನುಶೋಚಿತುಮರ್ಹಸಿ ಹನ್ತಾಹಮೇಷಾಮ್, ಮಯೈತೇ ಹನ್ಯನ್ತ ಇತಿ ..೨.೨೫..

==============================
ಆತ್ಮನೋಽನಿತ್ಯತ್ವಮಭ್ಯುಪಗಮ್ಯ ಇದಮುಚ್ಯತೇ
ಅಥ ಚೈನಂ ನಿತ್ಯಜಾತಂ ನಿತ್ಯಂ ವಾ ಮನ್ಯಸೇ ಮೃತಮ್ .
ತಥಾಪಿ ತ್ವಂ ಮಹಾಬಾಹೋ ನೈವಂ ಶೋಚಿತುಮರ್ಹಸಿ ..೨.೨೬..

ಅಥ ಚ ಇತಿ ಅಭ್ಯುಪಗಮಾರ್ಥಃ . ಏನಂ ಪ್ರಕೃತಮಾತ್ಮಾನಂ ನಿತ್ಯಜಾತಂ ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧಯಾ ಪ್ರತ್ಯನೇಕಶರೀರೋತ್ಪತ್ತಿ ಜಾತೋ ಜಾತ ಇತಿ ಮನ್ಯಸೇ . ತಥಾ ಪ್ರತಿತತ್ತದ್ವಿನಾಶಂ ನಿತ್ಯಂ ವಾ ಮನ್ಯಸೇ ಮೃತಂ ಮೃತೋ ಮೃತ ಇತಿ . ತಥಾಪಿ ತಥಾಭಾವೇಽಪ್ಯಾತ್ಮನಿ ತ್ವಂ ಮಹಾಬಾಹೋ, ನ ಏವಂ ಶೋಚಿತುಮರ್ಹಸಿ, ಜನ್ಮವತೋ ನಾಶೋ ನಾಶವತೋ ಜನ್ಮ ಚೇತ್ಯೇತಾವವಶ್ಯಂಭಾವಿನಾವಿತಿ ..೨.೨೬..

==============================
ತಥಾ ಚ ಸತಿ
ಜಾತಸ್ಯ ಹಿ ಧ್ರುವೋ ಮೃತ್ಯುರ್ಧ್ರುವಂ ಜನ್ಮ ಮೃತಸ್ಯ ಚ .
ತಸ್ಮಾದಪರಿಹಾರ್ಯೇಽರ್ಥೇ ನ ತ್ವಂ ಶೋಚಿತುಮರ್ಹಸಿ ..೨.೨೭..

ಜಾತಸ್ಯ ಹಿ ಲಬ್ಧಜನ್ಮನಃ ಧ್ರುವೋಽವ್ಯಭಿಚಾರೀ ಮೃತ್ಯುರ್ಮರಣಂ ಧ್ರುವ ಜನ್ಮ ಮೃತಸ್ಯ ಚ . ತಸ್ಮಾದಪರಿಹಾರ್ಯೋಽಯಂ ಜನ್ಮಮರಣಲಕ್ಷಣೋಽರ್ಥಃ . ತಸ್ಮಿನ್ನಪರಿಹಾರ್ಯೇಽರ್ಥೇ ನ ತ್ವಂ ಶೋಚಿತುಮರ್ಹಸಿ ..೨.೨೭..

==============================
ಕಾರ್ಯಕರಣಸಂಘಾತಾತ್ಮಕಾನ್ಯಪಿ ಭೂತಾನ್ಯುದ್ದಿಶ್ಯ ಶೋಕೋ ನ ಯುಕ್ತಃ ಕರ್ತುಮ್, ಯತಃ
ಅವ್ಯಕ್ತಾದೀನಿ ಭೂತಾನಿ ವ್ಯಕ್ತಮಧ್ಯಾನಿ ಭಾರತ .
ಅವ್ಯಕ್ತನಿಧನಾನ್ಯೇವ ತತ್ರ ಕಾ ಪರಿದೇವನಾ ..೨.೨೮..

ಅವ್ಯಕ್ತಾದೀನ್ಯವ್ಯಕ್ತಮದರ್ಶನಮನುಪಲಬ್ಧಿಃ ಆದಿರ್ಯೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಪುತ್ರಮಿತ್ರಾದಿಕಾರ್ಯಕರಣಸಂಘಾತಾತ್ಮಕಾನಾಂ ತಾನಿ ಅವ್ಯಕ್ತದೀನಿ ಭೂತಾನಿ ಪ್ರಾಗುತ್ಪತ್ತೇಃ, ಉತ್ಪನ್ನಾನಿ ಚ ಪ್ರಾಙ್ಮರಣಾತ್ವ್ಯಕ್ತಮಧ್ಯಾನಿ . ಅವ್ಯಕ್ತನಿಧನಾನ್ಯೇವ ಪುನರವ್ಯಕ್ತಮದರ್ಶನಂ ನಿಧನಂ ಮರಣಂ ಯೇಷಾಂ ತಾನಿ ಅವ್ಯಕ್ತನಿಧನಾನಿ . ಮರಣಾದೂರ್ಧ್ವಮಪ್ಯವ್ಯಕ್ತತಾಮೇವ ಪ್ರತಿಪದ್ಯನ್ತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್
ಅದರ್ಶನಾದಾಪತಿತಃ ಪುನಶ್ಚಾದರ್ಶನಂ ಗತಃ .
ನಾಸೌ ತವ ನ ತಸ್ಯ ತ್ವಂ ವೃಥಾ ಕಾ ಪರಿದೇವನಾ .. [ಂಹಾ. ಷ್ತ್ರೀ. ೨.೧೩] ಇತಿ .
ತತ್ರ ಕಾ ಪರಿದೇವನಾ ಕೋ ವಾ ಪ್ರಲಾಪೋಽದೃಷ್ಟದೃಷ್ಟಪ್ರನಷ್ಟಭ್ರಾನ್ತಿಭೂತೇಷು ಭೂತೇಷ್ವಿತ್ಯರ್ಥಃ ..೨.೨೮..

==============================
ದುರ್ವಿಜ್ಞೇಯೋಽಥಂ ಪ್ರಕೃತ ಆತ್ಮಾ . ಕಿಂ ತ್ವಾಮೇವೈಕಮುಪಾಲಭೇ ಸಾಧಾರಣೇ ಭ್ರಾನ್ತಿನಿಮಿತ್ತೇ . ಕಥಂ ದುರ್ವಿಜ್ಞೇಯೋಽಯಮಾತ್ಮಾ ಇತ್ಯತ ಆಹ
ಆಶ್ಚರ್ಯವತ್ಪಶ್ಯತಿ ಕಶ್ಚಿದೇನಮ್
ಆಶ್ಚರ್ಯವದ್ವದತಿ ತಥೈವ ಚಾನ್ಯಃ .
ಆಶ್ಚರ್ಯವಚ್ಚೈನಮನ್ಯಃ ಶೃಣೋತಿ
ಶ್ರುತ್ವಾಪ್ಯೇನಂ ವೇದ ನ ಚೈವ ಕಶ್ಚಿತ್ ..೨.೨೯..

ಆಶ್ಚರ್ಯವತಾಶ್ಚರ್ಯಮದೃಷ್ಟಪೂರ್ವಮದ್ಭುತಮಕಸ್ಮಾದ್ದೃಶ್ಯಮಾನಂ ತೇನ ತುಲ್ಯಮಾಶ್ಚರ್ಯವತಾಶ್ಚರ್ಯಮಿವ ಏನಮಾತ್ಮಾನಂ ಪಶ್ಯತಿ ಕಶ್ಚಿತ್ . ಆಶ್ಚರ್ಯವದೇನಂ ವದತಿ ತಥೈವ ಚಾನ್ಯಃ . ಆಶ್ಚರ್ಯವಚ್ಚ ಏನಮನ್ಯಃ ಸೃಣೋತಿ . ಶ್ರುತ್ವಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಉಕ್ತ್ವಾಪಿ ಏನಮಾತ್ಮಾನಂ ವೇದ ನ ಚೈವ ಕಶ್ಚಿತ್ . ಅಥವಾ ಯೋಽಯಮಾತ್ಮಾನಂ ಪಶ್ಯತಿ ಸ ಆಶ್ಚರ್ಯತುಲ್ಯಃ, ಯೋ ವದತಿ ಯ ಚ ಸೃಣೋತಿ ಸೋಽನೇಕಸಹಸ್ರೇಷು ಕಶ್ಚಿದೇವ ಭವತಿ . ಅತೋ ದುರ್ಬೋಧ ಆತ್ಮಾ ಇತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ ..೨.೨೯..

==============================
ಅಥೇದಾನೀಂ ಪ್ರಕರಣಾರ್ಥಮುಪಸಂಹರನ್ ಬ್ರೂತೇ
ದೇಹೀ ನಿತ್ಯಮವಧ್ಯೋಽಯಂ ದೇಹೇ ಸರ್ವಸ್ಯ ಭಾರತ .
ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ನ ತ್ವಂ ಶೋಚಿತುಮರ್ಹಸಿ ..೨.೩೦..

ದೇಹೀ ಶರೀರೀ ನಿತ್ಯಂ ಸರ್ವದಾ ಸರ್ವಾವಸ್ಥಾಸು ಅವಧ್ಯಃ ನಿರವಯವತ್ವಾನ್ನಿತ್ಯತ್ವಾಚ್ಚ . ತತ್ರ ಅವಧ್ಯೋಽಯಂ ದೇಹೇ ಶರೀರೇ ಸರ್ವಸ್ಯ ಸರ್ವಗತತ್ವಾತ್ಸ್ಥಾವರಾದಿಷು ಸ್ಥಿತೋಽಪಿ ಸರ್ವಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಜಾತಸ್ಯ ದೇಹೇ ವಧ್ಯಮಾನೇಽಪ್ಯಯಂ ದೇಹೀ ನ ವಧ್ಯೋ ಯಸ್ಮಾತ್, ತಸ್ಮಾದ್ಭೀಷ್ಮಾದೀನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಉದ್ದಿಶ್ಯ ನ ತ್ವಂ ಶೋಚಿತುಮರ್ಹಸಿ ..೨.೩೦..

==============================
ಇಹ ಪರಮಾರ್ಥತತ್ತ್ವಾಪೇಕ್ಷಾಯಾಂ ಶೋಕೋ ಮೋಹೋ ವಾ ನ ಸಂಭವತೀತ್ಯುಕ್ತಮ್ . ನ ಕೇವಲಂ ಪರಮಾರ್ಥತತ್ತ್ವಾಪೇಕ್ಷಾಯಾಮೇವ, ಕಿಂ ತು
ಸ್ವಧರ್ಮಮಪಿ ಚಾವೇಕ್ಷ್ಯ ನ ವಿಕಮ್ಪಿತುಮರ್ಹಸಿ .
ಧರ್ಮ್ಯಾದ್ಧಿ ಯುದ್ಧಾಚ್ಛ್ರೇಯೋಽನ್ಯತ್ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯ ನ ವಿದ್ಯತೇ ..೨.೩೧..

ಸ್ವಧರ್ಮಮಪಿ ಸ್ವೋ ಧರ್ಮಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯ ಯುದ್ಧಂ ತಮಪಿ ಅವೇಕ್ಷ್ಯ ತ್ವಂ ನ ವಿಕಮ್ಪಿತುಂ ಪ್ರಚಲಿತುಂ ನಾರ್ಹಸಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯ ಸ್ವಾಭಾವಿಕಾದ್ಧರ್ಮಾದಾತ್ಮಸ್ವಾಭಾವ್ಯಾದಿತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ . ತಚ್ಚ ಯುದ್ಧಂ ಪೃಥಿವೀಜಯದ್ವಾರೇಣ ಧರ್ಮಾರ್ಥಂ ಪ್ರಜಾರಕ್ಷಣಾರ್ಥಂ ಚೇತಿ ಧರ್ಮಾದನಪೇತಂ ಪರಂ ಧರ್ಮ್ಯಮ್ . ತಸ್ಮಾದ್ಧರ್ಮ್ಯಾದ್ಯುದ್ಧಾಚ್ಛ್ರೇಯೋಽನ್ಯತ್ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯ ನ ವಿದ್ಯತೇ ಹಿ ಯಸ್ಮಾತ್ ..೨.೩೧..

==============================
ಕುತಶ್ಚ ತತ್ಯುದ್ಧಂ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತಿ, ಉಚ್ಯತೇ
ಯದೃಚ್ಛಯಾ ಚೋಪಪನ್ನಂ ಸ್ವರ್ಗದ್ವಾರಮಪಾವೃತಮ್ .
ಸುಖಿನಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಃ ಪಾರ್ಥ ಲಭನ್ತೇ ಯುದ್ಧಮೀದೃಶಮ್ ..೨.೩೨..

ಯದೃಚ್ಛಯಾ ಚ ಅಪ್ರಾರ್ಥಿತತಯಾ ಉಪಪನ್ನಮಾಗತಂ ಸ್ವರ್ಗದ್ವಾರಮಪಾವೃತಮುದ್ಘಾಟಿತಂ ಯ ಏತದೀದೃಶಂ ಯುದ್ಧಂ ಲಭನ್ತೇ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಃ ಹೇ ಪಾರ್ಥ, ಕಿಂ ನ ಸುಖಿನಸ್ತೇ ? ..೨.೩೨..

==============================
ಏತಂ ಕರ್ತವ್ಯತಾಪ್ರಾಪ್ತಮಪಿ
ಅಥ ಚೇತ್ತ್ವಮಿಮಂ ಧರ್ಮ್ಯಂ ಸಂಗ್ರಾಮಂ ನ ಕರಿಷ್ಯಸಿ .
ತತಃ ಸ್ವಧರ್ಮಂ ಕೀರ್ತಿಂ ಚ ಹಿತ್ವಾ ಪಾಪಮವಾಪ್ಸ್ಯಸಿ ..೨.೩೩..

ಅಥ ಚೇತ್ತ್ವಮಿಮಂ ಧರ್ಮ್ಯಂ ಧರ್ಮಾದನಪೇತಂ ವಿಹಿತಂ ಸಂಗ್ರಾಮಂ ಯುದ್ಧಂ ನ ಕರಿಷ್ಯಸಿ ಚೇತ್, ತತಃ ತದಕರಣಾತ್ಸ್ವಧರ್ಮಂ ಕೀರ್ತಿಂ ಚ ಮಹಾದೇವಾದಿಸಮಾಗಮನಿಮಿತ್ತಾಂ ಹಿತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ಪಾಪಮವಾಪ್ಸ್ಯಸಿ ..೨.೩೩..

==============================
ನ ಕೇವಲಂ ಸ್ವಧರ್ಮಕೀರ್ತಿಪರಿತ್ಯಾಗಃ
ಅಕೀರ್ತಿಂ ಚಾಪಿ ಭೂತಾನಿ ಕಥಯಿಷ್ಯನ್ತಿ ತೇಽವ್ಯಯಾಮ್ .
ಸಂಭಾವಿತಸ್ಯ ಚಾಕೀರ್ತಿರ್ಮರಣಾದತಿರಿಚ್ಯತೇ ..೨.೩೪..

ಅಕೀರ್ತಿಂ ಚಾಪಿ ಯುದ್ಧಾ ಭೂತಾನಿ ಕಥಯಿಷ್ಯನ್ತಿ ತೇ ತವ ಅವ್ಯಯಾಂ ದೀರ್ಘಕಾಲಾಮ್ . ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಶೂರ ಇತ್ಯೇವಮಾದಿಭಿಃ ಗುಣೈಃ ಸಂಭಾವಿತಸ್ಯ ಚ ಅಕೀರ್ತಿಃ ಮರಣಾತತಿರಿಚ್ಯತೇ, ಸಂಭಾವಿತಸ್ಯ ಚ ಅಕೀರ್ತೇಃ ವರಂ ಮರಣಮಿತ್ಯರ್ಥಃ ..೨.೩೪..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಭಯಾದ್ರಣಾದುಪರತಂ ಮಂಸ್ಯನ್ತೇ ತ್ವಾಂ ಮಹಾರಥಾಃ .
ಯೇಷಾಂ ಚ ತ್ವಂ ಬಹುಮತೋ ಭೂತ್ವಾ ಯಾಸ್ಯಸಿ ಲಾಘವಮ್ ..೨.೩೫..

ಭಯಾತ್ಕರ್ಣಾದಿಭ್ಯಃ ರಣಾತ್ಯುದ್ಧಾತುಪರತಂ ನಿವೃತ್ತಂ ಮಂಸ್ಯನ್ತೇ ಚಿನ್ತಯಿಷ್ಯನ್ತಿ ನ ಕೃಪಯೇತಿ ತ್ವಾಂ ಮಹಾರಥಾಃ ದುರ್ಯೋಧನಪ್ರಭೃತಯಃ . ಯೇಷಾಂ ಚ ತ್ವಂ ದುರ್ಯೋಧನಾದೀನಾಂ ಬಹುಮತೋ ಬಹುಭಿರ್ಗುಣೈರ್ಯುಕ್ತಃ ಇತ್ಯೇವಂ ಮತಃ ಬಹುಮತೋ ಭೂತ್ವಾ ಪುನರ್ಯಾಸ್ಯಸಿ ಲಾಘವಂ ಲಘುಭಾವಮ್ ..೨.೩೫..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಅವಾಚ್ಯವಾದಾಂಶ್ಚ ಬಹೂನ್ ವದಿಷ್ಯನ್ತಿ ತವಾಹಿತಾಃ .
ನಿನ್ದನ್ತಸ್ತವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಂ ತತೋ ದುಃಖತರಂ ನು ಕಿಮ್ ..೨.೩೬..

ಅವಾಚ್ಯವಾದಾನವಕ್ತವ್ಯವಾದಾಂಶ್ಚ ಬಹೂನನೇಕಪ್ರಕಾರಾನ್ ವದಿಷ್ಯನ್ತಿ ತವಾಹಿತಾಃ ಶತ್ರವಃ ನಿನ್ದನ್ತಃ ಕುತ್ಸಯನ್ತಃ ತವ ತ್ವದೀಯಂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಂ ನಿವಾತಕವಚಾದಿಯುದ್ಧನಿಮಿತ್ತಮ್ . ತತಸ್ತಸ್ಮಾತ್ನಿನ್ದಾಪ್ರಾಪ್ತೇರ್ದುಃಖಾತ್ದುಃಖತರಂ ನು ಕಿಮ್ ? ತತಃ ಕಷ್ಟತರಂ ದುಃಖಂ ನಾಸ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ ..೨.೩೬..

==============================
ಯುರಾ ಪುನಃ ಕ್ರಿಯಮಾಣೇ ಕರ್ಣಾದಿಭಿಃ
ಹತೋ ವಾ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಸಿ ಸ್ವರ್ಗಂ ಜಿತ್ವಾ ವಾ ಭೋಕ್ಷ್ಯಸೇ ಮಹೀಮ್ .
ತಸ್ಮಾದುತ್ತಿಷ್ಠ ಕೌನ್ತೇಯ ಯುದ್ಧಾಯ ಕೃತನಿಶ್ಚಯಃ ..೨.೩೭..

ಹತೋ ವಾ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಸಿ ಸ್ವರ್ಗಮ್, ಹತಃ ಸನ್ ಸ್ವರ್ಗಂ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಸಿ . ಜಿತ್ವಾ ವಾ ಕರ್ಣಾದೀನ್ ಶೂರಾನ್ ಭೋಕ್ಷ್ಯಸೇ ಮಹೀಮ್ . ಉಭಯಥಾಪಿ ತವ ಲಾಭ ಏವೇತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ . ಯತ ಏವಂ ತಸ್ಮಾತುತ್ತಿಷ್ಠ ಕೌನ್ತೇಯ ಯುದ್ಧಾಯ ಕೃತಾನಿ ಚ ಯಃ ಜೇಷ್ಯಾಮಿ ಶತ್ರೂನ್, ಮರಿಷ್ಯಾಮಿ ವಾ ಇತಿ ನಿಶ್ಚಯಂ ಕೃತ್ವೇತ್ಯರ್ಥಃ ..೨.೩೭..

==============================
ತತ್ರ ಯುದ್ಧಂ ಸ್ವಧರ್ಮ ಇತ್ಯೇವಂ ಯುಧ್ಯಮಾನಸ್ಯೋಪದೇಶಮಿಮಂ ಸೃಣು
ಸುಖದುಃಖೇ ಸಮೇ ಕೃತ್ವಾ ಲಾಭಾಲಾಭೌ ಜಯಾಜಯೌ .
ತತೋ ಯುದ್ಧಾಯ ಯುಜ್ಯಸ್ವ ನೈವಂ ಪಾಪಮವಾಪ್ಸ್ಯಸಿ ..೨.೩೮..

ಸುಖದುಃಖೇ ಸಮೇ ತುಲ್ಯೇ ಕೃತ್ವಾ, ರಾಗದ್ವೇಷಾವಪ್ಯಕೃತ್ವೇತ್ಯೇತತ್ . ತಥಾ ಲಾಭಾಲಾಭೌ ಜಯಾಜಯೌ ಚ ಸಮೌ ಕೃತ್ವಾ ತತೋ ಯುದ್ಧಾಯ ಯುಜ್ಯಸ್ವ ಘಟಾಸ್ವ . ನ ಏವಂ ಯುದ್ಧಂ ಕುರ್ವನ್ ಪಾಪಮವಾಪ್ಸ್ಯಸಿ . ಇತ್ಯೇಷ ಉಪದೇಶಃ ಪ್ರಾಸಙ್ಗಿಕಃ ..೨.೩೮..

==============================
ಶೋಕಮೋಹಾಪನಯನಾಯ ಲೌಕಿಕೋ ನ್ಯಾಯಃ ಸ್ವಧರ್ಮಮಪಿ ಚಾವೇಕ್ಷ್ಯ ಇತ್ಯಾದ್ಯೈಃ ಲೋಕೈರುಕ್ತಃ, ನ ತು ತಾತ್ಪರ್ಯೇಣ . ಪರಮಾರ್ಥದರ್ಶನಮಿಹ ಪ್ರಕೃತಮ್ . ತಚ್ಚೋಕ್ತಮುಪಸಂಹ್ರಿಯತೇ ಏಷಾ ತೇಽಭಿಹಿತಾ ಇತಿ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಷಯವಿಭಾಗಪ್ರದರ್ಶನಾಯ . ಇಹ ಹಿ ಪ್ರದರ್ಶಿತೇ ಪುನಃ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಷಯವಿಭಾಗೇ ಉಪರಿಷ್ಟಾತ್ಜ್ಞಾನಯೋಗೇನ ಸಾಂಖ್ಯಾನಾಂ ಕರ್ಮಯೋಗೇನ ಯೋಗಿನಾಮಿತಿ ನಿಷ್ಠಾದ್ವಯವಿಷಯಂ ಶಾಸ್ತ್ರಂ ಸುಖಂ ಪ್ರವರ್ತಿಷ್ಯತೇ, ಶ್ರೋತಾರಶ್ಚ ವಿಷಯವಿಭಾಗೇನ ಸುಖಂ ಗ್ರಹೀಷ್ಯನ್ತಿ ಇತ್ಯತ ಆಹ
ಏಷಾ ತೇಽಭಿಹಿತಾ ಸಾಂಖ್ಯೇ ಬುದ್ಧಿರ್ಯೋಗೇ ತ್ವಿಮಾಂ ಶೃಣು .
ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಯುಕ್ತೋ ಯಯಾ ಪಾರ್ಥ ಕರ್ಮಬನ್ಧಂ ಪ್ರಹಾಸ್ಯಸಿ ..೨.೩೯..

ಏಷಾ ತೇ ತುಭ್ಯಮಭಿಹಿತಾ ಉಕ್ತಾ ಸಾಂಖ್ಯೇ ಪರಮಾರ್ಥವಸ್ತುವಿವೇಕವಿಷಯೇ ಬುದ್ಧಿರ್ಜ್ಞಾನಂ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಶೋಕಮೋಹಾದಿಸಂಸಾರಹೇತುದೋಷನಿವೃತ್ತಿಕಾರಣಮ್ . ಯೋಗೇ ತು ತತ್ಪ್ರಾಪ್ತ್ಯುಪಾಯೇ ನಿಃಸಙ್ಗತಯಾ ದ್ವನ್ದ್ವಪ್ರಹಾಣಪೂರ್ವಕಮೀಶ್ವರಾರಾಧನಾರ್ಥೇ ಕರ್ಮಯೋಗೇ ಕರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನೇ ಸಮಾಧಿಯೋಗೇ ಚೇಮಾಮನನ್ತರಮೇವೋಚ್ಯಮಾನಾಂ ಬುದ್ಧಿಂ ಶೃಣು . ತಾಂ ಚ ಬುದ್ಧಿಂ ಸ್ತೌತಿ ಪ್ರರೋಚನಾರ್ಥಮ್ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಯಯಾ ಯೋಗವಿಷಯಯಾ ಯುಕ್ತಃ . ಹೇ ಪಾರ್ಥ, ಕರ್ಮಬನ್ಧಂ ಕರ್ಮೈವ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಾಖ್ಯೋ ಬನ್ಧಃ ಕರ್ಮಬನ್ಧಸ್ತಂ ಪ್ರಹಾಸ್ಯಸಿ ಈಶ್ವರಪ್ರಸಾದನಿಮಿತ್ತಜ್ಞಾನಪ್ರಾಪ್ತೇರಿತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ ..೨.೩೯..

==============================
ಕಿಂ ಚಾನ್ಯತ್
ನೇಹಾಭಿಕ್ರಮನಾಶೋಽಸ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯವಾಯೋ ನ ವಿದ್ಯತೇ .
ಸ್ವಲ್ಪಮಪ್ಯಸ್ಯ ಧರ್ಮಸ್ಯ ತ್ರಾಯತೇ ಮಹತೋ ಭಯಾತ್ ..೨.೪೦..

ನೇಹ ಮೋಕ್ಷಮಾರ್ಗೇ ಕರ್ಮಯೋಗೇ ಅಭಿಕ್ರಮನಾಶೋಽಭಿಕ್ರಮಣಮಭಿಕ್ರಮಃ ಪ್ರಾರಮ್ಭಸ್ತಸ್ಯ ನಾಶೋ ನಾಸ್ತಿ ಯಥಾ ಕೃಷ್ಯಾದೇಃ . ಯೋಗವಿಷಯೇ ಪ್ರಾರಮ್ಭಸ್ಯ ನ ಅನೈಕಾನ್ತಿಕಫಲತ್ವಮಿತ್ಯರ್ಥಃ . ಕಿಂ ಚ ನಾಪಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾವತ್ಪ್ರತ್ಯವಾಯೋ ವಿದ್ಯತೇ ಭವತಿ . ಕಿಂ ತು ಸ್ವಲ್ಪಮಪಿ ಅಸ್ಯ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಯೋಗಧರ್ಮಸ್ಯ ಅನುಷ್ಠಿತಂ ತ್ರಾಯತೇ ರಕ್ಷತಿ ಮಹತಃ ಭಯಾತ್ಸಂಸಾರಭಯಾತ್ಜನ್ಮಮರಣಾದಿಲಕ್ಷಣಾತ್ ..೨.೪೦..

==============================
ಯೇಯಂ ಸಾಂಖ್ಯೇ ಬುದ್ಧಿರುಕ್ತಾ ಯೋಗೇ ಚ, ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಕ್ಷಣಾ ಸಾ
ವ್ಯವಸಾಯಾತ್ಮಿಕಾ ಬುದ್ಧಿರೇಕೇಹ ಕುರುನನ್ದನ .
ಬಹುಶಾಖಾ ಹ್ಯನನ್ತಾಶ್ಚ ಬುದ್ಧಯೋಽವ್ಯವಸಾಯಿನಾಮ್ ..೨.೪೧..

ವ್ಯವಸಾಯಾತ್ಮಿಕಾ ನಿಶ್ಚಯಸ್ವಭಾವಾ ಏಕಾ ಏವ ಬುದ್ಧಿರಿತರವಿಪರೀತಬುದ್ಧಿಶಾಖಾಭೇದಸ್ಯ ವಾಧಿಕಾ, ಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರಮಾಣಜನಿತತ್ವಾತ್, ಇಹ ಶ್ರೇಯೋಮಾರ್ಗೇ . ಹೇ ಕುರುನನ್ದನ ! ಯಾಃ ಪುನರಿತರಾ ವಿಪರೀತಬುದ್ಧಯಃ, ಯಾಸಾಂ ಶಾಖಾಭೇದಪ್ರಚಾರವಶಾತನನ್ತೋಽಪಾರೋಽನುಪರತಃ
ಸಂಸಾರೋ ನಿತ್ಯಪ್ರತತೋ ವಿಸ್ತೀರ್ಣೋ ಭವತಿ, ಪ್ರಮಾಣಜನಿತವಿವೇಕಬುದ್ಧಿನಿಮಿತ್ತವಶಾಚ್ಚ ಉಪರತಾಸ್ವನನ್ತಭೇದಬುದ್ಧಿಷು ಸಂಸಾರೋಽಪ್ಯುಪರಮತೇ ತಾ ಬುದ್ಧಯೋ ಬಹುಶಾಖಾಃ ಬಹ್ವ್ವಯಃ ಶಾಖಾಃ ಯಾಸಾಂ ತಾಃ ಬಹುಶಾಖಾಃ, ಬಹುಭೇದಾ ಇತ್ಯೇತತ್ . ಪ್ರತಿಶಾಖಾಭೇದೇನ ಹ್ಯನನ್ತಾ ಚ ಬುದ್ಧಯಃ . ಕೇಷಾಮ್ ? ಅವ್ಯವಸಾಯಿನಾಂ ಪ್ರಮಾಣಜನಿತವಿವೇಕಬುದ್ಧಿರಹಿತಾನಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ ..೨.೪೧..

==============================
ಯೇಷಾಂ ವ್ಯವಸಾಯಾತ್ಮಿಕಾ ಬುದ್ಧಿರ್ನಾಸ್ತಿ ತೇ
ಯಾಮಿಮಾಂ ಪುಷ್ಪಿತಾಂ ವಾಚಂ ಪ್ರವದನ್ತ್ಯವಿಪಶ್ಚಿತಃ .
ವೇದವಾದರತಾಃ ಪಾರ್ಥ ನಾನ್ಯದಸ್ತೀತಿ ವಾದಿನಃ ..೨.೪೨..

ಯಾಮಿಮಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾಂ ಪುಷ್ಪಿತಾಂ ಪುಷ್ಪಿತ ಇವ ವೃಕ್ಷಃ ಶೋಭಮಾನಾಂ ಶ್ರೂಯಮಾಣರಮಣೀಯಾಂ ವಾಚಂ ವಾಕ್ಯಲಕ್ಷಣಾಂ ಪ್ರವದನ್ತಿ . ಕೇ ? ಅವಿಪಶ್ಚಿತೋಽಮೇಧಸೋಽವಿವೇಕಿನ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ವೇದವಾದರತಾಃ ಬಹ್ವ್ಯರ್ಥವಾದಫಲಸಾಧನಪ್ರಕಾಶಕೇಷು ವೇದವಾಕ್ಯೇಷು ರತಾಃ ಹೇ ಪಾರ್ಥ, ನ ಅನ್ಯತ್ಸ್ವರ್ಗಪ್ರಾಪ್ತ್ಯಾದಿಫಲಸಾಧನೇಭ್ಯಃ ಕರ್ಮಭ್ಯೋಽಸ್ತಿ ಇತ್ಯೇವಂ ವಾದಿನಃ ವದನಶೀಲಾಃ ..೨.೪೨..

==============================
ತೇ ಚ
ಕಾಮಾತ್ಮಾನಃ ಸ್ವರ್ಗಪರಾ ಜನ್ಮಕರ್ಮಫಲಪ್ರದಾಮ್ .
ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷಬಹುಲಾಂ ಭೋಗೈಶ್ವರ್ಯಗತಿಂ ಪ್ರತಿ ..೨.೪೩..

ಕಾಮಾತ್ಮಾನಃ ಕಾಮಸ್ವಭಾವಾಃ, ಕಾಮಪರಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಸ್ವರ್ಗಪರಾಃ ಸ್ವರ್ಗಃ ಪರಃ ಪುರುಷಾರ್ಥಃ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಸ್ವರ್ಗಪರಾಃ ಸ್ವರ್ಗಪ್ರಧಾನಾಃ . ಜನ್ಮಕರ್ಮಫಲಪ್ರದಾಂ ಕರ್ಮಣಃ ಫಲಂ ಕರ್ಮಫಲಂ ಜನ್ಮೈವ ಕರ್ಮಫಲಂ ಜನ್ಮಕರ್ಮಫಲಂ ತತ್ಪ್ರದದಾತೀತಿ ಜನ್ಮಕರ್ಮಫಲಪ್ರದಾ, ತಾಂ ವಾಚಮ್ . ಪ್ರವದನ್ತಿ ಇತ್ಯನುಷಜ್ಯತೇ . ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷಬಹುಲಾಂ ಕ್ರಿಯಾಣಾಂ ವಿಶೇಷಾಃ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷಾಃ ತೇ ಬಹುಲಾ ಯಸ್ಯಾಂ ವಾಚಿ ತಾಂ ಸ್ವರ್ಗಪಶುಪುತ್ರಾದ್ಯರ್ಥಾಃ ಯಯಾ ವಾಚಾ ಬಾಹುಲ್ಯೇನ ಪ್ರಕಾಶ್ಯನ್ತೇ . ಭೋಗೈಶ್ವರ್ಯಗತಿಂ
ಪ್ರತಿ ಭೋಗಶ್ಚ ಐಶ್ವರ್ಯಂ ಚ ಭೋಗೈಶ್ವರ್ಯೇ, ತಯೋರ್ಗತಿಃ ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ ಭೋಗೈಶ್ವರ್ಯಗತಿಃ, ತಾಂ ಪ್ರತಿ ಸಾಧನಭೂತಾಃ ಯೇ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷಾಃ ತದ್ಬಹುಲಾಂ ತಾಂ ವಾಚಂ ಪ್ರವದನ್ತಃ ಮೂಢಾಃ ಸಂಸಾರೇ ಪರಿವರ್ತನ್ತೇ ಇತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ ..೨.೪೩..

==============================
ತೇಷಾಂ ಚ
ಭೋಗೈಶ್ವರ್ಯಪ್ರಸಕ್ತಾನಾಂ ತಯಾಪಹೃತಚೇತಸಾಮ್ .
ವ್ಯವಸಾಯಾತ್ಮಿಕಾ ಬುದ್ಧಿಃ ಸಮಾಧೌ ನ ವಿಧೀಯತೇ ..೨.೪೪..

ಭೋಗೈಶ್ವರ್ಯಪ್ರಸಕ್ತಾನಾಂ ಭೋಗಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ ಚೈಶ್ವರ್ಯಂ ಚ ಇತಿ ಭೋಗೈಶ್ವರ್ಯಯೋರೇವ ಪ್ರಣಯವತಾಂ ತದಾತ್ಮಭೂತಾನಾಮ್ . ತಯಾ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷಬಹುಲಯಾ ವಾಚಾ ಅಪಹೃತಚೇತಸಾಮಾಚ್ಛಾದಿತವಿವೇಕಪ್ರಜ್ಞಾನಾಂ ವ್ಯವಸಾಯಾತ್ಮಿಕಾ ಸಾಂಖ್ಯೇ ಯೋಗೇ ವಾ ಬುದ್ಧಿಃ ಸಮಾಧೌ ಸಮಾಧೀಯತೇ ಅಸ್ಮಿನ್ ಪುರುಷೋಪಭೋಗಾಯ ಸರ್ವಮಿತಿ ಸಮಾಧಿಃ ಅನ್ತಃಕರಣಂ ಬುದ್ಧಿಃ ತಸ್ಮಿನ್ ಸಮಾಧೌ, ನ ವಿಧೀಯತೇ ನ ಭವತಿ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೨.೪೪..

==============================
ಯ ಏವಂ ವಿವೇಕಬುದ್ಧಿರಹಿತಾಃ ತೇಷಾಂ ಕಾಮಾತ್ಮನಾಂ ಯತ್ಫಲಂ ತದಾಹ
ತ್ರೈಗುಣ್ಯವಿಷಯಾ ವೇದಾ ನಿಸ್ತ್ರೈಗುಣ್ಯೋ ಭವಾರ್ಜುನ .
ನಿರ್ದ್ವನ್ದ್ವೋ ನಿತ್ಯಸತ್ತ್ವಸ್ಥೋ ನಿರ್ಯೋಗಕ್ಷೇಮ ಆತ್ಮವಾನ್ ..೨.೪೫..

ತ್ರೈಗುಣ್ಯವಿಷಯಾಃ ತ್ರೈಗುಣ್ಯಂ ಸಂಸಾರೋ ವಿಷಯಃ ಪ್ರಕಾಶಯಿತವ್ಯಃ ಯೇಷಾಂ ತೇ ವೇದಾಃ ತ್ರೈಗುಣ್ಯವಿಷಯಾಃ . ತ್ವಂ ತು ನಿಸ್ತ್ರೈಗುಣ್ಯೋ ಭವ ಅರ್ಜುನ, ನಿಷ್ಕಾಮೋ ಭವ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ನಿರ್ದ್ವನ್ದ್ವಃ ಸುಖದುಃಖಹೇತೂ ಸಪ್ರತಿಪಕ್ಷೌ ಪದಾರ್ಥೌ ದ್ವನ್ದ್ವಶಬ್ದವಾಚ್ಯೌ . ತತಃ ನಿರ್ಗತಃ ನಿರ್ದ್ವನ್ದ್ವೋ ಭವ . ನಿತ್ಯಸತ್ತ್ವಸ್ಥಃ ಸದಾ ಸತ್ತ್ವಗುಣಾಶ್ರಿತೋ ಭವ . ತಥಾ ನಿರ್ಯೋಗಕ್ಷೇಮೋಽನುಪಾತ್ತಸ್ಯ ಉಪಾದಾನಂ ಯೋಗಃ, ಉಪಾತ್ತಸ್ಯ ರಕ್ಷಣಂ ಕ್ಷೇಮಃ, ಯೋಗಕ್ಷೇಮಪ್ರಧಾನಸ್ಯ ಶ್ರೇಯಸಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ದುಷ್ಕರಾ ಇತ್ಯತಃ ನಿರ್ಯೋಗಕ್ಷೇಮೋ
ಭವ . ಆತ್ಮವಾನಪ್ರಮತ್ತಶ್ಚ ಭವ . ಏಷ ತವ ಉಪದೇಶಃ ಸ್ವಧರ್ಮಮನುತಿಷ್ಠತಃ ..೨.೪೫..

==============================
ಸರ್ವೇಷು ವೇದೋಕ್ತೇಷು ಕರ್ಮಸು ಯಾನ್ಯುಕ್ತಾನ್ಯನನ್ತಾನಿ ಫಲಾನಿ ತಾನಿ ನಾಪೇಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ಚೇತ್, ಕಿಮರ್ಥಂ ತಾನಿ ಈಶ್ವರಾಯೇತ್ಯನುಷ್ಠೀಯನ್ತೇ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ . ಸೃಣು
ಯಾವಾನರ್ಥ ಉದಪಾನೇ ಸರ್ವತಃ ಸಂಪ್ಲುತೋದಕೇ .
ತಾವಾನ್ ಸರ್ವೇಷು ವೇದೇಷು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ವಿಜಾನತಃ ..೨.೪೬..

ಯಥಾ ಲೋಕೇ ಕೂಪತಡಾಗಾದ್ಯನೇಕಸ್ಮಿನುದಪಾನೇ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋದಕೇ ಯಾವಾನ್ ಯಾವತ್ಪರಿಮಾಣಃ ಸ್ನಾನಪಾನಾದಿರರ್ಥಃ ಫಲಂ ಪ್ರಯೋಜನಂ ಸ ಸರ್ವೋಽರ್ಥಃ ಸರ್ವತಃ ಸಂಪ್ಲುತೋದಕೇಽಪಿ ಯೋಽರ್ಥಃ ತಾವಾನೇವ ಸಂಪದ್ಯತೇ, ತತ್ರ ಅನ್ತರ್ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ . ಏವಂ ತಾವಾನ್ ತಾವತ್ಪರಿಮಾಣ ಏವ ಸಂಪದ್ಯತೇ ಸರ್ವೇಷು ವೇದೇಷು ವೇದೋಕ್ತೇಷು ಕರ್ಮಸು ಯೋಽರ್ಥಃ ಯತ್ಕರ್ಮಫಲಂ ಸೋಽರ್ಥಃ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ಸಂನ್ಯಾಸಿನಃ ಪರಮಾರ್ಥತತ್ತ್ವಂ ವಿಜಾನತಃ ಯೋಽರ್ಥಃ ಯತ್ವಿಜ್ಞಾನಫಲಂ ಸರ್ವತಃ ಸಂಪ್ಲುತೋದಕಸ್ಥಾನೀಯಂ ತಸ್ಮಿನ್ ತಾವಾನೇವ ಸಂಪದ್ಯತೇ ತತ್ರೈವಾನ್ತರ್ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ
. ಯಥಾ ಕೃತಾಯ ವಿಜಿತಾಯಾಧರೇಯಾಃ ಸಂಯನ್ತ್ಯೇವಮೇನಂ ಸರ್ವಂ ತದಭಿಸಮೇತಿ ಯತ್ಕಿಂಚಿತ್ಪ್ರಜಾಃ ಸಾಧು ಕುರ್ವನ್ತಿ ಯಸ್ತದ್ವೇದ ಯತ್ಸ ವೇದ [Cಹಾಊ ೪.೧.೨] ಇತಿ ಶ್ರುತೇಃ . ಸರ್ವಂ ಕರ್ಮಾಖಿಲಮಿತಿ ಚ ವಕ್ಷ್ಯತಿ . ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಕ್ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠಾಧಿಕಾರಪ್ರಾಪ್ತೇಃ ಕರ್ಮಣ್ಯಧಿಕೃತೇನ ಕೂಪತಡಾಗಾದ್ಯರ್ಥಸ್ಥಾನೀಯಮಪಿ ಕರ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಮ್ ..೨.೪೬..

==============================
ತವ ಚ
ಕರ್ಮಣ್ಯೇವಾಧಿಕಾರಸ್ತೇ ಮಾ ಫಲೇಷು ಕದಾಚನ .
ಮಾ ಕರ್ಮಫಲಹೇತುರ್ಭೂರ್ಮಾ ತೇ ಸಙ್ಗೋಽಸ್ತ್ವಕರ್ಮಣಿ ..೨.೪೭..

ಕರ್ಮಣ್ಯೇವಾಧಿಕಾರೋ ನ ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠಾಯಾಂ ತೇ ತವ . ತತ್ರ ಚ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವತಃ ಮಾ ಫಲೇಷು ಅಧಿಕಾರೋಽಸ್ತು, ಕರ್ಮಫಲತೃಷ್ಣಾ ಮಾ ಭೂತ್ಕದಾಚನ ಕಸ್ಯಾಂಚಿದಪ್ಯವಸ್ಥಾಯಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ . ಯದಾ ಕರ್ಮಫಲೇ ತೃಷ್ಣಾ ತೇ ಸ್ಯಾತ್ತದಾ ಕರ್ಮಫಲಪ್ರಾಪ್ತೇರ್ಹೇತುಃ ಸ್ಯಾಃ, ಏವಂ ಮಾ ಕರ್ಮಫಲಹೇತುಃ ಭೂಃ . ಯದಾ ಹಿ ಕರ್ಮಫಲತೃಷ್ಣಾಪ್ರಯುಕ್ತಃ ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರವರ್ತತೇ ತದಾ ಕರ್ಮಫಲಸ್ಯೈವ ಜನ್ಮನೋ ಹೇತುರ್ಭವೇತ್ . ಯದಿ ಕರ್ಮಫಲಂ ನೇಷ್ಯತೇ, ಕಿಂ ಕರ್ಮಣಾ ದುಃಖರೂಪೇಣ ? ಇತಿ ಮಾ ತೇ ತವ ಸಙ್ಗೋಽಸ್ತ್ವಕರ್ಮಣಿ ಅಕರಣೇ ಪ್ರೀತಿರ್ಮಾ ಭೂತ್ ..೨.೪೭..

==============================
ಯದಿ ಕರ್ಮಫಲಪ್ರಯುಕ್ತೇನ ನ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಕರ್ಮ, ಕಥಂ ತರ್ಹಿ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತಿ . ಉಚ್ಯತೇ
ಯೋಗಸ್ಥಃ ಕುರು ಕರ್ಮಾಣಿ ಸಙ್ಗಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಧನಂಜಯ .
ಸಿದ್ಧ್ಯಸಿದ್ಧ್ಯೋಃ ಸಮೋ ಭೂತ್ವಾ ಸಮತ್ವಂ ಯೋಗ ಉಚ್ಯತೇ ..೨.೪೮..

ಯೋಗಸ್ಥಃ ಸನ್ ಕುರು ಕರ್ಮಾಣಿ ಕೇವಲಮೀಶ್ವರಾರ್ಥಮ್ . ತತ್ರಾಪೀಶ್ವರೋ ಮೇ ತುಷ್ಯತು ಇತಿ ಸಙ್ಗಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಧನಂಜಯ . ಫಲತೃಷ್ಣಾಶೂನ್ಯೇನ ಕ್ರಿಯಮಾಣೇ ಕರ್ಮಣಿ ಸತ್ತ್ವಶುದ್ಧಿಜಾ ಜ್ಞಾನಪ್ರಾಪ್ತಿಲಕ್ಷಣಾ ಸಿದ್ಧಿಃ, ತದ್ವಿಪರ್ಯಯಜಾ ಅಸಿದ್ಧಿಃ, ತಯೋಃ ಸಿದ್ಧ್ಯಸಿದ್ಧ್ಯೋರಪಿ ಸಮಃ ತುಲ್ಯೋ ಭೂತ್ವಾ ಕುರು ಕರ್ಮಾಣಿ . ಕೋಽಸೌ ಯೋಗೋ ಯತ್ರಸ್ಥಃ ಕುರು ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್ ? ಇದಮೇವ ತತ್ ಸಿದ್ಧ್ಯಸಿದ್ಧ್ಯೋಃ ಸಮತ್ವಂ ಯೋಗ ಉಚ್ಯತೇ ..೨.೪೮..

==============================
ಯತ್ಪುನಃ ಸಮತ್ವಬುದ್ಧಿಯುಕ್ತಮೀಶ್ವರಾರಾಧನಾರ್ಥಂ ಕರ್ಮೋಕ್ತಮ್, ಏತಸ್ಮಾತ್ಕರ್ಮಣಃ
ದೂರೇಣ ಹ್ಯವರಂ ಕರ್ಮ ಬುದ್ಧಿಯೋಗಾದ್ಧನಂಜಯ .
ಬುದ್ಧೌ ಶರಣಮನ್ವಿಚ್ಛ ಕೃಪಣಾಃ ಫಲಹೇತವಃ ..೨.೪೯..

ದೂರೇಣ ಅತಿವಿಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ಅತ್ಯನ್ತಮೇವ ಹ್ಯವರಮಧಮಂ ನಿಕೃಷ್ಟಂ ಕರ್ಮ ಫಲಾರ್ಥಿನಾ ಕ್ರಿಯಮಾಣಂ ಬುದ್ಧಿಯೋಗಾತ್ಸಮತ್ವಬುದ್ಧಿಯುಕ್ತಾತ್ಕರ್ಮಣಃ, ಜನ್ಮಮರಣಾದಿಹೇತುತ್ವಾತ್ . ಹೇ ಧನಂಜಯ, ಯತ ಏವಂ ತತಃ ಯೋಗವಿಷಯಾಯಾಂ ಬುದ್ಧೌ ತತ್ಪರಿಪಾಕಜಾಯಾಂ ವಾ ಸಾಂಖ್ಯಬುದ್ಧೌ ಶರಣಮಾಶ್ರಯಮಭಯಪ್ರಾಪ್ತಿಕಾರಣಮನ್ವಿಚ್ಛ ಪ್ರಾರ್ಥಯಸ್ವ, ಪರಮಾರ್ಥಜ್ಞಾನಶರಣೋ ಭವೇತ್ಯರ್ಥಃ . ಯತೋಽವರಂ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವಾಣಾಃ ಕೃಪಣಾಃ ದೀನಾಃ ಫಲಹೇತವಃ ಫಲತೃಷ್ಣಾಪ್ರಯುಕ್ತಾಃ ಸನ್ತಃ, ಯೋ ವಾ ಏತದಕ್ಷರಂ ಗಾರ್ಗ್ಯವಿದಿತ್ವಾಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾತ್ಪ್ರೈತಿ ಸ ಕೃಪಣಃ [ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೩.೮.೧೦] ಇತಿ ಶ್ರುತೇಃ
..೨.೪೯..

==============================
ಸಮತ್ವಬುದ್ಧಿಯುಕ್ತಃ ಸನ್ ಸ್ವಧರ್ಮಮನುತಿಷ್ಠನ್ ಯತ್ಫಲಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ತಚ್ಛೃಣು
ಬುದ್ಧಿಯುಕ್ತೋ ಜಹಾತೀಹ ಉಭೇ ಸುಕೃತದುಷ್ಕೃತೇ .
ತಸ್ಮಾದ್ಯೋಗಾಯ ಯುಜ್ಯಸ್ವ ಯೋಗಃ ಕರ್ಮಸು ಕೌಶಲಮ್ ..೨.೫೦..

ಬುದ್ಧಿಯುಕ್ತಃ ಕರ್ಮಸಮತ್ವವಿಷಯಯಾ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಯುಕ್ತೋ ಬುದ್ಧಿಯುಕ್ತಃ ಸಃ ಜಹಾತಿ ಪರಿತ್ಯಜತಿ ಇಹ ಅಸ್ಮಿನ್ ಲೋಕೇ ಉಭೇ ಸುಕೃತದುಷ್ಕೃತೇ ಪುಣ್ಯಪಾಪೇ ಸತ್ತ್ವಶುದ್ಧಿಜ್ಞಾನಪ್ರಾಪ್ತಿದ್ವಾರೇಣ ಯತಃ, ತಸ್ಮಾತ್ಸಮತ್ವಬುದ್ಧಿಯೋಗಾಯ ಯುಜ್ಯಸ್ವ ಘಟಾಸ್ವ . ಯೋಗೋ ಹಿ ಕರ್ಮಸು ಕೌಶಲಂ ಸ್ವಧರ್ಮಾಖ್ಯೇಷು ಕರ್ಮಸು ವರ್ತಮಾನಸ್ಯ ಯಾ ಸಿದ್ಧ್ಯಸಿದ್ಧ್ಯೋಃ ಸಮತ್ವಬುದ್ಧಿರೀಶ್ವರಾರ್ಪಿತಚೇತಸ್ತಯಾ ತತ್ಕೌಶಲಂ ಕುಶಲಭಾವಃ . ತದ್ಧಿ ಕೌಶಲಂ ಯದ್ಬನ್ಧನಸ್ವಭಾವಾನ್ಯಪಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಸಮತ್ವಬುದ್ಧ್ಯಾ ಸ್ವಭಾವಾನ್ನಿವರ್ತನ್ತೇ . ತಸ್ಮಾತ್ಸಮತ್ವಬುದ್ಧಿಯುಕ್ತೋ ಭವ ತ್ವಮ್ ..೨.೫೦..

==============================
ಯಸ್ಮಾತ್
ಕರ್ಮಜಂ ಬುದ್ಧಿಯುಕ್ತಾ ಹಿ ಫಲಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಮನೀಷಿಣಃ .
ಜನ್ಮಬನ್ಧವಿನಿರ್ಮುಕ್ತಾಃ ಪದಂ ಗಚ್ಛನ್ತ್ಯನಾಮಯಮ್ ..೨.೫೧..

ಕರ್ಮಜಂ ಫಲಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಇತಿ ವ್ಯವಹಿತೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ . ಇಷ್ಟಾನಿಷ್ಟದೇಹಪ್ರಾಪ್ತಿಃ ಕರ್ಮಜಂ ಫಲಂ ಕರ್ಮಭ್ಯೋ ಜಾತಂ ಬುದ್ಧಿಯುಕ್ತಾಃ ಸಮತ್ವಬುದ್ಧಿಯುಕ್ತಾಃ ಸನ್ತಃ ಹಿ ಯಸ್ಮಾತ್ಫಲಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಮನೀಷಿಣಃ ಜ್ಞಾನಿನೋ ಭೂತ್ವಾ, ಜನ್ಮಬನ್ಧವಿನಿರ್ಮುಕ್ತಾಃ ಜನ್ಮೈವ ಬನ್ಧಃ ಜನ್ಮಬನ್ಧಃ ತೇನ ವಿನಿರ್ಮುಕ್ತಾಃ ಜೀವನ್ತ ಏವ ಜನ್ಮಬನ್ಧಾತ್ವಿನಿರ್ಮುಕ್ತಾಃ ಸನ್ತಃ, ಪದಂ ಪರಮಂ ವಿಷ್ಣೋಃ ಮೋಕ್ಷಾಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಅನಾಮಯಂ ಸರ್ವೋಪದ್ರವರಹಿತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ . ಅಥವಾ ಬುದ್ಧಿಯೋಗಾದ್ಧನಂಜಯ ಇತ್ಯಾರಭ್ಯ
ಪರಮಾರ್ಥದರ್ಶನಲಕ್ಷಣೈವ ಸರ್ವತಃ ಸಂಪ್ಲುತೋದಕಸ್ಥಾನೀಯಾ ಕರ್ಮಯೋಗಜಸತ್ತ್ವಶುದ್ಧಜನಿತಾ ಬುದ್ಧಿರ್ದರ್ಶಿತಾ, ಸಾಕ್ಷಾತ್ಸುಕೃತದುಷ್ಕೃತಪ್ರಹಾಣಾದಿಹೇತುತ್ವಶ್ರವಣಾತ್ ..೨.೫೧..

==============================
ಯೋಗಾನುಷ್ಠಾನಜನಿತಸತ್ತ್ವಶುದ್ಧಜಾ ಬುದ್ಧಿಃ ಕದಾ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯತೇ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ಯದಾ ತೇ ಮೋಹಕಲಿಲಂ ಬುದ್ಧಿರ್ವ್ಯತಿತರಿಷ್ಯತಿ .
ತದಾ ಗನ್ತಾಸಿ ನಿರ್ವೇದಂ ಶ್ರೋತವ್ಯಸ್ಯ ಶ್ರುತಸ್ಯ ಚ ..೨.೫೨..

ಯದಾ ಯಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ತೇ ತವ ಮೋಹಕಲಿಲಂ ಮೋಹಾತ್ಮಕಮವಿವೇಕರೂಪಂ ಕಾಲುಷ್ಯಂ ಯೇನ ಆತ್ಮಾನಾತ್ಮವಿವೇಕಬೋಧಂ ಕಲುಷೀಕೃತ್ಯ ವಿಷಯಂ ಪ್ರತ್ಯನ್ತಃಕರಣಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ, ತತ್ತವ ಬುದ್ಧಿಃ ವ್ಯತಿತರಿಷ್ಯತಿ ವ್ಯತಿಕ್ರಮಿಷ್ಯತಿ, ಅತಿಶುದ್ಧಭಾವಮಾಪಾತ್ರ್ಯತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ತದಾ ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ಗನ್ತಾಸಿ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಸಿ ನಿರ್ವೇದಂ ವೈರಾಗ್ಯಂ ಶ್ರೋತವ್ಯಸ್ಯ ಶ್ರುತಸ್ಯ ಚ, ತದಾ ಶ್ರೋತವ್ಯಂ ಶ್ರುತಂ ಚ ತೇ ನಿಷ್ಫಲಂ ಪ್ರತಿಭಾತೀತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ ..೨.೫೨..

==============================
ಮೋಹಕಲಿಲಾತ್ಯಯದ್ವಾರೇಣ ಲಬ್ಧಾತ್ಮವಿವೇಕಜಪ್ರಜ್ಞಃ ಕದಾ ಕರ್ಮಯೋಗಜಂ ಫಲಂ ಪರಮಾರ್ಥಯೋಗಮವಾಪ್ಸ್ಯಾಮೀತಿ ಚೇತ್, ತತ್ಸೃಣು
ಶ್ರುತಿವಿಪ್ರತಿಪನ್ನಾ ತೇ ಯದಾ ಸ್ಥಾಸ್ಯತಿ ನಿಶ್ಚಲಾ .
ಸಮಾಧಾವಚಲಾ ಬುದ್ಧಿಸ್ತದಾ ಯೋಗಮವಾಪ್ಸ್ಯಸ್ಯಿ ..೨.೫೩..

ಶ್ರುತಿವಿಪ್ರತಿನ್ನಾ ಅನೇಕಸಾಧ್ಯಸಾಧನಸಂಬನ್ಧಪ್ರಕಾಶನಶ್ರುತಿಭಿಃ ಶ್ರವಣೈಃ ಪ್ರವೃತ್ತಿನಿವೃತ್ತಿಲಕ್ಷಣೈಃ ವಿಪ್ರತಿಪನ್ನಾ ನಾನಾಪ್ರತಿನ್ನಾ ವಿಕ್ಷಿಪ್ತಾ ಸತೀ ತೇ ತವ ಬುದ್ಧಿರ್ಯದಾ ಯಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ಸ್ಥಾಸ್ಯತಿ ಸ್ಥಿರೀಭೂತಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ ನಿಶ್ಚಲಾ ವಿಕ್ಷೇಪಚಲನವರ್ಜಿತಾ ಸತೀ ಸಮಾಧೌ, ಸಮಾಧೀಯತೇ ಚಿತ್ತಮಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ ಸಮಾಧಿರಾತ್ಮಾ, ತಸ್ಮಿನಾತ್ಮನಿ ಇತ್ಯೇತತ್ . ಅಚಲಾ ತತ್ರಾಪಿ ವಿಕಲ್ಪವರ್ಜಿತಾ ಇತ್ಯೇತತ್ . ಬುದ್ಧಿರನ್ತಃಕರಣಮ್ . ತದಾ ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ಯೋಗಮವಾಪ್ಸ್ಯಸಿ ವಿವೇಕಪ್ರಜ್ಞಾಂ ಸಮಾಧಿಂ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಸಿ ..೨.೫೩..

==============================
ಪ್ರಶ್ನಬೀಜಂ ಪ್ರತಿಲಭ್ಯ ಅರ್ಜುನ ಉವಾಚಲಬ್ಧಸಮಾಧಿಪ್ರಜ್ಞಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಬುಭುತ್ಸಯಾ
ಅರ್ಜುನ ಉವಾಚ
ಅರ್ಜುನ ಉವಾಚ
ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞಸ್ಯ ಕಾ ಭಾಷಾ ಸಮಾಧಿಸ್ಥಸ್ಯ ಕೇಶವ .
ಸ್ಥಿತಧೀಃ ಕಿಂ ಪ್ರಭಾಷೇತ ಕಿಮಾಸೀತ ವ್ರಜೇತ ಕಿಮ್ ..೨.೫೪..

ಸ್ಥಿತಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ಅಹಮಸ್ಮಿ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಇತಿ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಯಸ್ಯ ಸಃ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞಸ್ತಸ್ಯ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞಸ್ಯ ಕಾ ಭಾಷಾ ಕಿಂ ಭಾಷಣಂ ವಚನಂ ಕಥಮಸೌ ಪರೈರ್ಭಾಷ್ಯತೇ ಸಮಾಧಿಸ್ಥಸ್ಯ ಸಮಾಧೌ ಸ್ಥಿತಸ್ಯ ಹೇ ಕೇಶವ . ಸ್ಥಿತಧೀಃ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞಃ ಸ್ವಯಂ ವಾ ಕಿಂ ಪ್ರಭಾಷೇತ . ಕಿಮಾಸೀತ ವ್ರಜೇತ ಕಿಮಾಸನಂ ವ್ರಜನಂ ವಾ ತಸ್ಯ ಕಥಮಿತ್ಯರ್ಥಃ . ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮನೇನ ಲೋಕೇನ ಪೃಚ್ಛಯತೇ ..೨.೫೪..

==============================
ಯೋ ಹ್ಯಾದಿತ ಏವ ಸಂನ್ಯಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ ಜ್ಞಾನಯೋಗನಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಪ್ರವೃತ್ತಃ, ಯಶ್ಚ ಕರ್ಮಯೋಗೇನ, ತಯೋಃ ಪ್ರಜಹಾತಿ ಇತ್ಯಾರಭ್ಯ ಆ ಅಧ್ಯಾಯಪರಿಸಮಾಪ್ತೇಃ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞಲಕ್ಷಣಂ ಸಾಧನಂ ಚೋಪದಿಶ್ಯತೇ . ಸರ್ವತ್ರೈವ ಹಿ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಶಾಸ್ತ್ರೇ ಕೃತಾರ್ಥಲಕ್ಷಣಾನಿ ಯಾನಿ ತಾನ್ಯೇವ ಸಾಧನಾನಿ ಉಪದಿಶ್ಯನ್ತೇ, ಯತ್ನಸಾಧ್ಯತ್ವಾತ್ . ಯಾನಿ ಯತ್ನಸಾಧ್ಯಾನಿ ಸಾಧನಾನಿ ಲಕ್ಷಣಾನಿ ಚ ಭವನ್ತಿ ತಾನಿ ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಪ್ರಜಹಾತಿ ಯದಾ ಕಾಮಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಪಾರ್ಥ ಮನೋಗತಾನ್ .
ಆತ್ಮನ್ಯೇವಾತ್ಮನಾ ತುಷ್ಟಃ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞಸ್ತದೋಚ್ಯತೇ ..೨.೫೫..

ಪ್ರಜಹಾತಿ ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ಜಹಾತಿ ಪರಿತ್ಯಜತಿ ಯದಾ ಯಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ಸರ್ವಾನ್ ಸಮಸ್ತಾನ್ ಕಾಮಾನಿಚ್ಛಾಭೇದಾನ್ ಹೇ ಪಾರ್ಥ, ಮನೋಗತಾನ್ಮನಸಿ ಪ್ರವಿಷ್ಟಾಅನ್ ಹೃದಿ ಪ್ರವಿಷ್ಟಾನ್ . ಸರ್ವಕಾಮಪರಿತ್ಯಾಗೇ ತುಷ್ಟಿಕಾರಣಾಭಾವಾತ್ಶರೀರಧಾರಣನಿಮಿತ್ತಶೇಷೇ ಚ ಸತಿ ಉನ್ಮತ್ತಪ್ರಮತ್ತಸ್ಯೇವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಪ್ರಾಪ್ತಾ, ಇತ್ಯತ ಉಚ್ಯತೇ ಆತ್ಮನ್ಯೇವ ಪ್ರತ್ಯಗಾತ್ಮಸ್ವರೂಪೇ ಏವ ಆತ್ಮನಾ ಸ್ವೇನೈವ ಬಾಹ್ಯಲಾಭನಿರಪೇಕ್ಷಸ್ತುಷ್ಟಾಃ ಪರಮಾರ್ಥದರ್ಶನಾಮೃತರಸಲಾಭೇನ ಅನ್ಯಸ್ಮಾದಲಂಪ್ರತ್ಯಯವಾನ್ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞಃ ಸ್ಥಿತಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ಆತ್ಮಾನಾತ್ಮವಿವೇಕಜಾ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಯಸ್ಯ ಸಃ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞಃ ವಿದ್ವಾನ್ ತದಾ ಉಚ್ಯತೇ . ತ್ಯಕ್ತಪುತ್ರವಿತ್ತಲೋಕೈಷಣಃ ಸಂನ್ಯಾಸೀ ಆತ್ಮಾರಾಮ ಆತ್ಮಕ್ರೀಡಾಃ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೨.೫೫..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ದುಃಖೇಷ್ವನುದ್ವಿಗ್ನಮನಾಃ ಸುಖೇಷು ವಿಗತಸ್ಪೃಹಃ .
ವೀತರಾಗಭಯಕ್ರೋಧಃ ಸ್ಥಿತಧೀರ್ಮುನಿರುಚ್ಯತೇ ..೨.೫೬..

ದುಃಖೇಷ್ವಾಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಾದಿಷು ಪ್ರಾಪ್ತೇಷು ನ ಉದ್ವಿಗ್ನಂ ನ ಪ್ರಕ್ಷುಭಿತಂ ದುಃಖಪ್ರಾಪ್ತೌ ಮನೋ ಯಸ್ಯ ಸೋಽಯಮನುದ್ವಿಗ್ನಮನಾಃ . ತಥಾ ಸುಖೇಷು ಪ್ರಾಪ್ತೇಷು ವಿಗತಾ ಸ್ಪೃಹಾ ತೃಷ್ಣಾ ಯಸ್ಯ, ನ ಅಗ್ನಿರಿವ ಇನ್ಧನಾದ್ಯಾಧಾನೇ ಸುಖಾನ್ಯನು ವಿವರ್ಧತೇ ಸ ವಿಗತಸ್ಪೃಹಃ . ವೀತರಾಗಭಯಕ್ರೋಧಃ ರಾಗ ಚ ಭಯಂ ಚ ಕ್ರೋಧ ಚ ವೀತಾ ವಿಗತಾ ಯಸ್ಮಾತ್ಸ ವೀತರಾಗಭಯಕ್ರೋಧಃ . ಸ್ಥಿತಧೀಃ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞೋ ಮುನಿಃ ಸಂನ್ಯಾಸೀ ತದಾ ಉಚ್ಯತೇ ..೨.೫೬..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಯಃ ಸರ್ವತ್ರಾನಭಿಸ್ನೇಹಸ್ತತ್ತತ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ಶುಭಾಶುಭಮ್ .
ನಾಭಿನನ್ದತಿ ನ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ತಸ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ..೨.೫೭..

ಯಃ ಮುನಿಃ ಸರ್ವತ್ರ ದೇಹಜೀವಿತಾದಿಷ್ವಪಿ ಅನಭಿಸ್ನೇಹೋಽಭಿಸ್ನೇಹವರ್ಜಿತಸ್ತತ್ತತ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ಶುಭಾಶುಭಂ ತತ್ತತ್ಶುಭಮಶುಭಂ ವಾ ಲಬ್ಧ್ವಾ ನಾಭಿನನ್ದತಿ ನ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಶುಭಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ನ ತುಷ್ಯತಿ ನ ಹೃಷ್ಯತಿ, ಅಶುಭಂ ಚ ಪ್ರಾಪ್ಯ ನ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ತಸ್ಯ ಏವಂ ಹರ್ಷವಿಷಾದವರ್ಜಿತಸ್ಯ ವಿವೇಕಜಾ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ಭವತಿ ..೨.೫೭..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಯದಾ ಸಂಹರತೇ ಚಾಯಂ ಕೂರ್ಮೋಽಙ್ಗಾನೀವ ಸರ್ವಶಃ .
ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣೀನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥೇಭ್ಯಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ..೨.೫೮..

ಯದಾ ಸಂಹರತೇ ಸಮ್ಯಗುಪಸಂಹರತೇ ಚಾಯಂ ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಪ್ರವೃತ್ತೋ ಯತಿಃ ಕೂರ್ಮೋಽಙ್ಗಾನಿ ಇವ ಯಥಾ ಕೂರ್ಮೋ ಭಯಾತ್ಸ್ವಾನ್ಯಙ್ಗಾನಿ ಉಪಸಂಹರತಿ ಸರ್ವಶಃ ಸರ್ವತಃ, ಏವಂ ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠಃ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥೇಭ್ಯಃ ಸರ್ವವಿಷಯೇಭ್ಯ ಉಪಸಂಹರತೇ . ತಸ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ಇತ್ಯುಕ್ತಾರ್ಥಂ ವಾಕ್ಯಮ್ ..೨.೫೮..

==============================
ತತ್ರ ವಿಷಯಾನನಾಹರತಃ ಆತುರಸ್ಯಾಪಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಕೂರ್ಮಾಙ್ಗಾನೀವ ಸಂಹ್ರಿಯನ್ತೇ ನ ತು ತದ್ವಿಷಯೋ ರಾಗಃ ಸ ಕಥಂ ಸಂಹ್ರಿಯತೇ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ವಿಷಯಾ ವಿನಿವರ್ತನ್ತೇ ನಿರಾಹಾರಸ್ಯ ದೇಹಿನಃ .
ರಸವರ್ಜಂ ರಸೋಽಪ್ಯಸ್ಯ ಪರಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ನಿವರ್ತತೇ ..೨.೫೯..

ಯದ್ಯಪಿ ವಿಷಯಾಃ ವಿಷಯೋಪಲಕ್ಷಿತಾನಿ ವಿಷಯಶಬ್ದವಾಚ್ಯಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ನಿರಾಹಾರಸ್ಯ ಅನಾಹ್ರಿಯಮಾಣವಿಷಯಸ್ಯ ಕಷ್ಟೇ ತಪಸಿ ಸ್ಥಿತಸ್ಯ ಮೂರ್ಖಸ್ಯಾಪಿ ವಿನಿವರ್ತನ್ತೇ ದೇಹಿನೋ ದೇಹವತಃ ರಸವರ್ಜಂ ರಸೋ ರಾಗೋ ವಿಷಯೇಷು ಯಸ್ತಂ ವರ್ಜಯಿತ್ವಾ . ರಸಶಬ್ದೋ ರಾಗೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ, ಸ್ವರಸೇನ ಪ್ರವೃತ್ತಃ ರಸಿಕಃ ರಸಜ್ಞಃ, ಇತ್ಯಾದಿದರ್ಶನಾತ್ . ಸೋಽಪಿ ರಸೋ ರಞ್ಜನರೂಪಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮೋಽಸ್ಯ ಯತೇಃ ಪರಂ ಪರಮಾರ್ಥತತ್ತ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಉಪಲಭ್ಯ ಅಹಮೇವ ತತಿತಿ ವರ್ತಮಾನಸ್ಯ ನಿವರ್ತತೇ ನಿರ್ಬೀಜಂ ವಿಷಯವಿಜ್ಞಾನಂ ಸಂಪದ್ಯತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ನಾಸತಿ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನೇ ರಸಸ್ಯ ಉಚ್ಛೇದಃ
. ತಸ್ಮಾತ್ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಾತ್ಮಿಕಾಯಾಃ ಪ್ರಜ್ಞಾಯಾಃ ಸ್ಥೈರ್ಯಂ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ ..೨.೫೯..

==============================
ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಲಕ್ಷಣಪ್ರಜ್ಞಾಸ್ಥೈರ್ಯಂ ಚಿಕೀರ್ಷತಾ ಆದೌ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಸ್ವವಶೇ ಸ್ಥಾಪಯಿತವ್ಯಾನಿ, ಯಸ್ಮಾತ್ತದನವಸ್ಥಾಪನೇ ದೋಷಮಾಹ
ಯತತೋ ಹ್ಯಪಿ ಕೌನ್ತೇಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ವಿಪಶ್ಚಿತಃ .
ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಪ್ರಮಾಥೀನಿ ಹರನ್ತಿ ಪ್ರಸಭಂ ಮನಃ ..೨.೬೦..

ಯತತಃ ಪ್ರಯತ್ನಂ ಕುರ್ವತಃ ಹಿ ಯಸ್ಮಾತ್ಕೌನ್ತೇಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ವಿಪಶ್ಚಿತಃ ಮೇಧಾವಿನೋಽಪಿ ಇತಿ ವ್ಯವಹಿತೇನ ಸಂಬನ್ಧಃ . ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಪ್ರಮಾಥೀನಿ ಪ್ರಮಥನಶೀಲಾನಿ ವಿಷಯಾಭಿಮುಖಂ ಹಿ ಪುರುಷಂ ವಿಕ್ಷೋಭಯನ್ತಿ ಆಕುಲೀಕುರ್ವನ್ತಿ, ಆಕುಲೀಕೃತ್ಯ ಚ ಹರನ್ತಿ ಪ್ರಸಭಂ ಪ್ರಸಹ್ಯ ಪ್ರಕಾಶಮೇವ ಪಶ್ಯತೋ ವಿವೇಕವಿಜ್ಞಾನಯುಕ್ತಂ ಮನಃ ..೨.೬೦..

==============================
ಯತಸ್ತಸ್ಮಾತ್
ತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಸಂಯಮ್ಯ ಯುಕ್ತ ಆಸೀತ ಮತ್ಪರಃ .
ವಶೇ ಹಿ ಯಸ್ಯೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ತಸ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ..೨.೬೧..

ತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಸಂಯಮ್ಯ ಸಂಯಮನಂ ವಶೀಕರಣಂ ಕೃತ್ವಾ ಯುಕ್ತಃ ಸಮಾಹಿತಃ ಸನಾಸೀತ ಮತ್ಪರೋಽಹಂ ವಾಸುದೇವಃ ಸರ್ವಪ್ರತ್ಯಗಾತ್ಮಾ ಪರೋ ಯಸ್ಯ ಸ ಮತ್ಪರಃ, ನಾನ್ಯೋಽಹಂ ತಸ್ಮಾತಿತ್ಯಾಸೀತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಏವಮಾಸೀನಸ್ಯ ಯತೇರ್ವಶೇ ಹಿ ಯಸ್ಯೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ವರ್ತನ್ತೇ ಅಭ್ಯಾಸಬಲಾತ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ..೨.೬೧..

==============================
ಅಥೇದಾನೀಂ ಪರಾಭವಿಷ್ಯತಃ ಸರ್ವಾನರ್ಥಮೂಲಮಿದಮುಚ್ಯತೇ
ಧ್ಯಾಯತೋ ವಿಷಯಾನ್ ಪುಂಸಃ ಸಙ್ಗಸ್ತೇಷೂಪಜಾಯತೇ .
ಸಙ್ಗಾತ್ಸಂಜಾಯತೇ ಕಾಮಃ ಕಾಮಾತ್ಕ್ರೋಧೋಽಭಿಜಾಯತೇ ..೨.೬೨..

ಕ್ರೋಧಾದ್ಭವತಿ ಸಂಮೋಹಃ ಸಂಮೋಹಾತ್ಸ್ಮೃತಿವಿಭ್ರಮಃ .
ಸ್ಮೃತಿಭ್ರಂಶಾದ್ಬುದ್ಧಿನಾಶೋ ಬುದ್ಧಿನಾಶಾತ್ಪ್ರಣಶ್ಯತಿ ..೨.೬೩..

ಧ್ಯಾಯತಶ್ಚಿನ್ತಯತೋ ವಿಷಯಾತ್ಶಬ್ದಾದೀನ್ ವಿಷಯವಿಶೇಷಾನಾಲೋಚಯತಃ ಪುಂಸಃ ಪುರುಷಸ್ಯ ಸಙ್ಗಃ ಆಸಕ್ತಿಃ ಪ್ರೀತಿಸ್ತೇಷು ವಿಷಯೇಷು ಉಪಜಾಯತೇ ಉತ್ಪದ್ಯತೇ . ಸಙ್ಗಾತ್ಪ್ರೀತೇಃ ಸಂಜಾಯತೇ ಸಮುತ್ಪದ್ಯತೇ ಕಾಮಸ್ತೃಷ್ಣಾ . ಕಾಮಾತ್ಕುತಶ್ಚಿತ್ಪ್ರತಿಹತಾತ್ಕ್ರೋಧೋಽಭಿಜಾಯತೇ .
ಕ್ರೋಧಾದ್ಭವತಿ ಸಂಮೋಹೋಽವಿವೇಕಃ ಕಾರ್ಯಾಕಾರ್ಯವಿಷಯಃ . ಕ್ರುದ್ಧೋ ಹಿ ಸಂಮೂಢಃ ಸನ್ ಗುರುಮಪ್ಯಾಕ್ರೋಶತಿ . ಸಂಮೋಹಾತ್ಸ್ಮೃತಿವಿಭ್ರಮಃ ಶಾಸ್ತ್ರಾಚಾರ್ಯೋಪದೇಶಾಹಿತಸಂಸ್ಕಾರಜನಿತಾಯಾಃ ಸ್ಮೃತೇ ಸ್ಯಾತ್ವಿಭ್ರಮೋ ಭ್ರಂಶಃ ಸ್ಮೃತ್ಯುತ್ಪತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಪ್ರಾಪ್ತೌ ಅನುತ್ಪತ್ತಿಃ . ತತಃ ಸ್ಮೃತಿಭ್ರಂಶಾತ್ಬುದ್ಧಿನಾಶಃ ಬುದ್ಧಿನಾಶಃ . ಕಾರ್ಯಾಕಾರ್ಯವಿಷಯವಿವೇಕಾಯೋಗ್ಯತಾ ಅನ್ತಃಕರಣಸ್ಯ ಬುದ್ಧೇರ್ನಾಶ ಉಚ್ಯತೇ . ಬುದ್ಧೇರ್ನಾಶಾತ್ಪ್ರಣಶ್ಯತಿ . ತಾವದೇವ ಹಿ ಪುರುಷಃ ಯಾವದನ್ತಃಕರಣಂ ತದೀಯಂ ಕಾರ್ಯಾಕಾರ್ಯವಿಷಯವಿವೇಕಯೋಗ್ಯಮ್ . ತದಯೋಗ್ಯತ್ವೇ ನಷ್ಟ ಏವ ಪುರುಷೋ ಭವತಿ . ಅತಃ
ತಸ್ಯಾನ್ತಃಕರಣಸ್ಯ ಬುದ್ಧೇರ್ನಾಶಾತ್ಪ್ರಣಶ್ಯತಿ ಪುರುಷಾರ್ಥಾಯೋಗ್ಯೋ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ ..೨.೬೨೬೩..

==============================
ಸರ್ವಾನರ್ಥಸ್ಯ ಮೂಲಮುಕ್ತಂ ವಿಷಯಾಭಿಧ್ಯಾನಮ್ . ಅಥ ಇದಾನೀಂ ಮೋಕ್ಷಕಾರಣಮಿದಮುಚ್ಯತೇ
ರಾಗದ್ವೇಷವಿಯುಕ್ತೈಸ್ತು ವಿಷಯಾನಿನ್ದ್ರಿಯೈಶ್ಚರನ್ .
ಆತ್ಮವಶ್ಯೈರ್ವಿಧೇಯಾತ್ಮಾ ಪ್ರಸಾದಮಧಿಗಚ್ಛತಿ ..೨.೬೪..

ರಾಗದ್ವೇಷವಿಯುಕ್ತೈ ರಾಗಶ್ಚ ದ್ವೇಷಶ್ಚ ರಾಗದ್ವೇಷೌ, ತತ್ಪುರಃಸರಾ ಹಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಸ್ವಾಭಾವಿಕೀ, ತತ್ರ ಯೋ ಮುಮುಕ್ಷುಃ ಭವತಿ ಸಃ ತಾಭ್ಯಾಂ ವಿಯುಕ್ತೈಃ ಶ್ರೋತ್ರಾದಿಭಿರಿನ್ದ್ರಿಯೈರ್ವಿಷಯಾನವರ್ಜನೀಯಾನ್ ಚರನುಪಲಭಮಾನಃ ಆತ್ಮವಶ್ಯೈರಾತ್ಮನೋ ವಶ್ಯಾನಿ ವಶೀಭೂತಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ತೈರಾತ್ಮವಶ್ಯೈರ್ವಿಧೇಯಾತ್ಮಾ ಇಚ್ಛಾತಃ ವಿಧೇಯ ಆತ್ಮಾ ಅನ್ತಃಕರಣಂ ಯಸ್ಯ ಸೋಽಯಂ ಪ್ರಸಾದಮಧಿಗಚ್ಛತಿ . ಪ್ರಸಾದಃ ಪ್ರಸನ್ನತಾ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಮ್ ..೨.೬೪..

==============================
ಪ್ರಸಾದೇ ಸತಿ ಕಿಂ ಸ್ಯಾತಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ಪ್ರಸಾದೇ ಸರ್ವದುಃಖಾನಾಂ ಹಾನಿರಸ್ಯೋಪಜಾಯತೇ .
ಪ್ರಸನ್ನಚೇತಸೋ ಹ್ಯಾಶು ಬುದ್ಧಿಃ ಪರ್ಯವತಿಷ್ಠತೇ ..೨.೬೫..

ಪ್ರಸಾದೇ ಸರ್ವದುಃಖಾನಾಮಾಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಾದೀನಾಂ ಹಾನಿರ್ವಿನಾಶೋಽಸ್ಯ ಯತೇರುಪಜಾಯತೇ . ಕಿಂ ಚ ಪ್ರಸನ್ನಚೇತಸಃ ಸ್ವಸ್ಥಾನ್ತಃಕರಣಸ್ಯ ಹಿ ಯಸ್ಮಾತಾಶು ಶೀಘ್ರಂ ಬುದ್ಧಿಃ ಪರ್ಯವತಿಷ್ಠತೇ ಆಕಾಶಮಿವ ಪರಿ ಸಮನ್ತಾತವತಿಷ್ಠತೇ, ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪೇಣೈವ ನಿಶ್ಚಲೀಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ .
ಏವಂ ಪ್ರಸನ್ನಚೇತಸೋಽವಸ್ಥಿತಬುದ್ಧಿಃ ಕೃತಕೃತ್ಯತಾ ಯತಃ, ತಸ್ಮಾತ್ರಾಗದ್ವೇಷವಿಯುಕ್ತೈರಿನ್ದ್ರಿಯೈಃ ಶಾಸ್ತ್ರಾವಿರುದ್ಧೇಷು ಅವರ್ಜನೀಯೇಷು ಯುಕ್ತಃ ಸಮಾಚರೇತಿತಿ ವಾಕ್ಯಾರ್ಥಃ ..೨.೬೫..

==============================
ಸೇಯಂ ಪ್ರಸನ್ನತಾ ಸ್ತೂಯತೇ
ನಾಸ್ತಿ ಬುದ್ಧಿರಯುಕ್ತಸ್ಯ ನ ಚಾಯುಕ್ತಸ್ಯ ಭಾವನಾ .
ನ ಚಾಭಾವಯತಃ ಶಾನ್ತಿರಶಾನ್ತಸ್ಯ ಕುತಃ ಸುಖಮ್ ..೨.೬೬..

ನಾಸ್ತಿ ನ ವಿದ್ಯತೇ ನ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ, ಬುದ್ಧಿಃ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವಿಷಯಾ ಅಯುಕ್ತಸ್ಯ ಅಸಮಾಹಿತಾನ್ತಃಕರಣಸ್ಯ . ನ ಚ ಅಸ್ತಿ ಅಯುಕ್ತಸ್ಯ ಭಾವನಾ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಾಭಿನಿವೇಶಃ . ತಥಾ ನ ಚಾಸ್ತ್ಯಭಾವಯತ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಾಭಿನಿವೇಶಮಕುರ್ವತಃ ಶಾನ್ತಿರುಪಶಮಃ . ಅಶಾನ್ತಸ್ಯ ಕುತಃ ಸುಖಮ್ ? ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಹಿ ವಿಷಯಸೇವಾತೃಷ್ಣಾತಃ ನಿವೃತ್ತಿರ್ಯಾ ತತ್ಸುಖಮ್, ನ ವಿಷಯವಿಷಯಾ ತೃಷ್ಣಾ . ದುಃಖಮೇವ ಹಿ ಸಾ . ನ ತೃಷ್ಣಾಯಾಂ ಸತ್ಯಾಂ ಸುಖಸ್ಯ ಗನ್ಧಮಾತ್ರಮಪ್ಯುಪಪದ್ಯತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೨.೬೬..

==============================
ಅಯುಕ್ತಸ್ಯ ಕಸ್ಮಾದ್ಬುದ್ಧಿರ್ನಾಸ್ತಿ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಹಿ ಚರತಾಂ ಯನ್ಮನೋಽನುವಿಧೀಯತೇ .
ತದಸ್ಯ ಹರತಿ ಪ್ರಜ್ಞಾಂ ವಾಯುರ್ನಾವಮಿವಾಮ್ಭಸಿ ..೨.೬೭..

ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಹಿ ಯಸ್ಮಾತ್ಚರತಾಂ ಸ್ವಸ್ವವಿಷಯೇಷು ಪ್ರವರ್ತಮಾನಾನಾಂ ಯತ್ಮನೋಽನುವಿಧೀಯತೇ ಅನುಪ್ರವರ್ತತೇ ತತಿನ್ದ್ರಿಯವಿಷಯವಿಕಲ್ಪನೇನ ಪ್ರವೃತ್ತಂ ಮನೋಽಸ್ಯ ಯತೇಃ ಹರತಿ ಪ್ರಜ್ಞಾಮಾತ್ಮಾನಾತ್ಮವಿವೇಕಜಾಂ ನಾಶಯತಿ . ಕಥಮ್ ? ವಾಯುಃ ನಾವಮಿವ ಅಮ್ಭಸಿ ಉದಕೇ ಜಿಗಮಿಷತಾಂ ಮಾರ್ಗಾದುದ್ಧೃತ್ಯ ಉನ್ಮಾರ್ಗೇ ಯಥಾ ವಾಯುಃ ನಾವಂ ಪ್ರವರ್ತಯತಿ, ಏವಮಾತ್ಮವಿಷಯಾಂ ಪ್ರಜ್ಞಾಂ ಹೃತ್ವಾ ಮನೋ ವಿಷಯವಿಷಯಾಂ ಕರೋತಿ ..೨.೬೭..

==============================
ಯತತೋ ಹಿ ಇತ್ಯುಪನ್ಯಸ್ತಸ್ಯಾರ್ಥಸ್ಯ ಅನೇಕಧಾ ಉಪಪತ್ತಿಮುಕ್ತ್ವಾ ತಂ ಚಾರ್ಥಮುಪಪಾದ್ಯ ಉಪಸಂಹರತಿ
ತಸ್ಮಾದ್ಯಸ್ಯ ಮಹಾಬಾಹೋ ನಿಗೃಹೀತಾನಿ ಸರ್ವಶಃ .
ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣೀನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥೇಭ್ಯಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ..೨.೬೮..

ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಪ್ರವೃತ್ತೌ ದೋಷ ಉಪಪಾದಿತೋ ಯಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ಯಸ್ಯ ಯತೇಃ ಹೇ ಮಹಾಬಾಹೋ, ನಿಗೃಹೀತಾನಿ ಸರ್ವಶಃ ಸರ್ವಪ್ರಕಾರೈಃ ಮಾನಸಾದಿಭೇದೈಃ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥೇಭ್ಯಃ ಶಬ್ದಾದಿಭ್ಯಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ..೨.೬೮..

==============================
ಯೋಽಯಂ ಲೌಕಿಕೋ ವೈದಿಕ ಚ ವ್ಯವಹಾರಃ ಸ ಉತ್ಪನ್ನವಿವೇಕಜ್ಞಾನಸ್ಯ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞಸ್ಯ ಅವಿದ್ಯಾಕಾರ್ಯತ್ವಾತವಿದ್ಯಾನಿವೃತ್ತೌ ನಿವರ್ತತೇ, ಅವಿದ್ಯಾಯಾ ಚ ವಿದ್ಯಾವಿರೋಧಾತ್ನಿವೃತ್ತಿಃ, ಇತ್ಯೇತಮರ್ಥಂ ಸ್ಫುಟೀಕುರ್ವನ್ನಾಹ
ಯಾ ನಿಶಾ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ತಸ್ಯಾಂ ಜಾಗರ್ತಿ ಸಂಯಮೀ .
ಯಸ್ಯಾಂ ಜಾಗ್ರತಿ ಭೂತಾನಿ ಸಾ ನಿಶಾ ಪಶ್ಯತೋ ಮುನೇಃ ..೨.೬೯..

ಯಾ ನಿಶಾ ರಾತ್ರಿಃ ಸರ್ವಪದಾರ್ಥಾನಾಮವಿವೇಕಕರೀ ತಮಃಸ್ವಭಾವತ್ವಾತ್ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಮ್ . ಕಿಂ ತತ್ಪರಮಾರ್ಥತತ್ತ್ವಂ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞಸ್ಯ ವಿಷಯಃ . ಯಥಾ ನಕ್ತಂಚರಾಣಾಮಹರೇವ ಸದನ್ಯೇಷಾಂ ನಿಶಾ ಭವತಿ, ತದ್ವತ್ನಕ್ತಂಚರಸ್ಥಾನೀಯಾನಾಮಜ್ಞಾನಾಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ನಿಶೇವ ನಿಶಾ ಪರಮಾರ್ಥತತ್ತ್ವಮ್, ಅಗೋಚರತ್ವಾದತದ್ಬುದ್ಧೀನಾಮ್ . ತಸ್ಯಾಂ ಪರಮಾರ್ಥತತ್ತ್ವಲಕ್ಷಣಾಯಾಮಜ್ಞಾನನಿದ್ರಾಯಾಃ ಪ್ರಬುದ್ಧೋ ಜಾಗರ್ತಿ ಸಂಯಮೀ ಸಂಯಮವಾನ್, ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯೋ ಯೋಗೀತ್ಯರ್ಥಃ . ಯಸ್ಯಾಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಗ್ರಾಹಕಭೇದಲಕ್ಷಣಾಯಾಮವಿದ್ಯಾನಿಶಾಯಾಂ ಪ್ರಸುಪ್ತಾನ್ಯೇವ ಭೂತಾನಿ ಜಾಗ್ರತಿ ಇತಿ ಉಚ್ಯನ್ತೇ, ಯಸ್ಯಾಂ
ನಿಶಾಯಾಂ ಪ್ರಸುಪ್ತಾ ಇವ ಸ್ವಪ್ನದೃಶಃ, ಸಾ ನಿಶಾ ಅವಿದ್ಯಾರೂಪತ್ವಾತ್ಪರಮಾರ್ಥತತ್ತ್ವಂ ಪಶ್ಯತೋ ಮುನೇಃ .
ಅತಃ ಕರ್ಮಾಣಿ ಅವಿದ್ಯಾವಸ್ಥಾಯಾಮೇವ ಚೋದ್ಯನ್ತೇ, ನ ವಿದ್ಯಾವಸ್ಥಾಯಾಮ್ . ವಿದ್ಯಾಯಾಂ ಹಿ ಸತ್ಯಾಮುದಿತೇ ಸವಿತರಿ ಶಾರ್ವರಮಿವ ತಮಃ ಪ್ರಣಾಶಮುಪಗಚ್ಛತಿ ಅವಿದ್ಯಾ . ಪ್ರಾಕ್ವಿದ್ಯೋತ್ಪತ್ತೇಃ ಅವಿದ್ಯಾ ಪ್ರಮಾಣಬುದ್ಧ್ಯಾ ಗೃಹ್ಯಮಾಣಾ ಕ್ರಿಯಾಕಾರಕಫಲಭೇದರೂಪಾ ಸತೀ ಸರ್ವಕರ್ಮಹೇತುತ್ವಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ . ನ ಅಪ್ರಮಾಣಬುದ್ಧ್ಯಾ ಗೃಹ್ಯಮಾಣಾಯಾಃ ಕರ್ಮಹೇತುತ್ವೋಪಪತ್ತಿಃ, ಪ್ರಮಾಣಭೂತೇನ ವೇದೇನ ಮಮ ಚೋದಿತಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಕರ್ಮ ಇತಿ ಹಿ ಕರ್ಮಣಿ ಕರ್ತಾ ಪ್ರವರ್ತತೇ, ನ ಅವಿದ್ಯಾಮಾತ್ರಮಿದಂ ಸರ್ವಂ ಭೇದಜಾತಮಿತಿ ಜ್ಞಾನಂ ತಸ್ಯ ಆತ್ಮಜ್ಞಸ್ಯ ಸರ್ವಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸೇ ಏವ ಅಧಿಕಾರೋ ನ ಪ್ರವೃತ್ತೌ . ತಥಾ ಚ ದರ್ಶಯಿಷ್ಯತಿ ತದ್ಬುದ್ಧಯಸ್ತದಾತ್ಮಾನಃ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠಾಯಾಮೇವ ತಸ್ಯ ಅಧಿಕಾರಮ್ .
ತತ್ರಾಪಿ ಪ್ರವರ್ತಕಪ್ರಮಾಣಾಭಾವೇ ಪ್ರವೃತ್ತ್ಯನುಪಪತ್ತಿಃ ಇತಿ ಚೇತ್, ನ . ಸ್ವಾತ್ಮವಿಷಯತ್ವಾದಾತ್ಮವಿಜ್ಞಾನಸ್ಯ . ನ ಹ್ಯಾತ್ಮನಃ ಸ್ವಾತ್ಮನಿ ಪ್ರವರ್ತಕಪ್ರಮಾಣಾಪೇಕ್ಷತಾ, ಆತ್ಮತ್ವಾದೇವ . ತದನ್ತತ್ವಾಚ್ಚ ಸರ್ವಪ್ರಮಾಣಾನಾಂ ಪ್ರಮಾಣತ್ವಸ್ಯ . ನ ಹ್ಯಾತ್ಮಸ್ವರೂಪಾಧಿಗಮೇ ಸತಿ ಪುನಃ ಪ್ರಮಾಣಪ್ರಮೇಯವ್ಯವಹಾರಃ ಸಂಭವತಿ . ಪ್ರಮಾತೃತ್ವಂ ಹ್ಯಾತ್ಮನಃ ನಿವರ್ತಯತಿ ಅನ್ತ್ಯಂ ಪ್ರಮಾಣಮ್ . ನಿವರ್ತಯದೇವ ಚಾಪ್ರಮಾಣೀಭವತಿ, ಸ್ವಪ್ನಕಾಲಪ್ರಮಾಣಮಿವ ಪ್ರಬೋಧೇ . ಲೋಕೇ ಚ ವಸ್ತ್ವಧಿಗಮೇ ಪ್ರವೃತ್ತಿಹೇತುತ್ವಾದರ್ಶನಾತ್ಪ್ರಮಾಣಸ್ಯ . ತಸ್ಮಾನ್ನಾತ್ಮವಿದಃ ಕರ್ಮಣ್ಯಧಿಕಾರ ಇತಿ ಸಿದ್ಧಮ್ ..೨.೬೯..

==============================
ವಿದುಷಸ್ತ್ಯಕ್ತೈಷಣಸ್ಯ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞಸ್ಯ ಯತೇರೇವ ಮೋಕ್ಷಪ್ರಾಪ್ತಿಃ, ನ ತು ಅಸಂನ್ಯಾಸಿನಃ ಕಾಮಕಾಮಿನಃ ಇತ್ಯೇತಮರ್ಥಂ ದೃಷ್ಟಾನ್ತೇನ ಪ್ರತಿಪಾದಯಿಷ್ಯನಾಹ
ಆಪೂರ್ಯಮಾಣಮಚಲಪ್ರತಿಷ್ಠಂ
ಸಮುದ್ರಮಾಪಃ ಪ್ರವಿಶನ್ತಿ ಯದ್ವತ್ .
ತದ್ವತ್ಕಾಮಾ ಯಂ ಪ್ರವಿಶನ್ತಿ ಸರ್ವೇ
ಸ ಶಾನ್ತಿಮಾಪ್ನೋತಿ ನ ಕಾಮಕಾಮೀ ..೨.೭೦..

ಆಪೂರ್ಯಮಾಣಮದ್ಭಿರಚಲಪ್ರತಿಷ್ಠಮಚಲತಯಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಅವಸ್ಥಿತಿಃ ಯಸ್ಯ ತಮಚಲಪ್ರತಿಷ್ಠಂ ಸಮುದ್ರಮಾಪಃ ಸರ್ವತೋ ಗತಾಃ ಪ್ರವಿಶನ್ತಿ ಸ್ವಾತ್ಮಸ್ಥಮವಿಕ್ರಿಯಮೇವ ಸನ್ತಂ ಯದ್ವತ್, ತದ್ವತ್ಕಾಮಾಃ ವಿಷಯಸಂನಿಧಾವಪಿ ಸರ್ವತಃ ಇಚ್ಛಾವಿಶೇಷಾಃ ಯಂ ಪುರುಷಮ್ ಸಮುದ್ರಮಿವ ಆಪಃ ಅವಿಕುರ್ವನ್ತಃ ಪ್ರವಿಶನ್ತಿ ಸರ್ವೇ ಆತ್ಮನ್ಯೇವ ಪ್ರಲೀಯನ್ತೇ ನ ಸ್ವಾತ್ಮವಶಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ, ಸ ಶಾನ್ತಿರ್ಮೋಕ್ಷಮಾಪ್ನೋತಿ, ನೇತರಃ ಕಾಮಕಾಮೀ, ಕಾಮ್ಯನ್ತ ಇತಿ ಕಾಮಾಃ ವಿಷಯಾಃ ತಾನ್ ಕಾಮಯಿತುಂ ಶೀಲಂ ಯಸ್ಯ ಸಃ ಕಾಮಕಾಮೀ, ನೈವ ಪ್ರಾಪ್ನೋತೀತ್ಯರ್ಥಃ ..೨.೭೦..

==============================
ಯಸ್ಮಾದೇವಂ ತಸ್ಮಾತ್
ವಿಹಾಯ ಕಾಮಾನ್ ಯಃ ಸರ್ವಾನ್ ಪುಮಾಂಶ್ಚರತಿ ನಿಃಸ್ಪೃಹಃ .
ನಿರ್ಮಮೋ ನಿರಹಂಕಾರಃ ಸ ಶಾನ್ತಿಮಧಿಗಚ್ಛತಿ ..೨.೭೧..

ವಿಹಾಯ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಕಾಮಾನ್ ಯಃ ಸಂನ್ಯಾಸೀ ಪುಮಾನ್ ಸರ್ವಾನಶೇಷತಃ ಕಾರ್ತ್ಸ್ನ್ಯೇನ ಚರತಿ, ಜೀವನಮಾತ್ರಚೇಷ್ಟಾಶೇಷಃ ಪರ್ಯಟತೀತ್ಯರ್ಥಃ . ನಿಃಸ್ಪೃಹಃ ಶರೀರಜೀವನಮಾತ್ರೇಽಪಿ ನಿರ್ಗತಾ ಸ್ಪೃಹಾ ಯಸ್ಯ ಸಃ ನಿಃಸ್ಪೃಹಃ ಸನ್ನಿರ್ಮಮಃ ಶರೀರಜೀವನಮಾತ್ರಾಕ್ಷಿಪ್ತಪರಿಗ್ರಹೇಽಪಿ ಮಮೇದಮಿತ್ಯಭಿನಿವೇಶವರ್ಜಿತಃ, ನಿರಹಂಕಾರಃ ವಿದ್ಯಾವತ್ತ್ವಾದಿನಿಮಿತ್ತಾತ್ಮಸಂಭಾವನಾರಹಿತಃ ಇತ್ಯೇತತ್ . ಸ ಏವಂಭೂತಃ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞಃ ಬ್ರಹ್ಮವಿತ್ಶಾನ್ತಿಂ ಸರ್ವಸಂಸಾರದುಃಖೋಪರಮಲಕ್ಷಣಾಂ ನಿರ್ವಾಣಾಖ್ಯಾಮಧಿಗಚ್ಛತಿ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೋ ಭವತಿ ಇತ್ಯರ್ಥಃ
..೨.೭೧..

==============================
ಸೈಷಾ ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠಾ ಸ್ತೂಯತೇ
ಏಷಾ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಸ್ಥಿತಿಃ ಪಾರ್ಥ ನೈನಾಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವಿಮುಹ್ಯತಿ .
ಸ್ಥಿತ್ವಾಸ್ಯಾಮನ್ತಕಾಲೇಽಪಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ವಾಣಮೃಚ್ಛತಿ ..೨.೭೨..

ಏಷಾ ಯಥೋಕ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಭವಾ ಇಯಂ ಸ್ಥಿತಿಃ ಸರ್ವಂ ಕರ್ಮ ಸಂನ್ಯಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪೇಣೈವ ಅವಸ್ಥಾನಮಿತ್ಯೇತತ್ . ಹೇ ಪಾರ್ಥ, ನೈನಾಂ ಸ್ಥಿತಿಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಲಬ್ಧ್ವಾ ನ ವಿಮುಹ್ಯತಿ ನ ಮೋಹಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ . ಸ್ಥಿತ್ವಾಸ್ಯಾಂ ಸ್ಥಿತೌ ಬ್ರಾಹ್ಮ್ಯಾಂ ಯಥೋಕ್ತಾಯಾಮನ್ತಕಾಲೇಽಪಿ ಅನ್ತ್ಯೇ ವಯಸ್ಯಪಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ವಾಣಂ ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ವೃತಿಂ ಮೋಕ್ಷಮೃಚ್ಛತಿ ಗಚ್ಛತಿ . ಕಿಮು ವಕ್ತವ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಾದೇವ ಸಂನ್ಯಸ್ಯ ಯಾವಜ್ಜೀವಂ ಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೇವ ಅವತಿಷ್ಠತೇ ಸ ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ವಾಣಮೃಚ್ಛತಿ ಇತಿ ..೨.೭೨..

ಇತಿ ಶ್ರೀಮತ್ಪರಮಹಂಸಪರಿವ್ರಾಜಕಾಚಾರ್ಯಸ್ಯ ಶ್ರೀಗೋವಿನ್ದಭಗವತ್ಪೂಜ್ಯಪಾದಶಿಷ್ಯಸ್ಯ ಶ್ರೀಮಚ್ಛಂಕರಭಗವತಃ ಕೃತೌ ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾಭಾಷ್ಯೇ ದ್ವಿತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ ..

__________________________________________________________
ಭಗವದ್ಗೀತಾ ೩
ತೃತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಶಙ್ಕರಭಾಷ್ಯಮ್
ಶಾಸ್ತ್ರಸ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿನಿವೃತ್ತಿವಿಷಯಭೂತೇ ದ್ವೇ ಬುದ್ಧೀ ಭಗವತಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟೇ, ಸಾಙ್ಖ್ಯೇ ಬುದ್ಧಿರ್ಯೋಗೇ ಬುದ್ಧಿರಿತಿ ಚ . ತತ್ರ ಪ್ರಜಹಾತಿ ಯದಾ ಕಾಮಾನಿತ್ಯಾರಭ್ಯ ಆ ಅಧ್ಯಾಯಪರಿಸಮಾಪ್ತೇಃ ಸಾಙ್ಖ್ಯಬುದ್ಧ್ಯಾಶ್ರಿತಾನಾಂ ಸಂನ್ಯಾಸಂ ಕರ್ತವ್ಯಮುಕ್ತ್ವಾ ತೇಷಾಂ ತನ್ನಿಷ್ಠತಯೈವ ಚ ಕೃತಾರ್ಥತಾ ಉಕ್ತಾ ಏಷಾ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಸ್ಥಿತಿಃ ಇತಿ . ಅರ್ಜುನಾಯ ಚ ಕರ್ಮಣ್ಯೇವಾಧಿಕಾರಸ್ತೇ, ಮಾ ಸಙ್ಗೋಽಸ್ತ್ವಕರ್ಮಣಿ ಇತಿ ಕರ್ಮ ಏವ ಕರ್ತವ್ಯಮುಕ್ತವಾನ್ ಯೋಗಬುದ್ಧಿಮಾಶ್ರಿತ್ಯ, ನ ತತ ಏವ ಶ್ರೇಯಃಪ್ರಾಪ್ತಿಮುಕ್ತವಾನ್ . ತದೇತದಾಲಕ್ಷ್ಯ ಪರ್ಯಾಕುಲೀಭೂತಬುದ್ಧಿರರ್ಜುನ ಉವಾಚ ಕಥಂ ಭಕ್ತಾಯ ಶ್ರೇಯೋಽರ್ಥಿನೇ ಯತ್ಸಾಕ್ಷಾತ್ಶ್ರೇಯಃಸಾಧನಂ ಸಾಙ್ಖ್ಯಬುದ್ಧಿನಿಷ್ಠಾಂ ಶ್ರಾವಯಿತ್ವಾ ಮಾಂ ಕರ್ಮಣಿ ದೃಷ್ಟಾನೇಕಾನರ್ಥಯುಕ್ತೇ
ಪಾರಮ್ಪರ್ಯೇಣಾಪಿ ಅನೈಕಾನ್ತಿಕಶ್ರೇಯಃಪ್ರಾಪ್ತಿಫಲೇ ನಿಯುಞ್ಜ್ಯಾದಿತಿ ಯುಕ್ತಃ ಪರ್ಯಾಕುಲೀಭಾವೋಽರ್ಜುನಸ್ಯ . ತದನುರೂಪಪ್ರಶ್ನಃ ಜ್ಯಾಯಸೀ ಚೇತಿತ್ಯಾದಿಃ . ಪ್ರಶ್ನಾಪಾಕರಣವಾಕ್ಯಂ ಚ ಭಗವತಾ ಉಕ್ತಂ ಯಥೋಕ್ತವಿಭಾಗವಿಷಯೇ ಶಾಸ್ತ್ರೇ .
ಕೇಚಿತ್ತು ಅರ್ಜುನಸ್ಯ ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಥಮನ್ಯಥಾ ಕಲ್ಪಯಿತ್ವಾ ತತ್ಪ್ರತಿಕೂಲಂ ಭಗವತಃ ಪ್ರತಿವಚನಂ ವರ್ಣಯನ್ತಿ . ಯಥಾ ಚ ಆತ್ಮನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಗ್ರನ್ಥೇ ಗೀತಾರ್ಥೋ ನಿರೂಪಿತಸ್ತತ್ಪ್ರತಿಕೂಲಂ ಚೇಹ ಪುನಃ ಪ್ರಶ್ನಪ್ರತಿವಚನಯೋರರ್ಥಂ ನಿರೂಪಯನ್ತಿ . ಕಥಂ ? ತತ್ರ ಸಮ್ಬನ್ಧಗ್ರನ್ಥೇ ತಾವತ್ಸರ್ವೇಷಾಮಾಶ್ರಮಿಣಾಂ ಜ್ಞಾನಕರ್ಮಣೋಃ ಸಮುಚ್ಚಯೋ ಗೀತಾಶಾಸ್ತ್ರೇ ನಿರೂಪಿತೋಽರ್ಥ ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್ . ಪುನಃ ವಿಶೇಷಿತಂ ಚ ಯಾವಜ್ಜೀವಶ್ರುತಿಚೋದಿತಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಕೇವಲಾದೇವ ಜ್ಞಾನಾನ್ಮೋಕ್ಷಃ ಪ್ರಾಪ್ಯತ ಇತ್ಯೇತದೇಕಾನ್ತೇನೈವ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಮಿತಿ .
ಇಹ ತ್ವಾಶ್ರಮವಿಕಲ್ಪಂ ದರ್ಶಯತಾ ಯಾವಜ್ಜೀವಶ್ರುತಿಚೋದಿತಾನಾಮೇವ ಕರ್ಮಣಾಂ ಪರಿತ್ಯಾಗ ಉಕ್ತಃ . ತತ್ಕಥಮೀದೃಶಂ ವಿರುದ್ಧಮರ್ಥಮರ್ಜುನಾಯ ಬ್ರೂಯಾದ್ಭಗವಾನ್, ಶ್ರೋತಾ ವಾ ಕಥಂ ವಿರುದ್ಧಮರ್ಥಮವಧಾರಯೇತ್ . ತತ್ರೈತತ್ಸ್ಯಾದ್ಗೃಹಸ್ಥಾನಾಮೇವ ಶ್ರೌತಕರ್ಮಪರಿತ್ಯಾಗೇನ ಕೇವಲಾದೇವ ಜ್ಞಾನಾನ್ಮೋಕ್ಷಃ ಪ್ರತಿಷಿಧ್ಯತೇ ನ ತ್ವಾಶ್ರಮಾನ್ತರಾಣಾಮಿತಿ .
ಏತದಪಿ ಪೂರ್ವೋತ್ತರ್ವಿರುದ್ಧಮೇವ . ಕಥಂ, ಸರ್ವಾಶ್ರಮಿಣಾಂ ಜ್ಞಾನಕರ್ಮಣೋಃ ಸಮುಚ್ಚಯೋ ಗೀತಾಶಾಸ್ತ್ರೇ ನಿಶ್ಚಿತೋಽರ್ಥ ಇತಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಯ ಇಹ ಕಥಂ ತದ್ವಿರುದ್ಧಂ ಕೇವಲಾದೇವ ಜ್ಞಾನಾನ್ಮೋಕ್ಷಂ ಬ್ರೂಯಾದಾಶ್ರಮಾನ್ತರಾಣಾಮ್ .
ಅಥ ಮತಂ ಶ್ರೌತಕರ್ಮಾಪೇಕ್ಷಯೈತದ್ವಚನಂ ಕೇವಲಾದೇವ ಜ್ಞಾನಾತ್ಶ್ರೌತಕರ್ಮರಹಿತಾದ್ಗೃಹಸ್ಥಾನಾಂ ಮೋಕ್ಷಃ ಪ್ರತಿಷಿಧ್ಯತೇ ಇತಿ . ತತ್ರ ಗೃಹಸ್ಥಾನಾಂ ವಿದ್ಯಮಾನಮಪಿ ಸ್ಮಾರ್ತಂ ಕರ್ಮಾವಿದ್ಯಮಾನವದುಪೇಕ್ಷ್ಯ ಜ್ಞಾನಾದೇವ ಕೇವಲಾನ್ನ ಮೋಕ್ಷ ಇತ್ಯುಚ್ಯತ ಇತಿ . ಏತದಪಿ ವಿರುದ್ಧಮ್ . ಕಥಮ್ ? ಗೃಹಸ್ಥಸ್ಯೈವ ಸ್ಮಾರ್ತಕರ್ಮಣಾ ಸಮುಚ್ಚಿತಾದ್ಜ್ಞಾನಾನ್ಮೋಕ್ಷಃ ಪ್ರತಿಷಿಧ್ಯತೇ ನ ತು ಆಶ್ರಮಾನ್ತರಾಣಾಮಿತಿ ಕಥಂ ವಿವೇಕಿಭಿಃ ಶಕ್ಯಮವಧಾರಯಿತುಮ್ .
ಕಿಂ ಚ, ಯದಿ ಮೋಕ್ಷಸಾಧನತ್ವೇನ ಸ್ಮಾರ್ತಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಊರ್ಧ್ವರೇತಸಾಂ ಸಮುಚ್ಚೀಯನ್ತೇ ತಥಾ ಗೃಹಸ್ಥಸ್ಯಾಪಿ ಇಷ್ಯತಾಂ ಸ್ಮಾರ್ತೈರೇವ ಸಮುಚ್ಚಯೋ ನ ಶ್ರೌತೈಃ .
ಅಥ ಶ್ರೌತೈಃ ಸ್ಮಾರ್ತೈಶ್ಚ ಗೃಹಸ್ಥಸ್ಯೈವ ಸಮುಚ್ಚಯೋ ಮೋಕ್ಷಾಯ ಊರ್ಧ್ವರೇತಸಾಂ ತು ಸ್ಮಾರ್ತಕರ್ಮಮಾತ್ರಸಮುಚ್ಚಿತಾಜ್ಜ್ಞಾನಾನ್ಮೋಕ್ಷ ಇತಿ . ತತ್ರೈವಂ ಸತಿ ಗೃಹಸ್ಥಸ್ಯಾಯಾಸಬಾಹುಲ್ಯಂ ಶ್ರೌತಂ ಸ್ಮಾರ್ತಂ ಚ ಬಹುದುಃಖರೂಪಂ ಕರ್ಮ ಶಿರಸಿ ಅರೋಪಿತಂ ಸ್ಯಾತ್ .
ಅಥ ಗೃಹಸ್ಥಸ್ಯೈವಾಯಾಸಬಾಹುಲ್ಯಕಾರಣಾನ್ಮೋಕ್ಷಃ ಸ್ಯಾನ್ನಾಶ್ರಮಾನ್ತರಾಣಾಂ ಶ್ರೌತನಿತ್ಯಕರ್ಮರಹಿತತ್ವಾದಿತಿ . ತದಪ್ಯಸತ್ . ಸರ್ವೋಪನಿಷತ್ಸು ಇತಿಹಾಸಪುರಾಣಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರೇ ಚ ಜ್ಞಾನಾಙ್ಗತ್ವೇನ ಮುಮುಕ್ಷೋಃ ಸರ್ವಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸವಿಧಾನಾದಾಶ್ರಮವಿಕಲ್ಪಸಮುಚ್ಚಯವಿಧಾನಾಚ್ಚ ಶ್ರುತಿಸ್ಮೃತ್ಯೋಃ .
ಸಿದ್ಧಸ್ತರ್ಹಿ ಸರ್ವಾಶ್ರಮಿಣಾಂ ಜ್ಞಾನಕರ್ಮಣೋಃ ಸಮುಚ್ಚಯಃ ? ನ, ಮುಮುಕ್ಷೋಃ ಸರ್ವಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸವಿಧಾನಾತ್ . ವ್ಯುತ್ಥಾಯಾಥ ಭಿಕ್ಷಾಚರ್ಯಂ ಚರನ್ತಿ [ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೩.೫.೧], ತಸ್ಮಾತ್ಸಂನ್ಯಾಸಮೇಷಾಂ ತಪಸಾಮತಿರಿಕ್ತಮಾಹುಃ [ಣಾಊ ೨.೭೯], ನ್ಯಾಸ ಏವಾತ್ಯರೇಚಯೇತ್[ಣಾಊ ೨.೭೮], ಇತಿ . ನ ಕರ್ಮಣಾ ನ ಪ್ರಜಯಾ ಧನೇನ ತ್ಯಾಗೇನೈಕೇಽಮೃತತ್ವಮಾನಶುಃ [ಣಾಊ ೨.೧೨] ಇತಿ ಚ . ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಾದೇವ ಪ್ರವ್ರಜೇತ್[ಞಾವಾಊ ೪] ಇತ್ಯಾದ್ಯಾಃ ಶ್ರುತಯಃ .
ತ್ಯಜ ಧರ್ಮಮಧರ್ಮಂ ಚ ಉಭೇ ಸತ್ಯಾನೃತೇ ತ್ಯಜ .
ಉಭೇ ಸತ್ಯಾನೃತೇ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಯೇನ ತ್ಯಜಸಿ ತತ್ತ್ಯಜ ..

ಸಂಸಾರಮೇವ ನಿಃಸಾರಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸಾರದಿದೃಕ್ಷಯಾ .
ಪ್ರವ್ರಜನ್ತ್ಯಕೃತೋದ್ವಾಹಾಃ ಪರಂ ವೈರಾಗ್ಯಮಾಶ್ರಿತಾಃ .. ಇತಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿರಪಿ ಕಚಂ ಪ್ರತಿ .
ಕರ್ಮಣಾ ಬಧ್ಯತೇ ಜನ್ತುರ್ವಿದ್ಯಯಾ ಚ ವಿಮುಚ್ಯತೇ .
ತಸ್ಮಾತ್ಕರ್ಮ ನ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಯತಯಃ ಪಾರದರ್ಶಿನಃ .. [ಮ.ಭಾ. ೧೨.೨೪೧.೭] ಇತಿ ಶುಕಾನುಶಾಸನಮ್ .
ಇಹಾಪಿ ಸರ್ವಕರ್ಮಾಣಿ ಮನಸಾ ಸಂನ್ಯಸ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ . ಮೋಕ್ಷಸ್ಯ ಚಾಕಾರ್ಯತ್ವಾನ್ಮುಮುಕ್ಷೋಃ ಕರ್ಮಾನರ್ಥಕ್ಯಮ್ . ನಿತ್ಯಾನಿ ಪ್ರತ್ಯವಾಯಪರಿಹಾರಾರ್ಥಮನುಷ್ಠೇಯಾನಿ ಇತಿ ಚೇತ್, ನ . ಅಸಂನ್ಯಾಸಿವಿಷಯತ್ವಾತ್ಪ್ರತ್ಯವಾಯಪ್ರಾಪ್ತೇಃ . ನ ಹಿ ಅಗ್ನಿಕಾರ್ಯಾದ್ಯಕರಣಾತ್ಸಂನ್ಯಾಸಿನಃ ಪ್ರತ್ಯವಾಯಃ ಕಲ್ಪಯಿತುಂ ಶಕ್ಯೋ ಯಥಾ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಾಮಸಂನ್ಯಾಸಿನಾಮಪಿ ಕರ್ಮಿಣಾಮ್ . ನ ತವನ್ನಿತ್ಯಾನಾಂ ಕರ್ಮಣಾಮಭಾವಾದೇವ ಭಾವರೂಪಸ್ಯ ಪ್ರತ್ಯವಾಯಸ್ಯ ಉತ್ಪತ್ತಿಃ ಕಲ್ಪಯಿತುಂ ಶಕ್ಯಾ ಕಥಮಸತಃ ಸಜ್ಜಾಯತೇ [Cಹಾಊ ೬.೨.೨] ಇತಿ ಅಸತಃ ಸಜ್ಜನ್ಮಾಸಮ್ಭವಶ್ರುತೇಃ .
ಯದಿ ವಿಹಿತಾಕರಣಾದಸಮ್ಭಾವ್ಯಮಪಿ ಪ್ರತ್ಯವಾಯಂ ಬ್ರೂಯಾದ್ವೇದಸ್ತದಾ ಅನರ್ಥಕರೋ ವೇದಃ ಅಪ್ರಮಾಣಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ ಸ್ಯಾತ್ . ವಿಹಿತಸ್ಯ ಕರಣಾಕರಣಯೋಃ ದುಃಖಮಾತ್ರಫಲತ್ವಾತ್ . ತಥಾ ಚ ಕಾರಕಂ ಶಾಸ್ತ್ರಂ ನ ಜ್ಞಾಪಕಮಿತಿ ಅನುಪಪನ್ನಾರ್ಥಂ ಕಲ್ಪಿತಂ ಸ್ಯಾತ್ . ನ ಚೈತದಿಷ್ಟಮ್ . ತಸ್ಮಾನ್ನ ಸಂನ್ಯಾಸಿನಾಂ ಕರ್ಮಾಣಿ ಅತೋ ಜ್ಞಾನಕರ್ಮಣೋಃ ಸಮುಚ್ಚಯಾನುಪಪತ್ತಿಃ . ಜ್ಯಾಯಸೀ ಚೇತ್ಕರ್ಮಣಸ್ತೇ ಮತಾ ಬುದ್ಧಿರಿತಿ . ಅರ್ಜುನಸ್ಯ ಪ್ರಶ್ನಾನುಪಪತ್ತೇಶ್ಚ .
ಯದಿ ಹಿ ಭಗವತಾ ದ್ವಿತೀಯೇ ಅಧ್ಯಾಯೇ ಜ್ಞಾನಂ ಕರ್ಮ ಚ ಸಮುಚ್ಚಯೇನ ತ್ವಯಾನುಷ್ಠೇಯಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ ಸ್ಯಾತ್ತತೋಽರ್ಜುನಸ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೋಽನುಪಪನ್ನೋ ಜ್ಯಾಯಸೀ ಚೇತ್ಕರ್ಮಣಸ್ತೇ ಮತಾ ಬುದ್ಧಿರ್ಜನಾರ್ದನ ಇತಿ . ಅರ್ಜುನಾಯ ಚೇದ್ಬುದ್ಧಿಕರ್ಮಣೀ ತ್ವಯಾನುಷ್ಠೇಯೇ ಇತಿ ಉಕ್ತೇ ಯಾ ಕರ್ಮಣೋ ಜ್ಯಾಯಸೀ ಬುದ್ಧಿಃ ಸಾ ಅಪ್ಯುಕ್ತಾ ಏವೇತಿ ತತ್ಕಿಂ ಕರ್ಮಣಿ ಘೋರೇ ಮಾಂ ನಿಯೋಜಯಸಿ ಕೇಶವ ಇತಿ ಪ್ರಶ್ನೋ ನ ಕಥಂಚನ ಉಪಪದ್ಯತೇ .
ನ ಚಾರ್ಜುನಸ್ಯೈವ ಜ್ಯಾಯಸೀ ಬುದ್ಧಿರ್ನಾನುಷ್ಠೇಯೇತಿ ಭಗವತೋಕ್ತಂ ಪೂರ್ವಮಿತಿ ಕಲ್ಪಯಿತುಂ ಯುಕ್ತಮ್, ಯೇನ ಜ್ಯಾಯಸೀ ಚೇದಿತಿ ಪ್ರಶ್ನಃ ಸ್ಯಾತ್ . ಯದಿ ಪುನರೇಕಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಜ್ಞಾನಕರ್ಮಣೋರ್ವಿರೋಧಾದ್ಯುಗಪದನುಷ್ಠಾನಂ ನ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಭಿನ್ನಪುರುಷಾನುಷ್ಠೇಯತ್ವಂ ಭಗವತಾ ಪೂರ್ವಮುಕ್ತಂ ಸ್ಯಾತ್ತತೋಽಯಂ ಪ್ರಶ್ನ ಉಪಪನ್ನಃ ಜ್ಯಾಯಸೀ ಚೇದಿತ್ಯಾದಿಃ .
ಅವಿವೇಕತಃ ಪ್ರಶ್ನಕಲ್ಪನಾಯಾಮಪಿ ಭಿನ್ನಪುರುಷಾನುಷ್ಠೇಯತ್ವೇನ ಭಗವತಃ ಪ್ರತಿವಚನಂ ನೋಪಪದ್ಯತೇ . ನ ಚಾಜ್ಞಾನನಿಮಿತ್ತಂ ಭಗವತ್ಪ್ರತಿವಚನಂ ಕಲ್ಪ್ಯಮ್ . ಅಸ್ಮಾಚ್ಚ ಭಿನ್ನಪುರುಷಾನುಷ್ಠೇಯತ್ವೇನ ಜ್ಞಾನಕರ್ಮನಿಷ್ಠಯೋರ್ಭಗವತಃ ಪ್ರತಿವಚನದರ್ಶನಾತ್, ಜ್ಞಾನಕರ್ಮಣೋಃ ಸಮುಚ್ಚಯಾನುಪಪತ್ತಿಃ . ತಸ್ಮಾತ್ಕೇವಲಾದೇವ ಜ್ಞಾನಾನ್ಮೋಕ್ಷ ಇತ್ಯೇಷೋಽರ್ಥೋ ನಿಶ್ಚಿತೋ ಗೀತಾಸು ಸರ್ವೋಪನಿಷತ್ಸು ಚ . ಜ್ಞಾನಕರ್ಮಣೋರೇಕಂ ವದ ನಿಶ್ಚಿತ್ಯ ಇತಿ ಚ ಏಕವಿಷಯೈವ ಪ್ರಾರ್ಥನಾನುಪಪನ್ನೋಭಯೋಃ ಸಮುಚ್ಚಯಸಮ್ಭವೇ .
ಕುರು ಕರ್ಮೈವ ತಸ್ಮಾತ್ತ್ವಮಿತಿ ಚ ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠಾಸಮ್ಭವಮರ್ಜುನಸ್ಯಾವಧಾರಣೇನ ದರ್ಶಯಿಷ್ಯತಿ .
ಅರ್ಜುನ ಉವಾಚ
ಜ್ಯಾಯಸೀ ಚೇತ್ಕರ್ಮಣಸ್ತೇ ಮತಾ ಬುದ್ಧಿರ್ಜನಾರ್ದನ .
ತತ್ಕಿಂ ಕರ್ಮಣಿ ಘೋರೇ ಮಾಂ ನಿಯೋಜಯಸಿ ಕೇಶವ ..೩.೧..

ಜ್ಯಾಯಸೀ ಶ್ರೇಯಸೀ ಚೇತ್ಯದಿ ಕರ್ಮಣಃ ಸಕಾಶಾತ್ತೇ ತವ ಮತಾ ಅಭಿಪ್ರೇತಾ ಬುದ್ಧಿರ್ಜ್ಞಾನಮ್ . ಹೇ ಜನಾರ್ದನ ! ಯದಿ ಬುದ್ಧಿಕರ್ಮಣೀ ಸಮುಚ್ಚಿತೇ ಇಷ್ಟೇ ತದೈಕಂ ಶ್ರೇಯಃಸಾಧನಮಿತಿ ಕರ್ಮಣೋ ಜ್ಯಾಯಸೀ ಬುದ್ಧಿರಿತಿ ಕರ್ಮಣೋಽತಿರಿಕ್ತಕರಣಂ ಬುದ್ಧೇರನುಪಪನ್ನಮರ್ಜುನೇನ ಕೃತಂ ಸ್ಯಾತ್ . ನ ಹಿ ತದೇವ ತಸ್ಮಾತ್ಫಲತೋಽತಿರಿಕ್ತಂ ಸ್ಯಾತ್ . ತಥಾ ಚ, ಕರ್ಮಣಃ ಶ್ರೇಯಸ್ಕರೀ ಭಗವತೋಕ್ತಾ ಬುದ್ಧಿಃ . ಅಶ್ರೇಯಸ್ಕರಂ ಚ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವಿತಿ ಮಾಂ ಪ್ರತಿಪಾದಯತಿ, ತತ್ಕಿಂ ನು ಕಾರಣಮಿತಿ ಭಗವತ ಉಪಾಲಮ್ಭಮಿವ ಕುರ್ವನ್ ತತ್ಕಿಂ ಕಸ್ಮಾತ್ಕರ್ಮಣಿ ಘೋರೇ ಕ್ರೂರೇ ಹಿಂಸಾಲಕ್ಷಣೇ ಮಾಂ ನಿಯೋಜಯಸಿ ಕೇಶವ ಇತಿ ಚ ಯದಾಹ, ತಚ್ಚ ನೋಪಪದ್ಯತೇ . ಅಥ ಸ್ಮಾರ್ತೇನೈವ ಕರ್ಮಣಾ ಸಮುಚ್ಚಯಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭಗವತೋಕ್ತೋಽರ್ಜುನೇನ
ಚಾವಧಾರಿತ ಚೇತ್, ತತ್ಕಿಂ ಕರ್ಮಣಿ ಘೋರೇ ಮಾಂ ನಿಯೋಜಯಸಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಕಥಂ ಯುಕ್ತಂ ವಚನಮ್ ..೩.೧..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ವ್ಯಾಮಿಶ್ರೇಣೇವ ವಾಕ್ಯೇನ ಬುದ್ಧಿಂ ಮೋಹಯಸೀವ ಮೇ .
ತದೇಕಂ ವದ ನಿಶ್ಚಿತ್ಯ ಯೇನ ಶ್ರೇಯೋಽಹಮಾಪ್ನುಯಾಮ್ ..೩.೨..

ವ್ಯಾಮಿಶ್ರೇಣೇವ, ಯದ್ಯಪಿ ವಿವಕ್ತಾಭಿಧಾಯೀ ಭಗವಾನ್, ತಥಾಪಿ ಮಮ ಮನ್ದಬುದ್ಧೇರ್ವ್ಯಾಮಿಶ್ರಮಿವ ಭಗವದ್ವಾಕ್ಯಂ ಪ್ರತಿಭಾತಿ . ತೇನ ಮಮ ಬುದ್ಧಿಂ ಮೋಹಯಸೀವ, ಮಮ ಬುದ್ಧಿವ್ಯಾಮೋಹಾಪನಯಾಯ ಹಿ ಪ್ರವೃತ್ತಸ್ತ್ವಂ ತು ಕಥಂ ಮೋಹಯಸಿ ? ಅತಃ ಬ್ರವೀಮಿ . ಬುದ್ಧಿಂ ಮೋಹಯಸಿ ಇವ ಮೇ ಮಮ ಇತಿ . ತ್ವಂ ತು ಭಿನ್ನಕರ್ತೃಕಯೋಃ ಜ್ಞಾನಕರ್ಮಣೋರೇಕಪುರುಷಾನುಷ್ಠಾನಾಸಂಭವಂ ಯದಿ ಮನ್ಯಸೇ, ತತ್ರೈವಂ ಸತಿ ತತ್ತಯೋರೇಕಂ ಬುದ್ಧಿಂ ಕರ್ಮ ವಾ ಇದಮೇವಾರ್ಜುನಸ್ಯ ಯೋಗ್ಯಂ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತ್ಯವಸ್ಥಾನುರೂಪಮಿತಿ ನಿಶ್ಚಿತ್ಯ ವದ ಬ್ರೂಹಿ, ಯೇನ ಜ್ಞಾನೇನ ಕರ್ಮಣಾ ವಾ ಅನ್ಯತರೇಣ ಶ್ರೇಯೋಽಹಮಾಪ್ನುಯಾಂ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾಮ್ .
ಯದಿ ಹಿ ಕರ್ಮನಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಗುಣಭೂತಮಪಿ ಜ್ಞಾನಂ ಭಗವತೋಕ್ತಂ ಸ್ಯಾತ್ . ತತ್ಕಥಂ ತಯೋರೇಕಂ ವದ ಇತ್ಯೇಕವಿಷಯೈವಾರ್ಜುನಸ್ಯ ಶುಶ್ರೂಷಾ ಸ್ಯಾತ್ . ನ ಹಿ ಭಗವತಾ ಪೂರ್ವಮುಕ್ತಮನ್ಯತರದೇವ ಜ್ಞಾನಕರ್ಮಣೋಃ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ, ನೈವ ದ್ವಯಮಿತಿ, ಯೇನ ಉಭಯಪ್ರಾಪ್ತ್ಯಸಂಭವಮಾತ್ಮನೋ ಮನ್ಯಮಾನ ಏಕಮೇವ ಪ್ರಾರ್ಥಯೇತ್ ..೩.೨..

==============================
ಪ್ರಶ್ನಾನುರೂಪಮೇವ ಪ್ರತಿವಚನಂ
ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿನ್ ದ್ವಿವಿಧಾ ನಿಷ್ಠಾ ಪುರಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಮಯಾನಘ .
ಜ್ಞಾನಯೋಗೇನ ಸಾಂಖ್ಯಾನಾಂ ಕರ್ಮಯೋಗೇನ ಯೋಗಿನಾಮ್ ..೩.೩..

ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿನ್ ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥಾನುಷ್ಠಾನಾಧಿಕೃತಾನಾಂ ತ್ರೈವರ್ಣಿಕಾನಾಂ ದ್ವಿವಿಧಾ ದ್ವಿಪ್ರಕಾರಾ ನಿಷ್ಠಾ ಸ್ಥಿತಿಃ ಅನುಷ್ಠೇಯತಾತ್ಪರ್ಯಂ ಪುರಾ ಪೂರ್ವಂ ಸರ್ಗಾದೌ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ತಾಸಾಮಭ್ಯುದಯನಿಃಶ್ರೇಯಸಪ್ರಾಪ್ತಿಸಾಧನಂ ವೇದಾರ್ಥಸಂಪ್ರದಾಯಮಾವಿಷ್ಕುರ್ವತಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಮಯಾ ಸರ್ವಜ್ಞೇನ ಈಶ್ವರೇಣ ಹೇ ಅನಘಾಪಾಪ . ತತ್ರ ಕಾ ಸಾ ದ್ವಿವಿಧಾ ನಿಷ್ಠಾ ಇತ್ಯಾಹ ತತ್ರ ಜ್ಞಾನಯೋಗೇನ ಜ್ಞಾನಮೇವ ಯೋಗಸ್ತೇನ ಸಾಂಖ್ಯಾನಾಮಾತ್ಮಾನಾತ್ಮವಿಷಯವಿವೇಕವಿಜ್ಞಾನವತಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಾಶ್ರಮಾದೇವ ಕೃತಸಂನ್ಯಾಸಾನಾಂ ವೇದಾನ್ತವಿಜ್ಞಾನಸುನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥಾನಾಂ ಪರಮಹಂಸಪರಿವ್ರಾಜಕಾನಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೇವಾವಸ್ಥಿತಾನಾಂ ನಿಷ್ಠಾ
ಪ್ರೋಕ್ತಾ . ಕರ್ಮಯೋಗೇನ ಕರ್ಮ ಏವ ಯೋಗಃ ಕರ್ಮಯೋಗಸ್ತೇನ ಕರ್ಮಯೋಗೇನ ಯೋಗಿನಾಂ ಕರ್ಮಿಣಾಂ ನಿಷ್ಠಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ .
ಯದಿ ಚೈಕೇನ ಪುರುಷೇಣ ಏಕಸ್ಮೈ ಪುರುಷಾರ್ಥಾಯ ಜ್ಞಾನಂ ಕರ್ಮ ಚ ಸಮುಚ್ಚಿತ್ಯಾನುಷ್ಠೇಯಂ ಭಗವತಾ ಇಷ್ಟಮುಕ್ತಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ ವಾ ಗೀತಾಸು ವೇದೇಷು ಚೋಕ್ತಮ್, ಕಥಮಿಹಾರ್ಜುನಾಯ ಉಪಸನ್ನಾಯ ಪ್ರಿಯಾಯ ವಿಶಿಷ್ಟಾಭಿನ್ನಪುರುಷಕರ್ತೃಕೇ ಏವ ಜ್ಞಾನಕರ್ಮನಿಷ್ಠೇ ಬ್ರೂಯಾತ್? ಯದಿ ಪುನರರ್ಜುನೋ ಜ್ಞಾನಂ ಕರ್ಮ ಚ ದ್ವಯಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸ್ವಯಮೇವಾನುಷ್ಠಾಸ್ಯತಿ ಅನ್ಯೇಷಾಂ ತು ಭಿನ್ನಪುರುಷಾನುಷ್ಠೇಯತಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಇತಿ ಮತಂ ಭಗವತಃ ಕಲ್ಪ್ಯೇತ, ತದಾ ರಾಗದ್ವೇಷವಾನಪ್ರಮಾಣಭೂತೋ ಭಗವಾನ್ ಕಲ್ಪಿತಃ ಸ್ಯಾತ್ . ತಚ್ಚಾಯುಕ್ತಮ್ . ತಸ್ಮಾತ್ಕಯಾಪಿ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ನ ಸಮುಚ್ಚಯೋ ಜ್ಞಾನಕರ್ಮಣೋಃ
..

ಯದರ್ಜುನೇನೋಕ್ತಂ ಕರ್ಮಣೋ ಜ್ಯಾಯಸ್ತ್ವಂ ಬುದ್ಧೇಸ್ತಚ್ಚ ಸ್ಥಿತಮನಿರಾಕರಣಾತ್ . ತಸ್ಯಾಶ್ಚ ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠಾಯಾಃ ಸಂನ್ಯಾಸಿನಾಮೇವಾನುಷ್ಠೇಯತ್ವಮ್ , ಭಿನ್ನಪುರುಷಾನುಷ್ಠೇಯತ್ವವಚನಾತ್ . ಭಗವತ ಏವಮೇವಾನುಮತಮಿತಿ ಗಮ್ಯತೇ ..೩.೩..

==============================
ಮಾಂ ಚ ಬನ್ಧಕಾರಣೇ ಕರ್ಮಣ್ಯೇವ ನಿಯೋಜಯಸಿ ಇತಿ ವಿಷಣ್ಣಮನಸಮರ್ಜುನಂ ಕರ್ಮ ನಾರಭೇ ಇತ್ಯೇವಂ ಮನ್ವಾನಮಾಲಕ್ಷ್ಯ ಆಹ ಭಗವಾನ್ ನ ಕರ್ಮಣಾಮನಾರಮ್ಭಾದಿತಿ . ಅಥವಾ ಜ್ಞಾನಕರ್ಮನಿಷ್ಠಯೋಃ ಪರಸ್ಪರವಿರೋಧಾದೇಕೇನ ಪುರುಷೇಣ ಯುಗಪದನುಷ್ಠಾತುಮಶಕ್ಯತ್ವೇ ಸತಿ ಇತರೇತರಾನಪೇಕ್ಷಯೋರೇವ ಪುರುಷಾರ್ಥಹೇತುತ್ವೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಕರ್ಮನಿಷ್ಠಾಯಾ ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠಾಪ್ರಾಪ್ತಿಹೇತುತ್ವೇನ ಪುರುಷಾರ್ಥಹೇತುತ್ವಮ್, ನ ಸ್ವಾತನ್ತ್ರ್ಯೇಣ . ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠಾ ತು ಕರ್ಮನಿಷ್ಠೋಪಾಯಲಬ್ಧಾತ್ಮಿಕಾ ಸತೀ ಸ್ವಾತನ್ತ್ರ್ಯೇಣ ಪುರುಷಾರ್ಥಹೇತುಃ ಅನ್ಯಾನಪೇಕ್ಷಾ, ಇತ್ಯೇತಮರ್ಥಂ ಪ್ರದರ್ಶಯಿಷ್ಯನಾಹ ಭಗವಾನ್
ನ ಕರ್ಮಣಾಮನಾರಮ್ಭಾನ್ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯಂ ಪುರುಷೋಽಶ್ನುತೇ .
ನ ಚ ಸಂನ್ಯಸನಾದೇವ ಸಿದ್ಧಿಂ ಸಮಧಿಗಚ್ಛತಿ ..೩.೪ ..

ನ ಕರ್ಮಣಾ ಕ್ರಿಯಾಣಾಂ ಯಜ್ಞಾದೀನಾಮಿಹ ಜನ್ಮನಿ ಜನ್ಮಾನ್ತರೇ ವಾ ಅನುಷ್ಠಿತಾನಾಮುಪಾತ್ತದುರಿತಕ್ಷಯಹೇತುತ್ವೇನ ಸತ್ತ್ವಶುದ್ಧಿಕಾರಣಾನಾಂ ತತ್ಕಾರಣತ್ವೇನ ಚ ಜ್ಞಾನೋತ್ಪತ್ತಿದ್ವಾರೇಣ ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠಾಹೇತೂನಾಮ್,
ಜ್ಞಾನಮುತ್ಪದ್ಯತೇ ಪುಂಸಾಂ ಕ್ಷಯಾತ್ಪಾಪಸ್ಯ ಕರ್ಮಣಃ .
ಯಥಾದರ್ಶತಲಪ್ರಖ್ಯೇ ಪಶ್ಯತ್ಯಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನಿ .. [ಮ.ಭಾ. ೧೨ ೨೦೮.೮] ಇತ್ಯಾದಿ ಸ್ಮರಣಾತ್ .
ಅನಾರಮ್ಭಾದನನುಷ್ಠಾನಾತ್ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯಂ ನಿಷ್ಕರ್ಮಭಾವಂ ಕರ್ಮಶೂನ್ಯತಾಂ ಜ್ಞಾನಯೋಗೇನ ನಿಷ್ಠಾಂ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಸ್ವರೂಪೇಣೈವಾವಸ್ಥಾನಮಿತಿ ಯಾವತ್ . ಪುರುಷೋ ನಾಶ್ನುತೇ ನ ಪ್ರಾಪ್ನೋತೀತ್ಯರ್ಥಃ .
ಕರ್ಮಣಾಮನಾರಮ್ಭಾನ್ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯಂ ನಾಶ್ನುತ ಇತಿ ವಚನಾತ್ತದ್ವಿಪರ್ಯಯಾತ್ತೇಷಾಮಾರಮ್ಭಾನ್ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯಮಶ್ನುತ ಇತಿ ಗಮ್ಯತೇ . ಕಸ್ಮಾತ್ಪುನಃ ಕಾರಣಾತ್ಕರ್ಮಣಾಮನಾರಮ್ಭಾನ್ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯಂ ನಾಶ್ನುತೇ ಇತಿ ? ಉಚ್ಯತೇ, ಕರ್ಮಾರಮ್ಭಸ್ಯೈವ ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯೋಪಾಯತ್ವಾತ್ . ನ ಹ್ಯುಪಾಯಮನ್ತರೇಣ ಉಪೇಯಪ್ರಾಪ್ತಿರಸ್ತಿ . ಕರ್ಮಯೋಗೋಪಾಯತ್ವಂ ಚ ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯಲಕ್ಷಣಸ್ಯ ಜ್ಞಾನಯೋಗಸ್ಯ, ಶ್ರುತೌ ಇಹ ಚ ಪ್ರತಿಪಾದನಾತ್ . ಶ್ರುತೌ ತಾವತ್ಪ್ರಕೃತಸ್ಯಾತ್ಮಲೋಕಸ್ಯ ವೇದ್ಯಸ್ಯ ವೇದನೋಪಾಯತ್ವೇನ ತಮೇತಂ ವೇದಾನುವಚನೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಿವಿದಿಷನ್ತಿ ಯಜ್ಞೇನ [ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೪.೪.೨೨] ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಕರ್ಮಯೋಗಸ್ಯ ಜ್ಞಾನಯೋಗೋಪಾಯತ್ವಂ ಪ್ರತಿಪಾದಿತಮ್ . ಇಹಾಪಿ ಚ ಸಂನ್ಯಾಸಸ್ತು ಮಹಾಬಾಹೋ ದುಃಖಮಾಪ್ತುಮಯೋಗತಃ [ಕ್ರಈತಾ ೫.೬], ಯೋಗಿನಃ ಕರ್ಮ
ಕುರ್ವನ್ತಿ ಸಙ್ಗಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾತ್ಮಶುದ್ಧಯೇ [ಕ್ರಈತಾ ೫.೧೧], ಯಜ್ಞೋ ದಾನಂ ತಪಶ್ಚೈವ ಪಾವನಾನಿ ಮನೀಷಿಣಾಮ್ [ಕ್ರಈತಾ ೧೮.೫] ಇತ್ಯಾದಿ ಪ್ರತಿಪಾದಯಿಷ್ಯತಿ .
ನನು ಚಾಭಯಂ ಸರ್ವಭೂತೇಭ್ಯೋ ದತ್ತ್ವಾ ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯಮಾಚರೇತಿತ್ಯಾದೌ ಕರ್ತವ್ಯಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸಾದಪಿ ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯಪ್ರಾಪ್ತಿಂ ದರ್ಶಯತಿ . ಲೋಕೇ ಚ ಕರ್ಮಣಾಮನಾರಮ್ಭಾನ್ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯಮಿತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧತರಮ್ . ಅತಶ್ಚ ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯಾರ್ಥಿನಃ ಕಿಂ ಕರ್ಮಾರಮ್ಭೇಣ ? ಇತಿ ಪ್ರಾಪ್ತಮ್ . ಅತ ಆಹ ನ ಚ ಸಂನ್ಯಸನಾದೇವೇತಿ . ನಾಪಿ ಸಂನ್ಯಸನಾದೇವ ಕೇವಲಾತ್ಕರ್ಮಪರಿತ್ಯಾಗಮಾತ್ರಾದೇವ ಜ್ಞಾನರಹಿತಾತ್ಸಿದ್ಧಿಂ ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯಲಕ್ಷಣಾಂ ಜ್ಞಾನಯೋಗೇನ ನಿಷ್ಠಾಂ ಸಮಧಿಗಚ್ಛತಿ ನ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ..೩.೪..

==============================
ಕಸ್ಮಾತ್ಪುನಃ ಕಾರಣಾತ್ಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸಮಾತ್ರಾದೇವ ಕೇವಲಾತ್ಜ್ಞಾನರಹಿತಾತ್ಸಿದ್ಧಿಂ ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯಲಕ್ಷಣಾಂ ಪುರುಷೋ ನಾಧಿಗಚ್ಛತಿ ಇತಿ ಹೇತ್ವಾಕಾಙ್ಕ್ಷಾಯಾಮಾಹ
ನ ಹಿ ಕಶ್ಚಿತ್ಕ್ಷಣಮಪಿ ಜಾತು ತಿಷ್ಠತ್ಯಕರ್ಮಕೃತ್ .
ಕಾರ್ಯತೇ ಹ್ಯವಶಃ ಕರ್ಮ ಸರ್ವಃ ಪ್ರಕೃತಿಜೈರ್ಗುಣೈಃ ..೩.೫..

ನ ಹಿ ಯಸ್ಮಾತ್ಕ್ಷಣಮಪಿ ಕಾಲಂ ಜಾತು ಕದಾಚಿತ್ಕಶ್ಚಿತ್ತಿಷ್ಠತ್ಯಕರ್ಮಕೃತ್ಸನ್ . ಕಸ್ಮಾತ್? ಕಾರ್ಯತೇ ಪ್ರವರ್ತ್ಯತೇ ಹಿ ಯಸ್ಮಾದವಶ ಏವಾಸ್ವತನ್ತ್ರ ಏವ ಕರ್ಮ ಸರ್ವಃ ಪ್ರಾಣೀ ಪ್ರಕೃತಿಜೈಃ ಪ್ರಕೃತಿತೋ ಜಾತೈಃ ಸತ್ತ್ವರಜಸ್ತಮೋಭಿಃ ಗುಣೈಃ . ಅಜ್ಞ ಇತಿ ವಾಕ್ಯಶೇಷಃ, ಯತೋ ವಕ್ಷ್ಯತಿ ಗುಣೈರ್ಯೋ ನ ವಿಚಾಲ್ಯತೇ ಇತಿ . ಸಾಂಖ್ಯಾನಾಂ ಪೃಥಕ್ಕರಣಾತಜ್ಞಾನಾಮೇವ ಹಿ ಕರ್ಮಯೋಗಃ, ನ ಜ್ಞಾನಿನಾಮ್ . ಜ್ಞಾನಿನಾಂ ತು ಗುಣೈರಚಾಲ್ಯಮಾನಾನಾಂ ಸ್ವತಶ್ಚಲನಾಭಾವಾತ್ಕರ್ಮಯೋಗೋ ನೋಪಪದ್ಯತೇ . ತಥಾ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಂ ವೇದಾವಿನಾಶಿನಮ್ [ಕ್ರಈತಾ ೨.೨೧] ಇತ್ಯತ್ರ ..೩.೫..

==============================
ಯತ್ತ್ವನಾತ್ಮಜ್ಞಃ ಚೋದಿತಂ ಕರ್ಮ ನಾರಭತೇ ಇತಿ ತದಸದೇವೇತ್ಯಾಹ
ಕರ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಸಂಯಮ್ಯ ಯ ಆಸ್ತೇ ಮನಸಾ ಸ್ಮರನ್ .
ಇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಾನ್ ವಿಮೂಢಾತ್ಮಾ ಮಿಥ್ಯಾಚಾರಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ..೩.೬..

ಕರ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಹಸ್ತಾದೀನಿ ಸಂಯಮ್ಯ ಸಂಹೃತ್ಯ ಯ ಆಸ್ತೇ ತಿಷ್ಠತಿ ಮನಸಾ ಸ್ಮರನ್ ಚಿನ್ತಯನಿನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಾನ್ ವಿಷಯಾನ್ ವಿಮೂಢಾತ್ಮಾ ವಿಮೂಢಾನ್ತಃರಣೋ ಮಿಥ್ಯಾಚಾರೋ ಮೃಷಾಚಾರಃ ಪಾಪಾಚಾರಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ..೩.೬..

==============================
ಯಸ್ತ್ವಿನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಮನಸಾ ನಿಯಮ್ಯಾರಭತೇಽರ್ಜುನ .
ಕರ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯೈಃ ಕರ್ಮಯೋಗಮಸಕ್ತಃ ಸ ವಿಶಿಷ್ಯತೇ ..೩.೭..

ಯಸ್ತು ಪುನಃ ಕರ್ಮಣ್ಯಧಿಕೃತೋಽಜ್ಞಃ ಬುದ್ಧೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಮನಸಾ ನಿಯಮ್ಯ ಆರಭತೇ ಅರ್ಜುನ ಕರ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯೈಃ ವಾಕ್ಪಾಣ್ಯಾದಿಭಿಃ . ಕಿಮಾರಭತೇ ಇತ್ಯಾಹಕರ್ಮಯೋಗಮಸಕ್ತಃ ಸನ್ ಫಲಾಭಿಸನ್ಧಿವರ್ಜಿತಃ ಸ ವಿಶಿಷ್ಯತೇ ಇತರಸ್ಮಾತ್ಮಿಥ್ಯಾಚಾರಾತ್ ..೩.೭..

==============================
ಯತಃ ಏವಮತಃ
ನಿಯತಂ ಕುರು ಕರ್ಮ ತ್ವಂ ಕರ್ಮ ಜ್ಯಾಯೋ ಹ್ಯಕರ್ಮಣಃ .
ಶರೀರಯಾತ್ರಾಪಿ ಚ ತೇ ನ ಪ್ರಸಿಧ್ಯೇದಕರ್ಮಣಃ ..೩.೮..

ನಿಯತಂ ನಿತ್ಯಂ ಶಾಸ್ತ್ರೋಪದಿಷ್ಟಮ್ . ಯೋ ಯಸ್ಮಿನ್ ಕರ್ಮಣ್ಯಧಿಕೃತಃ ಫಲಾಯ ಚಾಶ್ರುತಂ ತನ್ನಿಯತಂ ಕರ್ಮ, ತತ್ಕುರು ತ್ವಂ ಹೇ ಅರ್ಜುನ ! ಯತಃ ಕರ್ಮ ಜ್ಯಾಯೋಽಧಿಕತರಂ ಫಲತಃ . ಹಿ ಯಸ್ಮಾದಕರ್ಮಣೋಽಕರಣಾತನಾರಮ್ಭಾತ್ . ಕಥಮ್ ? ಶರೀರಯಾತ್ರಾ ಶರೀರಸ್ಥಿತಿರಪಿ ಚ ತೇ ತವ ನ ಪ್ರಸಿಧ್ಯೇತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಂ ನ ಗಚ್ಛೇತಕರ್ಮಣೋಽಕರಣಾತ್ . ಅತೋ ದೃಷ್ಟಃ ಕರ್ಮಾಕರ್ಮಣೋರ್ವಿಶೇಷೋ ಲೋಕೇ ..೩.೮..

==============================
ಯಚ್ಚ ಮನ್ಯಸೇ ಬನ್ಧಾರ್ಥತ್ವಾತ್ಕರ್ಮ ನ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತಿ ತದಪ್ಯಸತ್ . ಕಥಮ್ ?
ಯಜ್ಞಾರ್ಥಾತ್ಕರ್ಮಣೋಽನ್ಯತ್ರ ಲೋಕೋಽಯಂ ಕರ್ಮಬನ್ಧನಃ .
ತದರ್ಥಂ ಕರ್ಮ ಕೌನ್ತೇಯ ಮುಕ್ತಸಙ್ಗಃ ಸಮಾಚರ ..೩.೯..

ಯಜ್ಞೋ ವೈ ವಿಷ್ಣುಃ [ಟೈತ್ತ್ಷ್೧.೭.೪] ಇತಿ ಶ್ರುತೇರ್ಯಜ್ಞ ಈಶ್ವರಃ . ತದರ್ಥಂ ಯತ್ಕ್ರಿಯತೇ ತತ್ಯಜ್ಞಾರ್ಥಂ ಕರ್ಮ . ತಸ್ಮಾತ್ಕರ್ಮಣೋಽನ್ಯತ್ರಾನ್ಯೇನ ಕರ್ಮಣಾ ಲೋಕೋಽಯಮಧಿಕೃತಃ ಕರ್ಮಕೃತ್ಕರ್ಮಬನ್ಧನಃ [ಟೈತ್ತ್.Bಹಾ. ೩.೧.೬] ಕರ್ಮ ಬನ್ಧನಂ ಯಸ್ಯ ಸೋಽಯಂ ಕರ್ಮಬನ್ಧನೋ ಲೋಕಃ, ನ ತು ಯಜ್ಞಾರ್ಥಾತ್ . ಅತಸ್ತದರ್ಥಂ ಯಜ್ಞಾರ್ಥಂ ಕರ್ಮ ಕೌನ್ತೇಯ, ಮುಕ್ತಸಙ್ಗಃ ಕರ್ಮಫಲಸಙ್ಗವರ್ಜಿತಃ ಸನ್ ಸಮಾಚಾರ ನಿರ್ವರ್ತಯ ..೩.೯..

==============================
ಇತಶ್ಚಾಧಿಕೃತೇನ ಕರ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಮ್
ಸಹಯಜ್ಞಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ಪುರೋವಾಚ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ .
ಅನೇನ ಪ್ರಸವಿಷ್ಯಧ್ವಮೇಷ ವೋಽಸ್ತ್ವಿಷ್ಟಕಾಮಧುಕ್ ..೩.೧೦..

ಸಹಯಜ್ಞಾಃ ಯಜ್ಞಸಹಿತಾಃ ಪ್ರಜಾಸ್ತ್ರಯೋ ವರ್ಣಾಸ್ತಾಃ ಸೃಷ್ಟ್ವೋತ್ಪಾದ್ಯ ಪುರಾ ಪೂರ್ವಂ ಸರ್ಗಾದಾವುವಾಚ ಉಕ್ತವಾನ್ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಸ್ರಾಷ್ಟಾ . ಅನೇನ ಯಜ್ಞೇನ ಪ್ರಸವಿಷ್ಯಧ್ವಂ ಪ್ರಸವೋ ವೃದ್ಧಿರುತ್ಪತ್ತಿಸ್ತಾಂ ಕುರುಧ್ವಮ್ . ಏಷ ಯಜ್ಞೋ ವೋ ಯುಷ್ಮಾಕಮಸ್ತು ಭವತು ಇಷ್ಟಕಾಮಧುಕ್ . ಇಷ್ಟಾನಭಿಪ್ರೇತಾನ್ ಕಾಮಾನ್ ಫಲವಿಶೇಷಾನ್ ದೋಗ್ಧೀತಿ ಇಷ್ಟಕಾಮಧುಕ್ ..೩.೧೦..

==============================
ಕಥಮ್ ?
ದೇವಾನ್ ಭಾವಯತಾನೇನ ತೇ ದೇವಾ ಭಾವಯನ್ತು ವಃ .
ಪರಸ್ಪರಂ ಭಾವಯನ್ತಃ ಶ್ರೇಯಃ ಪರಮವಾಪ್ಸ್ಯಥ ..೩.೧೧..

ದೇವಾನಿನ್ದ್ರಾದೀನ್ ಭಾವಯತ ವರ್ಧಯತಾನೇನ ಯಜ್ಞೇನ . ತೇ ದೇವಾ ಭಾವಯನ್ತು ಆಪ್ಯಾಯಯನ್ತು ವೃಷ್ಟ್ಯಾದಿನಾ ವೋ ಯುಷ್ಮಾನ್ . ಏವಂ ಪರಸ್ಪರಮನ್ಯೋನ್ಯಂ ಭಾವಯನ್ತಃ ಶ್ರೇಯಃ ಪರಂ ಮೋಕ್ಷಲಕ್ಷಣಂ ವಿಜ್ಞಾನಪ್ರಾಪ್ತಿಕ್ರಮೇಣಾವಾಪ್ಸ್ಯಥ . ಸ್ವರ್ಗಂ ವಾ ಪರಂ ಶ್ರೇಯೋಽವಾಪ್ಸ್ಯಥ ..೩.೧೧..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಇಷ್ಟಾನ್ ಭೋಗಾನ್ ಹಿ ವೋ ದೇವಾ ದಾಸ್ಯನ್ತೇ ಯಜ್ಞಭಾವಿತಾಃ .
ತೈರ್ದತ್ತಾನಪ್ರದಾಯೈಭ್ಯೋ ಯೋ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಸ್ತೇನ ಏವ ಸಃ ..೩.೧೨..

ಇಷ್ಟಾನಭಿಪ್ರೇತಾನ್ ಭೋಗಾನ್ ಹಿ ವೋ ಯುಷ್ಮಭ್ಯಂ ದೇವಾ ದಾಸ್ಯನ್ತೇ ವಿತರಿಷ್ಯನ್ತಿ . ಸ್ತ್ರೀಪಶುಪುತ್ರಾದೀನ್ ಯಜ್ಞಭಾವಿತಾ ಯಜ್ಞೈರ್ವರ್ಧಿತಾಸ್ತೋಷಿತಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ತೈರ್ದೇವೈರ್ದತ್ತಾನ್ ಭೋಗಾನಪ್ರದಾಯಾದತ್ತ್ವಾ, ಆನೃಣ್ಯಮಕೃತ್ವೇತ್ಯರ್ಥಃ . ಏಭ್ಯೋ ದೇವೇಭ್ಯಃ . ಯೋ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಸ್ವದೇಹೇನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯೇವ ತರ್ಪಯತಿ ಸ್ತೇನ ಏವ ತಸ್ಕರ ಏವ ಸ ದೇವಾದಿಸ್ವಾಪಹಾರೀ ..೩.೧೨..

==============================
ಯೇ ಪುನಃ
ಯಜ್ಞಶಿಷ್ಟಾಶಿನಃ ಸನ್ತೋ ಮುಚ್ಯನ್ತೇ ಸರ್ವಕಿಲ್ಬಿಷೈಃ .
ಭುಞ್ಜತೇ ತೇ ತ್ವಘಂ ಪಾಪಾ ಯೇ ಪಚನ್ತ್ಯಾತ್ಮಕಾರಣಾತ್ ..೩.೧೩..

ದೇವಯಜ್ಞಾದೀನ್ನಿರ್ವರ್ತ್ಯ ತಚ್ಛಿಷ್ಟಮಶನಮಮೃತಾಖ್ಯಮಶಿತುಂ ಶೀಲಂ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಯಜ್ಞಶಿಷ್ಟಾಶಿನಃ ಸನ್ತೋ ಮುಚ್ಯನ್ತೇ ಸರ್ವಕಿಲ್ಬಿಷೈಃ ಸರ್ವಪಾಪೈಶ್ಚುಲ್ಲ್ಯಾದಿಪಞ್ಚಸೂನಾಕೃತೈಃ ಪ್ರಮಾದಕೃತಹಿಂಸಾದಿಜನಿತೈಶ್ಚಾನ್ಯೈಃ . ಯೇ ತ್ವಾತ್ಮಂಭರಯೋ ಭುಞ್ಜತೇ ತೇ ತ್ವಘಂ ಪಾಪಂ ಸ್ವಯಮಪಿ ಪಾಪಾ ಯೇ ಪಚನ್ತಿ ಪಾಕಂ ನಿರ್ವರ್ತಯನ್ತಿ ಆತ್ಮಕಾರಣಾತಾತ್ಮಹೇತೋಃ ..೩.೧೩..

==============================
ಇತಶ್ಚಾಧಿಕೃತೇನ ಕರ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಮ್ . ಜಗಚ್ಚಕ್ರಪ್ರವೃತ್ತಿಹೇತುರ್ಹಿ ಕರ್ಮ . ಕಥಮ್ ? ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ಅನ್ನಾದ್ಭವನ್ತಿ ಭೂತಾನಿ ಪರ್ಜನ್ಯಾದನ್ನಸಂಭವಃ .
ಯಜ್ಞಾದ್ಭವತಿ ಪರ್ಜನ್ಯೋ ಯಜ್ಞಃ ಕರ್ಮಸಮುದ್ಭವಃ ..೩.೧೪..

ಅನ್ನಾದ್ಭುಕ್ತಾಲ್ಲೋಹಿತರೇತಃಪರಿಣತಾತ್ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಭವನ್ತಿ ಜಾಯನ್ತೇ ಭೂತಾನಿ . ಪರ್ಜನ್ಯಾದ್ವೃಷ್ಟೇರನ್ನಸ್ಯ ಸಂಭವೋಽನ್ನಸಂಭವಃ . ಯಜ್ಞಾದ್ಭವತಿ ಪರ್ಜನ್ಯಃ .
ಅಗ್ನೌ ಪ್ರಾಸ್ತಾಹುತಿಃ ಸಮ್ಯಗಾದಿತ್ಯಮುಪತಿಷ್ಠತೇ .
ಆದಿತ್ಯಾಜ್ಜಾಯತೇ ವೃಷ್ಟಿರ್ವೃಷ್ಟೇರನ್ನಂ ತತಃ ಪ್ರಜಾಃ .. [ಂನು ೩.೭೬] ಇತಿ ಸ್ಮೃತೇಃ .
ಯಜ್ಞೋಽಪೂರ್ವಮ್ . ಸ ಚ ಯಜ್ಞಃ ಕರ್ಮಸಮುದ್ಭವಃ . ಋತ್ವಿಗ್ಯಜಮಾನಯೋಶ್ಚ ವ್ಯಾಪಾರಃ ಕರ್ಮ, ತದ್ಸಮುದ್ಭವೋ ಯಸ್ಯ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾಪೂರ್ವಸ್ಯ ಸ ಯಜ್ಞಃ ಕರ್ಮಸಮುದ್ಭವಃ ..೩.೧೪..

==============================
ತಚ್ಚೈವಂವಿಧಂ ಕರ್ಮ ಕುತೋ ಜಾತಮಿತ್ಯಾಹ
ಕರ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮೋದ್ಭವಂ ವಿದ್ಧಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಕ್ಷರಸಮುದ್ಭವಮ್ .
ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಗತಂ ಬ್ರಹ್ಮ ನಿತ್ಯಂ ಯಜ್ಞೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್ ..೩.೧೫..

ಕರ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮೋದ್ಭವಮ್ . ಬ್ರಹ್ಮ ವೇದಃ . ಸ ಉದ್ಭವಃ ಕಾರಣಂ ಪ್ರಕಾಶಕೋ ಯಸ್ಯ ತತ್ಕರ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮೋದ್ಭವಂ ವಿದ್ಧಿ ವಿಜಾನೀಹಿ . ಬ್ರಹ್ಮ ಪುನಃ ವೇದಾಖ್ಯಮಕ್ಷರಸಮುದ್ಭವಮಕ್ಷರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಸಮುದ್ಭವೋ ಯಸ್ಯ ತತಕ್ಷರಸಮುದ್ಭವಮ್ . ಬ್ರಹ್ಮ ವೇದ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಯಸ್ಮಾತ್ಸಾಕ್ಷಾತ್ಪರಮಾತ್ಮಾಖ್ಯಾದಕ್ಷರಾತ್ಪುರುಷನಿಃಶ್ವಾಸವತ್ಸಮುದ್ಭೂತಂ ಬ್ರಹ್ಮ ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಾರ್ಥಪ್ರಕಾಶಕತ್ವಾತ್ಸರ್ವಗತಮ್ . ಸರ್ವಗತಮಪಿ ಸತ್ನಿತ್ಯಂ ಸದಾ ಯಜ್ಞವಿಧಿಪ್ರಧಾನತ್ವಾತ್ಯಜ್ಞೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್ ..೩.೧೫..

==============================
ಏವಂ ಪ್ರವರ್ತಿತಂ ಚಕ್ರಂ ನಾನುವರ್ತಯತೀಹ ಯಃ .
ಅಘಾಯುರಿನ್ದ್ರಿಯಾರಾಮೋ ಮೋಘಂ ಪಾರ್ಥ ಸ ಜೀವತಿ ..೩.೧೬..

ಏವಮಿತ್ಥಮೀಶ್ವರೇಣ ವೇದಯಜ್ಞಪೂರ್ವಕಂ ಜಗಚ್ಚಕ್ರಂ ಪ್ರವರ್ತಿತಂ ನಾನುವರ್ತಯತೀಹ ಲೋಕೇ ಯಃ ಕರ್ಮಣ್ಯಧಿಕೃತಃ ಸನ್ನಘಾಯುರಘಂ ಪಾಪಮಾಯುರ್ಜೀವನಂ ಯಸ್ಯ ಸೋಽಘಾಯುಃ ಪಾಪಜೀವನ ಇತಿ ಯಾವತ್ . ಇನ್ದ್ರಿಯಾರಾಮಃ ಇನ್ದ್ರಿಯೈರಾರಾಮಃ ಆರಮಣಮಾಕ್ರೀಡಾ ವಿಷಯೇಷು ಯಸ್ಯ ಸ ಇನ್ದ್ರಿಯಾರಾಮೋ ಮೋಘಂ ವೃಥಾ ಹೇ ಪಾರ್ಥ, ಸ ಜೀವತಿ . ತಸ್ಮಾದಜ್ಞೇನಾಧಿಕೃತೇನ ಕರ್ತವ್ಯಮೇವ ಕರ್ಮೇತಿ ಪ್ರಕರಣಾರ್ಥಃ . ಪ್ರಾಗಾತ್ಮಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠಾಯೋಗ್ಯತಾಪ್ರಾಪ್ತೇಸ್ತಾದರ್ಥ್ಯೇನ ಕರ್ಮಯೋಗಾನುಷ್ಠಾನಮಧಿಕೃತೇನಾನಾತ್ಮಜ್ಞೇನ ಕರ್ತವ್ಯಮೇವೇತ್ಯೇತನ್ನ ಕರ್ಮಣಾಮನಾರಮ್ಭಾದ್[ಗೀತಾ ೩.೪] ಇತ್ಯತ ಆರಭ್ಯ ಶರೀರಯಾತ್ರಾಪಿ ಚ ತೇ ನ ಪ್ರಸಿಧ್ಯೇದಕರ್ಮಣ [ಗೀತಾ ೩.೮] ಇತ್ಯೇವಮನ್ತೇನ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯ, ಯಜ್ಞಾರ್ಥಾತ್ಕರ್ಮಣೋಽನ್ಯತ್ರ [ಗೀತಾ ೩.೯] ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಮೋಘಂ
ಪಾರ್ಥ ಸ ಜೀವತಿ ಇತ್ಯೇವಮನ್ತೇನಾಪಿ ಗ್ರನ್ಥೇನ ಪ್ರಾಸಙ್ಗಿಕಮಧಿಕೃತಸ್ಯಾನಾತ್ಮವಿದಃ ಕರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನೇ ಬಹು ಕಾರಣಮುಕ್ತಮ್ . ತದಕರಣೇ ಚ ದೋಷಸಂಕೀರ್ತನಂ ಕೃತಮ್ ..೩.೧೬..

==============================
ಏವಂ ಸ್ಥಿತೇ ಕಿಮೇವಂ ಪ್ರವರ್ತಿತಂ ಚಕ್ತ್ರಂ ಸರ್ವೇಣಾನುವರ್ತನೀಯಮ್ ? ಆಹೋ ಸ್ವಿತ್ಪೂರ್ವೋಕ್ತಕರ್ಮಯೋಗಾನುಷ್ಠಾನೋಪಾಯಪ್ರಾಪ್ಯಾಮನಾತ್ಮವಿದಾ ಜ್ಞಾನಯೋಗೇನೈವ ನಿಷ್ಠಾಮಾತ್ಮವಿದ್ಭಿಃ ಸಾಂಖ್ಯೈರನುಷ್ಠೇಯಾಮಪ್ರಾಪ್ತೇನೈವ ? ಇತ್ಯೇವಮರ್ಥಮರ್ಜುನಸ್ಯ ಪ್ರಶ್ನಮಾಶಙ್ಕಯ ಸ್ವಯಮೇವ ವಾ ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥಸ್ಯ ವಿವೇಕಪ್ರತಿಪತ್ತ್ಯರ್ಥಮೇತಂ ವೈ ತಮಾತ್ಮಾನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ನಿವೃತ್ತಮಿಥ್ಯಾಜ್ಞಾನಾಃ ಸನ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಮಿಥ್ಯಾಜ್ಞಾನವದ್ಭ್ಯೋಽವಶ್ಯಂ ಕರ್ತವ್ಯೇಭ್ಯಃ ಪುತ್ರೈಷಣಾದಿಭ್ಯೋ ವ್ಯುತ್ಥಾಯಾಥ ಭಿಕ್ಷಾಚರ್ಯಂ ಶರೀರಸ್ಥಿತಿಮಾತ್ರಪ್ರಯುಕ್ತಂ ಚರನ್ತಿ . ನ ತೇಷಾಮಾತ್ಮಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠಾವ್ಯತಿರೇಕೇಣಾನ್ಯತ್ಕಾರ್ಯಮಸ್ತಿ [ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೩.೫.೧] ಇತ್ಯೇವಂ ಶ್ರುತ್ಯರ್ಥಮಿಹ ಗೀತಾಶಾಸ್ತ್ರೇ
ಪ್ರತಿಪಿಪಾದಯಿಷಿತಮಾವಿಷ್ಕುರ್ವನ್ನಾಹ ಭಗವಾನ್
ಯಸ್ತ್ವಾತ್ಮರತಿರೇವ ಸ್ಯಾದಾತ್ಮತೃಪ್ತಶ್ಚ ಮಾನವಃ .
ಆತ್ಮನ್ಯೇವ ಚ ಸಂತುಷ್ಟಸ್ತಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಂ ನ ವಿದ್ಯತೇ ..೩.೧೭..

ಯಸ್ತು ಸಾಂಖ್ಯ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠ ಆತ್ಮರತಿಃ ಆತ್ಮನ್ಯೇವ ರತಿರ್ನ ವಿಷಯೇಷು ಯಸ್ಯ ಸ ಆತ್ಮರತಿರೇವ ಸ್ಯಾದ್ಭವೇದಾತ್ಮತೃಪ್ತಶ್ಚಾತ್ಮನೈವ ತೃಪ್ತೋ ನಾನ್ನರಸಾದಿನಾ ಸ ಮಾನವೋ ಮನುಷ್ಯಃ ಸಂನ್ಯಾಸೀ ಆತ್ಮನ್ಯೇವ ಚ ಸನ್ತುಷ್ಟಃ . ಸನ್ತೋಷೋ ಹಿ ಬಾಹ್ಯಾರ್ಥಲಾಭೇ ಸರ್ವಸ್ಯ ಭವತಿ, ತಮನಪೇಕ್ಷ್ಯ ಆತ್ಮನ್ಯೇವ ಚ ಸನ್ತುಷ್ಟಃ ಸರ್ವತೋ ವೀತತೃಷ್ಣ ಇತ್ಯೇತತ್ . ಯ ಈದೃಶಃ ಆತ್ಮವಿತ್ತಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಂ ಕರಣೀಯಂ ನ ವಿದ್ಯತೇ ನಾಸ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ ..೩.೧೭..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ನೈವ ತಸ್ಯ ಕೃತೇನಾರ್ಥೋ ನಾಕೃತೇನೇಹ ಕಶ್ಚನ .
ನ ಚಾಸ್ಯ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಕಶ್ಚಿದರ್ಥವ್ಯಪಾಶ್ರಯಃ ..೩.೧೮..

ನೈವ ತಸ್ಯ ಪರಮಾತ್ಮರತೇಃ ಕೃತೇನ ಕರ್ಮಣಾರ್ಥಃ ಪ್ರಯೋಜನಮಸ್ತಿ . ಅಸ್ತು ತರ್ಹ್ಯಕೃತೇನಾಕರಣೇನ ಪ್ರತ್ಯವಾಯಾಖ್ಯೋಽನರ್ಥಃ . ನಾಕೃತೇನೇಹ ಲೋಕೇ ಕಶ್ಚನ ಕಶ್ಚಿದಪಿ ಪ್ರತ್ಯವಾಯಪ್ರಾಪ್ತಿರೂಪಃ ಆತ್ಮಹಾನಿಲಕ್ಷಣೋ ವಾ ನೈವಾಸ್ತಿ . ನ ಚಾಸ್ಯ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಸ್ಥಾವರಾನ್ತೇಷು ಭೂತೇಷು ಕಶ್ಚಿದರ್ಥವ್ಯಪಾಶ್ರಯಃ ಪ್ರಯೋಜನನಿಮಿತ್ತಕ್ರಿಯಾಸಾಧ್ಯೋ ವ್ಯಪಾಶ್ರಯಃ . ವ್ಯಪಾಶ್ರಯಣಮಾಲಮ್ಬನಂ ಕಂಚಿತ್ಭೂತವಿಶೇಷಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ನ ಸಾಧ್ಯಃ ಕಶ್ಚಿದರ್ಥೋಽಸ್ತಿ, ಯೇನ ತದರ್ಥಾ ಕ್ರಿಯಾ ಅನುಷ್ಠೇಯಾ ಸ್ಯಾತ್ . ನ ತ್ವಮೇತಸ್ಮಿನ್ ಸರ್ವತಃ ಸಂಪ್ಲುತೋದಕಸ್ಥಾನೀಯೇ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನೇ ವರ್ತಸೇ ..೩.೧೮..

==============================
ಯತಃ ಏವಮ್
ತಸ್ಮಾದಸಕ್ತಃ ಸತತಂ ಕಾರ್ಯಂ ಕರ್ಮ ಸಮಾಚರ .
ಅಸಕ್ತೋ ಹ್ಯಾಚರನ್ ಕರ್ಮ ಪರಮಾಪ್ನೋತಿ ಪೂರುಷಃ ..೩.೧೯..

ತಸ್ಮಾತಸಕ್ತಃ ಸಙ್ಗವರ್ಜಿತಃ ಸತತಂ ಸರ್ವದಾ ಕಾರ್ಯಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ ನಿತ್ಯಂ ಕರ್ಮ ಸಮಾಚರ ನಿರ್ವರ್ತಯ . ಅಸಕ್ತೋ ಹಿ ಯಸ್ಮಾತ್ಸಮಾಚರನೀಶ್ವರಾರ್ಥಂ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವನ್ ಪರಂ ಮೋಕ್ಷಮಾಪ್ನೋತಿ ಪೂರುಷಃ ಸತ್ತ್ವಶುದ್ಧಿದ್ವಾರೇಣ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೩.೧೯..

==============================
ಯಸ್ಮಾಚ್ಚ
ಕರ್ಮಣೈವ ಹಿ ಸಂಸಿದ್ಧಿಮಾಸ್ಥಿತಾ ಜನಕಾದಯಃ .
ಲೋಕಸಂಗ್ರಹಮೇವಾಪಿ ಸಂಪಶ್ಯನ್ ಕರ್ತುಮರ್ಹಸಿ ..೩.೨೦..

ಕರ್ಮಣೈವ ಹಿ ಯಸ್ಮಾತ್ಪೂರ್ವೇ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಃ ವಿದ್ವಾಂಸಃ ಸಂಸಿದ್ಧಿಂ ಮೋಕ್ಷಂ ಗನ್ತುಮಾಸ್ಥಿತಾಃ ಪ್ರವೃತ್ತಾಃ . ಕೇ ? ಜನಕಾದಯಃ ಜನಕಾ ವಪತಿಪ್ರಭೃತಯಃ . ಯದಿ ತೇ ಪ್ರಾಪ್ತಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಾಃ, ತತಃ ಲೋಕಸಂಗ್ರಹಾರ್ಥಂ ಪ್ರಾರಬ್ಧಕರ್ಮತ್ವಾತ್ಕರ್ಮಣಾ ಸಹೈವಾಸಂನ್ಯಸ್ಯೈವ ಕರ್ಮ ಸಂಸಿದ್ಧಿಮಾಸ್ಥಿತಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಅಥಾಪ್ರಾಪ್ತಸಮ್ಯಗದರ್ಶನಾಃ ಜನಕಾದಯಃ, ತದಾ ಕರ್ಮಣಾ ಸತ್ತ್ವಶುದ್ಧಿಸಾಧನಭೂತೇನ ಕ್ತ್ರಮೇಣ ಸಂಸಿದ್ಧಿಮಾಸ್ಥಿತಾ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಃ ಲೋಕಃ . ಅಥ ಮನ್ಯಸೇ ಪೂರ್ವೇರಪಿ ಜನಕಾದಿಭಿಃ ಅಜಾನದ್ಭಿರೇವ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಕರ್ಮ ಕೃತಮ್ . ತಾವತಾ ನಾವಶ್ಯಮನ್ಯೇನ ಕರ್ತವ್ಯಂ
ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನವತಾ ಕೃತಾಥೇನೇತಿ . ತಥಾಪಿ ಪ್ರಾರಬ್ಧಕರ್ಮಾಯತ್ತಃ ತ್ವಂ ಲೋಕಸಂಗ್ರಹಮೇವಾಪಿ ಲೋಕಸ್ಯ ಉನ್ಮಾರ್ಗಪ್ರವೃತ್ತಿನಿವಾರಣಂ ಲೋಕಸಂಗ್ರಹಃ, ತಮೇವಾಪಿ ಪ್ರಯೋಜನಂ ಸಂಪಶ್ಯನ್ ಕರ್ತುಮರ್ಹಸಿ ..೩.೨೦..

==============================
ಲೋಕಸಂಗ್ರಹಃ ಕಿಮರ್ಥಂ ಕರ್ತವ್ಯ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ಯದ್ಯದಾಚರತಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಸ್ತತ್ತದೇವೇತರೋ ಜನಃ .
ಸ ಯತ್ಪ್ರಮಾಣಂ ಕುರುತೇ ಲೋಕಸ್ತದನುವರ್ತತೇ ..೩.೨೧..

ಯದ್ಯತ್ಕರ್ಮ ಆಚರತಿ ಕರೋತಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಪ್ರಧಾನಃ ತತ್ತದೇವ ಕರ್ಮ ಆಚರತಿ ಇತರೋಽನ್ಯಃ ಜನಃ ತದನುಗತಃ . ಕಿಂ ಚ ಸಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಯತ್ಪ್ರಮಾಣಂ ಕುರುತೇ ಲೌಕಿಕಂ ವೈದಿಕಂ ವಾ ಲೋಕಃ ತತನುವರ್ತತೇ ತದೇವ ಪ್ರಮಾಣೀಕರೋತಿ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೩.೨೧..

==============================
ಯದ್ಯತ್ರ ತೇ ಲೋಕಸಂಗ್ರಹಕರ್ತವ್ಯತಾಯಾಂ ವಿಪ್ರತಿಪತ್ತಿಸ್ತರ್ಹಿ ಮಾಂ ಕಿಂ ನ ಪಶ್ಯಸಿ ?
ನ ಮೇ ಪಾರ್ಥಾಸ್ತಿ ಕರ್ತವ್ಯಂ ತ್ರಿಷು ಲೋಕೇಷು ಕಿಂಚನ .
ನಾನವಾಪ್ತಮವಾಪ್ತವ್ಯಂ ವರ್ತೈವ ಚ ಕರ್ಮಣಿ ..೩.೨೨..

ನ ಮೇ ಮಮ ಪಾರ್ಥ ನಾಸ್ತಿ ನ ವಿದ್ಯತೇ ಕರ್ತವ್ಯಂ ತ್ರಿಷ್ವಪಿ ಲೋಕೇಷು ಕಿಂಚನ ಕಿಂಚಿದಪಿ . ಕಸ್ಮಾತ್? ನಾನವಾಪ್ತಮಪ್ರಾಪ್ತಮವಾಪ್ತವ್ಯಂ ಪ್ರಾಪಣೀಯಮ್ . ತಥಾಪಿ ವರ್ತ ಏವ ಚ ಕರ್ಮಣ್ಯಹಮ್ ..೩.೨೨..

==============================
ಯದಿ ಹ್ಯಹಂ ನ ವರ್ತೇಯಂ ಜಾತು ಕರ್ಮಣ್ಯತನ್ದ್ರಿತಃ .
ಮಮ ವರ್ತ್ಮಾನುವರ್ತನ್ತೇ ಮನುಷ್ಯಾಃ ಪಾರ್ಥ ಸರ್ವಶಃ ..೩.೨೩..

ಯದಿ ಹಿ ಪುನರಹಂ ನ ವರ್ತೇಯ ಜಾತು ಕದಾಚಿತ್ಕರ್ಮಣ್ಯತನ್ದ್ರಿತೋಽನಲಸಃ ಸನ್ಮಮ ಶ್ರೇಷ್ಠಸ್ಯ ಸತೋ ವತ್ರ್ಮ ಮಾರ್ಗಮನುವರ್ತನ್ತೇ ಮನುಷ್ಯಾಃ . ಹೇ ಪಾರ್ಥ ! ಸರ್ವಶಃ ಸರ್ವಪ್ರಕಾರೈಃ ..೩.೨೩..

==============================
ಉತ್ಸೀದೇಯುರಿಮೇ ಲೋಕಾ ನ ಕುರ್ಯಾಂ ಕರ್ಮ ಚೇದಹಮ್ .
ಸಂಕರಸ್ಯ ಚ ಕರ್ತಾ ಸ್ಯಾಮುಪಹನ್ಯಾಮಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ..೩.೨೪..

ಉತ್ಸೀದೇಯುರ್ವಿನಶ್ಯೇಯುರಿಮೇ ಸರ್ವೇ ಲೋಕಾಃ ಲೋಕಸ್ಥಿತಿನಿಮಿತ್ತಸ್ಯ ಕರ್ಮಣೋಽಭಾವಾತ್ನ ಕುರ್ಯಾಂ ಕರ್ಮ ಚೇದಹಮ್ . ಕಿಂ ಚ, ಸಂಕರಸ್ಯ ಚ ಕರ್ತಾ ಸ್ಯಾಮ್ . ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಉಪಹನ್ಯಾಮಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ . ಪ್ರಜಾನಾಮನುಗ್ರಹಾಯ ಪ್ರವೃತ್ತ ಉಪಹತಿಮುಪಹನನಂ ಕುರ್ಯಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ . ಮಮ ಈಶ್ವರಸ್ಯಾನನುರೂಪಮಾಪದ್ಯತೇ ..೩.೨೪..

==============================
ಯದಿ ಪುನರಹಮಿವ ತ್ವಂ ಕೃತಾರ್ಥಬುದ್ಧಿಃ, ಆತ್ಮವಿದನ್ಯೋ ವಾ, ತಸ್ಯಾಪಿ ಆತ್ಮನಃ ಕರ್ತವ್ಯಾಭಾವೇಽಪಿ ಪರಾನುಗ್ರಹ ಏವ ಕರ್ತವ್ಯ ಇತ್ಯಾಹ
ಸಕ್ತಾಃ ಕರ್ಮಣ್ಯವಿದ್ವಾಂಸೋ ಯಥಾ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಭಾರತ .
ಕುರ್ಯಾದ್ವಿದ್ವಾಂಸ್ತಥಾಸಕ್ತಶ್ಚಿಕೀರ್ಷುರ್ಲೋಕಸಂಗ್ರಹಮ್ ..೩.೨೫..

ಸಕ್ತಾಃ ಕರ್ಮಣ್ಯಸ್ಯ ಕರ್ಮಣಃ ಫಲಂ ಮಮ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ಕೇಚಿದವಿದ್ವಾಂಸೋ ಯಥಾ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಭಾರತ, ಕುರ್ಯಾದ್ವಿದ್ವಾನಾತ್ಮವಿತ್ತಥಾಸಕ್ತಃ ಸನ್ . ತದ್ವತ್ಕಿಮರ್ಥಂ ಕರೋತಿ ? ತತ್ಸೃಣು ಚಿಕೀರ್ಷುಃ ಕರ್ತುಮಿಚ್ಛುಃ ಲೋಕಸಂಗ್ರಹಮ್ ..೩.೨೫..

==============================
ಏವಂ ಲೋಕಸಂಗ್ರಹಂ ಚಿಕೀರ್ಷೇರ್ನ ಮಮಾತ್ಮವಿದಃ ಕರ್ತವ್ಯಮಸ್ತಿ ಅನ್ಯಸ್ಯ ವಾ ಲೋಕಸಂಗ್ರಹಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ . ತತಸ್ತಸ್ಯ ಆತ್ಮವಿದಃ ಇದಮುಪದಿಶ್ಯತೇ
ನ ಬುದ್ಧಿಭೇದಂ ಜನಯೇದಜ್ಞಾನಾಂ ಕರ್ಮಸಙ್ಗಿನಾಮ್ .
ಜೋಷಯೇತ್ಸರ್ವಕರ್ಮಾಣಿ ವಿದ್ವಾನ್ ಯುಕ್ತಃ ಸಮಾಚರನ್ ..೩.೨೬..

ಬುದ್ಧಿಭೇದೋ ಬುದ್ಧಿಭೇದೋ ಮಯಾ ಇದಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಭೋಕ್ತವ್ಯಂ ಚಾಸ್ಯ ಕರ್ಮಣಃ ಫಲಮಿತಿ ನಿಶ್ಚಯರೂಪಾಯಾ ಬುದ್ಧೇರ್ಭೇದನಂ ಚಾಲನಂ ಬುದ್ಧಿಭೇದಸ್ತಂ ನ ಜನಯೇನ್ನೋತ್ಪಾದಯೇದಜ್ಞಾನಾಮವಿವೇಕಿನಾಂ ಕರ್ಮಸಙ್ಗಿನಾಂ ಕರ್ಮಣ್ಯಾಸಕ್ತಾನಾಮಾಸಙ್ಗವತಾಮ್ . ಕಿಂ ನು ಕುರ್ಯಾತ್? ಜೋಷಯೇತ್ಕಾರಯೇತ್ಸರ್ವಕರ್ಮಾಣಿ ವಿದ್ವಾನ್ ಸ್ವಯಂ ತದೇವಾವಿದುಷಾಂ ಕರ್ಮ ಯುಕ್ತೋಽಭಿಯುಕ್ತಃ ಸಮಾಚರನ್ ..೩.೨೬..

==============================
ಅವಿದ್ವಾನಜ್ಞಃ ಕಥಂ ಕರ್ಮಸು ಸಜ್ಜತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ
ಪ್ರಕೃತೇಃ ಕ್ರಿಯಮಾಣಾನಿ ಗುಣೈಃ ಕರ್ಮಾಣಿ ಸರ್ವಶಃ .
ಅಹಂಕಾರವಿಮೂಢಾತ್ಮಾ ಕರ್ತಾಹಮಿತಿ ಮನ್ಯತೇ ..೩.೨೭..

ಪ್ರಕೃತೇಃ ಪ್ರಕೃತಿಃ ಪ್ರಧಾನಂ ಸತ್ತ್ವರಜಸ್ತಮಸಾಂ ಗುಣಾನಾಂ ಸಾಮ್ಯಾವಸ್ಥಾ . ತಸ್ಯಾಃ ಪ್ರಕೃತೇಃ ಗುಣೈಃ ವಿಕಾರೈಃ ಕಾರ್ಯಕರಣರೂಪೈಃ ಕ್ರಿಯಮಾಣಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಲೌಕಿಕಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯಾಣಿ ಚ ಸರ್ವಶಃ ಸರ್ವಪ್ರಕಾರೈರಹಂಕಾರವಿಮೂಢಾತ್ಮಾ ಕಾರ್ಯಕರಣಸಂಘಾತಾತ್ಮಪ್ರತ್ಯಯೋಽಹಂಕಾರಸ್ತೇನ ವಿವಿಧಂ ನಾನಾವಿಧಂ ಮೂಢ ಆತ್ಮಾ ಅನ್ತಃಕರಣಂ ಯಸ್ಯ ಸೋಽಯಂ ಕಾರ್ಯಕರಣಧರ್ಮಾ ಕಾರ್ಯಕರಣಾಭಿಮಾನೀ ಅವಿದ್ಯಯಾ ಕರ್ಮಾಣಿ ಆತ್ಮನಿ ಮನ್ಯಮಾನಃ ತತ್ತತ್ಕರ್ಮಣಾಮಹಂ ಕರ್ತೇತಿ ಮನ್ಯತೇ ..೩.೨೭..

==============================
ಯಃ ಪುನರ್ವಿದ್ವಾನ್
ತತ್ತ್ವವಿತ್ತು ಮಹಾಬಾಹೋ ಗುಣಕರ್ಮವಿಭಾಗಯೋಃ .
ಗುಣಾ ಗುಣೇಷು ವರ್ತನ್ತ ಇತಿ ಮತ್ವಾ ನ ಸಜ್ಜತೇ ..೩.೨೮..

ತತ್ತ್ವವಿತ್ತು ಮಹಾಬಾಹೋ . ಕಸ್ಯ ತತ್ತ್ವವಿತ್? ಗುಣಕರ್ಮವಿಭಾಗಯೋಃ ಗುಣವಿಭಾಗಸ್ಯ ಕರ್ಮವಿಭಾಗಸ್ಯ ಚ ತತ್ತ್ವವಿತಿತ್ಯರ್ಥಃ . ಗುಣಾಃ ಕರಣಾತ್ಮಕಾಃ ಗುಣೇಷು ವಿಷಯಾತ್ಮಕೇಷು ವರ್ತನ್ತೇ ನ ಆತ್ಮಾ ಇತಿ ಮತ್ವಾ ನ ಸಜ್ಜತೇ ಸಕ್ತಿಂ ನ ಕರೋತಿ ..೩.೨೮..

==============================
ಯೇ ಪುನಃ
ಪ್ರಕೃತೇರ್ಗುಣಸಂಮೂಢಾಃ ಸಜ್ಜನ್ತೇ ಗುಣಕರ್ಮಸು .
ತಾನಕೃತ್ಸ್ನವಿದೋ ಮನ್ದಾನ್ ಕೃತ್ಸ್ನವಿನ್ನ ವಿಚಾಲಯೇತ್ ..೩.೨೯..

ಪ್ರಕೃತೇಃ ಗುಣೈಃ ಸಮ್ಯಕ್ಮೂಢಾಃ ಸಂಮೋಹಿತಾಃ ಸನ್ತಃ ಸಜ್ಜನ್ತೇ ಗುಣಾನಾಂ ಕರ್ಮಸು ಗುಣಕರ್ಮಸು ವಯಂ ಕರ್ಮ ಕುರ್ಮಃ ಫಲಾಯ ಇತಿ . ತಾನ್ ಕರ್ಮಸಙ್ಗಿನೋಽಕೃತ್ಸ್ನವಿದಃ ಕರ್ಮಫಲಮಾತ್ರದರ್ಶಿನೋ ಮನ್ದಾನ್ಮನ್ದಪ್ರಜ್ಞಾನ್ ಕೃತ್ಸ್ನವಿತಾತ್ಮವಿತ್ಸ್ವಯಂ ನ ವಿಚಾಲಯೇತ್ಬುದ್ಧಿಭೇದಕರಣಮೇವ ಚಾಲನಂ ತನ್ನ ಕುರ್ಯಾತಿತ್ಯರ್ಥಃ ..೩.೨೯..

==============================
ಕಥಂ ಪುನಃ ಕರ್ಮಣ್ಯಧಿಕೃತೇನಾಜ್ಞೇನ ಮುಮುಕ್ಷುಣಾ ಕರ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತಿ, ಉಚ್ಯತೇ
ಮಯಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಸಂನ್ಯಸ್ಯಾಧ್ಯಾತ್ಮಚೇತಸಾ .
ನಿರಾಶೀರ್ನಿರ್ಮಮೋ ಭೂತ್ವಾ ಯುಧ್ಯಸ್ವ ವಿಗತಜ್ವರಃ ..೩.೩೦..

ಮಯಿ ವಾಸುದೇವೇ ಪರಮೇಶ್ವರೇ ಸರ್ವಜ್ಞೇ ಸರ್ವಾತ್ಮನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಸಂನ್ಯಸ್ಯ ನಿಕ್ಷಿಪ್ಯಾಧ್ಯಾತ್ಮಚೇತಸಾ ವಿವೇಕಬುದ್ಧ್ಯಾ, ಅಹಂ ಕರ್ತಾ ಈಶ್ವರಾಯ ಭೃತ್ಯವತ್ಕರೋಮಿ ಇತ್ಯನಯಾ ಬುದ್ಧ್ಯಾ . ಕಿಂ ಚ, ನಿರಾಶೀಸ್ತ್ಯಕ್ತಾಶೀಃ ನಿರ್ಮಮೋ ಮಮಭಾವಶ್ಚ ನಿರ್ಗತೋ ಯಸ್ಯ ತವ ಸ ತ್ವಂ ನಿರ್ಮಮೋ ಭೂತ್ವಾ ಯುಧ್ಯಸ್ವ ವಿಗತಜ್ವರೋ ವಿಗತಸನ್ತಾಪೋ ವಿಗತಶೋಕಃ ಸನ್ನಿತ್ಯರ್ಥಃ ..೩.೩೦..

==============================
ಯದೇತನ್ಮಮ ಮತಂ ಕರ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತಿ ಸಪ್ರಮಾಣಮುಕ್ತಂ ತತ್ತಥಾ
ಯೇ ಮೇ ಮತಮಿದಂ ನಿತ್ಯಮನುತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಮಾನವಾಃ .
ಶ್ರದ್ಧಾವನ್ತೋಽನಸೂಯನ್ತೋ ಮುಚ್ಯನ್ತೇ ತೇಽಪಿ ಕರ್ಮಭಿಃ ..೩.೩೧..

ಯೇ ಮೇ ಮದೀಯಮಿದಂ ಮತಂ ನಿತ್ಯಮನುತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಅನುವರ್ತನ್ತೇ ಮಾನವಾ ಮನುಷ್ಯಾಃ ಶ್ರದ್ಧಾವನ್ತಃ ಶ್ರದ್ದಧಾನಾ ಅನಸೂಯನ್ತೋಽಸೂಯಾಂ ಚ ಮಯಿ ಪರಮಗುರೌ ವಾಸುದೇವೇಽಕುರ್ವನ್ತೋ, ಮುಚ್ಯನ್ತೇ ತೇಽಪ್ಯೇವಂಭೂತಾಃ ಕರ್ಮಭಿರ್ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಾಖ್ಯೈಃ ..೩.೩೧..

==============================
ಯೇ ತ್ವೇತದಭ್ಯಸೂಯನ್ತೋ ನಾನುತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಮೇ ಮತಮ್ .
ಸರ್ವಜ್ಞಾನವಿಮೂಢಾಂಸ್ತಾನ್ ವಿದ್ಧಿ ನಷ್ಟಾನಚೇತಸಃ ..೩.೩೨..

ಯೇ ತು ತದ್ವಿಪರೀತಾ ಏತನ್ಮಮ ಮತಮಭ್ಯಸೂಯನ್ತೋ ನಿನ್ದನ್ತೋ ನಾನುತಿಷ್ಠನ್ತಿ ನಾನುವರ್ತನ್ತೇ ಮೇ ಮತಮ್ . ಸರ್ವೇಷು ಜ್ಞಾನೇಷು ವಿವಿಧಂ ಮೂಢಾಸ್ತೇ . ಸರ್ವಜ್ಞಾನವಿಮೂಢಾಂಸ್ತಾನ್ ವಿದ್ಧಿ ಜಾನೀಹಿ ನಷ್ಟಾನ್ನಾಶಂ ಗತಾನಚೇತಸೋಽವಿವೇಕಿನಃ ..೩.೩೨..

==============================
ಕಸ್ಮಾತ್ಪುನಃ ಕಾರಣಾತ್ತ್ವದೀಯಂ ಮತಂ ನಾನುತಿಷ್ಠನ್ತಃ ಪರಧರ್ಮಾನನುತಿಷ್ಠನ್ತಿ ? ಸ್ವಧರ್ಮಂ ಚ ನಾನುವರ್ತನ್ತೇ ? ತ್ವತ್ಪ್ರತಿಕೂಲಾಃ ಕಥಂ ನ ಬಿಭ್ಯತಿ ತ್ವಚ್ಛಾಸನಾತಿಕ್ರಮದೋಷಾತ್? ತತ್ರಾಹ
ಸದೃಶಂ ಚೇಷ್ಟತೇ ಸ್ವಸ್ಯಾಃ ಪ್ರಕೃತೇರ್ಜ್ಞಾನವಾನಪಿ .
ಪ್ರಕೃತಿಂ ಯಾನ್ತಿ ಭೂತಾನಿ ನಿಗ್ರಹಃ ಕಿಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ ..೩.೩೩..

ಸದೃಶಮನುರೂಪಂ ಚೇಷ್ಟತೇ ಚೇಷ್ಟಾಂ ಕರೋತಿ . ಕಸ್ಯಾಃ ? ಸ್ವಸ್ಯಾಃ ಸ್ವಕೀಯಾಯಾಃ ಪ್ರಕೃತೇಃ . ಪ್ರಕೃತಿರ್ನಾಮ ಪೂರ್ವಕೃತಧರ್ಮಾಧರ್ಮಾದಿಸಂಸ್ಕಾರಾ ವರ್ತಮಾನಜನ್ಮಾದಾವಭಿವ್ಯಕ್ತಾಃ . ಸಾ ಪ್ರಕೃತಿಃ . ತಸ್ಯಾಃ ಸದೃಶಮೇವ ಸರ್ವೋ ಜನ್ತುರ್ಜ್ಞಾನವಾನಪಿ ಚೇಷ್ಟತೇ, ಕಿಂ ಪುನರ್ಮೂರ್ಖಃ ? ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಕೃತಿಂ ಯಾನ್ತ್ಯನುಗಚ್ಛನ್ತಿ ಭೂತಾನಿ ಪ್ರಾಣಿನಃ . ನಿಗ್ರಹೋ ನಿಷೇಧರೂಪಃ ಕಿಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ ಮಮ ವಾನ್ಯಸ್ಯ ವಾ ? ದುರ್ನಿಗ್ರಹಾ ಪ್ರಕೃತಿರಿತಿ ವಾಕ್ಯಶೇಷಃ ..೩.೩೩..

==============================
ಯದಿ ಸರ್ವೋ ಜನ್ತುರಾತ್ಮನಃ ಪ್ರಕೃತಿಸದೃಶಮೇವ ಚೇಷ್ಟತೇ, ನ ಚ ಪ್ರಕೃತಿಶೂನ್ಯಃ ಕಶ್ಚಿದಸ್ತಿ, ತತಃ ಪುರುಷಕಾರಸ್ಯ ವಿಷಯಾನುಪಪತ್ತೇಃ ಶಾಸ್ತ್ರಾನರ್ಥಕ್ಯಪ್ರಾಪ್ತಾವಿದಮುಚ್ಯತೇ
ಇನ್ದ್ರಿಯಸ್ಯೇನ್ದ್ರಿಯಸ್ಯಾರ್ಥೇ ರಾಗದ್ವೇಷೌ ವ್ಯವಸ್ಥಿತೌ .
ತಯೋರ್ನ ವಶಮಾಗಚ್ಛೇತ್ತೌ ಹ್ಯಸ್ಯ ಪರಿಪನ್ಥಿನೌ ..೩.೩೪..

ಇನ್ದ್ರಿಯಸ್ಯೇನ್ದ್ರಿಯಸ್ಯಾರ್ಥೇ ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಮರ್ಥೇ ಶಬ್ದಾದಿವಿಷಯೇ ಇಷ್ಟೇ ರಾಗೋಽನಿಷ್ಟೇ ದ್ವೇಷ ಇತ್ಯೇವಂ ಪ್ರತೀನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಂ ರಾಗದ್ವೇಷಾವವಶ್ಯಂಭಾವಿನೌ ತತ್ರಾಯಂ ಪುರುಷಕಾರಸ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥಸ್ಯ ಚ ವಿಷಯ ಉಚ್ಯತೇ . ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥೇ ಪ್ರವೃತ್ತಃ ಪೂರ್ವಮೇವ ರಾಗದ್ವೇಷಯೋರ್ವಶಂ ನಾಗಚ್ಛೇತ್ . ಯಾ ಹಿ ಪುರುಷಸ್ಯ ಪ್ರಕೃತಿಃ ಸಾ ರಾಗದ್ವೇಷಪುರಃಸರೈವ ಸ್ವಕಾರ್ಯೇ ಪುರುಷಂ ಪ್ರವರ್ತಯತಿ . ತದಾ ಸ್ವಧರ್ಮಪರಿತ್ಯಾಗಃ ಪರಧರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನಂ ಚ ಭವತಿ . ಯದಾ ಪುನಾ ರಾಗದ್ವೇಷೌ ತತ್ಪ್ರತಿಪಕ್ಷೇಣ ನಿಯಮಯತಿ ತದಾ ಶಾಸ್ತ್ರದೃಷ್ಟಿರೇವ ಪುರುಷೋ ಭವತಿ, ನ ಪ್ರಕೃತಿವಶಃ
. ತಸ್ಮಾತ್ತಯೋ ರಾಗದ್ವೇಷಯೋರ್ವಶಂ ನಾಗಚ್ಛೇತ್ . ಯತಸ್ತೌ ಹ್ಯಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಪರಿಪನ್ಥಿನೌ ಶ್ರೇಯೋಮಾರ್ಗಸ್ಯ ವಿಘ್ನಕರ್ತಾರೌ ತಸ್ಕರಾವಿವ ಪಥೀತ್ಯರ್ಥಃ ..೩.೩೪..

==============================
ತತ್ರ ರಾಗದ್ವೇಷಪ್ರಯುಕ್ತೋ ಮನ್ಯತೇ ಶಾಸ್ರಾರ್ಥಮಪ್ಯನ್ಯಥಾ ಪರಧರ್ಮೋಽಪಿ ಧರ್ಮತ್ವಾದನುಷ್ಠೇಯ ಏವ ಇತಿ, ತದಸತ್
ಶ್ರೇಯಾನ್ ಸ್ವಧರ್ಮೋ ವಿಗುಣಃ ಪರಧರ್ಮಾತ್ಸ್ವನುಷ್ಠಿತಾತ್ .
ಸ್ವಧರ್ಮೇ ನಿಧನಂ ಶ್ರೇಯಃ ಪರಧರ್ಮೋ ಭಯಾವಹಃ ..೩.೩೫..

ಶ್ರೇಯಾನ್ ಪ್ರಶಸ್ಯತರಃ ಸ್ವೋ ಧರ್ಮಃ ಸ್ವಧರ್ಮೋ ವಿಗುಣೋಽಪಿ ವಿಗತಗುಣೋಽಪಿ ಅನುಷ್ಠೀಯಮಾನಃ ಪರಧರ್ಮಾತ್ಸ್ವನುಷ್ಠಿತಾತ್ಸಾದ್ಗುಣ್ಯೇನ ಸಂಪಾದಿತಾದಪಿ . ಸ್ವಧರ್ಮೇ ಸ್ಥಿತಸ್ಯ ನಿಧನಂ ಮರಣಮಪಿ ಶ್ರೇಯಃ ಪರಧರ್ಮೇ ಸ್ಥಿತಸ್ಯ ಜೀವಿತಾತ್ . ಕಸ್ಮಾತ್? ಪರಧರ್ಮಃ ಭಯಾವಹಃ ನರಕಾದಿಲಕ್ಷಣಂ ಭಯಮಾವಹತೀತಿ ಯತಃ ..೩.೩೫..

==============================
ಯದ್ಯಪಿ ಅನರ್ಥಮೂಲಂ ಧ್ಯಾಯತೋ ವಿಷಯಾನ್ ಪುಂಸ [ಗೀತಾ ೨.೬೨] ಇತಿ ರಾಗದ್ವೇಷೌ ಹ್ಯಸ್ಯ ಪರಿಪನ್ಥಿನೌ [ಗೀತಾ ೩.೩೪] ಇತಿ ಚೋಕ್ತಮ್ . ವಿಕ್ಷಿಪ್ತಮನವಧಾರಿತಂ ಚ ತದುಕ್ತಮ್ . ತತ್ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಂ ನಿಶ್ಚಿತಂ ಚ ಇದಮೇವೇತಿ ಜ್ಞಾತುಮಿಚ್ಛನರ್ಜುನ ಉವಾಚ ಜ್ಞಾತೇ ಹಿ ತಸ್ಮಿನ್ ತದುಚ್ಛೇದಾಯ ಯತ್ನಂ ಕುರ್ಯಾಮಿತಿ ಅರ್ಜುನ ಉವಾಚ
ಅಥ ಕೇನ ಪ್ರಯುಕ್ತೋಽಯಂ ಪಾಪಂ ಚರತಿ ಪೂರುಷಃ .
ಅನಿಚ್ಛನ್ನಪಿ ವಾರ್ಷ್ಣೇಯ ಬಲಾದಿವ ನಿಯೋಜಿತಃ ..೩.೩೬..

ಅಥ ಕೇನ ಹೇತುಭೂತೇನ ಪ್ರಯುಕ್ತಃ ಸನ್ ರಾಜ್ಞೇವ ಭೃತ್ಯೋಽಯಂ ಪಾಪಂ ಕರ್ಮ ಚರತಿ ಆಚರತಿ ಪೂರುಷಃ ಪುರುಷಃ ಸ್ವಯಮನಿಚ್ಛನ್ನಪಿ ಹೇ ವಾರ್ಷ್ಣೇಯ ವೃಷ್ಣಿಕುಲಪ್ರಸೂತ ! ಬಲಾದಿವ ನಿಯೋಜಿತೋ ರಾಜ್ಞೇವೇತ್ಯುಕ್ತೋ ದೃಷ್ಟಾನ್ತಃ ..೩.೩೬..

==============================
ಶೃಣು ತ್ವಂ ತಂ ವೈರಿಣಂ ಸರ್ವಾನರ್ಥಕರಂ ಯಂ ತ್ವಂ ಪೃಚ್ಛಸೀತಿ ಭಗವಾನುವಾಚ
ಕಾಮ ಏಷ ಕ್ರೋಧ ಏಷ ರಜೋಗುಣಸಮುದ್ಭವಃ .
ಮಹಾಶನೋ ಮಹಾಪಾಪ್ಮಾ ವಿದ್ಧ್ಯೇನಮಿಹ ವೈರಿಣಮ್ ..೩.೩೭..

ಐಶ್ವರ್ಯಸ್ಯ ಸಮಗ್ರಸ್ಯ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಯಶಸಃ ಶ್ರಿಯಃ .
ವೈರಾಗ್ಯಸ್ಯಾಥ ಮೋಕ್ಷಸ್ಯ ಷಣ್ಣಾಂ ಭಗ ಇತೀಙ್ಗನಾ .. [Vಇড়್ ೬.೫.೭೪]
ಇತ್ಯೈಶ್ವರ್ಯಾದಿಷಟ್ಕಂ ಯಸ್ಮಿನ್ ವಾಸುದೇವೇ ನಿತ್ಯಮಪ್ರತಿಬದ್ಧತ್ವೇನ ಸಾಮಸ್ತ್ಯೇನ ಚ ವರ್ತತೇ,
ಉತ್ಪತ್ತಿಂ ಪ್ರಲಯಂ ಚೈವ ಭೂತಾನಾಮಾಗತಿಂ ಗತಿಮ್ .
ವೇತ್ತಿ ವಿದ್ಯಾಮವಿದ್ಯಾಂ ಚ ಸ ವಾಚ್ಯೋ ಭಗವಾನಿತಿ .. [Vಇড়್ ೬.೫.೭೮]
ಉತ್ಪತ್ತ್ಯಾದಿವಿಷಯಂ ಚ ವಿಜ್ಞಾನಂ ಯಸ್ಯ ಸ ವಾಸುದೇವೋ ವಾಚ್ಯೋ ಭಗವಾನಿತಿ .
ಕಾಮ ಇತಿ . ಕಾಮ ಏಷ ಸರ್ವಲೋಕಶತ್ರುರ್ಯನ್ನಿಮಿತ್ತಾ ಸರ್ವಾನರ್ಥಪ್ರಾಪ್ತಿಃ ಪ್ರಾಣಿನಾಮ್ . ಸ ಏಷ ಕಾಮಃ ಪ್ರತಿಹತಃ ಕೇನಚಿತ್ಕ್ರೋಧತ್ವೇನ ಪರಿಣಮತೇ . ಅತಃ ಕ್ರೋಧೋಽಪ್ಯೇಷ ಏವ ರಜೋಗುಣಸಮುದ್ಭವೋ ರಜಶ್ಚ ತದ್ಗುಣಶ್ಚ ರಜೋಗುಣಃ ಸ ಸಮುದ್ಭವೋ ಯಸ್ಯ ಸ ಕಾಮೋ ರಜೋಗುಣಸಮುದ್ಭವಃ . ರಜೋಗುಣಸ್ಯ ವಾ ಸಮುದ್ಭವಃ . ಕಾಮೋ ಹ್ಯುದ್ಭೂತೋ ರಜಃ ಪ್ರವರ್ತಯನ್ ಪುರುಷಂ ಪ್ರವರ್ತಯತಿ . ತೃಷ್ಣಯಾ ಹ್ಯಹಂಕಾರಿತ ಇತಿ ದುಃಖಿನಾಂ ರಜಃಕಾರ್ಯೇ ಸೇವಾದೌ ಪ್ರವೃತ್ತಾನಾಂ ಪ್ರಲಾಪಃ ಶ್ರೂಯತೇ . ಮಹಾಶನೋ ಮಹದಶನಮಸ್ಯೇತಿ ಮಹಾಶನಃ . ಅತಏವ ಮಹಾಪಾಪ್ಮಾ . ಕಾಮೇನ ಹಿ ಪ್ರೇರಿತೋ ಜನ್ತುಃ ಪಾಪಂ ಕರೋತಿ . ಅತೋ ವಿದ್ಧ್ಯ್
ಏನಂ ಕಾಮಮಿಹ ಸಂಸಾರೇ ವೈರಿಣಮ್ ..೩.೩೭..

==============================
ಕಥಂ ವೈರೀ ? ಇತಿ ದೃಷ್ಟಾನ್ತೈಃ ಪ್ರತ್ಯಾಯಯತಿ
ಧೂಮೇನಾವ್ರಿಯತೇ ವಹ್ನಿರ್ಯಥಾದರ್ಶೋ ಮಲೇನ ಚ .
ಯಥೋಲ್ಬೇನಾವೃತೋ ಗರ್ಭಸ್ತಥಾ ತೇನೇದಮಾವೃತಮ್ ..೩.೩೮..

ಧೂಮೇನ ಸಹಜೇನಾವ್ರಿಯತೇ ವಹ್ನಿಃ ಪ್ರಕಾಶಾತ್ಮಕೋಽಪ್ರಕಾಶಾತ್ಮಕೇನ, ಯಥಾ ವಾ ಆದರ್ಶೋ ಮಲೇನ ಚ, ಯಥೋಲ್ಬೇನ ಚ ಜರಾಯುಣಾ ಗರ್ಭವೇಷ್ಟನೇನ ಚಾವೃತ ಆಚ್ಛಾದಿತೋ ಗರ್ಭಸ್ತಥಾ ತೇನೇದಮಾವೃತಮ್ ..೩.೩೮..

==============================
ಕಿಂ ಪುನಸ್ತದಿದಂಶಬ್ದವಾಚ್ಯಂ ಯತ್ಕಾಮೇನಾವೃತಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ಆವೃತಂ ಜ್ಞಾನಮೇತೇನ ಜ್ಞಾನಿನೋ ನಿತ್ಯವೈರಿಣಾ .
ಕಾಮರೂಪೇಣ ಕೌನ್ತೇಯ ದುಷ್ಪೂರೇಣಾನಲೇನ ಚ ..೩.೩೯..

ಆವೃತಮೇತೇನ ಜ್ಞಾನಂ ಜ್ಞಾನಿನೋ ನಿತ್ಯವೈರಿಣಾ, ಜ್ಞಾನೀ ಹಿ ಜಾನಾತ್ಯನೇನಾಹಮನರ್ಥೇ ಪ್ರಯುಕ್ತಃ ಪೂರ್ವಮೇವೇತಿ . ದುಃಖೀ ಚ ಭವತಿ ನಿತ್ಯಮೇವ . ಅತೋಽಸೌ ಜ್ಞಾನಿನೋ ನಿತ್ಯವೈರೀ, ನ ತು ಮೂರ್ಖಸ್ಯ . ಸ ಹಿ ಕಾಮಂ ತೃಷ್ಣಾಕಾಲೇ ಮಿತ್ರಮಿವ ಪಶ್ಯನ್ ತತ್ಕಾರ್ಯೇ ದುಃಖೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಜಾನಾತಿ ತೃಷ್ಣಯಾಹಂ ದುಃಖಿತ್ವಮಾಪಾದಿತ ಇತಿ, ನ ಪೂರ್ವಮೇವ . ಅತೋ ಜ್ಞಾನಿನ ಏವ ನಿತ್ಯವೈರೀ . ಕಿಂರೂಪೇಣ ? ಕಾಮರೂಪೇಣ ಕಾಮ ಇಚ್ಛೈವ ರೂಪಮಸ್ಯೇತಿ ಕಾಮರೂಪಸ್ತೇನ ದುಷ್ಪೂರೇಣ ದುಃಖೇನ ಪೂರಣಮಸ್ಯೇತಿ ದುಷ್ಪೂರಸ್ತೇನಾನಲೇನ ನಾಸ್ಯಾಲಂ ಪರ್ಯಾಪ್ತಿರ್ವಿದ್ಯತ ಇತ್ಯನಲಸ್ತೇನ ಚ ..೩.೩೯..

==============================
ಕಿಮಧಿಷ್ಠಾನಃ ಪುನಃ ಕಾಮೋ ಜ್ಞಾನಸ್ಯಾವರಣತ್ವೇನ ವೈರೀ ಸರ್ವಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ? ಇತ್ಯಪೇಕ್ಷಾಯಾಮಾಹ, ಜ್ಞಾತೇ ಹಿ ಶತ್ರೋರಧಿಷ್ಠಾನೇ ಸುಖೇನ ನಿಬರ್ಹಣಂ ಕರ್ತುಂ ಶಕ್ಯತ ಇತಿ
ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಮನೋ ಬುದ್ಧಿರಸ್ಯಾಧಿಷ್ಠಾನಮುಚ್ಯತೇ .
ಏತೈರ್ವಿಮೋಹಯತ್ಯೇಷ ಜ್ಞಾನಮಾವೃತ್ಯ ದೇಹಿನಮ್ ..೩.೪೦..

ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಮನೋ ಬುದ್ಧಿಶ್ಚಾಸ್ಯ ಕಾಮಸ್ಯಾಧಿಷ್ಠಾನಮಾಶ್ರಯ ಉಚ್ಯತೇ . ಏತೈರಿನ್ದ್ರಿಯಾದಿಭಿರಾಶ್ರಯೈರ್ವಿಮೋಹಯತಿ ವಿವಿಧಂ ಮೋಹಯತ್ಯೇಷ ಕಾಮೋ ಜ್ಞಾನಮಾವೃತ್ಯ ಆಚ್ಛಾದ್ಯ ದೇಹಿನಂ ಶರೀರಿಣಮ್ ..೩.೪೦..

==============================
ಯತ ಏವಮ್
ತಸ್ಮಾತ್ತ್ವಮಿನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯಾದೌ ನಿಯಮ್ಯ ಭರತರ್ಷಭ .
ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಪ್ರಜಹಿ ಹ್ಯೇನಂ ಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನನಾಶನಮ್ ..೩.೪೧..

ತಸ್ಮಾತ್ತ್ವಮಿನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯಾದೌ ಪೂರ್ವಮೇವ ನಿಯಮ್ಯ ವಶೀಕೃತ್ಯ ಭರತರ್ಷಭ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಪಾಪಾಚಾರಂ ಕಾಮಂ ಪ್ರಜಹಿಹಿ ಪರಿತ್ಯಜ ಏನಂ ಪ್ರಕೃತಂ ವೈರಿಣಂ ಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನನಾಶನಂ ಜ್ಞಾನಂ ಶಾಸ್ತ್ರತ ಆಚಾರ್ಯತಶ್ಚಾತ್ಮಾದೀನಾಮವಬೋಧಃ . ವಿಜ್ಞಾನಂ ವಿಶೇಷತಸ್ತದನುಭವಸ್ತಯೋರ್ಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನಯೋಃ ಶ್ರೇಯಃಪ್ರಾಪ್ತಿಹೇತ್ವೋರ್ನಾಶನಂ ನಾಶಕರಂ ಪ್ರಜಹಿಹಿ ಆತ್ಮನಃ ಪರಿತ್ಯಜೇತ್ಯರ್ಥಃ ..೩.೪೧..

==============================
ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯಾದೌ ನಿಯಮ್ಯ ಕಾಮಂ ಶತ್ರುಂ ಜಹಿಹಿ ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್ . ತತ್ರ ಕಿಮಾಶ್ರಯಃ ಕಾಮಂ ಜಹ್ಯಾತಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಪರಾಣ್ಯಾಹುರಿನ್ದ್ರಿಯೇಭ್ಯಃ ಪರಂ ಮನಃ .
ಮನಸಸ್ತು ಪರಾ ಬುದ್ಧಿರ್ಯೋ ಬುದ್ಧೇಃ ಪರತಸ್ತು ಸಃ ..೩.೪೨..

ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಶ್ರೋತ್ರಾದೀನಿ ಪಞ್ಚ . ದೇಹಂ ಸ್ಥೂಲಂ ಬಾಹ್ಯಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಚಾಪೇಕ್ಷ್ಯ ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾನ್ತರತ್ವವ್ಯಾಪಿತ್ವಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಪರಾಣಿ ಪ್ರಕೃಷ್ಟಾನ್ಯಾಹುಃ ಪಣ್ಡಿತಾಃ . ತಥಾ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಭ್ಯಃ ಪರಂ ಮನಃ ಸಂಕಲ್ಪವಿಕಲ್ಪಾತ್ಮಕಮ್ . ತಥಾ ಮನಸಸ್ತು ಪರಾ ಬುದ್ಧಿರ್ನಿಶ್ಚಯಾತ್ಮಿಕಾ . ತಥಾ ಯಃ ಸರ್ವದೃಶ್ಯೇಭ್ಯೋ ಬುದ್ಧ್ಯನ್ತೇಭ್ಯೋಽಭ್ಯನ್ತರೋ ಯಂ ದೇಹಿನಮಿನ್ದ್ರಿಯಾದಿಭಿರಾಶ್ರಯೈರ್ಯುಕ್ತಃ ಕಾಮೋ ಜ್ಞಾನಾವರಣದ್ವಾರೇಣ ಮೋಹಯತೀತ್ಯುಕ್ತಮ್ . ಬುದ್ಧೇಃ ಪರತಸ್ತು ಸ . ಸ ಬುದ್ಧೇರ್ದ್ರಷ್ಟಾ . ಪರ ಆತ್ಮಾ ..೩.೪೨..

==============================
ತತಃ ಕಿಮ್
ಏವಂ ಬುದ್ಧೇಃ ಪರಂ ಬುದ್ಧ್ವಾ ಸಂಸ್ತಭ್ಯಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನಾ .
ಜಹಿ ಶತ್ರುಂ ಮಹಾಬಾಹೋ ಕಾಮರೂಪಂ ದುರಾಸದಮ್ ..೩.೪೩..

ಏವಂ ಬುದ್ಧೇಃ ಪರಮಾತ್ಮಾನಂ ಬುದ್ಧ್ವಾ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಸಂಸ್ತಭ್ಯ ಸಮ್ಯಕ್ಸ್ತಮ್ಭನಂ ಕೃತ್ವಾತ್ಮಾನಂ ಸ್ವೇನೈವಾತ್ಮನಾ ಸಂಸ್ಕೃತೇನ ಮನಸಾ ಸಮ್ಯಕ್ಸಮಾಧಾಯೇತ್ಯರ್ಥಃ . ಜಹ್ಯೇನಂ ಶತ್ರುಂ ಹೇ ಮಹಾಬಾಹೋ ! ಕಾಮರೂಪಂ ದುರಾಸದಂ ದುಃಖೇನಾಸದ ಆಸಾದನಂ ಪ್ರಾಪ್ತಿರ್ಯಸ್ಯ ತಂ ದುರಾಸದಂ ದುರ್ವಿಜ್ಞೇಯಾನೇಕವಿಶೇಷಮಿತಿ ..೩.೪೩..

ಶಿಷ್ಯಸ್ಯ ಶ್ರೀಮಚ್ಛಂಕರಭಗವತಃ ಕೃತೌ ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾಭಾಷ್ಯೇ
ತೃತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ
..೩..

__________________________________________________________
ಭಗವದ್ಗೀತಾ ೪
ಅಥ ಚತುರ್ಥೋಽಧ್ಯಾಯಃ
(ಶಙ್ಕರಭಾಷ್ಯಃ)
ಯೋಽಯಂ ಯೋಗೋಽಧ್ಯಾಯದ್ವಯೇನೋಕ್ತೋ ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠಾಲಕ್ಷಣಃ ಸ ಸನ್ನ್ಯಾಸಃ ಕರ್ಮಯೋಗೋಪಾಯಃ . ಯಸ್ಮಿನ್ ವೇದಾರ್ಥಃ ಪರಿಸಮಾಪ್ತಃ ಪ್ರವೃತ್ತಿಲಕ್ಷಣೋ ನಿವೃತ್ತಿಲಕ್ಷಣಶ್ಚ ಗೀತಾಸು ಚ ಸರ್ವಾಸ್ವಯಮೇವ ಯೋಗೋ ವಿವಕ್ಷಿತೋ ಭಗವತಾ . ಅತಏವ ಪರಿಸಮಾಪ್ತಃ ಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ವೇದಾರ್ಥಂ ಮನ್ವಾನಸ್ತಂ ವಂಶಕಥನೇನ ಸ್ತೌತಿ ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ .
ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಇಮಂ ವಿವಸ್ವತೇ ಯೋಗಂ ಪ್ರೋಕ್ತವಾನಹಮವ್ಯಯಮ್ .
ವಿವಸ್ವಾನ್ಮನವೇ ಪ್ರಾಹ ಮನುರಿಕ್ಷ್ವಾಕವೇಽಬ್ರವೀತ್ ..೪.೧..

ಇಮಮಧ್ಯಾಯದ್ವಯೇನೋಕ್ತಂ ಯೋಗಂ ವಿವಸ್ವತೇ ಆದಿತ್ಯಾಯ ಸರ್ಗಾದೌ ಪ್ರೋಕ್ತವಾನಹಮ್ . ಜಗತ್ಪರಿಪಾಲಯಿತೄಣಾಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಾಂ ಬಲಾಧಾನಾಯ . ತೇನ ಯೋಗಬಲೇನ ಯುಕ್ತಾಃ ಸಮರ್ಥಾ ಭವನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಿರಕ್ಷಿತುಂ, ಬ್ರಹ್ಮಕ್ಷತ್ರೇ ಪರಿಪಾಲಿತೇ ಜಗತ್ಪರಿಪಾಲಯಿತುಮಲಮ್ . ಅವ್ಯಯಮವ್ಯಯಫಲತ್ವಾತ್ . ನ ಹ್ಯಸ್ಯ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನನಿಷ್ಠಾಲಕ್ಷಣಸ್ಯ ಮೋಕ್ಷಾಖ್ಯಂ ಫಲಂ ವ್ಯೇತಿ . ಸ ಚ ವಿವಸ್ವಾನ್ಮನವೇ ಪ್ರಾಹ . ಮನುರಿಕ್ಷ್ವಾಕವೇ ಸ್ವಪುತ್ರಾಯಾದಿರಾಜಾಯಾಬ್ರವೀತ್ ..೪.೧..

==============================
ಏವಂ ಪರಮ್ಪರಾಪ್ರಾಪ್ತಮಿಮಂ ರಾಜರ್ಷಯೋ ವಿದುಃ .
ಸ ಕಾಲೇನೇಹ ಮಹತಾ ಯೋಗೋ ನಷ್ಟಃ ಪರನ್ತಪ ..೪.೨..

ಏವಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಪರಮ್ಪರಾಪ್ರಾಪ್ತಮಿಮಂ ರಾಜರ್ಷಯೋ ರಾಜಾನಶ್ಚ ತೇ ಋಷಯಶ್ಚ ರಾಜರ್ಷಯೋ ವಿದುರಿಮಂ ಯೋಗಮ್ . ಸ ಯೋಗಃ ಕಾಲೇನೇಹ ಮಹತಾ ದೀರ್ಘೇಣ ನಷ್ಟೋ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಸಮ್ಪ್ರದಾಯಃ ಸಂವೃತ್ತೋ ಹೇ ಪರನ್ತಪ ! ಆತ್ಮನೋ ವಿಪಕ್ಷಭೂತಾಃ ಪರ ಉಚ್ಯನ್ತೇ ತಾನ್ ಶೌರ್ಯತೇಜೋಗಭಸ್ತಿಭಿರ್ಭಾನುರಿವ ತಾಪಯತೀತಿ ಪರನ್ತಪಃ ಶತ್ರುತಾಪನ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೪.೨..

==============================
ದುರ್ಲಭಾನಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಾನ್ ಪ್ರಾಪ್ಯ ನಷ್ಟಂ ಯೋಗಮಿಮಮುಪಲಭ್ಯ ಲೋಕಂ ಚಾಪುರುಷಾರ್ಥಸಮ್ಬನ್ಧಿನಮ್
ಸ ಏವಾಯಂ ಮಯಾ ತೇಽದ್ಯ ಯೋಗಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಪುರಾತನಃ .
ಭಕ್ತೋಽಸಿ ಮೇ ಸಖಾ ಚೇತಿ ರಹಸ್ಯಂ ಹ್ಯೇತದುತ್ತಮಮ್ ..೪.೩..

ಸ ಏವಾಯಂ ಮಯಾ ತೇ ತುಭ್ಯಮದ್ಯ ಇದಾನೀಂ ಯೋಗಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಪುರಾತನಃ . ಭಕ್ತೋಽಸಿ ಮೇ ಸಖಾ ಚಾಸೀತಿ . ರಹಸ್ಯಂ ಹಿ ಯಸ್ಮಾದೇತದುತ್ತಮಂ ಯೋಗೋ ಜ್ಞಾನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ ..೪.೩..

==============================
ಭಗವತಾ ವಿಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಮುಕ್ತಮಿತಿ ಮಾ ಭೂತ್ಕಸ್ಯಚಿದ್ಬುದ್ಧಿರಿತಿ ಪರಿಹಾರಾರ್ಥಂ ಚೋದ್ಯಮಿವ ಕುರ್ವನ್ನರ್ಜುನ ಉವಾಚ
ಅಪರಂ ಭವತೋ ಜನ್ಮ ಪರಂ ಜನ್ಮ ವಿವಸ್ವತಃ .
ಕಥಮೇತದ್ವಿಜಾನೀಯಾಂ ತ್ವಮಾದೌ ಪ್ರೋಕ್ತವಾನಿತಿ ..೪.೪..

ಅಪರಮರ್ವಾಗ್ವಸುದೇವಗೃಹೇ ಭವತೋ ಜನ್ಮ ಪರಂ ಪೂರ್ವಂ ಸರ್ಗಾದೌ ಜನ್ಮ ಉತ್ಪತ್ತಿಃ ವಿವಸ್ವತ ಆದಿತ್ಯಸ್ಯ . ತತ್ಕಥಮೇತದ್ವಿಜಾನೀಯಾಮವಿರುದ್ಧಾರ್ಥತಯಾ ಯಸ್ತ್ವಮೇವಾದೌ ಪ್ರೋಕ್ತವಾನಿಮಂ ಯೋಗಮ್ . ಸ ಏವ ತ್ವಮಿದಾನೀಂ ಮಹ್ಯಂ ಪ್ರೋಕ್ತವಾನಸೀತಿ ..೪.೪..

==============================
ಯಾ ವಾಸುದೇವೇ ಅನೀಶ್ವರಾಸರ್ವಜ್ಞಾಶಙ್ಕಾ ಮೂರ್ಖಾಣಾಂ ತಾಂ ಪರಿಹರನ್ ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ ಪದರ್ಥೋ ಹ್ಯರ್ಜುನಸ್ಯ ಪ್ರಶ್ನಃ
ಬಹೂನಿ ಮೇ ವ್ಯತೀತಾನಿ ಜನ್ಮಾನಿ ತವ ಚಾರ್ಜುನ .
ತಾನ್ಯಹಂ ವೇದ ಸರ್ವಾಣಿ ನ ತ್ವಂ ವೇತ್ಥ ಪರನ್ತಪ ..೪.೫..

ಬಹೂನಿ ಮೇ ಮಮ ವ್ಯತೀತಾನಿ ಅತಿಕ್ರಾನ್ತಾನಿ ಜನ್ಮಾನಿ ತವ ಚ ಹೇ ಅರ್ಜುನ ತಾನ್ಯಹಂ ವೇದ ಜಾನೇ ಸರ್ವಾಣಿ ನ ತ್ವಂ ವೇತ್ಥ ಜಾನೀಷೇ . ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಾದಿಪ್ರತಿಬದ್ಧಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿತ್ವಾತ್ . ಅಹಂ ಪುನರ್ನಿತ್ಯಶುದ್ಧಬುದ್ಧಮುಕ್ತಸ್ವಭಾವತ್ವಾದನಾವರಣಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿರಿತಿ ವೇದಾಹಮ್ . ಹೇ ಪರನ್ತಪ ..೪.೫..

==============================
ಕಥಂ ತರ್ಹಿ ತವ ನಿತ್ಯೇಶ್ವರಸ್ಯ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಾಭಾವೇಽಪಿ ಜನ್ಮ ? ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ಅಜೋಽಪಿ ಸನ್ನವ್ಯಯಾತ್ಮಾ ಭೂತಾನಾಮೀಶ್ವರೋಽಪಿ ಸನ್ .
ಪ್ರಕೃತಿಂ ಸ್ವಾಮಧಿಷ್ಠಾಯ ಸಂಭವಾಮ್ಯಾತ್ಮಮಾಯಯಾ ..೪.೬..

ಅಜೋಽಪಿ ಜನ್ಮರಹಿತೋಽಪಿ ಸನ್, ತಥಾವ್ಯಯಾತ್ಮಾಕ್ಷೀಣಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿಸ್ವಭಾವೋಽಪಿ ಸನ್, ತಥಾ ಭೂತಾನಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಸ್ತಮ್ಬಪರ್ಯನ್ತಾನಾಮೀಶ್ವರ ಈಶನಶೀಲೋಽಪಿ ಸನ್ . ಪ್ರಕೃತಿಂ ಸ್ವಾಂ ಮಮ ವೈಷ್ಣವೀಂ ಮಾಯಾಂ ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಿಕಾಂ ಯಸ್ಯಾ ವಶೇ ಸರ್ವಮಿದಂ ಜಗದ್ವರ್ತತೇ . ಯಯಾ ಮೋಹಿತಂ ಜಗತ್ಸತ್ಸ್ವಮಾತ್ಮಾನಂ ವಾಸುದೇವಂ ನ ಜಾನಾತಿ . ತಾಂ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಸ್ವಾಮಧಿಷ್ಠಾಯ ವಶೀಕೃತ್ಯ ಸಂಭವಾಮಿ ದೇಹವಾನಿವ ಭವಾಮಿ ಜಾತ ಇವಾತ್ಮಮಾಯಯಾತ್ಮನೋ ಮಾಯಯಾ, ನ ಪರಮಾರ್ಥತೋ ಲೋಕವತ್ ..೪.೬..

==============================
ತಚ್ಚ ಜನ್ಮ ಕದಾ ಕಿಮರ್ಥಂ ಚ ? ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ಯದಾ ಯದಾ ಹಿ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಗ್ಲಾನಿರ್ಭವತಿ ಭಾರತ .
ಅಭ್ಯುತ್ಥಾನಮಧರ್ಮಸ್ಯ ತದಾತ್ಮಾನಂ ಸೃಜಾಮ್ಯಹಮ್ ..೪.೭..

ಯದಾ ಯದಾ ಹಿ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಗ್ಲಾನಿರ್ಹಾನಿರ್ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾದಿಲಕ್ಷಣಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಿನಾಮಭ್ಯುದಯನಿಃಶ್ರೇಯಸಸಾಧನಸ್ಯ ಭವತಿ . ಭಾರತ ! ಅಭ್ಯುತ್ಥಾನಮುದ್ಭವೋಽಧರ್ಮಸ್ಯ ತದಾತ್ಮಾನಂ ಸೃಜಾಮ್ಯಹಂ ಮಾಯಯಾ ..೪.೭..

==============================
ಕಿಮರ್ಥಮ್ ?
ಪರಿತ್ರಾಣಾಯ ಸಾಧೂನಾಂ ವಿನಾಶಾಯ ಚ ದುಷ್ಕೃತಾಮ್ .
ಧರ್ಮಸಂಸ್ಥಾಪನಾರ್ಥಾಯ ಸಂಭವಾಮಿ ಯುಗೇ ಯುಗೇ ..೪.೮..

ಪರಿತ್ರಾಣಾಯ ಪರಿರಕ್ಷಣಾಯ ಸಾಧೂನಾಂ ಸನ್ಮಾರ್ಗಸ್ಥಾನಾಮ್ . ವಿನಾಶಾಯ ಚ ದುಷ್ಕೃತಾಂ ಪಾಪಕಾರಿಣಾಮ್ . ಕಿಂ ಚ ಧರ್ಮಸಂಸ್ಥಾಪನಾರ್ಥಾಯ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಸಮ್ಯಕ್ಸ್ಥಾಪನಂ ತದರ್ಥಂ ಸಮ್ಭವಾಮಿ . ಯುಗೇ ಯುಗೇ ಪ್ರತಿಯುಗಮ್ ..೪.೮..

==============================
ಜನ್ಮ ಕರ್ಮ ಚ ಮೇ ದಿವ್ಯಮೇವಂ ಯೋ ವೇತ್ತಿ ತತ್ತ್ವತಃ .
ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ದೇಹಂ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ನೈತಿ ಮಾಮೇತಿ ಸೋಽರ್ಜುನ ..೪.೯..

ತಜ್ಜನ್ಮ ಮಾಯಾರೂಪಂ, ಕರ್ಮ ಚ ಸಾಧುಪರಿತ್ರಾಣಾದಿ, ಮೇ ಮಮ ದಿವ್ಯಮಪ್ರಾಕೃತಮೈಶ್ವರಮೇವಂ ಯಥೋಕ್ತಂ ಯೋ ವೇತ್ತಿ ತತ್ತ್ವತಸ್ತತ್ತ್ವೇನ ಯಥಾವತ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ದೇಹಮಿಮಂ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪುನರುತ್ಪತ್ತಿಂ ನೈತಿ ನ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ, ಮಾಮೇತ್ಯಾಗಚ್ಛತಿ, ಸ ಮುಚ್ಯತೇ ಹೇಽರ್ಜುನ ..೪.೯..

==============================
ನೈಷ ಮೋಕ್ಷಮಾರ್ಗ ಇದಾನೀಂ ಪ್ರವೃತ್ತಃ . ಕಿಂ ತರ್ಹಿ ? ಪೂರ್ವಮಪಿ
ವೀತರಾಗಭಯಕ್ರೋಧಾ ಮನ್ಮಯಾ ಮಾಮುಪಾಶ್ರಿತಾಃ .
ಬಹವೋ ಜ್ಞಾನತಪಸಾ ಪೂತಾ ಮದ್ಭಾವಮಾಗತಾಃ ..೪.೧೦..

ವೀತರಾಗಭಯಕ್ರೋಧಾಃ ರಾಗಶ್ಚ ಭಯಂ ಚ ಕ್ರೋಧಶ್ಚ ರಾಗಭಯಕ್ರೋಧಾಃ, ವೀತಾ ವಿಗತಾ ರಾಗಭಯಕ್ರೋಧಾ ಯೇಭ್ಯಸ್ತೇ ವೀತರಾಗಭಯಕ್ರೋಧಾಃ . ಮನ್ಮಯಾ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ ಈಶ್ವರಾಭೇದದರ್ಶಿನಃ . ಮಾಮೇವ ಪರಮೇಶ್ವರಮುಪಾಶ್ರಿತಾಃ . ಕೇವಲಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಬಹವೋಽನೇಕೇ ಜ್ಞಾನತಪಸಾ ಜ್ಞಾನಮೇವ ಚ ಪರಮಾತ್ಮವಿಷಯಂ ತಪಃ . ತೇನ ಜ್ಞಾನತಪಸಾ . ಪೂತಾಃ ಪರಾಂ ಶುದ್ಧಿಂ ಗತಾಃ ಸನ್ತಃ . ಮದ್ಭಾವಮೀಶ್ವರಭಾವಂ ಮೋಕ್ಷಮಾಗತಾಃ ಸಮನುಪ್ರಾಪ್ತಾಃ . ಇತರತಪೋನಿರಪೇಕ್ಷಾ ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠಾ ಇತ್ಯಸ್ಯ ಲಿಙ್ಗಂ ಜ್ಞಾನತಪಸೇತಿ ವಿಶೇಷಣಮ್ ..೪.೧೦..

==============================
ತವ ತರ್ಹಿ ರಾಗದ್ವೇಷೌ ಸ್ತಃ . ಯೇನ ಕೇಭ್ಯಶ್ಚಿತೇವಾತ್ಮಭಾವಂ ಪ್ರಯಚ್ಛಸಿ, ನ ಸರ್ವೇಭ್ಯಃ . ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ಯೇ ಯಥಾ ಮಾಂ ಪ್ರಪದ್ಯನ್ತೇ ತಾಂಸ್ತಥೈವ ಭಜಾಮ್ಯಹಮ್ .
ಮಮ ವರ್ತ್ಮಾನುವರ್ತನ್ತೇ ಮನುಷ್ಯಾಃ ಪಾರ್ಥ ಸರ್ವಶಃ ..೪.೧೧..

ಯೇ ಯಥಾ ಯೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಯೇನ ಪ್ರಯೋಜನೇನ ಯತ್ಫಲಾರ್ಥಿತಯಾ ಮಾಂ ಪ್ರಪದ್ಯನ್ತೇ ತಾಂಸ್ತಥೈವ ತತ್ಫಲದಾನೇನ ಭಜಾಮ್ಯನುಗೃಹ್ಣಾಮ್ಯಹಮಿತ್ಯೇತತ್ . ತೇಷಾಂ ಮೋಕ್ಷಂ ಪ್ರತ್ಯನರ್ಥಿತ್ವಾತ್ . ನ ಹ್ಯೇಕಸ್ಯ ಮುಮುಕ್ಷುತ್ವಂ ಫಲಾರ್ಥಿತ್ವಂ ಚ ಯುಗಪತ್ಸಮ್ಭವತಿ . ಅತೋ ಯೇ ಯತ್ಫಲಾರ್ಥಿನಸ್ತಾಂಸ್ತತ್ಫಲಪ್ರದಾನೇನ, ಯೇ ಯಥೋಕ್ತಕಾರಿಣಸ್ತ್ವಫಲಾರ್ಥಿನೋ ಮುಮುಕ್ಷವಶ್ಚ ತಾನ್ ಜ್ಞಾನಪ್ರದಾನೇನ . ಯೇ ಜ್ಞಾನಿನಃ ಸನ್ನ್ಯಾಸಿನೋ ಮುಮುಕ್ಷವಶ್ಚ ತಾನ್ಮೋಕ್ಷಪ್ರದಾನೇನ, ತಥಾರ್ತಾನಾರ್ತಿಹರಣೇನ ಇತ್ಯೇವಂ ಯಥಾ ಪ್ರಪದ್ಯನ್ತೇ ಯೇ ತಾಂಸ್ತಥೈವ ಭಜಾಮೀತ್ಯರ್ಥಃ . ನ ಪುನಾರ್ರಾಗದ್ವೇಷನಿಮಿತ್ತಂ ಮೋಹನಿಮಿತ್ತಂ ವಾ ಕಂಚಿದ್ಭಜಾಮಿ . ಸರ್ವಥಾಪಿ ಸರ್ವಾವಸ್ಥಸ್ಯ ಮಮೇಶ್ವರಸ್ಯ
ವರ್ತ್ಮ ಮಾರ್ಗಮನುವರ್ತನ್ತೇ ಮನುಷ್ಯಾಃ . ಯತ್ಫಲಾರ್ಥಿತಯಾ ಯಸ್ಮಿನ್ ಕರ್ಮಣ್ಯಧಿಕೃತಾ ಯೇ ಪ್ರಯತನ್ತೇ ತೇ ಮನುಷ್ಯಾ ಅತ್ರ ಉಚ್ಯನ್ತೇ ಹೇ ಪಾರ್ಥ ಸರ್ವಶಃ ಸರ್ವಪ್ರಕಾರೈಃ ..೪.೧೧..

==============================
ಯದಿ ತವೇಶ್ವರಸ್ಯ ರಾಗಾದಿದೋಷಾಭಾವಾತ್ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿಷ್ವನುಜಿಘೃಕ್ಷಾಯಾಂ ತುಲ್ಯಾಯಾಂ ಸರ್ವಫಲಪ್ರದಾನಸಮರ್ಥೇ ಚ ತ್ವಯಿ ಸತಿ ವಾಸುದೇವಃ ಸರ್ವಂ [ಗೀತಾ ೭.೧೯] ಇತಿ ಜ್ಞಾನೇನೈವ ಮುಮುಕ್ಷವಃ ಸನ್ತಃ ಕಸ್ಮಾತ್ತ್ವಾಮೇವ ಸರ್ವೇ ನ ಪ್ರತಿಪದ್ಯನ್ತೇ ? ಇತಿ ಶೃಣು ತತ್ರ ಕಾರಣಮ್
ಕಾಙ್ಕ್ಷನ್ತಃ ಕರ್ಮಣಾಂ ಸಿದ್ಧಿಂ ಯಜನ್ತ ಇಹ ದೇವತಾಃ .
ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಹಿ ಮಾನುಷೇ ಲೋಕೇ ಸಿದ್ಧಿರ್ಭವತಿ ಕರ್ಮಜಾ ..೪.೧೨..

ಕಾಙ್ಕ್ಷನ್ತೋಽಭೀಪ್ಸನ್ತಃ ಕರ್ಮಣಾಂ ಸಿದ್ಧಿಂ ಫಲನಿಷ್ಪತ್ತಿಂ ಪ್ರಾರ್ಥಯನ್ತೋ ಯಜನ್ತ ಇಹಾಸ್ಮಿನ್ ಲೋಕೇ ದೇವತಾ ಇನ್ದ್ರಾದ್ಗ್ನ್ಯಾದ್ಯಾಃ . ಅಥ ಯೋಽನ್ಯಾಂ ದೇವತಾಮುಪಾಸ್ತೇಽನ್ಯೋಽಸಾವನ್ಯೋಽಹಮಸ್ಮೀತಿ ನ ಸ ವೇದ, ಯಥಾ ಪಶುಃ . ಏವಂ ಸ ದೇವಾನಾಮ್ [ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೧.೪.೧೦] ಇತಿ ಶ್ರುತೇಃ . ತೇಷಾಂ ಹಿ ಭಿನ್ನದೇವತಾಯಾಜಿನಾಂ ಫಲಾಕಾಙ್ಕ್ಷಿಣಾಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಶೀಘ್ರಂ ಹಿ ಯಸ್ಮಾನ್ಮಾನುಷೇ ಲೋಕೇ . ಮನುಷ್ಯಲೋಕೇ ಹಿ ಶಾಸ್ತ್ರಾಧಿಕಾರಃ . ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಹಿ ಮಾನುಷೇ ಲೋಕೇ ಇತಿ ವಿಶೇಷಣಾತ್ . ಅನ್ಯೇಷ್ವಪಿ ಕರ್ಮಫಲಸಿದ್ಧಿಂ ದರ್ಶಯತಿ ಭಗವಾನ್ . ಮಾನುಷೇ ಲೋಕೇ ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾದಿಕರ್ಮಾಧಿಕಾರ
ಇತಿ ವಿಶೇಷಃ . ತೇಷಾಂ ಚ ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾಧಿಕಾರಿಣಾಂ ಕರ್ಮಿಣಾಂ ಫಲಸಿದ್ಧಿಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಭವತಿ ಕರ್ಮಜಾ ಕರ್ಮಣೋ ಜಾತಾ ..೪.೧೨..

==============================
ಮಾನುಷ ಏವ ಲೋಕೇ ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾದಿಕರ್ಮಾಧಿಕಾರಃ . ನಾನ್ಯೇಷು ಲೋಕೇಷ್ವಿತಿ ನಿಯಮಃ ಕಿಂನಿಮಿತ್ತಃ ? ಇತಿ . ಅಥವಾ ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾದಿಪ್ರವಿಭಾಗೋಪೇತಾ ಮನುಷ್ಯಾ ಮಮ ವರ್ತ್ಮಾನುವರ್ತನ್ತೇ ಸರ್ವಶ [ಗೀತಾ ೪.೧೧] ಇತ್ಯುಕ್ತಂ ಕಸ್ಮಾತ್ಪುನಃ ಕಾರಣಾನ್ನಿಯಮೇನ ತವೈವ ವರ್ತ್ಮಾನುವರ್ತನ್ತೇ, ನಾನ್ಯಸ್ಯ ಕಿಮ್ ? ಉಚ್ಯತೇ
ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಂ ಮಯಾ ಸೃಷ್ಟಂ ಗುಣಕರ್ಮವಿಭಾಗಶಃ .
ತಸ್ಯ ಕರ್ತಾರಮಪಿ ಮಾಂ ವಿದ್ಧ್ಯಕರ್ತಾರಮವ್ಯಯಮ್ ..೪.೧೩..

ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಂ ಚತ್ವಾರ ಏವ ವರ್ಣಾಶ್ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಂ ಮಯೇಶ್ವರೇಣ ಸೃಷ್ಟಮುತ್ಪಾದಿತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಽಸ್ಯ ಮುಖಮಾಸೀತ್[ಋಕ್೮.೪.೧೯.೨, ಯ಼ಜುಃ ೩೨.೧೧] ಇತ್ಯಾದಿ ಶ್ರುತೇಃ . ಗುಣಕರ್ಮವಿಭಾಗಶೋ ಗುಣವಿಭಾಗಶಃ ಕರ್ಮವಿಭಾಗಶಶ್ಚ . ಗುಣಾಃ ಸತ್ತ್ವರಜಸ್ತಮಾಂಸಿ . ತತ್ರ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಸ್ಯ ಸತ್ತ್ವಪ್ರಧಾನಸ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ಶಮೋ ದಮಸ್ತಪಃ [ಗೀತಾ ೧೮.೪೨] ಇತ್ಯಾದೀನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ . ಸತ್ತ್ವೋಪಸರ್ಜನರಜಃಪ್ರಧಾನಸ್ಯ ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯ ಶೌರ್ಯತೇಜಃಪ್ರಭೃತೀನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ . ತಮೌಪಸರ್ಜನರಜಃಪ್ರಧಾನಸ್ಯ ವೈಶ್ಯಸ್ಯ ಕೃಷ್ಯಾದೀನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ . ರಜೌಪಸರ್ಜನತಮಃಪ್ರಧಾನಸ್ಯ ಶೂದ್ರಸ್ಯ ಶುಶ್ರೂಷೈವ ಕರ್ಮ . ಇತ್ಯೇವಂ ಗುಣಕರ್ಮವಿಭಾಗಶಶ್ಚಾತುರ್ಗುಣ್ಯಂ ಮಯಾ ಸೃಷ್ಟಮಿತ್ಯರ್ಥಃ
. ತಚ್ಚೇದಂ ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಂ ನಾನ್ಯೇಷು ಲೋಕೇಷು . ಅತೋ ಮಾನುಷೇ ಲೋಕೇ ಇತಿ ವಿಶೇಷಣಮ್ . ಹನ್ತ ತರ್ಹಿ ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಸರ್ಗಾದೇಃ ಕರ್ಮಣಃ ಕರ್ತೃತ್ವಾತ್ತತ್ಫಲೇನ ಯುಜ್ಯಸೇಽತೋ ನ ತ್ವಂ ನಿತ್ಯಮುಕ್ತೋ ನಿತ್ಯೇಶ್ವರಶ್ಚೇತಿ . ಉಚ್ಯತೇ ಯದ್ಯಪಿ ಮಾಯಾಸಂವ್ಯವಹಾರೇಣ ತಸ್ಯ ಕರ್ಮಣಃ ಕರ್ತಾರಮಪಿ ಸನ್ತಂ ಮಾಂ ಪರಮಾರ್ಥತೋ ವಿದ್ಧ್ಯಕರ್ತಾರಂ, ಅತಏವಾವ್ಯಯಮಸಂಸಾರಿಣಂ ಚ ಮಾಂ ವಿದ್ಧಿ ..೪.೧೩..

==============================
ಯೇಷಾಂ ತು ಕರ್ಮಣಾಂ ಕರ್ತಾರಂ ಮಾಂ ಮನ್ಯಸೇ ಪರಮಾರ್ಥತಸ್ತೇಷಾಮಕರ್ತೈವಾಹಮ್ . ಯತೋ
ನ ಮಾಂ ಕರ್ಮಾಣಿ ಲಿಮ್ಪನ್ತಿ ನ ಮೇ ಕರ್ಮಫಲೇ ಸ್ಪೃಹಾ .
ಇತಿ ಮಾಂ ಯೋಽಭಿಜಾನಾತಿ ಕರ್ಮಭಿರ್ನ ಸ ಬಧ್ಯತೇ ..೪.೧೪..

ನ ಮಾಂ ತಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಲಿಮ್ಪನ್ತಿ ದೇಹಾದ್ಯಾರಮ್ಭಕತ್ವೇನಾಹಙ್ಕಾರಾಭಾವಾತ್ . ನ ಚ ತೇಷಾಂ ಕರ್ಮಣಾಂ ಫಲೇ ಮೇ ಮಮ ಸ್ಪೃಹಾ ತೃಷ್ಣಾ . ಯೇಷಾಂ ತು ಸಂಸಾರಿಣಾಮಹಂ ಕರ್ತೇತ್ಯಾಭಿಮಾನಃ ಕರ್ಮಸು ಸ್ಪೃಹಾ ತತ್ಫಲೇಷು ಚ ತಾನ್ ಕರ್ಮಾಣಿ ಲಿಮ್ಪನ್ತೀತಿ ಯುಕ್ತಮ್ . ತದಭಾವಾನ್ನ ಮಾಂ ಕರ್ಮಾಣಿ ಲಿಮ್ಪನ್ತೀತಿ . ಏವಂ ಯೋಽನ್ಯೇಽಪಿ ಮಾಮಾತ್ಮತ್ವೇನಾಭಿಜಾನಾತಿ ನಾಹಂ ಕರ್ತಾ ನ ಮೇ ಕರ್ಮಫಲೇ ಸ್ಪೃಹೇತಿ ನ ಕರ್ಮಭಿರ್ನ ಬಧ್ಯತೇ . ತಸ್ಯಾಪಿ ನ ದೇಹಾದ್ಯಾರಮ್ಭಕಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಭವನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ ..೪.೧೪..

==============================
ನಾಹಂ ಕರ್ತಾ, ನ ಮೇ ಕರ್ಮಫಲೇ ಸ್ಪೃಹೇತಿ
ಏವಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಕೃತಂ ಕರ್ಮ ಪೂರ್ವೈರಪಿ ಮುಮುಕ್ಷುಭಿಃ .
ಕುರು ಕರ್ಮೈವ ತಸ್ಮಾತ್ತ್ವಂ ಪೂರ್ವೈಃ ಪೂರ್ವತರಂ ಕೃತಮ್ ..೪.೧೫..

ಏವಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಕೃತಂ ಕರ್ಮ ಪೂರ್ವೈರಪ್ಯತಿಕ್ರಾನ್ತೈರ್ಮುಮುಕ್ಷುಭಿಃ . ಕುರು ತೇನ ಕರ್ಮೈವ ತ್ವಮ್ . ನ ತುಷ್ಣೀಮಾಸನಂ ನಾಪಿ ಸಂನ್ಯಾಸಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ . ತಸ್ಮಾತ್ತ್ವತ್ಪೂರ್ವೈರಪ್ಯನುಷ್ಠಿತತ್ವಾದ್ಯದ್ಯನಾತ್ಮಜ್ಞಸ್ತ್ವಂ ತದಾತ್ಮಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಮ್ . ತತ್ತ್ವವಿಚ್ಚೇತ್ಲೋಕಸಂಗ್ರಹಾರ್ಥಮ್ . ಪೂರ್ವೇ ಜನಕಾದಿಭಿಃ ಪೂರ್ವತರಂ ಕೃತಮ್ . ನಾಧುನಾತನಕೃತಂ ನಿವರ್ತಿತಮ್ ..೪.೧೫..

==============================
ತತ್ರ ಕರ್ಮ ಚೇತ್ಕರ್ತವ್ಯಂ ತ್ವದ್ವಚನಾದೇವ ಕರೋಮ್ಯಹಮ್ . ಕಿಂ ವಿಶೇಷಿತೇನ ? ಪೂರ್ವೈಃ ಪೂರ್ವತರಂ ಕೃತಮ್ [ಗೀತಾ ೪.೧೫] ಇತಿ . ಉಚ್ಯತೇ ಯಸ್ಮಾನ್ಮಹದ್ವೈಷಮ್ಯಂ ಕರ್ಮಣಿ . ಕಥಮ್ ?
ಕಿಂ ಕರ್ಮ ಕಿಮಕರ್ಮೇತಿ ಕವಯೋಽಪ್ಯತ್ರ ಮೋಹಿತಾಃ .
ತತ್ತೇ ಕರ್ಮ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯಜ್ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಮೋಕ್ಷ್ಯಸೇಽಶುಭಾತ್ ..೪.೧೬..

ಕಿಂ ಕರ್ಮ ಕಿಂ ಚಾಕರ್ಮೇತಿ ಕವಯೋ ಮೇಧಾವಿನೋಽಪ್ಯತ್ರಾಸ್ಮಿನ್ ಕರ್ಮಾದಿವಿಷಯೇ ಮೋಹಿತಾ ಮೋಹಂ ಗತಾಃ . ಅತಸ್ತೇ ತುಭ್ಯಮಹಂ ಕರ್ಮಾಕರ್ಮ ಚ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯಜ್ಜ್ಞಾತ್ವಾ ವಿದಿತ್ವಾ ಕರ್ಮಾದಿ ಮೋಕ್ಷ್ಯಸೇಽಶುಭಾತ್ಸಂಸಾರಾತ್ ..೪.೧೬..

==============================
ನ ಚೈತತ್ತ್ವಯಾ ಮನ್ತವ್ಯಂ, ಕರ್ಮ ನಾಮ ದೇಹಾದಿಚೇಷ್ಟಾ ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧಂ, ಅಕರ್ಮ ನಾಮ ತದಕ್ರಿಯಾ ತೂಷ್ಣೀಮಾಸನಮ್ . ಕಿಂ ತತ್ರ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್ ? ಇತಿ . ಕಸ್ಮಾತ್? ಉಚ್ಯತೇ
ಕರ್ಮಣೋ ಹ್ಯಪಿ ಬೋದ್ಧವ್ಯಂ ಬೋದ್ಧವ್ಯಂ ಚ ವಿಕರ್ಮಣಃ .
ಅಕರ್ಮಣಶ್ಚ ಬೋದ್ಧವ್ಯಂ ಗಹನಾ ಕರ್ಮಣೋ ಗತಿಃ ..೪.೧೭..

ಕರ್ಮಣಃ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಹಿತಸ್ಯ ಹಿ ಯಸ್ಮಾದಪ್ಯಸ್ತಿ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮ್ . ಬೋದ್ಧವ್ಯಂ ಚಾಸ್ತ್ಯೇವ ವಿಕರ್ಮಣಃ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಸ್ಯ . ತಥಾಕರ್ಮಣಶ್ಚ ತೂಷ್ಣೀಮ್ಭಾವಸ್ಯ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮಸ್ತೀತಿ ತ್ರಿಷ್ವಪ್ಯಧ್ಯಾಹಾರಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ . ಯಸ್ಮಾದ್ಗಹನಾ ವಿಷಮಾ ದುರ್ಜ್ಞಾನಾ ಕರ್ಮಣ ಇತ್ಯುಪಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಂ ಕರ್ಮಾದೀನಾಂ ಕರ್ಮಾಕರ್ಮವಿಕರ್ಮಣಾಂ ಗತಿರ್ಯಾಥಾತ್ಮ್ಯಂ ತತ್ತ್ವಮಿತ್ಯರ್ಥಃ ..೪.೧೭..

==============================
ಕಿಂ ಪುನಸ್ತತ್ತ್ವಂ ಕರ್ಮಾದೇರ್ಯದ್ಬೋದ್ಧವ್ಯಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮೀತಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಮ್ ? ಉಚ್ಯತೇ
ಕರ್ಮಣ್ಯಕರ್ಮ ಯಃ ಪಶ್ಯೇದಕರ್ಮಣಿ ಚ ಕರ್ಮ ಯಃ .
ಸ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ಮನುಷ್ಯೇಷು ಸ ಯುಕ್ತಃ ಕೃತ್ಸ್ನಕರ್ಮಕೃತ್ ..೪.೧೮..

ಕರ್ಮಣಿ . ಕರ್ಮ ಕ್ರಿಯತ ಇತಿ ಕರ್ಮ ವ್ಯಾಪಾರಮಾತ್ರಂ, ತಸ್ಮಿನ್ ಕರ್ಮಣ್ಯಕರ್ಮ ಕರ್ಮಾಭಾವಂ ಯಃ ಪಶ್ಯೇತ್ . ಅಕರ್ಮಣಿ ಚ ಕರ್ಮಾಭಾವೇ ಕರ್ತೃತನ್ತ್ರತ್ವಾತ್ಪ್ರವೃತ್ತಿನಿವೃತ್ತ್ಯೋರ್ವಸ್ತ್ವಪ್ರಾಪ್ಯೈವ ಹಿ ಸರ್ವ ಏವ ಕ್ರಿಯಾಕಾರಕಾದಿವ್ಯವಹಾರೋಽವಿದ್ಯಾಭೂಮಾವೇವ ಕರ್ಮ ಯಃ ಪಶ್ಯೇತ್ಪಶ್ಯತಿ . ಸ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ಮನುಷ್ಯೇಷು, ಸ ಯುಕ್ತೋ ಯೋಗೀ ಚ ಕೃತ್ಸ್ನಕರ್ಮಕೃತ್ಸಮಸ್ತಕರ್ಮಕೃಚ್ಚ ಸ ಇತಿ ಸ್ತೂಯತೇ ಕರ್ಮಾಕರ್ಮಣೋರಿತರೇತರದರ್ಶೀ .
ನನು ಕಿಮಿದಂ ವಿರುದ್ಧಮುಚ್ಯತೇ ಕರ್ಮಣ್ಯಕರ್ಮ ಯಃ ಪಶ್ಯೇದಿತಿ . ಅಕರ್ಮಣಿ ಚ ಕರ್ಮ ಇತಿ . ನ ಹಿ ಕರ್ಮಾಕರ್ಮ ಸ್ಯಾದಕರ್ಮ ವಾ ಕರ್ಮ, ತತ್ರ ವಿರುದ್ಧಂ ಕಥಂ ಪಶ್ಯೇದ್ದ್ರಷ್ಟಾ ? ನ . ಅಕರ್ಮೈವ ಪರಮಾರ್ಥತಃ ಸತ್ಕರ್ಮವದವಭಾಸತೇ ಮೂಢದೃಷ್ಟೇರ್ಲೋಕಸ್ಯ, ತಥಾ ಕರ್ಮೈವಾಕರ್ಮವತ್ . ತತ್ರ ಯಥಾಭೂತದರ್ಶನಾರ್ಥಮಾಹ ಭಗವಾನ್ ಕರ್ಮಣ್ಯಕರ್ಮ ಯಃ ಪಶ್ಯೇದಿತ್ಯಾದಿ . ಅತೋ ನ ವಿರುದ್ಧಂ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತ್ವಾದ್ಯುಪಪತ್ತೇಶ್ಚ . ಬೋದ್ಧವ್ಯಮಿತಿ ಚ ಯಥಾಭೂತದರ್ಶನಮುಚ್ಯತೇ . ನ ಚ ವಿಪರೀತಜ್ಞಾನಾದಶುಭಾನ್ಮೋಕ್ಷಣಂ ಸ್ಯಾತ್ಯಜ್ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಮೋಕ್ಷ್ಯಸೇಽಶುಭಾತ್[ಗೀತಾ ೪.೧೬] ಇತಿ ಚೋಕ್ತಮ್ . ತಸ್ಮಾತ್ಕರ್ಮಾಕರ್ಮಣೀ ವಿಪರ್ಯಯೇಣ ಗೃಹೀತೇ ಪ್ರಾಣಿಭಿಸ್ತದ್ವಿಪರ್ಯಯಗ್ರಹಣನಿವೃತ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಭಗವತೋ ವಚನಂ ಕರ್ಮಣ್ಯಕರ್ಮ ಯಃ ಇತ್ಯಾದಿ .
ನ ಚಾತ್ರ ಕರ್ಮಾಧಿಕರಣಕರ್ಮಾಸ್ತಿ, ಕುಣ್ಡೇ ಬದರಾಣೀವ . ನಾಪ್ಯಕರ್ಮಾಧಿಕರಣಂ ಕರ್ಮಾಸ್ತಿ ಕರ್ಮಾಭಾವತ್ವಾದಕರ್ಮಣಃ . ಅತೋ ವಿಪರೀತಗೃಹೀತೇ ಏವ ಕರ್ಮಾಕರ್ಮಣೀ ಲೌಕಿಕೈಃ, ಯಥಾ ಮೃಗತೃಷ್ಣಿಕಾಯಾಮುದಕಂ ಶುಕ್ತಿಕಾಯಾಂ ವಾ ರಜತಮ್ .
ನನು ಕರ್ಮ ಕರ್ಮೈವ ಸರ್ವೇಷಾಂ ನ ಕ್ವಚಿದ್ವ್ಯಭಿಚರತಿ . ತನ್ನ ನೌಸ್ಥಸ್ಯ ನಾವಿ ಗಚ್ಛನ್ತ್ಯಾಂ ತಟಸ್ಥೇಸ್ವಗತಿಷು ನಗೇಷು ಪ್ರತಿಕೂಲಗತಿದರ್ಶನಾತ್ . ದೂರೇಷು ಚಕ್ಷುಷಾಸನ್ನಿಕೃಷ್ಟೇಷು ಗಚ್ಛತ್ಸು ಗತ್ಯಭಾವದರ್ಶನಾತ್ . ಏವಮಿಹಾಪ್ಯಕರ್ಮಣ್ಯಹಂ ಕರೋಮೀತಿ ಕರ್ಮದರ್ಶನಂ ಕರ್ಮಣಿ ಚಾಕರ್ಮದರ್ಶನಂ ವಿಪರೀತದರ್ಶನಂ ಯೇನ, ತನ್ನಿರಾಕರಣಾರ್ಥಮುಚ್ಯತೇ ಕರ್ಮಣ್ಯಕರ್ಮ ಯಃ ಪಶ್ಯೇತಿತ್ಯಾದಿ .
ತದೇತದುಕ್ತಪ್ರತಿವಚನಮಪ್ಯಸಕೃದತ್ಯನ್ತವಿಪರೀತದರ್ಶನಭಾವಿತತಯಾ ಮೋಮುಹ್ಯಮಾನೋ ಲೋಕಃ ಶ್ರುತಮಪ್ಯಸಕೃತ್ತತ್ತ್ವಂ ವಿಸ್ಮೃತ್ಯ ವಿಸ್ಮೃತ್ಯ ಮಿಥ್ಯಾಪ್ರಸಙ್ಗಮವತಾರ್ಯಾವತಾರ್ಯ ಚೋದಯತೀತಿ ಪುನಃ ಪುನರುತ್ತರಮಾಹ ಭಗವಾನ್ . ದುರ್ವಿಜ್ಞೇಯತ್ವಂ ಚಾಲಕ್ಷ್ಯ ವಸ್ತುನಃ . ಅವ್ಯಕ್ತೋಽಯಮಚಿನ್ತ್ಯೋಽಯಂ [ಗೀತಾ ೨.೨೫], ನ ಜಾಯತೇ ಮ್ರಿಯತೇ [ಗೀತಾ ೨.೨೭] ಇತ್ಯಾದಿನಾತ್ಮನಿ ಕರ್ಮಾಭಾವಃ ಶ್ರುತಿಸ್ಮೃತಿನ್ಯಾಯಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉಕ್ತೋ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಶ್ಚ . ತಸ್ಮಿನ್ನಾತ್ಮನಿ ಕರ್ಮಾಭಾವೇಽಕರ್ಮಣಿ ಕರ್ಮವಿಪರೀತದರ್ಶನಮತ್ಯನ್ತನಿರೂಢಮ್ . ಯತಃ ಕಿಂ ಕರ್ಮ ಕಿಮಕರ್ಮೇತಿ ಕವಯೋಽಪ್ಯತ್ರ ಮೋಹಿತಾಃ [ಗೀತಾ ೪.೧೬] ದೇಹಾದ್ಯಾಶ್ರಯಂ ಕರ್ಮಾತ್ಮನ್ಯಧ್ಯಾರೋಪ್ಯ . ಅಹಂ ಕರ್ತಾ ಮಮೈತತ್ಕರ್ಮ, ಮಯಾಸ್ಯ ಕರ್ಮಣಃ ಫಲಂ ಭೋಕ್ತವ್ಯಮಿತಿ ಚ . ತಥಾ ಅಹಂ
ತೂಷ್ಣೀಂ ಭವಾಮಿ, ಯೇನಾಹಂ ನಿರಾಯಾಸೋಽಕರ್ಮಾ ಸುಖೀ ಸ್ಯಾಮಿತಿ ಕಾರ್ಯಕರಣಾಶ್ರಯವ್ಯಾಪಾರೋಪರಮಂ ತತ್ಕೃತಂ ಚಸುಖಿತ್ವಮಾತ್ಮನ್ಯಧ್ಯಾರೋಪ್ಯ ನ ಕರೋಮಿ ಕಿಂಚಿತ್ತೂಷ್ಣೀಂ ಸುಖಮಾಸಮಿತ್ಯಭಿಮನ್ಯತೇ ಲೋಕಃ . ತತ್ರೇದಂ ಲೋಕಸ್ಯ ವಿಪರೀತದರ್ಶನಾಪನಯನಾಯಾಹ ಭಗವಾನ್ ಕರ್ಮಣ್ಯಕರ್ಮ ಯಃ ಪಶ್ಯೇದಿತ್ಯಾದಿ .
ಅತ್ರ ಚ ಕರ್ಮ ಕರ್ಮೈವ ಸತ್ಕಾರ್ಯಕರಣಾಶ್ರಯಂ ಕರ್ಮರಹಿತೋಽವಿಕ್ರಿಯ ಆತ್ಮನಿ ಸರ್ವೈರಧ್ಯಸ್ತಮ್ . ಯತಃ ಪಣ್ಡಿತೋಽಪ್ಯಹಂ ಕರೋಮೀತಿ ಮನ್ಯತೇ . ಅಥ ಆತ್ಮಸಮವೇತತಯಾ ಸರ್ವಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧೇ ಕರ್ಮಣಿ ನದೀಕುಲಸ್ಥೇಷ್ವಿವ ಗತಿಃ ಪ್ರತಿಲೌಮ್ಯೇನ . ಅತೋಽಕರ್ಮ ಕರ್ಮಾಭಾವಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಗತ್ಯಭಾವಮಿವ ವೃಕ್ಷೇಷು ಯಃ ಪಶ್ಯೇತ್ . ಅಕರ್ಮಣಿ ಚ ಕಾರ್ಯಕರಣವ್ಯಾಪಾರೋಪರಮೇ ಕರ್ಮವದಾತ್ಮನ್ಯಧ್ಯಾರೋಪಿತೇ ತೂಷ್ಣೀಮಕುರ್ವನ್ ಸುಖಮಾಸೇ ಇತ್ಯಹಙ್ಕಾರಾಭಿಸನ್ಧಿಹೇತುತ್ವಾತ್ತಸ್ಮಿನ್ನಕರ್ಮಣಿ ಚ ಕರ್ಮ ಯಃ ಪಶ್ಯೇತ್ . ಯ ಏವಂ ಕರ್ಮಾಕರ್ಮವಿಭಾಗಜ್ಞಃ ಸ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ಪಣ್ಡಿತೋ ಮನುಷ್ಯೇಷು . ಸ ಯುಕ್ತೋ ಯೋಗೀ ಕೃತ್ಸ್ನಕರ್ಮಕೃಚ್ಚ . ಸೋಽಶುಭಾನ್ಮೋಕ್ಷಿತಃ ಕೃತಕೃತ್ಯೋ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ .
ಅಯಂ ಶ್ಲೋಕೋಽನ್ಯಥಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಃ ಕೈಶ್ಚಿತ್ . ಕಥಮ್ ? ನಿತ್ಯಾನಾಂ ಕಿಲ ಕರ್ಮಣಾಮೀಶ್ವರಾರ್ಥೇಽನುಷ್ಠೀಯಮಾನಾನಾಂ ತತ್ಫಲಾಭಾವಾದಕರ್ಮಾಣಿ ತಾನ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ ಗೌಣ್ಯಾ ವೃತ್ತ್ಯಾ . ತೇಷಾಂ ಚಾಕರಣಮಕರ್ಮ . ತಚ್ಚ ಪ್ರತ್ಯವಾಯಫಲತ್ವಾತ್ಕರ್ಮೋಚ್ಯತೇ ಗೌಣ್ಯೈವ ವೃತ್ತ್ಯಾ . ತತ್ರ ನಿತ್ಯೇ ಕರ್ಮಣ್ಯಕರ್ಮ ಯಃ ಪಶ್ಯೇತ್ಫಲಾಭಾವಾತ್ . ಯಥಾ ಧೇನುರಪಿ ಗೌರಗೌರುಚ್ಯತೇ ಕ್ಷೀರಾಖ್ಯಂ ಫಲಂ ನ ಪ್ರಯಚ್ಛತೀತಿ ತದ್ವತ್ . ತಥಾ ನಿತ್ಯಾಕರಣೇ ತ್ವಕರ್ಮಣಿ ಕರ್ಮಃ ಆಶ್ಯೇನ್ನರಕಾದಿಪ್ರತ್ಯವಾಯಫಲಂ ಪ್ರಯಚ್ಛತೀತಿ . ನೈತದ್ಯುಕ್ತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಮ್ . ಏವಂಜ್ಞಾನಾದಶುಭಾನ್ಮೋಕ್ಷಾನುಪಪತ್ತೇಃ . ಯಜ್ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಮೋಕ್ಷ್ಯಸೇಽಶುಭಾತ್[ಗೀತಾ ೪.೧೬] ಇತಿ ಭಗವತೋಕ್ತಂ ವಚನಂ ಬೋಧ್ಯೇತ . ಕಥಮ್ ? ನಿತ್ಯಾನಾಮ್
ಅನುಷ್ಠಾನಾದಶುಭಾತ್ಸ್ಯಾನ್ನಾಮ ಮೋಕ್ಷಣಮ್ . ನ ತು ತೇಷಾಂ ಫಲಾಭಾವಜ್ಞಾನಾತ್ . ನ ಹಿ ನಿತ್ಯಾನಾಂ ಫಲಾಭಾವಜ್ಞಾನಮಶುಭಮುಕ್ತಿಫಲತ್ವೇನ ಚೋದಿತಂ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಜ್ಞಾನಂ ವಾ . ನ ಚ ಭಗವತಿವೇಹೋಕ್ತಮ್ .
ಏತೇನಾಕರ್ಮಣಿ ಕರ್ಮದರ್ಶನಂ ಪ್ರತ್ಯುಕ್ತಮ್ . ನ ಹ್ಯಕರ್ಮಣಿ ಕರ್ಮೇತಿ ದರ್ಶನಂ ಕರ್ತವ್ಯತಯೇಹ ಚೋದ್ಯತೇ, ನಿತ್ಯಸ್ಯ ತು ಕರ್ತವ್ಯತಾಮಾತ್ರಮ್ . ನ ಚಾಕರಣಾನ್ನಿತ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರತ್ಯವಾಯೋ ಭವತೀತಿ ವಿಜ್ಞಾನಾತ್ಕಿಂಚಿತ್ಫಲಂ ಸ್ಯಾತ್ . ನಾಪಿ ನಿತ್ಯಾಕರಣಂ ಜ್ಞೇಯತ್ವೇನ ಚೋದಿತಮ್ . ನಾಪಿ ಕರ್ಮಾಕರ್ಮೇತಿ ಮಿಥಾದರ್ಶನಾದಶುಭಾನ್ಮೋಕ್ಷಣಮ್ . ಬುದ್ಧಿಮತ್ತ್ವಂ, ಯುಕ್ತತಾ, ಕೃತ್ಸ್ನಕರ್ಮಕೃತ್ತ್ವಾದಿ ಚ ಫಲಮುಪಪದ್ಯತೇ ಸ್ತುತಿರ್ವಾ . ಮಿಥ್ಯಾಜ್ಞಾನಮೇವ ಹಿ ಸಾಕ್ಷಾದಶುಭರೂಪಂ ಕುತೋಽನ್ಯಸ್ಮಾದಶುಭಾನ್ಮೋಕ್ಷಣಮ್ ? ನ ಹಿ ತಮಸ್ತಮಸೋ ನಿವರ್ತಕಂ ಭವತಿ .
ನನು ಕರ್ಮಣಿ ಯದಕರ್ಮದರ್ಶನಮಕರ್ಮಣಿ ವಾ ಕರ್ಮದರ್ಶನಂ, ನ ತನ್ಮಿಥ್ಯಾಜ್ಞಾನಮ್ . ಕಿಂ ತರ್ಹಿ ಗೌಣಂ ಫಲಭಾವಾಭಾವನಿಮಿತ್ತಮ್ ? ನ, ಕರ್ಮಾಕರ್ಮವಿಜ್ಞಾನಾದಪಿ ಗೌಣಾತ್ಫಲಸ್ಯಾಶ್ರವಣಾತ್ . ನಾಪಿ ಶ್ರುತಹಾನ್ಯಶ್ರುತಪರಿಕಲ್ಪನಯಾ ಕಶ್ಚಿದ್ವಿಶೇಷೋ ಲಭ್ಯತೇ . ಸ್ವಶಬ್ದೇನಾಪಿ ಶಕ್ಯಂ ವಕ್ತುಂ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಣಾಂ ಫಲಂ ನಾಸ್ತ್ಯಕರಣಾಚ್ಚ ತೇಷಾಂ ನರಕಪಾತಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ . ತತ್ರ ವ್ಯಾಜೇನ ಪರವ್ಯಾಮೋಹರೂಪೇಣ ಕರ್ಮಣ್ಯಕರ್ಮ ಯಃ ಪಶ್ಯೇದಿತ್ಯಾದಿನಾ ಕಿಮ್ ? ತತ್ರೈವ ವ್ಯಾಚಕ್ಷಾಣೇನ ಭಗವತೋಕ್ತಂ ವಾಕ್ಯಂ ಲೋಕವ್ಯಾಮೋಹಾರ್ಥಮಿತಿ ವ್ಯಕ್ತಂ ಕಲ್ಪಿತಂ ಸ್ಯಾತ್ . ನ ಚೈತಚ್ಛದ್ಮರೂಪೇಣ ವಾಕ್ಯೇನ ರಕ್ಷಣೀಯಂ ವಸ್ತು, ನಾಪಿ ಶಬ್ದಾನ್ತರೇಣ ಪುನಃ ಪುನರುಚ್ಯಮಾನಂ
ಸುಬೋಧಂ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯೇವಂ ವಕ್ತುಂ ಯುಕ್ತಮ್ . ಕರ್ಮಣ್ಯೇವಾಧಿಕಾರಸ್ತೇ [ಗೀತಾ ೨.೪೭] ಇತ್ಯತ್ರ ಹಿ ಸ್ಫುಟತರ ಉಕ್ತೋಽರ್ಥೋ ನ ಪುನರ್ವಕ್ತವ್ಯೋ ಭವತಿ . ಸರ್ವತ್ರ ಚ ಪ್ರಶಸ್ತಂ ಬೋದ್ಧವ್ಯಂ ಚ ಕರ್ತವ್ಯಮೇವ, ನ ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜನಂ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ .
ನ ಚ ಮಿಥ್ಯಾಜ್ಞಾನಂ ಬೋದ್ಧವ್ಯಂ ಭವತಿ ತತ್ಪ್ರತ್ಯುಪಸ್ಥಾಪಿತಂ ವಾ ವಸ್ತ್ವಾಭಾಸಮ್ . ನಾಪಿ ನಿತ್ಯಾನಾಮಕರಣಾದಭಾವಾತ್ಪ್ರಯವಾಯಭಾವೋತ್ಪತ್ತಿಃ . ನಾಸತೋ ವಿದ್ಯತೇ ಭಾವೋ [ಗೀತಾ ೨.೧೬] ಇತಿ ವಚನಾತ್ . ತತ್ಕಥಮಸತಃ ಸಜ್ಜಾಯತೇ [Cಹಾಊ ೬.೨.೨] ಇತಿ ಚ ದರ್ಶಿತಮ್ . ಅಸತಃ ಸಜ್ಜನ್ಮಪ್ರತಿಷೇಧಾದಸತಃ ಸದುತ್ಪತ್ತಿಂ ಬ್ರುವತಾಽಸದೇವ ಸದ್ಭವೇತ್ . ಸಚ್ಚಾಸದ್ಭವೇದಿತ್ಯುಕ್ತಂ ಸ್ಯಾತ್ . ತಚ್ಚಾಯುಕ್ತಂ, ಸರ್ವಪ್ರಮಾಣವಿರೋಧಾತ್ . ನ ಚ ನಿಷ್ಫಲಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್ಕರ್ಮ ಶಾಸ್ತ್ರಂ ದುಃಖಸ್ವರೂಪತ್ವಾತ್ . ದುಃಖಸ್ಯ ಚ ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕತಯಾ ಕಾರ್ಯತ್ವಾನುಪಪತ್ತೇಃ . ತದಕರಣೇ ಚ ನರಕಪಾತಾಭ್ಯುಪಗಮೇಽನರ್ಥಾಯೈವ . ಉಭಯಥಾಪಿ ಕರಣೇಽಕರಣೇ ಚ ಶಾಸ್ತ್ರಂ ನಿಷ್ಫಲಂ ಕಲ್ಪಿತಂ
ಸ್ಯಾತ್ . ಸ್ವಾಭ್ಯುಪಗಮವಿರೋಧಶ್ಚ ನಿತ್ಯಂ ನಿಷ್ಫಲಂ ಕರ್ಮೇತ್ಯಭ್ಯುಪಗಮ್ಯ ಮೋಕ್ಷಫಲಾಯೇತಿ ಬ್ರುವತಃ . ತಸ್ಮಾದ್ಯಥಾಶ್ರುತ ಏವಾರ್ಥಃ ಕರ್ಮಣ್ಯಕರ್ಮ ಯ ಇತ್ಯಾದೇಃ . ತಥಾ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತೋಽಸ್ಮಾಭಿಃ ಶ್ಲೋಕಃ ..೪.೧೮..

==============================
ತದೇತತ್ಕರ್ಮಣ್ಯಕರ್ಮಾದಿದರ್ಶನಂ ಸ್ತೂಯತೇ
ಯಸ್ಯ ಸರ್ವೇ ಸಮಾರಮ್ಭಾಃ ಕಾಮಸಂಕಲ್ಪವರ್ಜಿತಾಃ .
ಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿದಗ್ಧಕರ್ಮಾಣಂ ತಮಾಹುಃ ಪಣ್ಡಿತಂ ಬುಧಾಃ ..೪.೧೯..

ಯಸ್ಯ ಯಥೋಕ್ತದರ್ಶಿನಃ ಸರ್ವೇ ಯಾವನ್ತಃ ಸಮಾರಮ್ಭಾಃ ಕರ್ಮಾಣಿ ಸಮಾರಭ್ಯನ್ತ ಇತಿ ಸಮಾರಮ್ಭಾಃ . ಕಾಮಸಂಕಲ್ಪವರ್ಜಿತಾಃ ಕಾಮೈಸ್ತತ್ಕಾರಣೈಶ್ಚ ಸಙ್ಕಲ್ಪವರ್ಜಿತಾ ಮುಧೈವ ಚೇಷ್ಟಾಮಾತ್ರಾ ಅನುಷ್ಠೀಯನ್ತೇ . ಪ್ರವೃತ್ತೇನ ಚೇಲ್ಲೋಕಸಙ್ಗ್ರಹಾರ್ಥಂ, ನಿವೃತ್ತೇನ ಚೇಜ್ಜೀವನಮಾತ್ರಾರ್ಥಂ, ತಂ ಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿದಗ್ಧಕರ್ಮಾಣಂ ಕರ್ಮಾದಾವಕರ್ಮಾದಿದರ್ಶನಂ ಜ್ಞಾನಂ, ತದೇವಾಗ್ನಿಸ್ತೇನ ಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿನಾ ದಗ್ಧಾನಿ ಶುಭಾಶುಭಲಕ್ಷಣಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಯಸ್ಯ . ತಮಾಹುಃ ಪರಮಾರ್ಥತಃ ಪಣ್ಡಿತಂ ಬುಧಾಃ ಬ್ರಹ್ಮವಿದಃ ..೪.೧೯..

==============================
ಯಸ್ತು ಕರ್ಮಾದಾವಕರ್ಮಾದಿದರ್ಶೀ ಸೋಽಕರ್ಮಾದಿದರ್ಶನಾದೇವ ನಿಷ್ಕರ್ಮಾ ಸನ್ನ್ಯಾಸೀ ಜೀವನಮಾತ್ರಾರ್ಥಚೇಷ್ಟಃ ಸನ್ ಕರ್ಮಣಿ ನ ಪ್ರವರ್ತತೇ, ಯದ್ಯಪಿ ಪ್ರಾಗ್ವಿವೇಕತಃ ಪ್ರವೃತ್ತಃ . ಯಸ್ತು ಪ್ರಾರಬ್ಧಕರ್ಮಾ ಸನ್ನುತ್ತರಕಾಲಮುತ್ಪನ್ನಾತ್ಮಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಃ ಸ್ಯಾತ್, ಸ ಸರ್ವಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರಯೋಜನಮಪಶ್ಯನ್ ಸಸಾಧನಂ ಕರ್ಮ ಪರಿಯಜತ್ಯೇವ . ಸ ಕುತಶ್ಚಿನ್ನಿಮಿತ್ತಾತ್ಕರ್ಮಪರಿತ್ಯಾಗಾಸಮ್ಭವೇ ಸತಿ ಕರ್ಮಣಿ ತತ್ಫಲೇ ಚ ಸಙ್ಗರಹಿತತಯಾ ಸ್ವಪ್ರಯೋಜನಾಭಾವಾಲ್ಲೋಕಸಙ್ಗ್ರಹಾರ್ಥಂ ಪೂರ್ವವತ್ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರವೃತ್ತೋಽಪಿ ನೈವ ಕಿಂಚಿತ್ಕರೋತಿ ಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿದಗ್ಧಕರ್ಮತ್ವಾತ್ತದೀಯಂ ಕರ್ಮಾಕರ್ಮೈವ ಸಮ್ಪದ್ಯತ ಇತ್ಯೇತಮರ್ಥಂ ದರ್ಶಯಿಷ್ಯನ್ನಾಹ
ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಕರ್ಮಫಲಾಸಙ್ಗಂ ನಿತ್ಯತೃಪ್ತೋ ನಿರಾಶ್ರಯಃ .
ಕರ್ಮಣ್ಯಭಿಪ್ರವೃತ್ತೋಽಪಿ ನೈವ ಕಿಂಚಿತ್ಕರೋತಿ ಸಃ ..೪.೨೦..

ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಕರ್ಮಸ್ವಭಿಮಾನಂ ಫಲಾಸಙ್ಗಂ ಚ ಯಥೋಕ್ತೇನ ಜ್ಞಾನೇನ ನಿತ್ಯತೃಪ್ತೋ ನಿರಾಕಾಙ್ಕ್ಷೋ ವಿಷಯೇಷ್ವಿತ್ಯರ್ಥಃ . ನಿರಾಶ್ರಯ ಆಶ್ರಯರಹಿತಃ . ಆಶ್ರಯೋ ನಾಮ ಯದಾಶ್ರಿತ್ಯ ಪುರುಷಾರ್ಥಂ ಸಿಸಾಧಯಿಷತಿ . ದೃಷ್ಟಾದೃಷ್ಟಫಲಸಾಧನಾಶ್ರಯರಹಿತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ವಿದುಷಾ ಕ್ರಿಯಮಾಣಂ ಕರ್ಮ ಪರಮಾರ್ಥತೋಽಕರ್ಮೈವ . ತಸ್ಯ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಾತ್ಮದರ್ಶನಸಮ್ಪನ್ನತ್ವಾತ್ . ತೇನೈವಮ್ಭೂತೇನ ಸ್ವಪ್ರಯೋಜನಾಭಾವಾತ್ಸಸಾಧನಂ ಕರ್ಮ ಪರಿತ್ಯಕ್ತವ್ಯಮೇವೇತಿ ಪ್ರಾಪ್ತೇ, ತತೋ ನಿರ್ಗಮಾಸಮ್ಭವಾಲ್ಲೋಕಸಙ್ಗ್ರಹಚಿಕೀರ್ಷಯಾ ಶಿಷ್ಟವಿಗರ್ಹಣಾಪರಿಜಿಹೀರ್ಷಯಾ ವಾ ಪೂರ್ವವತ್ಕರ್ಮಣ್ಯಭಿಪ್ರವೃತ್ತೋಽಪಿ ನಿಷ್ಕ್ರ್ಯಾತ್ಮದರ್ಶನಸಮ್ಪನ್ನತ್ವಾನ್ನೈವ ಕಿಂಚಿತ್ಕರೋತಿ ಸಃ
..೪.೨೦..

==============================
ಯಃ ಪುನಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತವಿಪರೀತಃ ಪ್ರಾಗೇವ ಕರ್ಮಾಮ್ಭಾದ್ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಸರ್ವಾನ್ತರೇ ಪ್ರತ್ಯಗಾತ್ಮನಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯೇ ಸಂಜಾತಾತ್ಮದರ್ಶನಃ, ಸ ದೃಷ್ಟಾದೃಷ್ಟೇಷ್ಟವಿಷಯಾಶೀರ್ವಿವರ್ಜಿತತಯಾ ದೃಷ್ಟಾದೃಷ್ಟಾರ್ಥೇ ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರಯೋಜನಮಪ್ಯಶ್ಯನ್ ಸಸಾಧನಂ ಕರ್ಮ ಸಂನ್ಯಸ್ಯ ಶರೀರಯಾತ್ರಾಮಾತ್ರಚೇಷ್ಟೋ ಯತಿರ್ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠೋ ಮುಚ್ಯತ ಇತಿ . ಏತದರ್ಥಂ ದರ್ಶಯಿತುಮಾಹ
ನಿರಾಶೀರ್ಯತಚಿತ್ತಾತ್ಮಾ ತ್ಯಕ್ತಸರ್ವಪರಿಗ್ರಹಃ .
ಶಾರೀರಂ ಕೇವಲಂ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವನ್ನಾಪ್ನೋತಿ ಕಿಲ್ಬಿಷಮ್ ..೪.೨೧..

ನಿರಾಶೀರ್ನಿರ್ಗತಾ ಆಶಿಷೋ ಯಸ್ಮಾತ್ಸ ನಿರಾಶೀಃ . ಯತಚಿತ್ತಾತ್ಮಾ ಚಿತ್ತಮನ್ತಃಕರಣಮ್ . ಆತ್ಮಾ ಬಾಹ್ಯಃ ಕಾರ್ಯಕರಣಸಂಘಾತಃ . ತಾವುಭಾವಪಿ ಯತೌ ಸಂಯತೌ ಯಸ್ಯ ಸ ಯತಚಿತ್ತಾತ್ಮಾ . ತ್ಯಕ್ತಸರ್ವಪರಿಗ್ರಹಃ ತ್ಯಕ್ತಃ ಸರ್ವಃ ಪರಿಗ್ರಹೋ ಯೇನ ಸ ತ್ಯಕ್ತಸರ್ವಪರಿಗ್ರಹಃ . ಶಾರೀರಂ ಶರೀರಸ್ಥಿತಿಮಾತ್ರಪ್ರಯೋಜನಂ ಕೇವಲಂ ತತ್ರಾಪಿ ಅಭಿಮಾನವರ್ಜಿತಂ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವನ್ . ನಾಪ್ನೋತಿ ನ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಕಿಲ್ಬಿಷಮನಿಷ್ಟರೂಪಂ ಪಾಪಂ ಧರ್ಮಂ ಚ . ಧರ್ಮೋಽಪಿ ಮುಮುಕ್ಷೋರನಿಷ್ಟರೂಪಂ ಕಿಲ್ಬಿಷಮೇವ . ಬನ್ಧಾಪಾದಕತ್ವಾತ್ . ತಸ್ಮಾತ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಮುಕ್ತೋ ಭವತಿ, ಸಂಸಾರಾನ್ಮುಕ್ತೋ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ
.
ಕಿಂ ಚ ಶಾರೀರಂ ಕೇವಲಂ ಕರ್ಮೇತ್ಯತ್ರ ಕಿಂ ಶರೀರನಿರ್ವರ್ತ್ಯಂ ಶಾರೀರಂ ಕರ್ಮಾಭಿಪ್ರೇತಮ್ ? ಆಹೋ ಸ್ವಿಚ್ಛರೀರಸ್ಥಿತಿಮಾತ್ರಪ್ರಯೋಜನಂ ಶಾರೀರಂ ಕರ್ಮ ? ಇತಿ . ಕಿಂ ಚಾತೋ ಯದಿ ಶರೀರನಿರ್ವರ್ತ್ಯಂ ಶಾರೀರಂ ಕರ್ಮ ಯದಿ ವಾ ಶರೀರಸ್ಥಿತಿಮಾತ್ರಪ್ರಯೋಜನಂ ಶರೀರಮ್ ? ಇತಿ . ಉಚ್ಯತೇ ಯದಾ ಶರೀರನಿರ್ವರ್ತ್ಯಂ ಕರ್ಮ ಶಾರೀರಮಭಿಪ್ರೇತಂ ಸ್ಯಾತ್ತದಾ ದೃಷ್ಟಾದೃಷ್ಟಪ್ರಯೋಜನಂ ಕರ್ಮ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಮಪಿ ಶರೀರೇಣ ಕುರ್ವನ್ನಾಪ್ನೋತಿ ಕಿಲ್ಬಿಷಮಿತಿ ಬ್ರುವತೋ ವಿರುದ್ಧಾಭಿಧಾನಂ ಪ್ರಸಜ್ಯೇತ . ಶಾಸ್ತ್ರೀಯಂ ಚ ಕರ್ಮ ದೃಷ್ಟಾದೃಷ್ಟಪ್ರಯೋಜನಂ ಶರೀರೇಣ ಕುರ್ವನ್ನಾಪ್ನೋತಿ ಕಿಲ್ಬಿಷಮಿತ್ಯಪಿ ಬ್ರುವತೋ
ಽಪ್ರಾಪ್ತಪ್ರತಿಷೇಧಪ್ರಸಙ್ಗಃ . ಶಾರೀರಂ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವನಿತಿ ವಿಶೇಷಣಾತ್ಕೇವಲಶಬ್ದಪ್ರಯೋಗಾಚ್ಚ ವಾಙ್ಮನಸನಿರ್ವರ್ತ್ಯಂ ಕರ್ಮ ವಿಧಿಪ್ರತಿಷೇಧವಿಷಯಂ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಶಬ್ದವಾಚ್ಯಂ ಕುರ್ವನ್ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಕಿಲ್ಬಿಷಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ ಸ್ಯಾತ್ .
ತತ್ರಾಪಿ ವಾಙ್ಮನಸಾಭ್ಯಾಂ ವಿಹಿತಾನುಷ್ಠಾನಪಕ್ಷೇ ಕಿಲ್ಬಿಷಪ್ರಾಪ್ತಿವಚನಂ ವಿರುದ್ಧಮಾಪದ್ಯೇತ . ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಸೇವಿಪಕ್ಷೇಽಪಿ ಭೂತಾರ್ಥಾನುವಾದಮಾತ್ರಮನರ್ಥಕಂ ಸ್ಯಾತ್ . ಯದಾ ತು ಶರೀರಸ್ಥಿತಿಮಾತ್ರಪ್ರಯೋಜನಂ ಶಾರೀರಂ ಕರ್ಮಾಭಿಪ್ರೇತಂ ಭವೇತ್, ತದಾ ದೃಷ್ಟಾದೃಷ್ಟಪ್ರಯೋಜನಂ ಕರ್ಮ ವಿಧಿಪ್ರತಿಷೇಧಗಮ್ಯಂ ಶರೀರವಾಙ್ಮನಸನಿರ್ವರ್ತ್ಯಮನ್ಯದಕ್ರುವಂಸ್ತೈರೇವ ಶರೀರಾದಿಭಿಃ ಶರೀರಸ್ಥಿತಿಮಾತ್ರಪ್ರಯೋಜನಂ ಕೇವಲಶಬ್ದಪ್ರಯೋಗಾತಹಂ ಕರೋಮಿ ಇತ್ಯಭಿಮಾನವರ್ಜಿತಃ ಶರೀರಾದಿಚೇಷ್ಟಾಮಾತ್ರಂ ಲೋಕದೃಷ್ಟ್ಯಾ ಕುರ್ವನ್ನಾಪ್ನೋತಿ ಕಿಲ್ಬಿಷಮ್ . ಏವಮ್ಭೂತಸ್ಯ ಪಾಪಶಬ್ದವಾಚ್ಯಕಿಲ್ಬಿಷಪ್ರಾಪ್ತ್ಯಸಮ್ಭವಾತ್
ಕಿಲ್ಬಿಷಂ ಸಂಸಾರಂ ನಾಪ್ನೋತಿ . ಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿದಗ್ಧಸರ್ವಕರ್ಮತ್ವಾದಪ್ರತಿಬನ್ಧೇನ ಮುಚ್ಯತೇ ಏವೇತಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಫಲಾನುವಾದ ಏವೈಷಃ . ಏವಂ ಶರೀರಂ ಕೇವಲಂ ಕರ್ಮ ಇತ್ಯಸ್ಯಾರ್ಥಸ್ಯ ಪರಿಗ್ರಹೇ ನಿರವದ್ಯಂ ಭವತಿ ..೪.೨೧..

==============================
ತ್ಯಕ್ತಸರ್ವಪರಿಗ್ರಹಸ್ಯ ಯತೇರನ್ನಾದೇಃ ಶರೀರಸ್ಥಿತಿಹೇತೋರ್ಃ ಪರಿಗ್ರಹಸ್ಯಾಭಾವಾದ್ಯಾಚನಾದಿನಾ ಶರೀರಸ್ಥಿತೌ ಕರ್ತವ್ಯತಾಯಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾಯಾಮಯಾಚಿತಮಸಂಕ್ಪ್ತಮುಪಪನ್ನಂ ಯದೃಚ್ಛಯಾ [ಮ.ಭಾ. ೧೪.೪೬.೧೯॑ Bಔಧಯನಧರ್ಮಸೂತ್ರ ೨೧.೮.೧೨] ಇತ್ಯಾದಿನಾ ವಚನೇನಾನುಜ್ಞಾತಂ ಯತೇಃ ಶರೀರಸ್ಥಿತಿಹೇತೋರನ್ನಾದೇಃ ಪ್ರಾಪ್ತಿದ್ವಾರಮಾವಿಷ್ಕುರ್ವನ್ನಾಹ
ಯದೃಚ್ಛಾಲಾಭಸನ್ತುಷ್ಟೋ ದ್ವನ್ದ್ವಾತೀತೋ ವಿಮತ್ಸರಃ .
ಸಮಃ ಸಿದ್ಧಾವಸಿದ್ಧೌ ಚ ಕೃತ್ವಾಪಿ ನ ನಿಬಧ್ಯತೇ ..೪.೨೨..

ಯದೃಚ್ಛಾಲಾಭಸನ್ತುಷ್ಟಃ ಪ್ರಾರ್ಥಿತೋಪನತೋ ಲಾಭೋ ಯದೃಚ್ಛಾಲಾಭಃ, ತೇನ ಸನ್ತುಷ್ಟಃ ಸಂಜಾತಾಲಂಪ್ರತ್ಯಯಃ . ದ್ವನ್ದ್ವಾತೀತೋ ದ್ವನ್ದ್ವೈಃ ಶೀತೋಷ್ಣಾದಿಭಿರ್ಹನ್ಯಮಾನೋಽಪ್ಯವಿಷಣ್ಣಚಿತ್ತೋ ದ್ವನ್ದ್ವಾತೀತ ಉಚ್ಯತೇ . ವಿಮತ್ಸರೋ ವಿಗತಮತ್ಸರೋ ನಿರ್ವೈರಬುದ್ಧಿಃ . ಸಮಸ್ತುಲ್ಯೋ ಯದೃಚ್ಛಾಲಾಭಸ್ಯ ಸಿದ್ಧಾವಸಿದ್ಧೌ ಚ, ಯ ಏವಮ್ಭೂತೋ ಯತಿರನ್ನಾದೇಃ ಶರೀರಸ್ಥಿತಿಹೇತೋರ್ಲಾಭಾಲಾಭಯೋಃ ಸಮೋ ಹರ್ಷವಿಷಾದವರ್ಜಿತಃ, ಕರ್ಮಾದಾವಕರ್ಮಾದಿದರ್ಶೀ, ಯಥಾಭೂತಾತ್ಮದರ್ಶನನಿಷ್ಠಃ ಸನ್ ಶರೀರಸ್ಥಿತಿಮಾತ್ರಪ್ರಯೋಜನೇ ಭಿಕ್ಷಾಟನಾದಿಕರ್ಮಣಿ ಶರೀರಾದಿನಿರ್ವರ್ತ್ಯೇ ನೈವ ಕಿಂಚಿತ್ಕರೋಮೀತಿ [ಗೀತಾ ೫.೮] ಗುಣಾ ಗುಣೇಷು ವರ್ತನ್ತ [ಗೀತಾ ೩.೨೮] ಇತ್ಯೇವಂ
ಸದಾ ಸಮ್ಪರಿಚಕ್ಷಾಣ ಆತ್ಮನಃ ಕರ್ತೃತ್ವಾಭಾವಂ ಪಶ್ಯನ್ನೇವ ಕಿಂಚಿದ್ಭಿಕ್ಷಾಟನಾದಿಕಂ ಕರ್ಮ ಕರೋತಿ . ಲೋಕವ್ಯವಹಾರಸಾಮಾನ್ಯದರ್ಶನೇನ ತು ಲೌಕಿಕೈರಾರೋಪಿತಕರ್ತೃತ್ವೇ ಭಿಕ್ಷಾಟನಾದೌ ಕರ್ಮಣಿ ಕರ್ತಾ ಭವತಿ . ಸ್ವಾನುಭವೇನ ತು ಶಾಸ್ತ್ರಪ್ರಮಾಣಾದಿಜನಿತೇನಾಕರ್ತ್ರೈವ . ಸ ಏವಂ ಪರಾಧ್ಯಾರೋಪಿತಕರ್ತೃತ್ವಂ ಶರೀರಸ್ಥಿತಿಮಾತ್ರಪ್ರಯೋಜನಂ ಭಿಕ್ಷಾಟನಾದಿಕಂ ಕರ್ಮ ಕೃತ್ವಾಪಿ ನ ನಿಬಧ್ಯತೇ, ಬನ್ಧಹೇತೋಃ ಕರ್ಮಣಃ ಸಹೇತುಕಸ್ಯ ಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿನಾ ದಗ್ಧತ್ವಾದಿತ್ಯುಕ್ತಾನುವಾದ ಏವೈಷಃ ..೪.೨೨..

==============================
ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಕರ್ಮಫಲಾಸಙ್ಗಂ [ಗೀತಾ ೪.೨೦] ಇತ್ಯನೇನ ಶ್ಲೋಕೇನ ಯಃ ಪ್ರಾರಬ್ಧಕರ್ಮಾ ಸನ್ ಯದಾ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮದರ್ಶನಸಮ್ಪನ್ನಃ ಸ್ಯಾತ್ತದಾ ತಸ್ಯಾತ್ಮನಃ ಕರ್ತೃಕರ್ಮಪ್ರಯೋಜನಾಭಾವದರ್ಶಿನಃ ಕರ್ಮಪರಿತ್ಯಾಗೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಕುತಶ್ಚಿನ್ನಿಮಿತ್ತಾತ್ತದಸಮ್ಭವೇ ಸತಿ ಪೂರ್ವವತ್ತಸ್ಮಿನ್ ಕರ್ಮಣ್ಯಭಿಪ್ರವೃತ್ತಸ್ಯಾಪಿ ನೈವ ಕಿಂಚಿತ್ಕರೋತಿ ಸ [ಗೀತಾ ೪.೨೦] ಇತಿಕರ್ಮಾಭಾವಃ ಪ್ರದರ್ಶಿತಃ . ಯಸ್ಯೈವಂ ಕರ್ಮಾಭಾವೋ ದರ್ಶಿತಸ್ತಸ್ಯೈವ
ಗತಸಙ್ಗಸ್ಯ ಮುಕ್ತಸ್ಯ ಜ್ಞಾನಾವಸ್ಥಿತಚೇತಸಃ .
ಯಜ್ಞಾಯಾಚರತಃ ಕರ್ಮ ಸಮಗ್ರಂ ಪ್ರವಿಲೀಯತೇ ..೪.೨೩..

ಗತಸಙ್ಗಸ್ಯ ಸರ್ವತೋ ನಿವೃತ್ತಾಸಕ್ತೇರ್ಮುಕ್ತಸ್ಯ ನಿವೃತ್ತಧರ್ಮಾಧರ್ಮಾದಿಬನ್ಧನಸ್ಯ, ಜ್ಞಾನಾವಸ್ಥಿತಚೇತಸೋ ಜ್ಞಾನ ಏವಾವಸ್ಥಿತಂ ಚೇತೋ ಯಸ್ಯ ಸೋಽಯಂ ಜ್ಞಾನಾವಸ್ಥಿತಚೇತಾಃ . ತಸ್ಯ ಯಜ್ಞಾಯ ಯಜ್ಞನಿರ್ವೃತ್ತ್ಯರ್ಥಮಾಚರತೋ ನಿರ್ವರ್ತಯತಃ ಕರ್ಮ ಸಮಗ್ರಂ ಸಹಾಗ್ರೇಣ ಫಲೇನ ವರ್ತತ ಇತಿ ಸಮಗ್ರಂ ಕರ್ಮ ತತ್ಸಮಗ್ರಂ ಪ್ರವಿಲೀಯತೇ ವಿನಶ್ಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ ..೪.೨೩..

==============================
ಕಸ್ಮಾತ್ಪುನಃ ಕಾರಣಾತ್ಕ್ರಿಯಮಾಣಂ ಕರ್ಮ ಸ್ವಕಾರ್ಯಾರಮ್ಭಮಕುರ್ವತ್ಸಮಗ್ರಂ ಪ್ರವಿಲೀಯತ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ? ಯತಃ
ಬ್ರಹ್ಮಾರ್ಪಣಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಹವಿರ್ಬ್ರಹ್ಮಾಗ್ನೌ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಹುತಮ್ .
ಬ್ರಹ್ಮೈವ ತೇನ ಗನ್ತವ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಕರ್ಮಸಮಾಧಿನಾ ..೪.೨೪..

ಬ್ರಹ್ಮಾರ್ಪಣಂ ಯೇನ ಕರಣೇನ ಬ್ರಹ್ಮವಿಧವಿರಗ್ನಾವರ್ಪಯತಿ . ತದ್ಬ್ರಹ್ಮೈವೇತಿ ಪಶ್ಯತಿ ತಸ್ಯಾತ್ಮವ್ಯತಿರೇಕೇಣಾಭಾವಂ ಪಶ್ಯತಿ . ಯಥಾ ಶುಕ್ತಿಕಾಯಾಂ ರಜತಾಭಾವಂ ಪಶ್ಯತಿ ತದುಚ್ಯತೇ ಬ್ರಹ್ಮೈವಾರ್ಪಣಮಿತಿ . ಯಥಾ ಯದ್ರಜತಂ ತಚ್ಛುಕ್ತಿಕೈವೇತಿ . ಬ್ರಹ್ಮ ಅರ್ಪಣಮಿತ್ಯಸಮಸ್ತೇ ಪದೇ ಯದರ್ಪಣಬುದ್ಧ್ಯಾ ಗೃಹ್ಯತೇ ಲೋಕೇ ತದಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮವಿದೋ ಬ್ರಹ್ಮೈವೇತ್ಯರ್ಥಃ .
ಬ್ರಹ್ಮ ಹವಿಸ್ತಥಾ ಯದ್ಧವಿರ್ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಗೃಹ್ಯಮಾಣಂ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮೈವಾಸಯ್ . ತಥಾ ಬ್ರಹ್ಮಾಗ್ನೌ ಇತಿ ಸಮಸ್ತಂ ಪದಮ್ . ಅಗ್ನಿರಪಿ ಬ್ರಹ್ಮೈವ . ಯತ್ರ ಹೂಯತೇ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಕರ್ತ್ರಾ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ಕರ್ತೇತ್ಯರ್ಥಃ . ಯತ್ತೇನ ಹುತಂ ಹವನಕ್ರಿಯಾ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮೈವ . ಯತ್ತೇನ ಗನ್ತವ್ಯಂ ಫಲಂ ತದಪಿ ಬ್ರಹ್ಮೈವ . ಬ್ರಹ್ಮಕರ್ಮಸಮಾಧಿನಾ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ಕರ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮಕರ್ಮ ತಸ್ಮಿನ್ ಸಮಾಧಿರ್ಯಸ್ಯ ಸ ಬ್ರಹ್ಮಕರ್ಮಸಮಾಧಿಸ್ತೇನ ಬ್ರಹ್ಮಕರ್ಮಸಮಾಧಿನಾ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ಗನ್ತವ್ಯಮ್ .
ಏವಂ ಲೋಕಸಙ್ಗ್ರಹಂ ಚಿಕೀರ್ಷುಣಾಪಿ ಕ್ರಿಯಮಾಣಂ ಕರಮ್, ಪರಮಾರ್ಥತೋಽಕರ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮಬುದ್ಧ್ಯುಪಮೃದಿತ್ವಾತ್ . ಏವಂ ಸತಿ ನಿವೃತ್ತಕರ್ಮಣೋಽಪಿ ಸರ್ವಕರ್ಮಸನ್ನ್ಯಾಸಿನಃ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಸ್ತುತ್ಯರ್ಥಂ ಯಜ್ಞತ್ವಸಮ್ಪಾದನಂ ಜ್ಞಾನಸ್ಯ ಸುತರಾಮುಪಪದ್ಯತೇ . ಯದರ್ಪಣಾದ್ಯಧಿಯಜ್ಞೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಂ ತದಸ್ಯಾಧ್ಯಾತ್ಮಂ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ಪರಮಾರ್ಥದರ್ಶಿನ ಇತಿ . ಅನ್ಯಥಾ ಸರ್ವಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮತ್ವೇಽರ್ಪಣಾದೀನಾಮೇವ ವಿಶೇಷತೋ ಬ್ರಹ್ಮತ್ವಾಭಿಧಾನಮನರ್ಥಕಂ ಸ್ಯಾತ್ . ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಹ್ಮೈವೇದಂ ಸರ್ವಮಿತ್ಯಭಿಜಾನತೋ ವಿದುಷಃ ಸರ್ವಕರ್ಮಾಭಾವಃ .
ಕಾರಕಬುದ್ಧ್ಯಭಾವಾಚ್ಚ . ನಹಿ ಕಾರಕಬುದ್ಧಿರಹಿತಂ ಯಜ್ಞಾಖ್ಯಂ ಕರ್ಮ ದೃಷ್ಟಮ್ . ಸರ್ವಮೇವಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿಕಂ ಕರ್ಮ ಶಬ್ದಸಮರ್ಪಿತದೇವತಾವಿಶೇಷಸಮ್ಪ್ರದಾನಾದಿಕಾರಕಬುದ್ಧಿಮತ್ಕರ್ತ್ರಭಿಮಾನಫಲಾಭಿಸನ್ಧಿಮಚ್ಚ ದೃಷ್ಟಮ್ . ನೋಪಮೃದಿತಕ್ರಿಯಾಕಾರಕಫಲಭೇದಬುದ್ಧಿಮತ್ಕರ್ತೃತ್ವಾಭಿಮಾನಫಲಾಭಿಸನ್ಧಿರಹಿತಂ ವಾ . ಇದಂ ತು ಬ್ರಹ್ಮಬುದ್ಧ್ಯುಪಮೃದಿತಾರ್ಪಣಾದಿಕಾರಕಕ್ರಿಯಾಫಲಭೇದಬುದ್ಧಿ ಕರ್ಮಾತೋಽಕರ್ಮೈವ ತತ್ .
ತಥಾ ಚ ದರ್ಶಿತಂ ಕರ್ಮಣ್ಯಕರ್ಮ ಯಃ ಪಶ್ಯೇತ್[ಗೀತಾ ೪.೧೮], ಕರ್ಮಣ್ಯಭಿಪ್ರವೃತ್ತೋಽಪಿ ನೈವ ಕಿಂಚಿತ್ಕರೋತಿ ಸಃ [ಗೀತಾ ೪.೨೦], ಗುಣಾ ಗುಣೇಷು ವರ್ತನ್ತೇ [ಗೀತಾ ೩.೨೮], ನೈವ ಕಿಂಚಿತ್ಕರೋಮೀತಿ ಯುಕ್ತೋ ಮನ್ಯೇತ ತತ್ತ್ವವಿತ್[ಗೀತಾ ೫.೮] ಇತ್ಯಾದಿಭಿಃ . ತಥಾ ಚ ದರ್ಶಯಂಸ್ತತ್ರ ತತ್ರ ಕ್ರಿಯಾಕಾರಕಫಲಭೇದಬುದ್ಧ್ಯುಪಮರ್ದಂ ಕರೋತಿ . ದೃಷ್ಟಾ ಚ ಕಾಮ್ಯಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದೌ ಕಾಮೋಪಮರ್ದೇನ ಕಾಮ್ಯಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿಹಾನಿಃ . ತಥಾ ಮತಿಪೂರ್ವಕಾಮತಿಪೂರ್ವಕಾದೀನಾಂ ಕರ್ಮಣಾಂ ಕಾರ್ಯವಿಶೇಷಸ್ಯಾರಮ್ಭಕತ್ವಂ ದೃಷ್ಟಮ್ . ತಥೇಹಾಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಬುದ್ಧ್ಯುಪಮೃದಿತಾರ್ಪಣಾದಿಕಾರಕಕ್ರಿಯಾಫಲಭೇದಬುದ್ಧೇರ್ಬಾಹ್ಯಚೇಷ್ಟಾಮಾತ್ರೇಣ ಕರ್ಮಾಪಿ ವಿದುಷೋಽಕರ್ಮ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ . ಅತ ಉಕ್ತಂ ಸಮಗ್ರಂ ಪ್ರವಿಲೀಯತೇ
[ಗೀತಾ ೪.೨೩] ಇತಿ .
ಅತ್ರ ಕೇಚಿದಾಹುಃ ಯದ್ಬ್ರಹ್ಮ ತದರ್ಪಣಾದೀನಿ . ಬ್ರಹ್ಮೈವ ಕಿಲಾರ್ಪಣಾದಿನಾ ಪಞ್ಚವಿಧೇನ ಕಾರಕಾತ್ಮನಾ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಂ ಸತ್ತದೇವ ಕರ್ಮ ಕರೋತಿ . ತತ್ರ ನಾರ್ಪಣಾದಿಬುದ್ಧಿರ್ನಿವರ್ತ್ಯತೇ . ಕಿನ್ತ್ವರ್ಪಣಾದಿಷು ಬ್ರಹ್ಮಬುದ್ಧಿರಾಧೀಯತೇ . ಯಥಾ ಪ್ರತಿಮಾದೌ ವಿಷ್ಣ್ವಾದಿಬುದ್ಧಿಃ, ಯಥಾ ವಾ ನಾಮಾದೌ ಬ್ರಹ್ಮಬುದ್ಧಿರಿತಿ . ಸತ್ಯಮೇವಮಪಿ ಸ್ಯಾದ್ಯದಿ ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞಸ್ತುತ್ಯರ್ಥಂ ಪ್ರಕರಣಂ ನ ಸ್ಯಾತ್ . ಅತ್ರ ತು ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಂ ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞಶಬ್ದಿತಮನೇಕಾನ್ ಯಜ್ಞಶಬ್ದಿತಾನ್ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷಾನುಪನ್ಯಸ್ಯ ಶ್ರೇಯಾನ್ ದ್ರವ್ಯಮಯಾದ್ಯಜ್ಞಾಜ್ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞಃ ಪರನ್ತಪ [ಗೀತಾ ೪.೩೩] ಇತಿ ಜ್ಞಾನಂ ಸ್ತೌತಿ . ಅತ್ರ ಚ ಸಮರ್ಥಮಿದಂ ವಚನಂ ಬ್ರಹ್ಮಾರ್ಪಣಮಿತ್ಯಾದಿ ಜ್ಞಾನಸ್ಯ ಯಜ್ಞತ್ವಸಮ್ಪಾದನೇ, ಅನ್ಯಥಾ ಸರ್ವಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮತ್ವೇಽರ್ಪಣಾದೀನಾಮೇವ ವಿಶೇಷತೋ ಬ್ರಹ್ಮತ್ವಾಭಿಧಾನಮನರ್ಥಕಂ
ಸ್ಯಾತ್ . ಯೇ ತ್ವರ್ಪಣಾದಿಷು ಪ್ರತಿಮಾಯಾಂ ವಿಷ್ಣುದೃಷ್ಟಿವದ್ಬ್ರಹ್ಮದೃಷ್ಟಿಃ ಕ್ಷಿಪ್ಯತೇ . ನಾಮಾದಿಷ್ವಿವ ಚೇತಿ ಬ್ರುವತೇ, ನ ತೇಷಾಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೋಕ್ತೇಹ ವಿವಕ್ಷಿತಾ ಸ್ಯಾತ್ . ಅರ್ಪಣಾದಿವಿಷಯತ್ವಾಜ್ಜ್ಞಾನಸ್ಯ . ನ ಚ ದೃಷ್ಟಿಸಮ್ಪಾದನಜ್ಞಾನೇನ ಮೋಕ್ಷಫಲಂ ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ . ಬ್ರಹ್ಮೈವ ತೇನ ಗನ್ತವ್ಯಮಿತಿ ಚೋಚ್ಯತೇ .
ವಿರುದ್ಧಂ ಚ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಮನ್ತರೇಣ ಮೋಕ್ಷಫಲಂ ಪ್ರಾಪ್ಯತ ಇತಿ . ಪ್ರಕೃತಿವಿರೋಧಶ್ಚ . ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಂ ಚ ಪ್ರಕೃತಂ ಕರ್ಮಣ್ಯಕರ್ಮ ಯಃ ಪಶ್ಯೇತ್[ಗೀತಾ ೪.೧೮] ಇತ್ಯತ್ರಾನ್ತೇ ಚ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಂ ತಸ್ಯೈವೋಪಸಂಹಾರಾತ್ . ಶ್ರೇಯಾನ್ ದ್ರವ್ಯಮಯಾದ್ಯಜ್ಞಾಜ್ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞಃ ಪರನ್ತಪ [ಗೀತಾ ೪.೩೩] ಜ್ಞಾನಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಪರಾಂ ಶಾನ್ತಿಂ [ಗೀತಾ ೪.೩೯] ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಸ್ತುತಿಮೇವ ಕುರ್ವನ್ನುಪಕ್ಷೀಣೋಽಧ್ಯಾಯಃ . ತತ್ರಾಕಸ್ಮಾದರ್ಪಣಾದೌ ಬ್ರಹ್ಮದೃಷ್ಟಿರಪ್ರಕರಣೇ ಪ್ರತಿಮಾಯಾಮಿವ ವಿಷ್ಣುದೃಷ್ಟಿರುಚ್ಯತ ಇತ್ಯನುಪಪನ್ನಮ್ . ತಸ್ಮಾದ್ಯಥಾವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾರ್ಥ ಏವಾಯಂ ಶ್ಲೋಕಃ ..೪.೨೪..

==============================
ತತ್ರಾಧುನಾ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಸ್ಯ ಯಜ್ಞತ್ವಂ ಸಮ್ಪಾದ್ಯ ತತ್ಸ್ತುತ್ಯರ್ಥಮನ್ಯೇಽಪಿ ಯಜ್ಞಾ ಉಪಕ್ಷಿಪ್ಯನ್ತೇ
ದೈವಮೇವಾಪರೇ ಯಜ್ಞಂ ಯೋಗಿನಃ ಪರ್ಯುಪಾಸತೇ .
ಬ್ರಹ್ಮಾಗ್ನಾವಪರೇ ಯಜ್ಞಂ ಯಜ್ಞೇನೈವೋಪಜುಹ್ವತಿ ..೪.೨೫..

ದೈವಮೇವ ದೇವಾ ಇಜ್ಯನ್ತೇ ಯೇನ ಯಜ್ಞೇನಾಸೌ ದೈವೋ ಯಜ್ಞಸ್ತಮೇವಾಪರೇ ಯಜ್ಞಂ ಯೋಗಿನಃ ಕರ್ಮಿಣಃ ಪರ್ಯುಪಾಸತೇ, ಕುರ್ವನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ . ಬ್ರಹ್ಮಾಗ್ನೌ ಸತ್ಯಂ ಜ್ಞಾನಮನನ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮ [ಟೈತ್ತೂ ೨.೧] ವಿಜ್ಞಾನಮಾನನ್ದಂ ಬ್ರಹ್ಮ [ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೩.೯.೨೮], ಯತ್ಸಾಕ್ಷಾದಪರೋಕ್ಷಾದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಯ ಆತ್ಮಾ ಸರ್ವಾನ್ತರಃ [ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೩.೪.೧], ಇತ್ಯಾದಿ ವಚನೋಕ್ತಮಶನಾಯಾಪಿಪಾಸಾದಿಸರ್ವಸಂಸಾರಧರ್ಮವರ್ಜಿತಂ ನೇತಿ ನೇತಿ [ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೪.೪.೨೨] ಇತಿ ನಿರಸ್ತಾಶೇಷವಿಶೇಷಂ ಬ್ರಹ್ಮಶಬ್ದೇನೋಚ್ಯತೇ . ಬ್ರಹ್ಮ ಚ ತದಗ್ನಿಶ್ಚ ಸ ಹೋಮಾಧಿಕರಣತ್ವವಿವಕ್ಷಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಾಗ್ನಿಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಬ್ರಹ್ಮಾಗ್ನಾವಪರೇಽನ್ಯೇ ಬ್ರಹ್ಮವಿದೋ ಯಜ್ಞಂ ಯಜ್ಞಶಬ್ದವಾಚ್ಯ ಆತ್ಮಾ ಆತ್ಮನಾಮಸು ಯಜ್ಞಶಬ್ದಸ್ಯ ಪಾಠಾತ್[ಣಿರುಕ್ತಿ ೧೪.೧೧] ತಮಾತ್ಮಾನಂ ಯಜ್ಞಂ ಪರಮಾರ್ಥತಃ
ಪರಮೇವ ಬ್ರಹ್ಮ ಸನ್ತಂ ಬುದ್ಧ್ಯಾದ್ಯುಪಾಧಿಸಂಯುಕ್ತಮಧ್ಯಸ್ತಸರ್ವೋಪಾಧಿಧರ್ಮಕಮಾಹುತಿರೂಪಂ ಯಜ್ಣಿನೈವಾತ್ಮನೈವೋಕ್ತಲಕ್ಷಣೋಪಜುಹ್ವತಿ ಪ್ರಕ್ಷಿಪನ್ತಿ, ಸೋಪಾಧಿಕಸ್ಯಾತ್ಮನೋ ನಿರುಪಾಧಿಕೇನ ಪರಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪೇಣೈವ ಯದ್ದರ್ಶನಂ, ಸ ತಸ್ಮಿನ್ ಹೋಮಸ್ತಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮೈಕತ್ವದರ್ಶನನಿಷ್ಠಾಃ ಸನ್ನ್ಯಾಸಿನ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಸೋಽಯಂ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಲಕ್ಷಣೋ ಯಜ್ಞೋ ದೈವಯಜ್ಞಾದಿಷು ಯಜ್ಞೇಷೂಪಕ್ಷಿಪ್ಯನ್ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಾರ್ಪಣಮಿತ್ಯಾದ್ಶ್ಲೋಕೈಃ ಪ್ರಸ್ತುತಃ ಶ್ರೇಯಾನ್ ದ್ರವ್ಯಮಯಾದ್ಯಜ್ಞಾಜ್ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞಃ ಪರನ್ತಪ [ಗೀತಾ ೪.೩೩] ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಸ್ತುತ್ಯರ್ಥಮ್ ..೪.೨೫..

==============================
ಶ್ರೋತ್ರಾದೀನೀನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯನ್ಯೇ ಸಂಯಮಾಗ್ನಿಷು ಜುಹ್ವತಿ .
ಶಬ್ದಾದೀನ್ ವಿಷಯಾನನ್ಯ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಗ್ನಿಷು ಜುಹ್ವತಿ ..೪.೨೬..

ಶ್ರೋತ್ರಾದೀನೀನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯನ್ಯೇ ಯೋಗಿನಃ ಸಂಯಮಾಗ್ನಿಷು ಪ್ರತೀನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಂಯಮೋ ಭಿದ್ಯತ ಇತಿ ಬಹುವಚನಮ್ . ಸಂಯಮಾ ಏವಾಗ್ನಯಸ್ತೇಷು ಜುಹ್ವತಿ . ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂಯಮಮೇವ ಕುರ್ವನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ . ಶಬ್ದಾದೀನ್ ವಿಷಯಾನನ್ಯ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಗ್ನಿಷು ಜುಹ್ವತಿ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯೇವಾಗ್ನಯಸ್ತೇಷ್ವಿನ್ದ್ರಿಯಾಗ್ನಿಷು ಜುಹ್ವತಿ ಶ್ರೋತ್ರಾದಿಭಿರವಿರುದ್ಧವಿಷಯಗ್ರಹಣಂ ಹೋಮಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ ..೪.೨೬..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಸರ್ವಾಣೀನ್ದ್ರಿಯಕರ್ಮಾಣಿ ಪ್ರಾಣಕರ್ಮಾಣಿ ಚಾಪರೇ .
ಆತ್ಮಸಂಯಮಯೋಗಾಗ್ನೌ ಜುಹ್ವತಿ ಜ್ಞಾನದೀಪಿತೇ ..೪.೨೭..

ಸರ್ವಾಣೀನ್ದ್ರಿಯಕರ್ಮಾಣಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಕರ್ಮಾಣೀನ್ದ್ರಿಯಕರ್ಮಾಣಿ . ತಥಾ ಪ್ರಾಣಕರ್ಮಾಣಿ ಪ್ರಾಣೋ ವಾಯುರಾಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಸ್ತತ್ಕರ್ಮಾಣ್ಯಾಕುಞ್ಚನಪ್ರಸಾರಣಾದೀನಿ ತಾನಿ ಚಾಪರ ಆತ್ಮಸಂಯಮಯೋಗಾಗ್ನೌ, ಆತ್ಮನಿ ಸಂಯಮ ಆತ್ಮಸಂಯಮಃ . ಸ ಏವ ಯೋಗಾಗ್ನಿಸ್ತಸ್ಮಿನ್ನಾತ್ಮಸಂಯಮಯೋಗಾಗ್ನೌ ಜುಹ್ವತಿ ಪ್ರಕ್ಷಿಪನ್ತಿ . ಜ್ಞಾನದೀಪಿತೇ ಸ್ನೇಹೇನೇವ ಪ್ರದೀಪಿತೇ ವಿವೇಕವಿಜ್ಞಾನೇನೋಜ್ಜ್ವಲಭಾವಮಾಪಾದಿತೇ ಪ್ರವಿಲಾಪಯನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ ..೪.೨೭..

==============================
ದ್ರವ್ಯಯಜ್ಞಾಸ್ತಪೋಯಜ್ಞಾ ಯೋಗಯಜ್ಞಾಸ್ತಥಾಪರೇ .
ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಜ್ಞಾನಯಜ್ಞಾಶ್ಚ ಯತಯಃ ಸಂಶಿತವ್ರತಾಃ ..೪.೨೮..

ದ್ರವ್ಯಯಜ್ಞಾಸ್ತೀರ್ಥೇಷು ದ್ರವ್ಯವಿನಿಯೋಗಂ ಯಜ್ಞಬುದ್ಧ್ಯಾ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಯೇ ತೇ ದ್ರವ್ಯಯಜ್ಞಾಃ . ತಪೋಯಜ್ಞಾಸ್ತಪೋ ಯಜ್ಞೋ ಯೇಷಾಂ ತಪಸ್ವಿನಾಂ ತೇ ತಪೋಯಜ್ಞಾಃ . ಯೋಗಯಜ್ಞಾಃ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಪ್ರತ್ಯಾಹಾರಾದಿಲಕ್ಷಣೋ ಯೋಗೋ ಯಜ್ಞೋ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಯೋಗಯಜ್ಞಾಃ . ತಥಾಪರೇ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಜ್ಞಾನಯಜ್ಞಾಶ್ಚ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯೋ ಯಥಾವಿಧಿ ಋಗಾದ್ಯಭ್ಯಾಸೋ ಯಜ್ಞೋ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಯಜ್ಞಾಃ . ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞಾ ಜ್ಞಾನಂ ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥಪರಿಜ್ಞಾನಂ ಯಜ್ಞೋ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞಾಃ . ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಯಜ್ಞಾ ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞಾಶ್ಚ ಯತಯೋ ಯತನಶೀಲಾಃ . ಶಂಸಿತವ್ರತಾಃ ಸಮ್ಯಕ್ಶಿತಾನಿ ತನೂಕೃತಾನಿ ತೀಕ್ಷ್ಣೀಕೃತಾನಿ ವ್ರತಾನಿ ಯೇಷಾಂ ತೇ
ಸಂಶಿತವ್ರತಾಃ ..೪.೨೮..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಅಪಾನೇ ಜುಹ್ವತಿ ಪ್ರಾಣಂ ಪ್ರಾಣೇಽಪಾನಂ ತಥಾಪರೇ .
ಪ್ರಾಣಾಪಾನಗತೀ ರುದ್ಧ್ವಾ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಪರಾಯಣಾಃ ..೪.೨೯..

ಅಪಾನೇಽಪಾನವೃತ್ತೌ ಜುಹ್ವತಿ ಪ್ರತಿಕ್ಷಿಪನ್ತಿ ಪ್ರಾಣಂ ಪ್ರಾಣವೃತ್ತಿಂ, ಪೂರಕಾಖ್ಯಂ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಂ ಕುರ್ವನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ . ಪ್ರಾಣೇಽಪಾನಂ ತಥಾಪರೇ ಜುಹ್ವತಿ . ರೇಚಕಾಖ್ಯಂ ಚ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಂ ಕುರ್ವನ್ತೀತ್ಯೇತತ್ . ಪ್ರಾಣಾಪಾನಗತೀ ಮುಖ್ಯನಾಸಿಕಾಭ್ಯಾಂ ವಾಯೋರ್ನಿರ್ಗಮನಂ ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ಗತಿಸ್ತದ್ವಿಪರ್ಯಯೇಣಾಧೋಗಮನಮಪಾನಸ್ಯ ಗತಿಸ್, ತೇ ಪ್ರಾಣಾಪಾನಗತೀ . ಏತೇ ರುದ್ಧ್ವಾ ನಿರುಧ್ಯ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಪರಾಯಣಾಃ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮತತ್ಪರಾಃ ಕುಮ್ಭಕಾಖ್ಯಂ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಂ ಕುರ್ವನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ ..೪.೨೯..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಅಪರೇ ನಿಯತಾಹಾರಾಃ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಪ್ರಾಣೇಷು ಜುಹ್ವತಿ .
ಸರ್ವೇಽಪ್ಯೇತೇ ಯಜ್ಞವಿದೋ ಯಜ್ಞಕ್ಷಪಿತಕಲ್ಮಷಾಃ ..೪.೩೦..

ಅಪರೇ ನಿಯತಾಹಾರಾ ನಿಯತಃ ಪರಿಮಿತ ಆಹಾರೋ ಯೇಷಾಂ ತೇ ನಿಯತಾಹಾರಾಃ ಸನ್ತಃ, ಪ್ರಾಣಾನ್ ವಾಯುಭೇದಾನ್ ಪ್ರಾಣೇಷ್ವೇವ ಜುಹ್ವತಿ . ಯಸ್ಯ ಯಸ್ಯ ವಾಯೋರ್ಜಯಃ ಕ್ರಿಯತ ಇತರಾನ್ ವಾಯುಭೇದಾನ್ ತಸ್ಮಿನ್ ತಸ್ಮಿನ್ ಜುಹ್ವತಿ, ತೇ ತತ್ರ ಪ್ರವಿಷ್ಟಾ ಇವ ಭವನ್ತಿ . ಸರ್ವೇಽಪ್ಯೇತೇ ಯಜ್ಞವಿದೋ ಯಜ್ಞಕ್ಷಪಿತಕಲ್ಮಷಾ ಯಜ್ಞೈರ್ಯಥೋಕ್ತೈಃ ಕ್ಷಪಿತೋ ನಾಶಿತಃ ಕಲ್ಮಷೋ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಯಜ್ಞಕ್ಷಪಿತಕಲ್ಮಷಾಃ ..೪.೩೦..

==============================
ಏವಂ ಯಥೋಕ್ತಾನ್ ಯಜ್ಞಾನ್ನಿರ್ವತ್ರ್ಯ
ಯಜ್ಞಶಿಷ್ಟಾಮೃತಭುಜೋ ಯಾನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಸನಾತನಮ್ .
ನಾಯಂ ಲೋಕೋಽಸ್ತ್ಯಯಜ್ಞಸ್ಯ ಕುತೋಽನ್ಯಃ ಕುರುಸತ್ತಮ ..೪.೩೧..

ಯಜ್ಞಶಿಷ್ಟಾಮೃತಭುಜೋ ಯಜ್ಞಾನಾಂ ಶಿಷ್ಟಂ ಯಜ್ಞಶಿಷ್ಟಂ ಯಜ್ಞಶಿಷ್ಟಂ ಚ ತದಮೃತಂ ಚ ಯಜ್ಞಶಿಷ್ಟಾಮೃತಂ ತದ್ಭುಞ್ಜತ ಇತಿ ಯಜ್ಞಶಿಷ್ಟಾಮೃತಭುಜಃ . ಯಥೋಕ್ತಾನ್ ಯಜ್ಞಾನ್ ಕೃತ್ವಾ ತಚ್ಛಿಷ್ಟೇನ ಕಾಲೇನ ಯಥಾವಿಧಿಚೋದಿತಮನ್ನಮಮೃತಾಖ್ಯಂ ಭುಞ್ಜತೇ ಇತಿ ಯಜ್ಞಶಿಷ್ಟಾಮೃತಭುಜೋ ಯಾನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಸನಾತನಂ ಚಿರನ್ತನಂ ಮುಮುಕ್ಷವಶ್ಚೇತ್ . ಕಾಲಾತಿಕ್ರಮಾಪೇಕ್ಷಯೇತಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾದ್ಗಮ್ಯತೇ . ನಾಯಂ ಲೋಕಃ ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿಸಾಧಾರಣೋಽಪ್ಯಸ್ತಿ ಯಥೋಕ್ತಾನಾಂ ಯಜ್ಞಾನಾಮೇಕೋಽಪಿ ಯಜ್ಞೋ ಯಸ್ಯ ನಾಸ್ತಿ ಸೋಽಯಜ್ಞಸ್ತಸ್ಯ . ಕುತೋಽನ್ಯೋ ವಿಶಿಷ್ಟಸಾಧನಸಾಧ್ಯಃ ಕುರುಸತ್ತಮ ..೪.೩೧..

==============================
ಏವಂ ಬಹುವಿಧಾ ಯಜ್ಞಾ ವಿತತಾ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಮುಖೇ .
ಕರ್ಮಜಾನ್ ವಿದ್ಧಿ ತಾನ್ ಸರ್ವಾನೇವಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ವಿಮೋಕ್ಷ್ಯಸೇ ..೪.೩೨..

ಏವಂ ಯಥೋಕ್ತಾ ಬಹುವಿಧಾ ಬಹುಪ್ರಕಾರಾ ಯಜ್ಞಾ ವಿತತಾ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಾ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ವೇದಸ್ಯ ಮುಖೇ ದ್ವಾರೇ ವೇದದ್ವಾರೇಣ ಅವಗಮ್ಯಮಾನಾ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಮುಖೇ ವಿತತಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ . ತದ್ಯಥಾ ವಾಚಿ ಹಿ ಪ್ರಾಣಂ ಜುಹುಮಃ ಇತ್ಯಾದಯಃ . ಕರ್ಮಜಾನ್ ಕಾಯಿಕವಾಚಿಕಮಾನಸಕರ್ಮೋದ್ಭವಾನ್ ವಿದ್ಧಿ ತಾನ್ ಸರ್ವಾನನಾತ್ಮಜಾನ್, ನಿರ್ವ್ಯಾಪಾರೋ ಹ್ಯಾತ್ಮಾ . ಅತ ಏವಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ವಿಮೋಕ್ಷ್ಯಸೇಽಶುಭಾತ್ . ನ ಮದ್ವ್ಯಾಪಾರಾ ಇಮೇ, ನಿರ್ವ್ಯಾಪಾರೋಽಹಮುದಾಸೀನ ಇತ್ಯೇವಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾಸ್ಮಾತ್ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಾನ್ಮೋಕ್ಷ್ಯಸೇ ಸಂಸಾರಬನ್ಧನಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ ..೪.೩೨..

==============================
ಬ್ರಹ್ಮಾರ್ಪಣಮ್ [ಗೀತಾ ೪.೨೪] ಇತ್ಯಾದಿ ಲೋಕೇನ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಸ್ಯ ಯಜ್ಞತ್ವಂ ಸಂಪಾದಿತಮ್ . ಯಜ್ಞಾಶ್ಚಾನೇಕ ಉಪದಿಷ್ಟಾಃ . ತೈಃ ಸಿದ್ಧಪುರುಷಾರ್ಥಪ್ರಯೋಜನೈರ್ಜ್ಞಾನಂ ಸ್ತೂಯತೇ . ಕಥಮ್ ?
ಶ್ರೇಯಾನ್ ದ್ರವ್ಯಮಯಾದ್ಯಜ್ಞಾಜ್ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞಃ ಪರನ್ತಪ .
ಸರ್ವಂ ಕರ್ಮಾಖಿಲಂ ಪಾರ್ಥ ಜ್ಞಾನೇ ಪರಿಸಮಾಪ್ಯತೇ ..೪.೩೩..

ಶ್ರೇಯಾನ್ ದ್ರವ್ಯಮಯಾತ್ದ್ರವ್ಯಸಾಧನಸಾಧ್ಯಾದ್ಯಜ್ಞಾಜ್ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞೋ ಹೇ ಪರಂತಪ . ದ್ರವ್ಯಮಯೋ ಹಿ ಯಜ್ಞಃ ಫಲಸ್ಯಾರಮ್ಭಕಃ, ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞೋ ನ ಫಲಾರಮ್ಭಕಃ, ಅತಃ ಶ್ರೇಯಾನ್ ಪ್ರಶಸ್ಯತರಃ . ಕಥಮ್ ? ಯತಃ ಸರ್ವಂ ಕರ್ಮ ಸಮಸ್ತಮಖಿಲಮಪ್ರತಿಬದ್ಧಂ ಪಾರ್ಥ ಜ್ಞಾನೇ ಮೋಕ್ಷಸಾಧನೇ ಸರ್ವತಃ ಸಂಪ್ಲುತೋದಕಸ್ಥಾನೀಯೇ ಪರಿಸಮಾಪ್ಯತೇ ಅನ್ತರ್ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ . ಯಥಾ ಕೃತಾಯ ವಿಜಿತಾಯಾಧರೇಯಾಃ ಸಂಯನ್ತ್ಯೇವಮೇನಂ ಸರ್ವಂ ತದಭಿಸಮೇತಿ ಯತ್ಕಿಂಚಿತ್ಪ್ರಜಾಃ ಸಾಧು ಕುರ್ವನ್ತಿ ಯಸ್ತದ್ವೇದ ಯತ್ಸ ವೇದ [Cಹಾಊ ೪.೧.೪] ಇತಿ ಶ್ರುತೇಃ ..೪.೩೩..

==============================
ತದೇತದ್ವಿಶಿಷ್ಟಾಂ ಜ್ಞಾನಂ ತರ್ಹಿ ಕೇನ ಪ್ರಾಪ್ಯತ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ತದ್ವಿದ್ಧಿ ಪ್ರಣಿಪಾತೇನ ಪರಿಪ್ರಶ್ನೇನ ಸೇವಯಾ .
ಉಪದೇಕ್ಷ್ಯನ್ತಿ ತೇ ಜ್ಞಾನಂ ಜ್ಞಾನಿನಸ್ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿನಃ ..೪.೩೪..

ತತ್ವಿದ್ಧಿ ವಿಜಾನೀಹಿ ಯೇನ ವಿಧಿನಾ ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ ಇತಿ . ಆಚಾರ್ಯಾನಭಿಗಮ್ಯ, ಪ್ರಣಿಪಾತೇನ ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ನೀಚೈಃ ಪತನಂ ಪ್ರಣಿಪಾತೋ ದೀರ್ಘನಮಸ್ಕಾರಸ್ತೇನ . ಕಥಂ ಬನ್ಧಃ ? ಕಥಂ ಮೋಕ್ಷಃ ? ಕಾ ವಿದ್ಯಾ ? ಕಾ ಚಾವಿದ್ಯಾ ? ಇತಿ ಪರಿಪ್ರಶ್ನೇನ, ಸೇವಯಾ ಗುರುಶುಶ್ರೂಷಯಾ ಏವಮಾದಿನಾ . ಪ್ರಶ್ರಯೇಣಾವರ್ಜಿತಾ ಆಚಾರ್ಯಾ ಉಪದೇಕ್ಷ್ಯನ್ತಿ ಕಥಯಿಷ್ಯನ್ತಿ ತೇ ಜ್ಞಾನಂ ಯಥೋಕ್ತವಿಶೇಷಣಂ ಜ್ಞಾನಿನಃ . ಜ್ಞಾನವನ್ತೋಽಪಿ ಕೇಚಿದ್ಯಥಾವತ್ತತ್ತ್ವದರ್ಶನಶೀಲಾಃ, ಅಪರೇ ನ . ಅತೋ ವಿಶಿನಷ್ಟಿ ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿನ ಇತಿ . ಯೇ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶಿನಸ್ತೈರುಪದಿಷ್ಟಂ ಜ್ಞಾನಂ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮಂ ಭವತಿ . ನೇತರದಿತಿ ಭಗವತೋ ಮತಮ್ ..೪.೩೪..

==============================
ತಥಾ ಚ ಸತೀದಮಪಿ ಸಮರ್ಥಂ ವಚನಮ್
ಯಜ್ಜ್ಞಾತ್ವಾ ನ ಪುನರ್ಮೋಹಮೇವಂ ಯಾಸ್ಯಸಿ ಪಾಣ್ಡವ .
ಯೇನ ಭೂತಾನ್ಯಶೇಷೇಣ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸ್ಯಾತ್ಮನ್ಯಥೋ ಮಯಿ ..೪.೩೫..

ಯಜ್ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಯಜ್ಜ್ಞಾನಂ ತೈರುಪದಿಷ್ಟಮಧಿಗಮ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಪುನರ್ಭೂಯೋ ಮೋಹಮೇವಂ ಯಥೇದಾನೀಂ ಮೋಹಂ ಗತೋಽಸಿ ಪುನರೇವಂ ನ ಯಾಸ್ಯಸಿ ಹೇ ಪಾಣ್ಡಾವ . ಕಿಂ ಚ ಯೇನ ಜ್ಞಾನೇನ ಭೂತಾನ್ಯಶೇಷೇಣ ಬ್ರಹ್ಮಾದೀನಿ ಸ್ತಮ್ಬಪರ್ಯನ್ತಾನಿ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸಿ ಸಾಕ್ಷಾದಾತ್ಮನಿ ಪ್ರತ್ಯಗಾತ್ಮನಿ ಮತ್ಸಂಸ್ಥಾನೀಮಾನಿ ಭೂತಾನೀತ್ಯಥೋ ಅಪಿ ಮಯಿ ವಾಸುದೇವೇ ಪರಮೇಶ್ವರೇ ಚೇಮಾನೀತಿ . ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞೇಶ್ವರೈಕತ್ವಂ ಸರ್ವೋಪನಿಷತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧಂ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸೀತ್ಯರ್ಥಃ ..೪.೩೫..

==============================
ಕಿಂ ಚೈತಸ್ಯ ಜ್ಞಾನಸ್ಯ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಮ್
ಅಪಿ ಚೇದಸಿ ಪಾಪೇಭ್ಯಃ ಸರ್ವೇಭ್ಯಃ ಪಾಪಕೃತ್ತಮಃ .
ಸರ್ವಂ ಜ್ಞಾನಪ್ಲವೇನೈವ ವೃಜಿನಂ ಸನ್ತರಿಷ್ಯಸಿ ..೪.೩೬..

ಅಪಿ ಚೇದಸಿ ಪಾಪೇಭ್ಯಃ ಪಾಪಕೃದ್ಭ್ಯಃ ಸರ್ವೇಭ್ಯೋಽತಿಶಯೇನ ಪಾಪಕೃತ್ಪಾಪಕೃತ್ತಮಃ ಸರ್ವಂ ಜ್ಞಾನಪ್ಲವೇನೈವ ಜ್ಞಾನಮೇವ ಪ್ಲವಂ ಕೃತ್ವಾ ವೃಜಿನಂ ವೃಜಿನಾರ್ಣವಂ ಪಾಪಸಮುದ್ರಂ ಸಂತರಿಷ್ಯಸಿ . ಧರ್ಮೋಽಪೀಹ ಮುಮುಕ್ಷೋಃ ಪಾಪಮುಚ್ಯತೇ ..೪.೩೬..

==============================
ಜ್ಞಾನಂ ಕಥಂ ನಾಶಯತಿ ಪಾಪಮ್ ? ಇತಿ ಸದೃಷ್ಟಾನ್ತಮುಚ್ಯತೇ
ಯಥೈಧಾಂಸಿ ಸಮಿದ್ಧೋಽಗ್ನಿರ್ಭಸ್ಮಸಾತ್ಕುರುತೇಽರ್ಜುನ .
ಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿಃ ಸರ್ವಕರ್ಮಾಣಿ ಭಸ್ಮಸಾತ್ಕುರುತೇ ತಥಾ ..೪.೩೭..

ಯಥೈಧಾಂಸಿ ಕಾಷ್ಠಾನಿ ಸಮಿದ್ಧಃ ಸಮ್ಯಗಿದ್ಧೋ ದೀಪ್ತೋಽಗ್ನಿರ್ಭಸ್ಮಸಾತ್ಭಸ್ಮೀಭಾವಂ ಕುರುತೇ ಹೇ ಅರ್ಜುನ, ಜ್ಞಾನಮೇವ ಅಗ್ನಿರ್ಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿಃ ಸರ್ವಕರ್ಮಾಣಿ ಭಸ್ಮಸಾತ್ಕುರುತೇ ತಥಾ ನಿರ್ಬೀಜೀಕರೋತೀತ್ಯರ್ಥಃ . ನ ಹಿ ಸಾಕ್ಷಾದೇವ ಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿಃ ಕರ್ಮಾಣೀನ್ಧನವತ್ಭಸ್ಮೀಕರ್ತುಂ ಶಕ್ನೋತಿ . ತಸ್ಮಾತ್ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಂ ಸರ್ವಕರ್ಮಣಾಂ ನಿರ್ಬೀಜತ್ವೇ ಕಾರಣಮಿತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ . ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾದ್ಯೇನ ಕರ್ಮಣಾ ಅರೀರಮಾರಬ್ಧಂ ತತ್ಪ್ರವೃತ್ತಫಲತ್ವಾದುಪಭೋಗೇನೈವ ಕ್ಷೀಯತೇ . ತಸ್ಯ ತಾವದೇವ ಚಿರಂ ಯಾವನ್ನ ವಿಮೋಕ್ಷ್ಯೇಽಥ ಸಮ್ಪತ್ಸ್ಯೇ [Cಹಾಊ ೬.೧೪.೧] ಅತೋ ಯಾನ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಫಲಾನಿ ಜ್ಞಾನೋತ್ಪತ್ತೇಃ ಪ್ರಾಕ್ಕೃತಾನಿ ಜ್ಞಾನಸಹಭಾವೀನಿ ಚಾತೀತಾನೇಕಜನ್ಮಕೃತಾನಿ ಚ ತಾನ್ಯೇವ ಸರ್ವಾಣಿ ಭಸ್ಮಸಾತ್ಕುರುತೇ ..೪.೩೭..

==============================
ಯತಃ ಏವಮತಃ
ನ ಹಿ ಜ್ಞಾನೇನ ಸದೃಶಂ ಪವಿತ್ರಮಿಹ ವಿದ್ಯತೇ .
ತತ್ಸ್ವಯಂ ಯೋಗಸಂಸಿದ್ಧಃ ಕಾಲೇನಾತ್ಮನಿ ವಿನ್ದತಿ ..೪.೩೮..

ನ ಹಿ ಜ್ಞಾನೇನ ಸದೃಶಂ ತುಲ್ಯಂ ಪವಿತ್ರಂ ಪಾವನಂ ಶುದ್ಧಿಕರಮಿಹ ವಿದ್ಯತೇ . ತಜ್ಜ್ಞಾನಂ ಸ್ವಯಮೇವ ಯೋಗಸಂಸಿದ್ಧೋ ಯೋಗೇನ ಕರ್ಮಯೋಗೇನ ಸಮಾಧಿಯೋಗೇನ ಚ ಸಂಸಿದ್ಧಃ ಸಂಸ್ಕೃತೋ ಯೋಗ್ಯತಾಮಾಪನ್ನಃ ಸನ್ಮುಮುಕ್ಷುಃ ಕಾಲೇನ ಮಹತಾ ಆತ್ಮನಿ ವಿನ್ದತಿ ಲಭತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೪.೩೮..

==============================
ಯೇನೈಕಾನ್ತೇನ ಜ್ಞಾನಪ್ರಾಪ್ತಿರ್ಭವತಿ ಸ ಉಪಾಯ ಉಪದಿಶ್ಯತೇ
ಶ್ರದ್ಧಾವಾಂಲ್ಲಭತೇ ಜ್ಞಾನಂ ತತ್ಪರಃ ಸಂಯತೇನ್ದ್ರಿಯಃ .
ಜ್ಞಾನಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಪರಾಂ ಶಾನ್ತಿಮಚಿರೇಣಾಧಿಗಚ್ಛತಿ ..೪.೩೯..

ಶ್ರದ್ಧಾವಾನ್ ಶ್ರದ್ಧಾಲುರ್ಲಭತೇ ಜ್ಞಾನಮ್ . ಶ್ರದ್ಧಾಲುತ್ವೇಽಪಿ ಭವತಿ ಕಶ್ಚಿನ್ಮನ್ದಪ್ರಸ್ಥಾನಃ, ಅತ ಆಹ ತತ್ಪರಃ . ಗುರೂಪಾಸದನಾದಾವಭಿಯುಕ್ತೋ ಜ್ಞಾನಲಬ್ಧ್ಯುಪಾಯೇ ಶ್ರದ್ಧಾವಾನ್ . ತತ್ಪರೋಽಪ್ಯಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ ಸ್ಯಾತಿತ್ಯತ ಆಹ ಸಂಯತೇನ್ದ್ರಿಯಃ . ಸಂಯತಾನಿ ವಿಷಯೇಭ್ಯೋ ನಿವರ್ತಿತಾನಿ ಯಸ್ಯೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಸ ಸಂಯತೇನ್ದ್ರಿಯಃ . ಯ ಏವಂಭೂತಃ ಶ್ರದ್ಧಾವಾನ್ ತತ್ಪರಃ ಸಂಯತೇನ್ದ್ರಿಯಶ್ಚ ಸೋಽವಶ್ಯಂ ಜ್ಞಾನಂ ಲಭತೇ . ಪ್ರಣಿಪಾತಾದಿಸ್ತು ಬಾಹ್ಯೋಽನೈಕಾನ್ತಿಕೋಽಪಿ ಭವತಿ, ಮಾಯಾವಿತ್ವಾದಿಸಂಭವಾತ್ . ನ ತು ತತ್ಶ್ರದ್ಧಾವತ್ತ್ವಾದೌ ಇತ್ಯೇಕಾನ್ತತೋ ಜ್ಞಾನಲಬ್ಧ್ಯುಪಾಯಃ . ಕಿಂ ಪುನರ್ಜ್ಞಾನಲಾಭಾತ್ಸ್ಯಾದಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ ಜ್ಞಾನಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಪರಂ ಮೋಕ್ಷಾಖ್ಯಾಂ ಶಾನ್ತಿಮ್
ಉಪರತಿಮಚಿರೇಣ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವಾಧಿಗಚ್ಛತಿ . ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಾತ್ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವ ಮೋಕ್ಷೋ ಭವತೀತಿ ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರನ್ಯಾಯಪ್ರಸಿದ್ಧಃ ಸುನಿಶ್ಚಿತೋಽರ್ಥಃ ..೪.೩೯..

==============================
ಅತ್ರ ಸಂಶಯೋ ನ ಕರ್ತವ್ಯಃ, ಪಾಪಿಷ್ಠೋ ಹಿ ಸಂಶಯಃ . ಕಥಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ಅಜ್ಞಶ್ಚಾಶ್ರದ್ದಧಾನಶ್ಚ ಸಂಶಯಾತ್ಮಾ ವಿನಶ್ಯತಿ .
ನಾಯಂ ಲೋಕೋಽಸ್ತಿ ನ ಪರೋ ನ ಸುಖಂ ಸಂಶಯಾತ್ಮನಃ ..೪.೪೦..

ಅಜ್ಞಶ್ಚಾನಾತ್ಮಜ್ಞಶ್ಚಾಶ್ರದ್ದಧಾನಶ್ಚ ಗುರುವಾಕ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೇಷ್ವವಿಶ್ವಾಸವಾಂಶ್ಚ ಸಂಶಯಾತ್ಮಾ ಚ ಸಂಶಯಚಿತ್ತಶ್ಚ ವಿನಶ್ಯತಿ . ಅಜ್ಞಾಶ್ರದ್ದಧಾನೌ ಯದ್ಯಪಿ ವಿನಶ್ಯತಃ, ನ ತಥಾ ಯಥಾ ಸಂಶಯಾತ್ಮಾ . ಸಂಶಯಾತ್ಮಾ ತು ಪಾಪಿಷ್ಠಃ ಸರ್ವೇಷಾಮ್ . ಕಥಮ್ ? ನಾಯಂ ಸಾಧಾರಣೋಽಪಿ ಲೋಕೋಽಸ್ತಿ . ತಥಾ ನ ಪರೋ ಲೋಕಃ . ನ ಸುಖಮ್, ತತ್ರಾಪಿ ಸಂಶಯೋತ್ಪತ್ತೇಃ ಸಂಶಯಾತ್ಮನಃ ಸಂಶಯಚಿತ್ತಸ್ಯ . ತಸ್ಮಾತ್ಸಂಶಯೋ ನ ಕರ್ತವ್ಯಃ ..೪.೪೦..

==============================
ಕಸ್ಮಾತ್?
ಯೋಗಸಂನ್ಯಸ್ತಕರ್ಮಾಣಂ ಜ್ಞಾನಸಂಛಿನ್ನಸಂಶಯಮ್ .
ಆತ್ಮವನ್ತಂ ನ ಕರ್ಮಾಣಿ ನಿಬಧ್ನನ್ತಿ ಧನಞ್ಜಯ ..೪.೪೧..

ಯೋಗಸಂನ್ಯಸ್ತಕರ್ಮಾಣಂ ಪರಮಾರ್ಥದರ್ಶನಲಕ್ಷಣೇನ ಯೋಗೇನ ಸಂನ್ಯಸ್ತಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಯೇನ ಪರಮಾರ್ಥದರ್ಶಿನಾ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಾಖ್ಯಾನಿ ತಂ ಯೋಗಸಂನ್ಯಸ್ತಕರ್ಮಾಣಮ್ . ಕಥಂ ಯೋಗಸಂನ್ಯಸ್ತಕರ್ಮಾ ? ಇತ್ಯಾಹ ಜ್ಞಾನಸಂಛಿನ್ನಸಂಶಯಂ ಜ್ಞಾನೇನಾತ್ಮೇಶ್ವರೈಕತ್ವದರ್ಶನಲಕ್ಷಣೇನ ಸಂಛಿನ್ನಃ ಸಂಶಯೋ ಯಸ್ಯ ಯೋ ಜ್ಞಾನಸಂಛಿನ್ನಸಂಶಯಃ . ಯ ಏವಂ ಯೋಗಸಂನ್ಯಸ್ತಕರ್ಮಾ ತಮಾತ್ಮವನ್ತಮಪ್ರಮತ್ತಂ ಗುಣಚೇಷ್ಟಾರೂಪೇಣ ದೃಷ್ಟಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ನ ನಿಬಧ್ನನ್ತ್ಯನಿಷ್ಟಾದಿರೂಪಂ ಫಲಂ ನಾರಭನ್ತೇ . ಹೇ ಧನಂಜಯ ..೪.೪೧..

==============================
ಯಸ್ಮಾತ್ಕರ್ಮಯೋಗಾನುಷ್ಠಾನಾದಶುದ್ಧಿಕ್ಷಯಹೇತುಕಜ್ಞಾನಸಂಛಿನ್ನಸಂಶಯೋ ನ ನಿಬಧ್ಯತೇ ಕರ್ಮಭಿರ್ಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿದಗ್ಧಕರ್ಮತ್ವಾದೇವ, ಯಸ್ಮಾಚ್ಚ ಜ್ಞಾನಕರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನವಿಷಯೇ ಸಂಶಯವಾನ್ ವಿನಶ್ಯತಿ
ತಸ್ಮಾದಜ್ಞಾನಸಂಭೂತಂ ಹೃತ್ಸ್ಥಂ ಜ್ಞಾನಾಸಿನಾತ್ಮನಃ .
ಛಿತ್ತ್ವೈನಂ ಸಂಶಯಂ ಯೋಗಮಾತಿಷ್ಠೋತ್ತಿಷ್ಠ ಭಾರತ ..೪.೪೨..

ತಸ್ಮಾತ್ಪಾಪಿಷ್ಠಮಜ್ಞಾನಸಂಭೂತಮಜ್ಞಾನಾದವಿವೇಕಾಜ್ಜಾತಂ ಹೃತ್ಸ್ಥಂ ಹೃದಿ ಬುದ್ಧೌ ಸ್ಥಿತಂ ಜ್ಞಾನಾಸಿನಾ ಶೋಕಮೋಹಾದಿದೋಷಹರಂ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಂ ಜ್ಞಾನಂ ತದೇವಾಸಿಃ ಖಡ್ಗಸ್ತೇನ ಜ್ಞಾನಾಸಿನಾ ಆತ್ಮನಃ ಸ್ವಸ್ಯ, ಆತ್ಮವಿಷಯತ್ವಾತ್ಸಂಶಯಸ್ಯ . ನ ಹಿ ಪರಸ್ಯ ಸಂಶಯಃ ಪರೇಣ ಚ್ಛೇತ್ತವ್ಯತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಃ, ಯೇನ ಸ್ವಸ್ಯೇತಿ ವಿಶೇಷ್ಯೇತ . ಅತ ಆತ್ಮವಿಷಯೋಽಪಿ ಸ್ವಸ್ಯೈವ ಭವತಿ . ಛಿತ್ತ್ವಾ ಏನಂ ಸಂಶಯಂ ಸ್ವವಿನಾಶಹೇತುಭೂತಮ್, ಯೋಗಂ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನೋಪಾಯಂ ಕರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನಮಾತಿಷ್ಠ ಕುರ್ವಿತ್ಯರ್ಥಃ . ಉತ್ತಿಷ್ಠ ಚೇದಾನೀಂ ಯುದ್ಧಾಯ ಭಾರತ
ಇತಿ ..೪.೪೨..

ಶಿಷ್ಯಸ್ಯ ಶ್ರೀಮಚ್ಛಂಕರಭಗವತಃ ಕೃತೌ ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾಭಾಷ್ಯೇ
ಚತುರ್ಥೋಽಧ್ಯಾಯಃ
..೪..

__________________________________________________________
ಭಗವದ್ಗೀತಾ ೫
ಅಥ ಪಞ್ಚಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ
(ಶಙ್ಕರಭಾಷ್ಯ)
ಅರ್ಜುನ ಉವಾಚ
ಸಂನ್ಯಾಸಂ ಕರ್ಮಣಾಂ ಕೃಷ್ಣ ಪುನರ್ಯೋಗಂ ಚ ಶಂಸಸಿ .
ಯಚ್ಛ್ರೇಯ ಏತಯೋರೇಕಂ ತನ್ಮೇ ಬ್ರೂಹಿ ಸುನಿಶ್ಚಿತಮ್ ..೫.೧..

ಸಂನ್ಯಾಸಂ ಪರಿತ್ಯಾಗಂ ಕರ್ಮಣಾಮಾಸ್ತ್ರೀಯಾಣಾಮನುಷ್ಠೇಯವಿಶೇಷಾಣಾಂ ಶಂಸಸಿ ಪ್ರಶಂಸಸಿ ಕಥಯಸೀತ್ಯೇತತ್ . ಪುನರ್ಯೋಗಂ ಚ ತೇಷಾಮೇವ ಅನುಷ್ಠಾನಮವಶ್ಯಕರ್ತವ್ಯಂ ಶಂಸಸಿ . ಅತೋ ಮೇ ಕತರತ್ಶ್ರೇಯಃ ಇತಿ ಸಂಶಯಃ ಕಿಂ ಕರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನಂ ಶ್ರೇಯಃ, ಕಿಂ ವಾ ತದ್ಧಾನಮಿತಿ . ಪ್ರಶಸ್ಯತರಂ ಚಾನುಷ್ಠೇಯಮ್ . ಅತಶ್ಚ ಯತ್ಶ್ರೇಯಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತರಮೇತಯೋಃ ಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸಕರ್ಮಯೋಗಯೋರ್ಯದನುಷ್ಠಾನಾತ್ಶ್ರೇಯೋಽವಾಪ್ತಿರ್ಮಮ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಮನ್ಯಸೇ, ತದೇಕಮನ್ಯತರತ್ಸಹ ಏಕಪುರುಷಾನುಷ್ಠೇಯತ್ವಾಸಂಭವಾತ್ಮೇ ಬ್ರೂಹಿ ಸುನಿಶ್ಚಿತಮಭಿಪ್ರೇತಂ
ತವೇತಿ ..೫.೧..

ಓ)O(ಓ
ಸ್ವಾಭಿಪ್ರಾಯಮಾಚಕ್ಷಾಣೋ ನಿರ್ಣಯಾಯ ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಸಂನ್ಯಾಸಃ ಕರ್ಮಯೋಗಶ್ಚ ನಿಃಶ್ರೇಯಸಕರಾವುಭೌ .
ತಯೋಸ್ತು ಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸಾತ್ಕರ್ಮಯೋಗೋ ವಿಶಿಷ್ಯತೇ ..೫.೨..

ಸಂನ್ಯಾಸಃ ಕರ್ಮಣಾಂ ಪರಿತ್ಯಾಗಃ ಕರ್ಮಯೋಗಶ್ಚ ತೇಷಾಮನುಷ್ಠಾನಂ ತಾವುಭಾವಪಿ ನಿಃಶ್ರೇಯಸಕರೌ ಮೋಕ್ಷಂ ಕುರ್ವಾತೇ ಜ್ಞಾನೋತ್ಪತ್ತಿಹೇತುತ್ವೇನ . ಉಭೌ ಯದ್ಯಪಿ ನಿಃಶ್ರೇಯಸಕರೌ, ತಥಾಪಿ ತಯೋಸ್ತು ನಿಃಶ್ರೇಯಸಹೇತ್ವೋಃ ಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸಾತ್ಕೇವಲಾತ್ಕರ್ಮಯೋಗೋ ವಿಶಿಷ್ಯತ ಇತಿ ಕರ್ಮಯೋಗಂ ಸ್ತೌತಿ ..೫.೨..

ಓ)O(ಓ
ಕಸ್ಮಾತಿತಿ ಆಹ
ಜ್ಞೇಯಃ ಸ ನಿತ್ಯಸಂನ್ಯಾಸೀ ಯೋ ನ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ನ ಕಾಙ್ಕ್ಷತಿ .
ನಿರ್ದ್ವನ್ದ್ವೋ ಹಿ ಮಹಾಬಾಹೋ ಸುಖಂ ಬನ್ಧಾತ್ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ ..೫.೩..

ಜ್ಞೇಯೋ ಜ್ಞಾತವ್ಯಃ ಸ ಕರ್ಮಯೋಗೀ ನಿತ್ಯಸಂನ್ಯಾಸೀ ಇತಿ ಯೋ ನ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಕಿಂಚಿತ್ನ ಕಾಙ್ಕ್ಷತಿ ದುಃಖಸುಖೇ ತತ್ಸಾಧನೇ ಚ . ಏವಂವಿಧೋ ಯಃ, ಕರ್ಮಣಿ ವರ್ತಮಾನೋಽಪಿ ಸ ನಿತ್ಯಸಂನ್ಯಾಸೀ ಇತಿ ಜ್ಞಾತವ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ನಿರ್ದ್ವನ್ದ್ವೋ ದ್ವನ್ದ್ವವರ್ಜಿತೋ ಹಿ ಯಸ್ಮಾತ್ಮಹಾಬಾಹೋ ಸುಖಂ ಬನ್ಧಾದನಾಯಾಸೇನ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ ..೫.೩..

ಓ)O(ಓ
ಸಂನ್ಯಾಸಕರ್ಮಯೋಗಯೋರ್ಭಿನ್ನಪುರುಷಾನುಷ್ಠೇಯಯೋರ್ವಿರುದ್ಧಯೋಃ ಫಲೇಽಪಿ ವಿರೋಧೋ ಯುಕ್ತಃ . ನ ತೂಭಯೋರ್ನಿಃಶ್ರೇಯಸಕರತ್ವಮೇವೇತಿ ಪ್ರಾಪ್ತ ಇದಮುಚ್ಯತೇ
ಸಾಂಖ್ಯಯೋಗೌ ಪೃಥಗ್ಬಾಲಾಃ ಪ್ರವದನ್ತಿ ನ ಪಣ್ಡಿತಾಃ .
ಏಕಮಪ್ಯಾಸ್ಥಿತಃ ಸಮ್ಯಗುಭಯೋರ್ವಿನ್ದತೇ ಫಲಮ್ ..೫.೪..

ಸಾಂಖ್ಯಯೋಗೌ ಪೃಥಗ್ವಿರುದ್ಧಭಿನ್ನಫಲೌ ಬಾಲಾಃ ಪ್ರವದನ್ತಿ ನ ಪಣ್ಡಿತಾಃ . ಪಣ್ಡಿತಾಸ್ತು ಜ್ಞಾನಿನ ಏಕಂ ಫಲಮವಿರುದ್ಧಮಿಚ್ಛನ್ತಿ . ಕಥಮ್ ? ಏಕಮಪಿ ಸಾಂಖ್ಯಯೋಗಯೋಃ ಸಮ್ಯಗಾಸ್ಥಿತಃ ಸಮ್ಯಗನುಷ್ಠಿತವಾನಿತ್ಯರ್ಥಃ, ಉಭಯೋರ್ವಿನ್ದತೇ ಫಲಮ್ . ಉಭಯೋಸ್ತದೇವ ಹಿ ನಿಃಶ್ರೇಯಸಂ ಫಲಮ್ . ಅತೋ ನ ಫಲೇ ವಿರೋಧೋಽಸ್ತಿ .
ನನು ಸಂನ್ಯಾಸಕರ್ಮಯೋಗಶಬ್ದೇನ ಪ್ರಸ್ತುತ್ಯ ಸಾಂಖ್ಯಯೋಗಯೋಃ ಫಲೈಕತ್ವಂ ಕಥಮಿಹಾಪ್ರಕೃತಂ ಬ್ರವೀತಿ ? ನೈಷ ದೋಷಃ ಯದ್ಯಪ್ಯರ್ಜುನೇನ ಸಂನ್ಯಾಸಂ ಕರ್ಮಯೋಗಂ ಚ ಕೇವಲಮಭಿಪ್ರೇತ್ಯ ಪ್ರಶ್ನಃ ಕೃತಃ . ಭಗವಾಂಸ್ತು ತದಪರಿತ್ಯಾಗೇನೈವ ಸ್ವಾಭಿಪ್ರೇತಂ ಚ ವಿಶೇಷಂ ಸಂಯೋಜ್ಯ ಶಬ್ದಾನ್ತರವಾಚ್ಯತಯಾ ಪ್ರತಿವಚನಂ ದದೌ ಸಾಂಖ್ಯಯೋಗಾವಿತಿ . ತಾವೇವ ಸಂನ್ಯಾಸಕರ್ಮಯೋಗೌ ಜ್ಞಾನತದುಪಾಯಸಮಬುದ್ಧಿತ್ವಾದಿಸಂಯುಕ್ತೌ ಸಾಂಖ್ಯಯೋಗಶಬ್ದವಾಚ್ಯಾವಿತಿ ಭಗವತೋ ಮತಮ್ . ಅತೋ ನ ಅಪ್ರಕೃತಪ್ರಕ್ರಿಯೇತಿ ..೫.೪..

ಓ)O(ಓ
ಏಕಸ್ಯಾಪಿ ಸಮ್ಯಗನುಷ್ಠಾನಾತ್ಕಥಮುಭಯೋಃ ಫಲಂ ವಿನ್ದತೇ ? ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ಯತ್ಸಾಂಖ್ಯೈಃ ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ ಸ್ಥಾನಂ ತದ್ಯೋಗೈರಪಿ ಗಮ್ಯತೇ .
ಏಕಂ ಸಾಂಖ್ಯಂ ಚ ಯೋಗಂ ಚ ಯಃ ಪಶ್ಯತಿ ಸ ಪಶ್ಯತಿ ..೫.೫..

ಯತ್ಸಾಂಖ್ಯೈರ್ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠೈಃ ಸಂನ್ಯಾಸಿಭಿಃ ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ ಸ್ಥಾನಂ ಮೋಕ್ಷಾಖ್ಯಂ ತದ್ಯೋಗೈರಪಿ ಜ್ಞಾನಪ್ರಾಪ್ತ್ಯುಪಾಯತ್ವೇನೇಶ್ವರೇ ಸಮರ್ಪ್ಯ ಕರ್ಮಾಣ್ಯಾತ್ಮನಃ ಫಲಮನಭಿಸಂಧಾಯಾನುತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಯೇ ತೇ ಯೋಗಾ ಯೋಗಿನಃ . ತೈರಪಿ ಪರಮಾರ್ಥಜ್ಞಾನಸಂನ್ಯಾಸಪ್ರಾಪ್ತಿದ್ವಾರೇಣ ಗಮ್ಯತ ಇತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ . ಅತ ಏಕಂ ಸಾಙ್ಖ್ಯಂ ಚ ಯೋಗಂ ಚ ಯಃ ಪಶ್ಯತಿ ಫಲೈಕತ್ವಾತ್ಸ ಪಶ್ಯತಿ ಸಮ್ಯಕ್ಪಶ್ಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ ..೫.೫..

ಓ)O(ಓ
ಏವಂ ತರ್ಹಿ ಯೋಗಾತ್ಸಂನ್ಯಾಸ ಏವ ವಿಶಿಷ್ಯತೇ . ಕಥಂ ತರ್ಹೀದಮುಕ್ತಂ ತಯೋಸ್ತು ಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸಾತ್ಕರ್ಮಯೋಗೋ ವಿಶಿಷ್ಯತೇ [ಗೀತಾ ೫.೨] ಇತಿ ? ಸೃಣು ತತ್ರ ಕಾರಣಮ್ ತ್ವಯಾ ಪೃಷ್ಟಾಂ ಕೇವಲಂ ಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸಂ ಕರ್ಮಯೋಗಂ ಚಾಭಿಪ್ರೇತ್ಯ ತಯೋರನ್ಯತರಃ ಕಃ ಶ್ರೇಯಾನ್ ? ಇತಿ . ತದನುರೂಪಂ ಪ್ರತಿವಚನಂ ಮಯೋಕ್ತಂ ಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸಾತ್ಕರ್ಮಯೋಗೋ ವಿಶಿಷ್ಯತೇ ಇತಿ ಜ್ಞಾನಮನಪೇಕ್ಷ್ಯ . ಜ್ಞಾನಾಪೇಕ್ಷಸ್ತು ಸಂನ್ಯಾಸಃ ಸಾಂಖ್ಯಮಿತಿ ಮಯಾಭಿಪ್ರೇತಃ . ಪರಮಾರ್ಥಯೋಗಶ್ಚ ಸ ಏವ . ಯಸ್ತು ಕರ್ಮಯೋಗೋ ವೈದಿಕಃ ಸ ಚ ತಾದರ್ಥ್ಯಾತ್ಯೋಗಃ ಸಂನ್ಯಾಸ ಇತಿ ಚೋಪಚರ್ಯತೇ . ಕಥಂ
ತಾದರ್ಥ್ಯಮ್ ? ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ಸಂನ್ಯಾಸಸ್ತು ಮಹಾಬಾಹೋ ದುಃಖಮಾಪ್ತುಮಯೋಗತಃ .
ಯೋಗಯುಕ್ತೋ ಮುನಿರ್ಬ್ರಹ್ಮ ನಚಿರೇಣಾಧಿಗಚ್ಛತಿ ..೫.೬..

ಸಂನ್ಯಾಸಸ್ತು ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕೋ ದುಃಖಮಾಪ್ತುಂ ಪ್ರಾಪ್ತುಮಯೋಗತೋ ಯೋಗೇನ ವಿನಾ . ಯೋಗಯುಕ್ತೋ ವೈದಿಕೇನ ಕರ್ಮಯೋಗೇನ ವೈದಿಕೇನ ಕರ್ಮಯೋಗೇನೇಶ್ವರಸಮರ್ಪಿತರೂಪೇಣ ಫಲನಿರಪೇಕ್ಷೇಣ ಯುಕ್ತೋ ಮುನಿಃ . ಮನನಾದೀಶ್ವರಸ್ವರೂಪಸ್ಯ ಮುನಿಃ . ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠಾಲಕ್ಷಣತ್ವಾತ್ಪ್ರಕೃತಃ ಸಂನ್ಯಾಸೋ ಬ್ರಹ್ಮೋಚ್ಯತೇ . ನ್ಯಾಸ ಇತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಹಿ ಪರಃ [ಂಹಾನಾರೂ ೭೮] ಇತಿ ಶ್ರುತೇಃ . ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾರ್ಥಸಂನ್ಯಾಸಂ ಪರಮಾರ್ಥಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠಾಲಕ್ಷಣಂ ನ ಚಿರೇಣ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವಾಧಿಗಚ್ಛತಿ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ . ಅತೋ ಮಯೋಕ್ತಂ ಕರ್ಮಯೋಗೋ ವಿಶಿಷ್ಯತ ಇತಿ ..೫.೬..

ಓ)O(ಓ
ಯದಾ ಪುನರಯಂ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಪ್ರಾಪ್ತ್ಯುಪಾಯತ್ವೇನ
ಯೋಗಯುಕ್ತೋ ವಿಶುದ್ಧಾತ್ಮಾ ವಿಜಿತಾತ್ಮಾ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ .
ಸರ್ವಭೂತಾತ್ಮಭೂತಾತ್ಮಾ ಕುರ್ವನ್ನಪಿ ನ ಲಿಪ್ಯತೇ ..೫.೭..

ಯೋಗೇನ ಯುಕ್ತೋ ಯೋಗಯುಕ್ತೋ ವಿಶುದ್ಧಾತ್ಮಾ ವಿಶುದ್ಧಸತ್ತ್ವೋ ವಿಜಿತಾತ್ಮಾ ವಿಜಿತದೇಹೋ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಶ್ಚ ಸರ್ವಭೂತಾತ್ಮಭೂತಾತ್ಮಾ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಾದೀನಾಂ ಸ್ತಮ್ಬಪರ್ಯನ್ತಾನಾಂ ಭೂತಾನಾಮಾತ್ಮಭೂತ ಆತ್ಮಾ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಚೇತನೋ ಯಸ್ಯ ಸ ಸರ್ವಭೂತಾತ್ಮಭೂತಾತ್ಮಾ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶೀತ್ಯರ್ಥಃ . ಸ ತತ್ರೈವಂ ವರ್ತಮಾನೋ ಲೋಕಸಂಗ್ರಹಾಯ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವನ್ನಪಿ ನ ಲಿಪ್ಯತೇ ನ ಕರ್ಮಭಿರ್ಬಧ್ಯತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೫.೭..

ಓ)O(ಓ
ನ ಚಾಸೌ ಪರಮಾರ್ಥತಃ ಕರೋತೀತ್ಯತಃ
ನೈವ ಕಿಂ ಚಿತ್ಕರೋಮೀತಿ ಯುಕ್ತೋ ಮನ್ಯೇತ ತತ್ತ್ವವಿತ್ .
ಪಶ್ಯಞ್ಶೃಣ್ವನ್ ಸ್ಪೃಶಞ್ಜಿಘ್ರನ್ನಶ್ನನ್ ಗಚ್ಛನ್ ಸ್ವಪಞ್ಶ್ವಸನ್ ..೫.೮..

ಪ್ರಲಪನ್ ವಿಸೃಜನ್ ಗೃಹ್ಣನ್ನುನ್ಮಿಷನ್ನಿಮಿಷನ್ನಪಿ .
ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣೀನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥೇಷು ವರ್ತನ್ತ ಇತಿ ಧಾರಯನ್ ..೫.೯..

ಯುಕ್ತಃ ಸಮಾಹಿತಃ ಸನ್ಮನ್ಯೇತ ಚಿನ್ತಯೇತ್ . ತತ್ತ್ವವಿದಾತ್ಮನೋ ಯಾಥಾತ್ಮ್ಯಂ ತತ್ತ್ವಂ ವೇತ್ತೀತಿ ತತ್ತ್ವವಿತ್ಪರಮಾರ್ಥದರ್ಶೀತ್ಯರ್ಥಃ . ಕದಾ ಕಥಂ ವಾ ತತ್ತ್ವಮವಧಾರಯನ್ಮನ್ಯೇತ ? ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ . ಮನ್ಯೇತೇತಿ ಪೂರ್ವೇಣ ಸಂಬನ್ಧಃ . ಯಸ್ಯೈವಂ ತತ್ತ್ವವಿದಃ ಸರ್ವಕಾರ್ಯಕರಣಚೇಷ್ಟಾಸು ಕರ್ಮಸ್ವಕರ್ಮೈವ ಪಶ್ಯತಃ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶಿನಸ್ತಸ್ಯ ಸರ್ವಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸ ಏವಾಧಿಕಾರಃ ಕರ್ಮಣೋಽಭಾವದರ್ಶನಾತ್ . ನ ಹಿ ಮೃಗತೃಷ್ಣಿಕಾಯಾಮುದಕಬುದ್ಧ್ಯಾ ಪಾನಾಯ ಪ್ರವೃತ್ತ ಉದಕಾಭಾವಜ್ಞಾನೇಽಪಿ ತತ್ರೈವ ಪಾನಪ್ರಯೋಜನಾಯ ಪ್ರವರ್ತತೇ ..೫.೮೯..

ಓ)O(ಓ
ಯಸ್ತು ಪುನರತತ್ತ್ವವಿತ್ಪ್ರವೃತ್ತಶ್ಚ ಕರ್ಮಯೋಗೇ
ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಧಾಯ ಕರ್ಮಾಣಿ ಸಙ್ಗಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಕರೋತಿ ಯಃ .
ಲಿಪ್ಯತೇ ನ ಸ ಪಾಪೇನ ಪದ್ಮಪತ್ರಮಿವಾಮ್ಭಸಾ ..೫.೧೦..

ಬ್ರಹ್ಮಣೀಶ್ವರ ಆಧಾಯ ನಿಕ್ಷಿಪ್ಯ ತದರ್ಥಂ ಕರ್ಮ ಕರೋಮೀತಿ ಭೃತ್ಯ ಇವ ಸ್ವಾಮ್ಯರ್ಥಂ ಸರ್ವಾಣಿ ಕರ್ಮಾಣಿ . ಮೋಕ್ಷೇಽಪಿ ಫಲೇ ಸಙ್ಗಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಕರೋತಿ ಯಃ ಸರ್ವಕರ್ಮಾಣಿ, ಲಿಪ್ಯತೇ ನ ಸ ಪಾಪೇನ ನ ಸಂಬಧ್ಯತೇ ಪದ್ಮಪತ್ರಮಿವಾಮ್ಭಸೋದಕೇನ ..೫.೧೦..

ಓ)O(ಓ
ಕೇವಲಂ ಸತ್ತ್ವಶುದ್ಧಿಮಾತ್ರಮೇವ ಫಲಂ ತಸ್ಯ ಕರ್ಮಣಃ ಸ್ಯಾತ್, ಯಸ್ಮಾತ್
ಕಾಯೇನ ಮನಸಾ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಕೇವಲೈರಿನ್ದ್ರಿಯೈರಪಿ .
ಯೋಗಿನಃ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಸಙ್ಗಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾತ್ಮಶುದ್ಧಯೇ ..೫.೧೧..

ಕಾಯೇನ ದೇಹೇನ ಮನಸಾ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಚ ಕೇವಲೈರ್ಮಮತ್ವವರ್ಜಿತೈಃ ಈಶ್ವರಾಯೈವ ಕರ್ಮ ಕರೋಮಿ, ನ ಮಮ ಫಲಾಯ ಇತಿ ಮಮತ್ವಬುದ್ಧಿಶೂನ್ಯೈರಿನ್ದ್ರಿಯೈರಪಿ ಕೇವಲಶಬ್ದಃ ಕಾಯಾದಿಭಿರಪಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಂಬಧ್ಯತೇ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಾರೇಷು ಮಮತಾವರ್ಜನಾಯ . ಯೋಗಿನಃ ಕರ್ಮಿಣಃ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಸಙ್ಗಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಫಲವಿಷಯಮಾತ್ಮಶುದ್ಧಯೇ ಸತ್ತ್ವಶುದ್ಧಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ತಸ್ಮಾತ್ತತ್ರೈವ ತವಾಧಿಕಾರ ಇತಿ ಕುರು ಕರ್ಮೈವ ..೫.೧೧..

ಓ)O(ಓ
ಯಸ್ಮಾಚ್ಚ
ಯುಕ್ತಃ ಕರ್ಮಫಲಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಶಾನ್ತಿಮಾಪ್ನೋತಿ ನೈಷ್ಠಿಕೀಮ್ .
ಅಯುಕ್ತಃ ಕಾಮಕಾರೇಣ ಫಲೇ ಸಕ್ತೋ ನಿಬಧ್ಯತೇ ..೫.೧೨..

ಯುಕ್ತ ಈಶ್ವರಾಯ ಕರ್ಮಣಿ ಕರೋಮಿ ನ ಮಮ ಫಲಾಯ ಇತ್ಯೇವಂ ಸಮಾಹಿತಃ ಸನ್ ಕರ್ಮಫಲಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಶಾನ್ತಿಂ ಮೋಕ್ಷಾಖ್ಯಾಮಾಪ್ನೋತಿ ನೈಷ್ಠಿಕೀಂ ನಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಭವಾಂ ಸತ್ತ್ವಶುದ್ಧಿಜ್ಞಾನಪ್ರಾಪ್ತಿಸರ್ವಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠಾಕ್ರಮೇಣೇತಿ ವಾಕ್ಯಶೇಷಃ . ಯಸ್ತು ಪುನರಯುಕ್ತೋಽಸಮಾಹಿತಃ ಕಾಮಕಾರೇಣ . ಕರಣಂ ಕಾರಃ ಕಾಮಸ್ಯ ಕಾರಃ ಕಾಮಕಾರಃ . ತೇನ ಕಾಮಕಾರೇಣ ಕಾಮಪ್ರೇರಿತತಯೇತ್ಯರ್ಥಃ . ಮಮ ಫಲಾಯ ಇದಂ ಕರೋಮಿ ಕರ್ಮ ಇತ್ಯೇವಂ ಫಲೇ ಸಕ್ತೋ ನಿಬಧ್ಯತೇ . ಅತಸ್ತ್ವಂ ಯುಕ್ತೋ ಭವ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೫.೧೨..

ಓ)O(ಓ
ಯಸ್ತು ಪರಮಾರ್ಥದರ್ಶೀ ಸಃ
ಸರ್ವಕರ್ಮಾಣಿ ಮನಸಾ ಸಂನ್ಯಸ್ಯಾಸ್ತೇ ಸುಖಂ ವಶೀ .
ನವದ್ವಾರೇ ಪುರೇ ದೇಹೀ ನೈವ ಕುರ್ವನ್ನ ಕಾರಯನ್ ..೫.೧೩..

ಸರ್ವಾಣಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಸರ್ವಕರ್ಮಾಣಿ ಸಂನ್ಯಸ್ಯ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ನಿತ್ಯಂ ನೈಮಿತ್ತಿಕಂ ಕಾಮ್ಯಂ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಂ ಚ . ತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಮನಸಾ ವಿವೇಕಬುದ್ಧ್ಯಾ, ಕರ್ಮಾದಾವಕರ್ಮಸನ್ದರ್ಶನೇನ ಸಂತ್ಯಜ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ . ಆಸ್ತೇ ತಿಷ್ಠತಿ ಸುಖಮ್ . ತ್ಯಕ್ತವಾಙ್ಮನಃಕಾಯಚೇಷ್ಟೋ ನಿರಾಯಾಸಃ ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತ ಆತ್ಮನೋಽನ್ಯತ್ರ ನಿವೃತ್ತಸರ್ವಬಾಹ್ಯಪ್ರಯೋಜನ ಇತಿ ಸುಖಮಾಸ್ತೇ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ . ವಶೀ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಕ್ವ ಕಥಮಾಸ್ತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ ನವದ್ವಾರೇ ಪುರೇ . ಸಪ್ತ ಶೀರ್ಷಾಣ್ಯಾನ್ಯಾತ್ಮನ ಉಪಲಬ್ಧಿದ್ವಾರಾಣಿ, ಅರ್ವಾಕ್ದ್ವೇ ಮೂತ್ರಪುರೀಷವಿಸರ್ಗಾರ್ಥೇ, ತೈರ್ದ್ವಾರೈರ್ನವದ್ವಾರಂ ಪುರಮುಚ್ಯತೇ ಶರೀರಂ ಪುರಮಿವ ಪುರಮ್ . ಆತ್ಮೈಕಸ್ವಾಮಿಕಮ್, ತದರ್ಥಪ್ರಯೋಜನೈಶ್ಚ ಇನ್ದ್ರಿಯಮನೋಬುದ್ಧಿವಿಷಯೈರನೇಕಫಲವಿಜ್ಞಾನಸ್ಯೋತ್ಪಾದಕೈಃ
ಪೌರೈರಿವಾಧಿಷ್ಠಿತಮ್ . ತಸ್ಮಿನ್ನವದ್ವಾರೇ ಪುರೇ ದೇಹೀ ಸರ್ವಂ ಕರ್ಮ ಸಂನ್ಯಸ್ಯಾಸ್ತೇ .
ಕಿಂ ವಿಶೇಷಣೇನ ? ಸರ್ವೋ ಹಿ ದೇಹೀ ಸಂನ್ಯಾಸ್ಯಸಂನ್ಯಾಸೀ ವಾ ದೇಹೇ ಏವಾಸ್ತೇ . ತತ್ರಾನರ್ಥಕಂ ವಿಶೇಷಣಮಿತಿ . ಉಚ್ಯತೇ ಯಸ್ತ್ವಜ್ಞೋ ದೇಹೀ ದೇಹೇನ್ದ್ರಿಯಸಂಘಾತಮಾತ್ರಾತ್ಮದರ್ಶೀ ಸ ಸರ್ವೋಽಪಿ ಗೇಹೇ ಭೂಮಾವಾಸನೇ ವಾಽಽಸ ಇತಿ ಮನ್ಯತೇ . ನ ಹಿ ದೇಹಮಾತ್ರಾತ್ಮದರ್ಶಿನೋ ಗೇಹ ಇವ ದೇಹೇ ಆಸ ಇತಿ ಪ್ರತ್ಯಯಃ ಸಂಭವತಿ . ದೇಹಾದಿಸಂಘಾತವ್ಯತಿರಿಕ್ತಾತ್ಮದರ್ಶಿನಸ್ತು ದೇಹೇ ಆಸೇ ಇತಿ ಪ್ರತ್ಯಯ ಉಪಪದ್ಯತೇ . ಪರಕರ್ಮಣಾಂ ಚ ಪರಸ್ಮಿನ್ನಾತ್ಮನ್ಯವಿದ್ಯಯಯಾಧ್ಯಾರೋಪಿತಾನಾಂ ವಿದ್ಯಯಾ ವಿವೇಕಜ್ಞಾನೇನ ಮನಸಾ ಸಂನ್ಯಾಸ ಉಪಪದ್ಯತೇ . ಉತ್ಪನ್ನವಿವೇಕಜ್ಞಾನಸ್ಯ ಸರ್ವಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸಿನೋಽಪಿ ಗೇಹ ಇವ ದೇಹ ಏವ ನವದ್ವಾರೇ ಪುರ ಆಸನಮ್ . ಪ್ರಾರಬ್ಧಫಲಕರ್ಮಸಂಸ್ಕಾರಶೇಷಾನುವೃತ್ತ್ಯಾ ದೇಹ ಏವ ವಿಶೇಷವಿಜ್ಞಾನೋತ್ಪತ್ತೇಃ .
ದೇಹೇ ಏವಾಸ್ತ ಇತ್ಯಸ್ತ್ಯೇವ ವಿಶೇಷಣಫಲಂ ವಿದ್ವದವಿದ್ವತ್ಪ್ರತ್ಯಯಭೇದಾಪೇಕ್ಷತ್ವಾತ್ .
ಯದ್ಯಪಿ ಕಾರ್ಯಕರಣಕರ್ಮಾಣ್ಯವಿದ್ಯಯಾತ್ಮನ್ಯಧ್ಯಾರೋಪಿತಾನಿ ಸಂನ್ಯಸ್ಯಾಸ್ತೇ ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್, ತಥಾಪಿ ಆತ್ಮಸಮವಾಯಿ ತು ಕರ್ತೃತ್ವಂ ಕಾರಯಿತೃತ್ವಂ ಚ ಸ್ಯಾತಿತ್ಯಾಶಙ್ಕ್ಯಾಹ ನೈವ ಕುರ್ವನ್ ಸ್ವಯಂ ನ ಕಾರ್ಯಕರಣಾನಿ ಕಾರಯನ್ ಕ್ರಿಯಾಸು ಪ್ರವರ್ತಯನ್ . ಕಿಂ ? ಯತ್ತತ್ಕರ್ತೃತ್ವಂ ಕಾರಯಿತೃತ್ವಂ ಚ ದೇಹಿನಃ ಸ್ವಾತ್ಮಸಮವಾಯಿ ಸತ್ಸಂನ್ಯಾಸಾನ್ನ ಸಂಭವತಿ ? ಯಥಾ ಗಚ್ಛತೋ ಗತಿರ್ಗಮನವ್ಯಾಪಾರಪರಿತ್ಯಾಗೇ ನ ಸ್ಯಾತ್ತದ್ವತ್? ಕಿಂ ವಾ ಸ್ವತ ಏವ ಆತ್ಮನೋ ನಾಸ್ತಿ ಇತಿ ? ಅತ್ರೋಚ್ಯತೇ ನಾಸ್ತ್ಯಾತ್ಮನಃ ಸ್ವತಃ ಕರ್ತೃತ್ವಂ ಕಾರಯಿತೃತ್ವಂ ಚ . ಉಕ್ತಂ ಹಿ ಅವಿಕಾರ್ಯೋಽಯಮುಚ್ಯತೇ [ಗೀತಾ ೨.೫೫], ಶರೀರಸ್ಥೋಽಪಿ ಕೌನ್ತೇಯ ನ ಕರೋತಿ ನ ಲಿಪ್ಯತೇ [ಗೀತಾ ೩.೨೬] ಇತಿ . ಧ್ಯಾಯತೀವ ಲೇಲಾಯತೀವ [ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೪.೩.೭] ಇತಿ ಚ ಶ್ರುತೇಃ ..೫.೧೩..

ಓ)O(ಓ
ಕಿಂ ಚ
ನ ಕರ್ತೃತ್ವಂ ನ ಕರ್ಮಾಣಿ ಲೋಕಸ್ಯ ಸೃಜತಿ ಪ್ರಭುಃ .
ನ ಕರ್ಮಫಲಸಂಯೋಗಂ ಸ್ವಭಾವಸ್ತು ಪ್ರವರ್ತತೇ ..೫.೧೪..

ನ ಕರ್ತೃತ್ವಂ ಸ್ವತಃ ಕುರ್ವಿತಿ ನಾಪಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ರಥಘಟಪ್ರಾಸಾದಾದೀನೀಪ್ಸಿತತಮಾನಿ ಲೋಕಸ್ಯ ಸೃಜತ್ಯುತ್ಪಾದಯತಿ ಪ್ರಭುರಾತ್ಮಾ . ನಾಪಿ ರಥಾದಿ ಕೃತವತಸ್ತತ್ಫಲೇನ ಸಂಯೋಗಂ ನ ಕರ್ಮಫಲಸಂಯೋಗಮ್ . ಯದಿ ಕಿಂಚಿದಪಿ ಸ್ವತೋ ನ ಕರೋತಿ ನ ಕಾರಯತಿ ಚ ದೇಹೀ, ಕಸ್ತರ್ಹಿ ಕುರ್ವನ್ ಕಾರಯನ್ ಚ ಪ್ರವರ್ತತ ಇತಿ, ಉಚ್ಯತೇ ಸ್ವಭಾವಸ್ತು ಸ್ವೋ ಭಾವಃ ಸ್ವಭಾವೋಽವಿದ್ಯಾಲಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಕೃತಿರ್ಮಾಯಾ ಪ್ರವರ್ತತೇ ದೈವೀ ಹಿ [ಗೀತಾ ೭.೧೪] ಇತ್ಯಾದಿನಾ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾ ..೫.೧೪..

ಓ)O(ಓ
ಪರಮಾರ್ಥತಸ್ತು
ನಾದತ್ತೇ ಕಸ್ಯ ಚಿತ್ಪಾಪಂ ನ ಚೈವ ಸುಕೃತಂ ವಿಭುಃ .
ಅಜ್ಞಾನೇನಾವೃತಂ ಜ್ಞಾನಂ ತೇನ ಮುಹ್ಯನ್ತಿ ಜನ್ತವಃ ..೫.೧೫..

ನಾದತ್ತೇ ನ ಚ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಭಕ್ತಸ್ಯಾಪಿ ಕಸ್ಯಚಿತ್ಪಾಪಮ್ . ನ ಚೈವಾದತ್ತೇ ಸುಕೃತಂ ಭಕ್ತೈಃ ಪ್ರಯುಕ್ತಂ ವಿಭುಃ . ಕಿಮರ್ಥಂ ತರ್ಹಿ ಭಕ್ತೈಃ ಪೂಜಾದಿಲಕ್ಷಣಂ ಯಾಗದಾನಹೋಮಾದಿಕಂ ಚ ಸುಕೃತಂ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ ಇತ್ಯಾಹ ಅಜ್ಞಾನೇನಾವೃತಂ ಜ್ಞಾನಂ ವಿವೇಕವಿಜ್ಞಾನಮ್, ತೇನ ಮುಹ್ಯನ್ತಿ ಕರೋಮಿ ಕಾರಯಾಮಿ ಭೋಕ್ಷ್ಯೇ ಭೋಜಯಾಮೀತ್ಯೇವಂ ಮೋಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತ್ಯವಿವೇಕಿನಃ ಸಂಸಾರಿಣೋ ಜನ್ತವಃ ..೫.೧೫..

ಓ)O(ಓ
ಜ್ಞಾನೇನ ತು ತದಜ್ಞಾನಂ ಯೇಷಾಂ ನಾಶಿತಮಾತ್ಮನಃ .
ತೇಷಾಮಾದಿತ್ಯವಜ್ಜ್ಞಾನಂ ಪ್ರಕಾಶಯತಿ ತತ್ಪರಮ್ ..೫.೧೬..

ಜ್ಞಾನೇನ ತು ಯೇನ ಅಜ್ಞಾನೇನ ಆವೃತಾಃ ಮುಹ್ಯನ್ತಿ ಜನ್ತವಸ್ತತಜ್ಞಾನಂ ಯೇಷಾಂ ಜನ್ತೂನಾಂ ವಿವೇಕಜ್ಞಾನೇನ ಆತ್ಮವಿಷಯೇಣ ನಾಶಿತಮಾತ್ಮನೋ ಭವತಿ, ತೇಷಾಂ ಜನ್ತೂನಾಮಾದಿತ್ಯವತ್ಯಥಾದಿತ್ಯಃ ಸಮಸ್ತಂ ರೂಪಜಾತಮವಭಾಸಯತಿ ತದ್ವತ್ಜ್ಞಾನಂ ಜ್ಞೇಯಂ ವಸ್ತು ಸರ್ವಂ ಪ್ರಕಾಶಯತಿ ತತ್ಪರಂ ಪರಮಾರ್ಥತತ್ತ್ವಮ್ ..೫.೧೬..

ಓ)O(ಓ
ಯತ್ಪರಂ ಜ್ಞಾನಂ ಪ್ರಕಾಶಿತಮ್
ತದ್ಬುದ್ಧಯಸ್ತದಾತ್ಮಾನಸ್ತನ್ನಿಷ್ಠಾಸ್ತತ್ಪರಾಯಣಾಃ .
ಗಚ್ಛನ್ತ್ಯಪುನರಾವೃತ್ತಿಂ ಜ್ಞಾನನಿರ್ಧೂತಕಲ್ಮಷಾಃ ..೫.೧೭..

ತಸ್ಮಿನ್ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಗತಾ ಬುದ್ಧಿರ್ಯೇಷಾಂ ತೇ ತದ್ಬುದ್ಧಯಃ, ತದಾತ್ಮಾನಸ್ತದೇವ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಆತ್ಮಾ ಯೇಷಾಂ ತೇ ತದಾತ್ಮನಾಃ, ತನ್ನಿಷ್ಠಾಃ ನಿಷ್ಠಾ ಅಭಿನಿವೇಶಸ್ತಾತ್ಪರ್ಯಂ ಸರ್ವಾಣಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಸಂನ್ಯಸ್ಯ ತಸ್ಮಿನ್ ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೇವ ಅವಸ್ಥಾನಂ ಯೇಷಾಂ ತೇ ತನ್ನಿಷ್ಠಾಃ, ತತ್ಪರಾಯಣಾ ಚ ತದೇವ ಪರಮಯನಂ ಪರಾ ಗತಿರ್ಯೇಷಾಂ ಭವತಿ ತೇ ತತ್ಪರಾಯಣಾಃ ಕೇವಲಾತ್ಮರತಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಯೇಷಾಂ ಜ್ಞಾನೇನ ನಾಶಿತಮಾತ್ಮನೋಽಜ್ಞಾನಂ ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಏವಂವಿದ್ಯಾಃ ಅಪುನರಾವೃತ್ತಿಮಪುನರ್ದೇಹಸಂಬನ್ಧಂ ಜ್ಞಾನನಿರ್ಧೂತಕಲ್ಮಷಾ ಯಥೋಕ್ತೇನ
ಜ್ಞಾನೇನ ನಿರ್ಧೂತೋ ನಾಶಿತಃ ಕಲ್ಮಷಃ ಪಾಪಾದಿಸಂಸಾರಕಾರಣದೋಷೋ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಜ್ಞಾನನಿರ್ಧೂತಕಲ್ಮಷಾ ಯತಯಃ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೫.೧೭..

ಓ)O(ಓ
ಯೇಷಾಂ ಜ್ಞಾನೇನ ನಾಶಿತಮಾತ್ಮನೋಽಜ್ಞಾನಂ ತೇ ಪಣ್ಡಿತಾಃ ಕಥಂ ತತ್ತ್ವಂ ಪಯನ್ತೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ವಿದ್ಯಾವಿನಯಸಂಪನ್ನೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಗವಿ ಹಸ್ತಿನಿ .
ಶುನಿ ಚೈವ ಶ್ವಪಾಕೇ ಚ ಪಣ್ಡಿತಾಃ ಸಮದರ್ಶಿನಃ ..೫.೧೮..

ವಿದ್ಯಾವಿನಯಸಂಪನ್ನೇ ವಿದ್ಯಾ ಚ ವಿನಯಶ್ಚ ವಿದ್ಯಾವಿನಯೌ, ವಿನಯ ಉಪಾಮಃ, ತಾಭ್ಯಾಂ ವಿದ್ಯಾವಿನಯಾಭ್ಯಾಂ ಸಂಪನ್ನೋ ವಿದ್ಯಾವಿನಯಸಂಪನ್ನೋ ವಿದ್ವಾನ್ ವಿನೀತಶ್ಚ ಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಗವಿ ಹಸ್ತಿನಿ ಶುನಿ ಚೈವ ಶ್ವಪಾಕೇ ಚ ಪಣ್ಡಿತಾಃ ಸಮದರ್ಶಿನಃ . ವಿದ್ಯಾವಿನಯಸಂಪನ್ನೇ ಉತ್ತಮಸಂಸ್ಕಾರವತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಸಾತ್ತ್ವಿಕೇ, ಮಧ್ಯಮಾಯಾಂ ಚ ರಾಜಸ್ಯಾಂ ಗವಿ, ಸಂಸ್ಕಾರಹೀನಾಯಾಮತ್ಯನ್ತಮೇವ ಕೇವಲತಾಮಸೇ ಹಸ್ತ್ಯಾದೌ ಚ, ಸತ್ತ್ವಾದಿಗುಣೈಸ್ತಜ್ಜೈಶ್ಚ ಸಂಸ್ಕಾರೈಸ್ತಥಾ ರಾಜಸೈಸ್ತಥಾ ತಾಮಸೈಶ್ಚ ಸಂಸ್ಕಾರೈರತ್ಯನ್ತಮೇವಾಸ್ಪೃಷ್ಟಾಂ ಸಮಮೇಕಮವಿಕ್ರಿಯಂ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮ ದ್ರಷ್ಟುಂ ಶೀಲಂ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಪಣ್ಡಿತಾಃ
ಸಮದರ್ಶಿನಃ ..೫.೧೮..

ಓ)O(ಓ
ನನ್ವಭೋಜ್ಯಾನ್ನಾಸ್ತೇ ದೋಷವನ್ತಃ, ಸಮಾಸಮಾಭ್ಯಾಂ ವಿಷಮಸಮೇ ಪೂಜಾತಃ [ಙೌತಮಧರ್ಮಸೂತ್ರ ೨.೮.೨೦] ಇತಿ ಸ್ಮೃತೇಃ . ನ ತೇ ದೋಷವನ್ತಃ . ಕಥಮ್ ?
ಇಹೈವ ತೈರ್ಜಿತಃ ಸರ್ಗೋ ಯೇಷಾಂ ಸಾಮ್ಯೇ ಸ್ಥಿತಂ ಮನಃ .
ನಿರ್ದೋಷಂ ಹಿ ಸಮಂ ಬ್ರಹ್ಮ ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ತೇ ಸ್ಥಿತಾಃ ..೫.೧೯..

ಇಹೈವ ಜೀವದ್ಭಿರೇವ ತೈಃ ಸಮದರ್ಶಿಭಿಃ ಪಣ್ಡಿತೈರ್ಜಿತೋ ವಈಕೃತಃ ಸರ್ಗೋ ಜನ್ಮ, ಯೇಷಾಂ ಸಾಮ್ಯೇ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಸಮಭಾವೇ ಸ್ಥಿತಂ ನಿ ಚಲೀಭೂತಂ ಮನೋಽನ್ತಃಕರಣಮ್ . ನಿರ್ದೋಷಂ ಯದ್ಯಪಿ ದೋಷವತ್ಸು ವಪಾಕಾದಿಷು ಮೂಢೈಸ್ತದ್ದೋಷೈರ್ದೋಷವತಿವ ವಿಭಾವ್ಯತೇ, ತಥಾಪಿ ತದ್ದೋಷೈರಸ್ಪೃಷ್ಟಾಮಿತಿ ನಿರ್ದೋಷಂ ದೋಷವರ್ಜಿತಂ ಹಿ ಯಸ್ಮಾತ್ . ನಾಪಿ ಸ್ವಗುಣಭೇದಭಿನ್ನಮ್, ನಿರ್ಗುಣತ್ವಾತ್ಚೈತನ್ಯಸ್ಯ . ವಕ್ಷ್ಯತಿ ಚ ಭಗವಾನಿಚ್ಛಾದೀನಾಂ ಕ್ಷೇತ್ರಧರ್ಮತ್ವಮ್, ಅನಾದಿತ್ವಾನ್ನಿರ್ಗುಣತ್ವಾತಿತಿ ಚ . ನಾಪ್ಯನ್ತ್ಯಾ ವಿಶೇಷಾಃ ಆತ್ಮನೋ ಭೇದಕಾಃ ಸನ್ತಿ, ಪ್ರತಿಶರೀರಂ ತೇಷಾಂ
ಸತ್ತ್ವೇ ಪ್ರಮಾಣಾನುಪಪತ್ತೇಃ . ಅತಃ ಸಮಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಏಕಂ ಚ . ತಸ್ಮಾತ್ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಏವ ತೇ ಸ್ಥಿತಾಃ . ತಸ್ಮಾತ್ನ ದೋಷಗನ್ಧಮಾತ್ರಮಪಿ ತಾನ್ ಸ್ಪೃಅತಿ, ದೇಹಾದಿಸಂಘಾತಾತ್ಮದರ್ಶನಾಭಿಮಾನಾಭಾವಾತ್ತೇಷಾಮ್ . ದೇಹಾದಿಸಂಘಾತಾತ್ಮದರ್ಶನಾಭಿಮಾನವದ್ವಿಷಯಂ ತು ತತ್ಸೂತ್ರಂ ಸಮಾಸಮಾಭ್ಯಾಂ ವಿಷಮಸಮೇ ಪೂಜಾತಃ ಇತಿ, ಪೂಜಾವಿಷಯತ್ವೇನ ವಿಶೇಷಣಾತ್ . ದೃಶ್ಯತೇ ಹಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿತ್ಷಡಾಙ್ಗವಿತ್ಚತುರ್ವೇದವಿತಿತಿ ಪೂಜಾದಾನಾದೌ ಗುಣವಿಶೇಷಸಂಬನ್ಧಃ ಕಾರಣಮ್ . ಬ್ರಹ್ಮ ತು ಸರ್ವಗುಣದೋಷಸಂಬನ್ಧವರ್ಜಿತಮಿತ್ಯತರ್ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ತೇ ಸ್ಥಿತಾಃ ಇತಿ ಯುಕ್ತಮ್ . ಕರ್ಮವಿಷಯಂ ಚ ಸಮಾಸಮಾಭ್ಯಾಮಿತ್ಯಾದಿ . ಇದಂ
ತು ಸರ್ವಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸವಿಷಯಂ ಪ್ರಸ್ತುತಮ್, ಸರ್ವಕರ್ಮಾಣಿ ಮನಸಾ ಇತ್ಯಾರಭ್ಯ ಆಧ್ಯಾಯಪರಿಸಮಾಪ್ತೇಃ ..೫.೧೯..

ಓ)O(ಓ
ಯಸ್ಮಾತ್ನಿರ್ದೋಷಂ ಸಮಂ ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮಾ, ತಸ್ಮಾತ್
ನ ಪ್ರಹೃಷ್ಯೇತ್ಪ್ರಿಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ನೋದ್ವಿಜೇತ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ಚಾಪ್ರಿಯಮ್ .
ಸ್ಥಿರಬುದ್ಧಿರಸಂಮೂಢೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಸ್ಥಿತಃ ..೫.೨೦..

ನ ಪ್ರಹೃಷೇಯೇತ್ಪ್ರಹರ್ಷಂ ನ ಕುರ್ಯಾತ್ಪ್ರಿಯಮಿಷ್ಟಾಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಲಬ್ಧ್ವಾ . ನೋದ್ವಿಜೇತ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ಚಾಪ್ರಿಯಮನಿಷ್ಟಾಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ . ದೇಹಮಾತ್ರಾತ್ಮದರ್ಶಿನಾಂ ಹಿ ಪ್ರಿಯಾಪ್ರಿಯಪ್ರಾಪ್ತೀ ಹರ್ಷವಿಷಾದೌ ಕುರ್ವಾತೇ, ನ ಕೇವಲಾತ್ಮದರ್ಶಿನಃ, ತಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಾಪ್ರಿಯಪ್ರಾಪ್ತ್ಯಸಂಭವಾತ್ . ಕಿಂ ಚ ಸರ್ವಭೂತೇಷ್ವೇಕಃ ಸಮೋ ನಿರ್ದೋಷ ಆತ್ಮೇತಿ ಸ್ಥಿರಾ ನಿರ್ವಿಚಿಕಿತ್ಸಾ ಬುದ್ಧಿರ್ಯಸ್ಯ ಸ ಸ್ಥಿರಬುದ್ಧಿರಸಂಮೂಢಃ ಸಂಮೋಹವರ್ಜಿತಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್ಯಥೋಕ್ತಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಸ್ಥಿತೋಽಕರ್ಮಕೃತ್ಸರ್ವಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸೀತ್ಯರ್ಥಃ ..೫.೨೦..

ಓ)O(ಓ
ಕಿಂ ಚ, ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಸ್ಥಿತಃ
ಬಾಹ್ಯಸ್ಪರ್ಶೇಷ್ವಸಕ್ತಾತ್ಮಾ ವಿನ್ದತ್ಯಾತ್ಮನಿ ಯತ್ಸುಖಮ್ .
ಸ ಬ್ರಹ್ಮಯೋಗಯುಕ್ತಾತ್ಮಾ ಸುಖಮಕ್ಷಯಮಶ್ನುತೇ ..೫.೨೧..

ಬಾಹ್ಯಸ್ಪರ್ಶೇಷು ಬಾಹ್ಯಾ ಚ ತೇ ಸ್ಪರ್ಶಾಶ್ಚ ಬಾಹ್ಯಸ್ಪರ್ಶಾಃ . ಸ್ಪೃಶ್ಯನ್ತೇ ಇತಿ ಸ್ಪರ್ಶಾಃ ಶಬ್ದಾದಯೋ ವಿಷಯಾಸ್ತೇಷು ಬಾಹ್ಯಸ್ಪರ್ಶೇಷು . ಅಸಕ್ತ ಆತ್ಮಾ ಅನ್ತಃಕರಣಂ ಯಸ್ಯ ಸೋಽಯಮಸಕ್ತಾತ್ಮಾ ವಿಷಯೇಷು ಪ್ರೀತಿವರ್ಜಿತಃ ಸನ್ ವಿನ್ದತಿ ಲಭತೇ . ಆತ್ಮನಿ ಯತ್ಸುಖಂ ತದ್ವಿನ್ದತೀತ್ಯೇತತ್ . ಸ ಬ್ರಹ್ಮಯೋಗಯುಕ್ತಾತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಯೋಗಃ ಸಮಾಧಿರ್ಬ್ರಹ್ಮಯೋಗಸ್ತೇನ ಬ್ರಹ್ಮಯೋಗೇನ ಯುಕ್ತಃ ಸಮಾಹಿತಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ವ್ಯಾಪೃತ ಆತ್ಮಾ ಅನ್ತಃಕರಣಂ ಯಸ್ಯ ಸ ಬ್ರಹ್ಮಯೋಗಯುಕ್ತಾತ್ಮಾ . ಸುಖಮಕ್ಷಯಮಶ್ನುತೇ ವ್ಯಾಪ್ನೋತಿ . ತಸ್ಮಾದ್ಬಾಹ್ಯವಿಷಯಪ್ರೀತೇಃ ಕ್ಷಣಿಕಾಯಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ನಿವರ್ತಯೇದಾತ್ಮನ್ಯಕ್ಷಯಸುಖಾರ್ಥೀತ್ಯರ್ಥಃ ..೫.೨೧..

ಓ)O(ಓ
ಇತಶ್ಚ ನಿವರ್ತಯೇತ್
ಯೇ ಹಿ ಸಂಸ್ಪರ್ಶಜಾ ಭೋಗಾ ದುಃಖಯೋನಯ ಏವ ತೇ .
ಆದ್ಯನ್ತವನ್ತಃ ಕೌನ್ತೇಯ ನ ತೇಷು ರಮತೇ ಬುಧಃ ..೫.೨೨..

ಯೇ ಹಿ ಯಸ್ಮಾತ್ಸಂಸ್ಸ್ಪರ್ಶಜಾ ವಿಷಯೇನ್ದ್ರಿಯಸಂಸ್ಪರ್ಶೇಭ್ಯೋ ಜಾತಾ ಭೋಗಾ ಭುಕ್ತಯೋ ದುಃಖಯೋನಯ ಏವ ತೇ, ಅವಿದ್ಯಾಕೃತತ್ವಾತ್ . ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಹ್ಯಾಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಾದೀನಿ ದುಃಖಾನಿ ತನ್ನಿಮಿತ್ತಾನ್ಯೇವ . ಯಥಾ ಇಹಲೋಕೇ ತಥಾ ಪರಲೋಕೇಽಪೀತಿ ಗಮ್ಯತೇ ಏವಶಬ್ದಾತ್ . ನ ಸಂಸಾರೇ ಸುಖಸ್ಯ ಗನ್ಧಮಾತ್ರಮಪ್ಯಸ್ತೀತಿ ಬುದ್ಧ್ವಾ ವಿಷಯಮೃಗತೃಷ್ಣಿಕಾಯಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ನಿವರ್ತಯೇತ್ . ನ ಕೇವಲಂ ದುಃಖಯೋನಯ ಏವ, ಆದ್ಯನ್ತವನ್ತಶ್ಚ, ಆದಿರ್ವಿಷಯೇನ್ದ್ರಿಯಸಂಯೋಗೋ ಭೋಗಾನಾಮನ್ತಶ್ಚ ತದ್ವಿಯೋಗ ಏವ . ಅತಃ ಆದ್ಯನ್ತವನ್ತೋಽನಿತ್ಯಾಃ, ಮಧ್ಯಕ್ಷಣಭಾವಿತ್ವಾತಿತ್ಯರ್ಥಃ . ಕೌನ್ತೇಯ, ನ ತೇಷು ಭೋಗೇಷು ರಮತೇ ಬುಧೋ ವಿವೇಕ್ಯವಗತಪರಮಾರ್ಥತತ್ತ್ವಃ . ಅತ್ಯನ್ತಮೂಢಾನಾಮೇವ ಹಿ ವಿಷಯೇಷು
ರತಿರ್ದೃಶ್ಯತೇ, ಯಥಾ ಪಶುಪ್ರಭೃತೀನಾಮ್ ..೫.೨೨..

ಓ)O(ಓ
ಅಯಂ ಚ ಶ್ರೇಯೋಮಾರ್ಗಪ್ರತಿಪಕ್ಷೀ ಕಷ್ಟತಮೋ ದೋಷಃ ಸರ್ವಾನರ್ಥಪ್ರಾಪ್ತಿಹೇತುರ್ದುರ್ನಿವಾರಶ್ಚೇತಿ ತತ್ಪರಿಹಾರೇ ಯತ್ನಾಧಿಕ್ಯಂ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯಾಹ ಭಗವಾನ್
ಶಕ್ನೋತೀಹೈವ ಯಃ ಸೋಢುಂ ಪ್ರಾಕ್ಶರೀರವಿಮೋಕ್ಷಣಾತ್ .
ಕಾಮಕ್ರೋಧೋದ್ಭವಂ ವೇಗಂ ಸ ಯುಕ್ತಃ ಸ ಸುಖೀ ನರಃ ..೫.೨೩..

ಶಕ್ನೋತ್ಯುತ್ಸಹತ ಇಹೈವ ಜೀವನ್ನೇವ ಯಃ ಸೋಢುಂ ಪ್ರಸಹಿತುಂ ಪ್ರಾಕ್ಪೂರ್ವಂ ಶರೀರವಿಮೋಕ್ಷಣಾತಾ ಮರಣಾತಿತ್ಯರ್ಥಃ . ಮರಣಸೀಮಾಕರಣಂ ಜೀವತೋಽವಯಂಭಾವಿ ಹಿ ಕಾಮಕ್ರೋಧೋದ್ಭವೋ ವೇಗಃ, ಅನನ್ತನಿಮಿತ್ತವಾನ್ ಹಿ ಸಃ ಇತಿ ಯಾವತ್ಮರಣಂ ತಾವತ್ನ ವಿಸ್ರಾಮ್ಭಣೀಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಕಾಮಃ ಇನ್ದ್ರಿಯಗೋಚರಪ್ರಾಪ್ತೇ ಇಷ್ಟೋ ವಿಷಯೇ ಶ್ರೂಯಮಾಣೇ ಸ್ಮರ್ಯಮಾಣೇ ವಾ ಅನುಭೂತೇ ಸುಖಹೇತೌ ಯಾ ಗಙ್ಧಸ್ತೃಷ್ಣಾ ಸ ಕಾಮಃ . ಕ್ರೋಧಶ್ಚಾತ್ಮನಃ ಪ್ರತಿಕೂಲೇಷು ದುಃಖಹೇತುಷು ದೃಯಮಾನೇಷು ಶ್ರೂಯಮಾಣೇಷು ಸ್ಮರ್ಯಮಾಣೇಷು ವಾ ಯೋ ದ್ವೇಷಃ ಸ ಕ್ರೋಧಃ . ತೌ ಕಾಮಕ್ರೋಧಾವುದ್ಭವೋ ಯಸ್ಯ ವೇಗಸ್ಯ ಸ
ಕಾಮಕ್ರೋಧೋದ್ಭವೋ ವೇಗಃ . ರೋಮಾಞ್ಚನಪ್ರಹೃಷ್ಟನೇತ್ರವದನಾದಿಲಿಙ್ಗೋಽನ್ತಃಕರಣಪ್ರಕ್ಷೋಭರೂಪಃ ಕಾಮೋದ್ಭವೋ ವೇಗಃ . ಗಾತ್ರಪ್ರಕಮ್ಪಪ್ರಸ್ವೇದಸಂದಷ್ಟೌಷ್ಠಪುಟರಕ್ತನೇತ್ರಾದಿಲಿಙ್ಗಃ ಕ್ರೋಧೋದ್ಭವೋ ವೇಗಃ . ತಂ ಕಾಮಕ್ರೋಧೋದ್ಭವಂ ವೇಗಂ ಯ ಉತ್ಸಹತೇ ಪ್ರಸಹತೇ ಸೋಢುಂ ಪ್ರಸಹಿತುಮ್, ಸೋ ಯುಕ್ತೋ ಯೋಗೀ ಸುಖೀ ಚೇಹ ಲೋಕೇ ನರಃ .. ..೫.೨೩..

ಓ)O(ಓ
ಕಥಂಭೂತಶ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಸ್ಥಿತೋ ಬ್ರಹ್ಮ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ? ಇತ್ಯಾಹ ಭಗವಾನ್
ಯೋಽನ್ತಃಸುಖೋಽನ್ತರಾರಾಮಸ್ತಥಾನ್ತರ್ಜ್ಯೋತಿರೇವ ಯಃ .
ಸ ಯೋಗೀ ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ವಾಣಂ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೋಽಧಿಗಚ್ಛತಿ ..೫.೨೪..

ಯೋಽನ್ತಃಸುಖೋಽನ್ತರಾತ್ಮನಿ ಸುಖಂ ಯಸ್ಯ ಸೋಽನ್ತಃಸುಖಃ, ತಥಾನ್ತರೇವಾತ್ಮನ್ಯಾರಾಮ ಆರಮಣಮಾಕ್ರೀಡಾ ಯಸ್ಯ ಸೋಽನ್ತರಾರಾಮಃ . ತಥೈವಾನ್ತರೇವ ಆತ್ಮನ್ಯೇವ ಜ್ಯೋತಿಃ ಪ್ರಕಾಶೋ ಯಸ್ಯ ಸೋಽನ್ತರ್ಜ್ಯೋತಿರೇವ, ಯ ಈದೃಶಃ ಸೋ ಯೋಗೀ ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ವಾಣಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ನಿರ್ವೃತಿಂ ಮೋಕ್ಷಮಿಹ ಜೀವನ್ನೇವ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತಃ ಸನ್ನಧಿಗಚ್ಛತಿ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ..೫.೨೪..

ಓ)O(ಓ
ಕಿಂ ಚ
ಲಭನ್ತೇ ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ವಾಣಮೃಷಯಃ ಕ್ಷೀಣಕಲ್ಮಷಾಃ .
ಛಿನ್ನದ್ವೈಧಾ ಯತಾತ್ಮಾನಃ ಸರ್ವಭೂತಹಿತೇ ರತಾಃ ..೫.೨೫..

ಲಭನ್ತೇ ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ವಾಣಂ ಮೋಕ್ಷಮೃಷಯಃ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶಿನಃ ಸಂನ್ಯಾಸಿನಃ ಕ್ಷೀಣಕಲ್ಮಷಾಃ ಕ್ಷೀಣಪಾಪಾ ನಿರ್ದೋಷಾಶ್ಛಿನ್ನದ್ವೈಧಾಃ ಛಿನ್ನಸಂಶಯಾ ಯತಾತ್ಮಾನಃ ಸಂಯತೇನ್ದ್ರಿಯಾಃ ಸರ್ವಭೂತಹಿತೇ ರತಾಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಹಿತೇ ಆನುಕೂಲ್ಯೇ ರತಾ ಅಹಿಂಸಕಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೫.೨೫..

ಓ)O(ಓ
ಕಿಂ ಚ
ಕಾಮಕ್ರೋಧವಿಯುಕ್ತಾನಾಂ ಯತೀನಾಂ ಯತಚೇತಸಾಮ್ .
ಅಭಿತೋ ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ವಾಣಂ ವರ್ತತೇ ವಿದಿತಾತ್ಮನಾಮ್ ..೫.೨೬..

ಕಾಮಕ್ರೋಧವಿಯುಕ್ತಾನಾಂ ಕಾಮಶ್ಚ ಕ್ರೋಧಶ್ಚ ಕಾಮಕ್ರೋಧೌ ತಾಭ್ಯಾಂ ವಿಯುಕ್ತಾನಾಂ ಯತೀನಾಂ ಸಂನ್ಯಾಸಿನಾಂ ಯತಚೇತಸಾಂ ಸಂಯತಾನ್ತಃಕರಣಾನಾಮಭಿತ ಉಭಯತೋ ಜೀವತಾಂ ಮೃತಾನಾಂ ಚ ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ವಾಣಂ ಮೋಕ್ಷೋ ವರ್ತತೇ ವಿದಿತಾತ್ಮನಾಂ ವಿದಿತೋ ಜ್ಞಾತ ಆತ್ಮಾ ಯೇಷಾಂ ತೇ ವಿದಿತಾತ್ಮನಾಂ ತೇಷಾಂ ವಿದಿತಾತ್ಮನಾಂ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶಿನಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ ..೫.೨೬..

ಓ)O(ಓ
ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನನಿಷ್ಠಾನಾಂ ಸಂನ್ಯಾಸಿನಾಂ ಸದ್ಯೋಮುಕ್ತಿರುಕ್ತಾ . ಕರ್ಮಯೋಗಶ್ಚ ಈಶ್ವರಾರ್ಪಿತಸರ್ವಭಾವೇನೇಶ್ವರೇ ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಧಾಯ ಕ್ರಿಯಮಾಣಃ ಸತ್ತ್ವಶುದ್ಧಿಜ್ಞಾನಪ್ರಾಪ್ತಿಸರ್ವಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸಕ್ರಮೇಣ ಮೋಕ್ಷಾಯ ಇತಿ ಭಗವಾನ್ ಪದೇ ಪದೇಽಬ್ರವೀತ್, ವಕ್ಷ್ಯತಿ ಚ . ಅಥೇದಾನೀಂ ಧ್ಯಾನಯೋಗಂ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಸ್ಯ ಅನ್ತರಙ್ಗಂ ವಿಸ್ತರೇಣ ವಕ್ಷ್ಯಾಮೀತಿ ತಸ್ಯ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೀಯಾನ್ ಶ್ಲೋಕಾನುಪದಿಶತಿ ಸ್ಮ
ಸ್ಪರ್ಶಾನ್ ಕೃತ್ವಾ ಬಹಿರ್ಬಾಹ್ಯಾಂಶ್ಚಕ್ಷುಶ್ಚೈವಾನ್ತರೇ ಭ್ರುವೋಃ .
ಪ್ರಾಣಾಪಾನೌ ಸಮೌ ಕೃತ್ವಾ ನಾಸಾಭ್ಯನ್ತರಚಾರಿಣೌ ..೫.೨೭..

ಯತೇನ್ದ್ರಿಯಮನೋಬುದ್ಧಿರ್ಮುನಿರ್ಮೋಕ್ಷಪರಾಯಣಃ .
ವಿಗತೇಚ್ಛಾಭಯಕ್ರೋಧೋ ಯಃ ಸದಾ ಮುಕ್ತ ಏವ ಸಃ ..೫.೨೮..

ಸ್ಪರ್ಶಾನ್ ಶಬ್ದಾದೀನ್ ಕೃತ್ವಾ ಬಹಿರ್ಬಾಹ್ಯಾನ್ ಶ್ರೋತ್ರಾದಿದ್ವಾರೇಣಾನ್ತರ್ಬುದ್ಧೌ ಪ್ರವೇಶಿತಾಃ ಶಬ್ದಾದಯೋ ವಿಷಯಾಸ್ತಾನಚಿನ್ತಯತೋ ಶಬ್ದಾದಯೋ ಬಾಹ್ಯಾ ಬಹಿರೇವ ಕೃತಾ ಭವನ್ತಿ . ತಾನೇವಂ ಬಹಿಃ ಕೃತ್ವಾ ಚಕ್ಷುಶ್ಚೈವಾನ್ತರೇ ಭ್ರುವೋಃ ಕೃತ್ವೇತ್ಯನುಷಜ್ಯತೇ . ತಥಾ ಪ್ರಾಣಾಪಾನೌ ನಾಸಾಭ್ಯನ್ತರಚಾರಿಣೌ ಸಮೌ ಕೃತ್ವಾ . ಯತೇನ್ದ್ರಿಯಮನೋಬುದ್ಧಿರ್ಯತಾನಿ ಸಂಯತಾನೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಮನೋ ಬುದ್ಧಿಶ್ಚ ಯಸ್ಯ ಸ ಯತೇನ್ದ್ರಿಯಮನೋಬುದ್ಧಿಃ . ಮನನಾತ್ಮುನಿಃ ಸಂನ್ಯಾಸೀ . ಮೋಕ್ಷಪರಾಯಣ ಏವಂ ದೇಹಸಂಸ್ಥಾನಾನ್ಮೋಕ್ಷಪರಾಯಣೋ ಮೋಕ್ಷ ಏವ ಪರಮಯನಂ ಪರಾ ಗತಿರ್ಯಸ್ಯ ಸೋಽಯಂ ಮೋಕ್ಷಪರಾಯಣೋ ಮುನಿರ್ಭವೇತ್ . ವಿಗತೇಚ್ಛಾಭಯಕ್ರೋಧ ಇಚ್ಛಾ ಚ ಭಯಂ ಚ ಕ್ರೋಧಶ್ಚೇಚ್ಛಾಭಯಕ್ರೋಧಾಸ್
ತೇ ವಿಗತಾಃ ಯಸ್ಮಾತ್ಸ ವಿಗತೇಚ್ಛಾಭಯಕ್ರೋಧಃ . ಯ ಏವಂ ವರ್ತತೇ ಸದಾ ಸಂನ್ಯಾಸೀ, ಮುಕ್ತ ಏವ ಸಃ . ನ ತಸ್ಯ ಮೋಕ್ಷೋಽನ್ಯಃ ಕರ್ತವ್ಯೋಽಸ್ತಿ ..

ಓ)O(ಓ
ಭೋಕ್ತಾರಂ ಯಜ್ಞತಪಸಾಂ ಸರ್ವಲೋಕಮಹೇಶ್ವರಮ್ .
ಸುಹೃದಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಮಾಂ ಶಾನ್ತಿಮೃಚ್ಛತಿ ..೫.೨೯..

ಏವಂ ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತೇನ ಕಿಂ ವಿಜ್ಞೇಯಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ . ಭೋಕ್ತಾರಂ ಯಜ್ಞತಪಸಾಂ ಯಜ್ಞಾನಾಂ ತಪಸಾಂ ಚ ಕರ್ತೃರೂಪೇಣ ದೇವತಾರೂಪೇಣ ಚ, ಸರ್ವಲೋಕಮಹೇಶ್ವರಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಲೋಕಾನಾಂ ಮಹಾನ್ತಮೀಶ್ವರಂ ಸುಹೃದಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಪ್ರತ್ಯುಪಕಾರನಿರಪೇಕ್ಷತಯಾ ಉಪಕಾರಿಣಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಹೃದಯೇಶಯಂ ಸರ್ವಕರ್ಮಫಲಾಧ್ಯಕ್ಷಂ ಸರ್ವಪ್ರತ್ಯಯಸಾಕ್ಷಿಣಂ ಮಾಂ ನಾರಾಯಣಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಶಾನ್ತಿಂ ಸರ್ವಸಂಸಾರೋಪರತಿಮೃಚ್ಛತಿ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ..೫.೨೯..

ಇತಿ ಶ್ರೀಮತ್ಪರಮಹಂಸಪರಿವ್ರಾಜಕಾಚಾರ್ಯಸ್ಯ ಶ್ರೀಗೋವಿನ್ದಭಗವತ್ಪೂಜ್ಯಪಾದಶಿಷ್ಯಸ್ಯ ಶ್ರೀಮಚ್ಛಂಕರಭಗವತಃ ಕೃತೌ ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾಭಾಷ್ಯೇ ಪಞ್ಚಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ..

..೫..

__________________________________________________________
ಭಗವದ್ಗೀತಾ ೬
ಅಥ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ
(ಶಙ್ಕರಾಚಾರ್ಯಭಾಷ್ಯಃ)
ಅತೀತಾನನ್ತರಾಧ್ಯಾಯಾನ್ತೇ ಧ್ಯಾನಯೋಗಸ್ಯ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಂ ಪ್ರತ್ಯನ್ತರಙ್ಗಸ್ಯ ಸೂತ್ರಭೂತಾಃ ಶ್ಲೋಕಾಃ ಸ್ಪರ್ಶಾನ್ ಕೃತ್ವಾ ಬಹಿಃ [ಗೀತಾ ೫.೨೭] ಇತ್ಯಾದಯ ಉಪದಿಷ್ಟಃ . ತೇಷಾಂ ವೃತ್ತಿಸ್ಥಾನೀಯೋಽಯಂ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯ ಆರಭ್ಯತೇ . ತತ್ರ ಧ್ಯಾನಯೋಗಸ್ಯ ಬಹಿರಙ್ಗಂ ಕರ್ಮೇತಿ ಯಾವದ್ಧ್ಯಾನಯೋಗಾರೋಹಣಸಮರ್ಥಸ್ತಾವದ್ಗೃಹಸ್ಥೇನಾಧಿಕೃತೇನ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಕರ್ಮ ಇತ್ಯತಸ್ತತ್ಸ್ತೌತಿ .
ನನು ಕಿಮರ್ಥಂ ಧ್ಯಾನಯೋಗಾರೋಹಣಸೀಮಾಕರಣಮ್, ಯಾವತಾನುಷ್ಠೇಯಮೇವ ವಿಹಿತಂ ಕರ್ಮ ಯಾವಜ್ಜೀವಮ್ . ನ, ಆರುರುಕ್ಷೋರ್ಮುನೇರ್ಯೋಗಂ ಕರ್ಮ ಕಾರಣಮುಚ್ಯತೇ [ಗೀತಾ ೩.೩] ಇತಿ ವಿಶೇಷಣಾತ್ . ಆರೂಢಸ್ಯ ಚ ಶಮೇನೈವ ಸಂಬನ್ಧಕರಣಾತ್ . ಆರುರುಕ್ಷೋರಾರೂಢಸ್ಯ ಚ ಶಮಃ ಕರ್ಮಶ್ಚೋಭಯಂ ಕರ್ತವ್ಯತ್ವೇನಾಭಿಪ್ರೇತಂ ಚೇತ್ಸ್ಯಾತ್ತದಾರುರುಕ್ಷೋರಾರೂಢಸ್ಯ ಚೇತಿ ಶಮಕರ್ಮವಿಷಯಭೇದೇನ ವಿಶೇಷಣಂ ವಿಭಾಗಕರಣಂ ಚಾನರ್ಥಕಂ ಸ್ಯಾತ್ .
ತತ್ರಾಶ್ರಮಿಣಾಂ ಕಶ್ಚಿದ್ಯೋಗಮಾರುರುಕ್ಷುರ್ಭವತಿ . ಆರೂಢಶ್ಚ ಕಶ್ಚಿತ್ . ಅನ್ಯೇ ನಾರುರುಕ್ಷವಃ . ನ ಚಾರೂಢಾಃ . ತಾನಪೇಕ್ಷ್ಯಾರುರುಕ್ಷೋರಾರೂಢಸ್ಯ ಚೇತಿ ವಿಶೇಷಣಂ ವಿಭಾಗಕರಣಂ ಚೋಪಪದ್ಯತ ಏವೇತಿ ಚೇತ್, ನ . ತಸ್ಯೈವೇತಿ ವಚನಾತ್ . ಪುನರ್ಯೋಗಗ್ರಹಣಾಚ್ಚ ಯೋಗಾರೂಢಸ್ಯೇತಿ . ಯ ಆಸೀತ್ಪೂರ್ವಂ ಯೋಗಮಾರುರುಕ್ಷುಸ್ತಸ್ಯೈವಾರೂಢಸ್ಯ ಶಮ ಏವ ಕರ್ತವ್ಯಃ . ಕಾರಣಂ ಯೋಗಫಲಂ ಪ್ರತ್ಯುಚ್ಯತೇತಿ . ಅತೋ ನ ಯಾವಜ್ಜೀವಂ ಕರ್ತವ್ಯತ್ವಪ್ರಾಪ್ತಿಃ ಕಸ್ಯಚಿದಪಿ ಕರ್ಮಣಃ . ಯೋಗವಿಭ್ರಷ್ಟವಚನಾಚ್ಚ .
ಗೃಹಸ್ಥಸ್ಯ ಚೇತ್ಕರ್ಮಿಣೋ ಯೋಗೋ ವಿಹಿತಃ ಷಷ್ಠೇಽಧ್ಯಾಯೇ, ಸ ಯೋಗವಿಭ್ರಷ್ಟೋಽಪಿ ಕರ್ಮಗತಿಂ ಕರ್ಮಫಲಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತೀತಿ ತಸ್ಯ ನಾಶಾಶಙ್ಕಾನುಪಪನ್ನಾ ಸ್ಯಾತ್ . ಅವಶ್ಯಂ ಹಿ ಕೃತಂ ಕರ್ಮ ಕಾಮ್ಯಂ ನಿತ್ಯಂ ವಾ ಮೋಕ್ಷಸ್ಯ ನಿತ್ಯತ್ವಾದನಾರಭ್ಯತ್ವೇ ಸ್ವಂ ಫಲಮಾರಭತ ಏವ . ನಿತ್ಯಸ್ಯ ಚ ಕರ್ಮಣೋ ವೇದಪ್ರಮಾಣಾವಬುದ್ಧತ್ವಾತ್ಫಲೇನ ಭವಿತವ್ಯಮಿತ್ಯವೋಚಾಮ . ಅನ್ಯಥಾ ವೇದಸ್ಯಾನರ್ಥಾರ್ಥತ್ವಪ್ರಸಙ್ಗಾದಿತಿ .
ನ ಚ ಕರ್ಮಣಿ ಸತ್ಯುಭಯವಿಭ್ರಷ್ಟವಚನಮರ್ಥವತ್ . ಕರ್ಮಣೋ ವಿಭ್ರಂಶಕಾರಣಾನುಪಪತ್ತೇಃ . ಕರ್ಮ ಕೃತಮೀಶ್ವರೇ ಸಂನ್ಯಸ್ಯೇತ್ಯತಃ ಕರ್ತರಿ ಕರ್ಮ ಫಲಂ ನಾರಭತೇತಿ ಚೇನ್, ನ . ಈಶ್ವರೇ ಸಂನ್ಯಾಸಸ್ಯಾಧಿಕತರಫಲಹೇತುತ್ವೋಪಪತ್ತೇಃ . ಮೋಕ್ಷಾಯೈವೇತಿ ಚೇತ್, ಸ್ವಕರ್ಮಣಾಂ ಕೃತಾನಾಮೀಶ್ವರೇ ನ್ಯಾಸೋ ಮೋಕ್ಷಾಯೈವ, ನ ಫಲಾನ್ತರಾಯ ಯೋಗಸಹಿತಃ .
ಯೋಗಾಚ್ಚ ವಿಭ್ರಷ್ಟ ಇತ್ಯತಸ್ತಂ ಪ್ರತಿ ನಾಶಶಙ್ಕಾ ಯುಕ್ತೈವೇತಿ ಚೇತ್, ನ . ಏಕಾಕೀ ಯತಚಿತ್ತಾತ್ಮಾ ನಿರಾಶೀರಪರಿಗ್ರಹಃ [ಗೀತಾ ೬.೧೦] ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿವ್ರತೇ ಸ್ಥಿತಃ [ಗೀತಾ ೬.೧೪] ಇತಿ ಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸವಿಧಾನಾತ್ . ನ ಚಾತ್ರ ಗೃಹಸ್ಥಸ್ಯ ನಿರಾಶೀರಪರಿಗ್ರಹಃ ಇತ್ಯಾದಿವಚನಮನುಕೂಲಮ್ . ಉಭಯವಿಭ್ರಷ್ಟಪ್ರಶ್ನಾನುಪಪತ್ತೇಶ್ಚ .
ಅನಾಶ್ರಿತ ಇತ್ಯನೇನ ಕರ್ಮಿಣ ಏವ ಸಂನ್ಯಾಸಿತ್ವಂ ಯೋಗಿತ್ವಂ ಚೋಕ್ತಮ್, ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಂ ಚ ನಿರಗ್ನೇಃ ಅಕ್ರಿಯಸ್ಯ ಚ ಸಂನ್ಯಾಸಿತ್ವಂ ಯೋಗಿತ್ವಂ ಚೇತಿ ಚೇತ್, ನ . ಧ್ಯಾನಯೋಗಂ ಪ್ರತಿ ಬಹಿರಙ್ಗಸ್ಯ ಸತಃ ಕರ್ಮಣಃ ಫಲಾಕಾಙ್ಕ್ಷಾಸಂನ್ಯಾಸಸ್ತುತಿಪರತ್ವಾತ್ .
ನ ಕೇವಲಂ ನಿರಗ್ನಿರಕ್ರಿಯ ಏವ ಸಂನ್ಯಾಸೀ ಯೋಗೀ ಚ . ಕಿಂ ತರ್ಹಿ ? ಕರ್ಮ್ಯಪಿ, ಕರ್ಮಫಲಾಸಙ್ಗಂ ಸಂನ್ಯಸ್ಯ ಕರ್ಮಯೋಗಮನುತಿಷ್ಠನ್ ಸತ್ತ್ವಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ, ಸ ಸಂನ್ಯಾಸೀ ಚ ಯೋಗೀ ಚ ಭವತೀತಿ ಸ್ತೂಯತೇ . ನ ಚೈಕೇನ ವಾಕ್ಯೇನ ಕರ್ಮಫಲಾಸಙ್ಗಸಂನ್ಯಾಸಸ್ತುತಿಶ್ಚತುರ್ಥಾಶ್ರಮಪ್ರತಿಷೇಧಶ್ಚೋಪಪದ್ಯತೇ . ನ ಚ ಪ್ರಸಿದ್ಧಂ ನಿರಗ್ನೇರಕ್ರಿಯಸ್ಯ ಪರಮಾರ್ಥಸಂನ್ಯಾಸಿನಃ ಶ್ರುತಿಸ್ಮೃತಿಪುರಾಣೇತಿಹಾಸಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರೇಷು ವಿಹಿತಂ ಸಂನ್ಯಾಸಿತ್ವಂ ಯೋಗಿತ್ವಂ ಚ ಪ್ರತಿಷೇಧತಿ ಭಗವಾನ್ . ಸ್ವವಚನವಿರೋಧಾಚ್ಚ ಸರ್ವಕರ್ಮಾಣಿ ಮನಸಾ ಸಂನ್ಯಸ್ಯ... ನೈವ ಕುರ್ವನ್ನ ಕಾರಯನಾಸ್ತೇ [ಗೀತಾ ೫.೧೩] ಮೌನೀ ಸಂತುಷ್ಟೋ ಯೇನ ಕೇನಚಿತ್... ಅನಿಕೇತಃ ಸ್ಥಿರಮತಿಃ
[ಗೀತಾ ೧೨.೧೯] ವಿಹಾಯ ಕಾಮಾನ್ ಯಃ ಸರ್ವಾನ್ ಪುಮಾಂಶ್ಚರತಿ ನಿಃಸ್ಪೃಹಃ [ಗೀತಾ ೨.೭೧] ಸರ್ವಾರಮ್ಭಪರಿತ್ಯಾಗೀ [ಗೀತಾ ೧೨.೧೬] ಇತಿ ಚ ತತ್ರ ತತ್ರ ಭಗವತಾ ಸ್ವವಚನಾನಿ ದರ್ಶಿತಾನಿ . ತೈರ್ವಿರುಧ್ಯೇತಶ್ಚತುರ್ಥಾಶ್ರಮಪ್ರತಿಷೇಧಃ . ತಸ್ಮಾನ್ಮುನೇರ್ಯೋಗಮಾರುರುಕ್ಷೋಃ ಪ್ರತಿಪನ್ನಗಾರ್ಹಸ್ಥ್ಯಸ್ಯಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿಕರ್ಮ ಫಲನಿರಪೇಕ್ಷಮನುಷ್ಠೀಯಮಾನಂ ಧ್ಯಾನಯೋಗಾರೋಹಣಸಾಧನತ್ವಂ ಸತ್ತ್ವಶುದ್ಧಿದ್ವಾರೇಣ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತ ಇತಿ ಸ ಸಂನ್ಯಾಸೀ ಚ ಯೋಗೀ ಚೇತಿ ಸ್ತೂಯತೇ
ಅನಾಶ್ರಿತಃ ಕರ್ಮಫಲಂ ಕಾರ್ಯಂ ಕರ್ಮ ಕರೋತಿ ಯಃ .
ಸ ಸಂನ್ಯಾಸೀ ಚ ಯೋಗೀ ಚ ನ ನಿರಗ್ನಿರ್ನ ಚಾಕ್ರಿಯಃ ..೬.೧..

ಅನಾಶ್ರಿತೋ ನಾಶ್ರಿತೋಽನಾಶ್ರಿತಃ . ಕಿಮ್ ? ಕರ್ಮಫಲಂ ಕರ್ಮಣಾಂ ಫಲಂ ಕರ್ಮಫಲಂ ಯತ್ತದನಾಶ್ರಿತಃ, ಕರ್ಮಫಲತೃಷ್ಣಾರಹಿತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಯೋ ಹಿ ಕರ್ಮಫಲೇ ತೃಷ್ಣಾವಾನ್ ಸ ಕರ್ಮಫಲಮಾಶ್ರಿತೋ ಭವತಿ . ಅಯಂ ತು ತದ್ವಿಪರೀತಃ, ಅತೋಽನಾಶ್ರಿತಃ ಕರ್ಮಫಲಮ್ . ಏವಂಭೂತಃ ಸನ್ ಕಾರ್ಯಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ ನಿತ್ಯಂ ಕಾಮ್ಯವಿಪರೀತಮಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿಕಂ ಕರ್ಮ ಕರೋತಿ ನಿರ್ವರ್ತಯತಿ . ಯಃ ಕಶ್ಚಿದೀದೃಶಃ ಕರ್ಮೀ ಸ ಕರ್ಮ್ಯನ್ತರೇಭ್ಯೋ ವಿಶಿಷ್ಯತೇ . ಇತ್ಯೇವಮರ್ಥಮಾಹ ಸ ಸಂನ್ಯಾಸೀ ಚ ಯೋಗೀ ಚೇತಿ . ಸಂನ್ಯಾಸಃ ಪರಿತ್ಯಾಗಃ ಸ ಯಸ್ಯಾಸ್ತಿ ಸ ಸಂನ್ಯಾಸೀ ಚ ಯೋಗೀ ಚ . ಯೋಗಶ್ಚಿತ್ತಸಮಾಧಾನಂ
ಸ ಯಸ್ಯಾಸ್ತಿ ಸ ಯೋಗೀ ಚೇತಿ ಏವಂಗುಣಸಂಪನ್ನೋಽಯಂ ಮನ್ತವ್ಯಃ . ನ ಕೇವಲಂ ನಿರಗ್ನಿರಕ್ರಿಯ ಏವ ಸಂನ್ಯಾಸೀ ಯೋಗೀ ಚೇತಿ ಮನ್ತವ್ಯಃ . ನಿರ್ಗತಾಃ ಅಗ್ನಯಃ ಕರ್ಮಾಙ್ಗಭೂತಾ ಯಸ್ಮಾತ್ಸ ನಿರಗ್ನಿಃ . ಅಕ್ರಿಯಶ್ಚಾನಗ್ನಿಸಾಧನಾಪ್ಯವಿದ್ಯಮಾನಾಃ ಕ್ರಿಯಾಸ್ತಪೋದಾನಾದಿಕಾ ಯಸ್ಯಾಸಾವಕ್ರಿಯಃ ..೬.೧..

==============================
ನನು ಚ ನಿರಗ್ನೇಃ ಅಕ್ರಿಯಸ್ಯೈವ ಶ್ರುತಿಸ್ಮೃತಿಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರೇಷು ಸಂನ್ಯಾಸಿತ್ವಂ ಯೋಗಿತ್ವಂ ಚ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್ . ಕಥಮಿಹ ಸಾಗ್ನೇಃ ಸಕ್ರಿಯಸ್ಯ ಚ ಸಂನ್ಯಾಸಿತ್ವಂ ಯೋಗಿತ್ವಂ ಚಾಪ್ರಸಿದ್ಧಮುಚ್ಯತ ಇತಿ . ನೈಷ ದೋಷಃ, ಕಯಾಚಿದ್ಗುಣವೃತ್ತ್ಯಾ ಉಭಯಸ್ಯ ಸಂಪಿಪಾದಯಿಷಿತತ್ವಾತ್ . ತತ್ಕಥಮ್ ? ಕರ್ಮಫಲಸಂಕಲ್ಪಸಂನ್ಯಾಸಾತ್ಸಂನ್ಯಾಸಿತ್ವಮ್, ಯೋಗಾಙ್ಗತ್ವೇನ ಚ ಕರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನಾತ್ಕರ್ಮಫಲಸಂಕಲ್ಪಸ್ಯ ಚ ಚಿತ್ತವಿಕ್ಷೇಪಹೇತೋಃ ಪರಿತ್ಯಾಗಾದ್ಯೋಗಿತ್ವಂ ಚೇತಿ ಗೌಣಮುಭಯಮ್ . ನ ಪುನರ್ಮುಖ್ಯಂ ಸಂನ್ಯಾಸಿತ್ವಂ ಯೋಗಿತ್ವಂ ಚಾಭಿಪ್ರೇತಮಿತ್ಯೇತಮರ್ಥಂ ದರ್ಶಯಿತುಮಾಹ
ಯಂ ಸಂನ್ಯಾಸಮಿತಿ ಪ್ರಾಹುರ್ಯೋಗಂ ತಂ ವಿದ್ಧಿ ಪಾಣ್ಡವ .
ನ ಹ್ಯಸಂನ್ಯಸ್ತಸಂಕಲ್ಪೋ ಯೋಗೀ ಭವತಿ ಕಶ್ಚನ ..೬.೨..

ಯಂ ಸರ್ವಕರ್ಮತತ್ಫಲಪರಿತ್ಯಾಗಲಕ್ಷಣಂ ಪರಮಾರ್ಥಸಂನ್ಯಾಸಂ ಸಂನ್ಯಾಸಮಿತಿ ಪ್ರಾಹುಃ ಶ್ರುತಿಸ್ಮೃತಿವಿದಃ, ಯೋಗಂ ಕರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನಲಕ್ಷಣಂ ತಂ ಪರಮಾರ್ಥಸಂನ್ಯಾಸಂ ವಿದ್ಧಿ ಜಾನೀಹಿ ಹೇ ಪಾಣ್ಡಾವ . ಕರ್ಮಯೋಗಸ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಲಕ್ಷಣಸ್ಯ ತದ್ವಿಪರೀತೇನ ನಿವೃತ್ತಿಲಕ್ಷಣೇನ ಪರಮಾರ್ಥಸಂನ್ಯಾಸೇನ ಕೀದೃಶಂ ಸಾಮಾನ್ಯಮಙ್ಗೀಕೃತ್ಯ ತದ್ಭಾವ ಉಚ್ಯತೇ ಇತ್ಯಪೇಕ್ಷಾಯಾಮಿದಮುಚ್ಯತೇ ಅಸ್ತಿ ಹಿ ಪರಮಾರ್ಥಸಂನ್ಯಾಸೇನ ಸಾದೃಶ್ಯಂ ಕರ್ತೃದ್ವಾರಕಂ ಕರ್ಮಯೋಗಸ್ಯ . ಯೋ ಹಿ ಪರಮಾರ್ಥಸಂನ್ಯಾಸೀ ಸ ತ್ಯಕ್ತಸರ್ವಕರ್ಮಸಾಧನತಯಾ ಸರ್ವಕರ್ಮತತ್ಫಲವಿಷಯಂ ಸಂಕಲ್ಪಂ
ಪ್ರವೃತ್ತಿಹೇತುಕಾಮಕಾರಣಂ ಸಂನ್ಯಸ್ಯತಿ . ಅಯಮಪಿ ಕರ್ಮಯೋಗೀ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವಾಣ ಏವ ಫಲವಿಷಯಂ ಸಂಕಲ್ಪಂ ಸಂನ್ಯಸ್ಯತೀತಿ . ಏತಮರ್ಥಂ ದರ್ಶಯಿಷ್ಯನ್ನಾಹ ನ ಹಿ ಯಸ್ಮಾದಸಂನ್ಯಸ್ತಸಂಕಲ್ಪೋಽಸಂನ್ಯಸ್ತೋಽಪರಿತ್ಯಕ್ತಃ ಸಙ್ಕಲ್ಪೋಽಭಿಸನ್ಧಿರ್ಯೇನ ಸೋಽಸಂನ್ಯಸ್ತಸಙ್ಕಲ್ಪಃ ಕಶ್ಚನ ಕಶ್ಚಿದಪಿ ಕರ್ಮೀ ಯೋಗೀ ಸಮಾಧಾನವಾನ್ ಭವತಿ . ನ ಸಂಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ . ಫಲಸಂಕಲ್ಪಸ್ಯ ಚಿತ್ತವಿಕ್ಷೇಪಹೇತುತ್ವಾತ್ . ತಸ್ಮಾದ್ಯಃ ಕಶ್ಚನ ಕರ್ಮೀ ಸಂನ್ಯಸ್ತಫಲಸಂಕಲ್ಪೋ ಭವೇತ್ಸ ಯೋಗೀ ಸಮಾಧಾನವಾನವಿಕ್ಷಿಪ್ತಚಿತ್ತೋ ಭವೇತ್ . ಚಿತ್ತವಿಕ್ಷೇಪಹೇತೋಃ ಫಲಸಂಕಲ್ಪಸ್ಯ ಸಂನ್ಯಸ್ತತ್ವಾದ್
ಇತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ . ಯೋಗಾಙ್ಗತ್ವೇನ ಕರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನಾತ್ಕರ್ಮಫಲಸಙ್ಕಲ್ಪಸ್ಯ ವಾ ಚಿತ್ತವಿಕ್ಷೇಪಹೇತೋಃ ಪರಿತ್ಯಾಗಾತ್ಯೋಗಿತ್ವಂ ಚೇತಿ ಸಂನ್ಯಾಸಿತ್ವಂ ಚೇತ್ಯಭಿಪ್ರೇತಮುಚ್ಯತೇ .[*ಣ್Oಟ್E ಠಿಸ್ಲಸ್ತ್ಸೇನ್ತೇನ್ಚೇ ನೋತ್fಓಉನ್ದಿನಲ್ಲೇದಿತಿಓನ್ಸ್.] ..೬.೨..

==============================
ಏವಂ ಪರಮಾರ್ಥಸಂನ್ಯಾಸಕರ್ಮಯೋಗಯೋಃ ಕರ್ತೃದ್ವಾರಕಂ ಸಂನ್ಯಾಸಸಾಮಾನ್ಯಮಪೇಕ್ಷ್ಯ ಯಂ ಸಂನ್ಯಾಸಮಿತಿ ಪ್ರಾಹುರ್ಯೋಗಂ ತಂ ವಿದ್ಧಿ ಪಾಣ್ಡಾವ [ಗೀತಾ ೬.೨] ಇತಿ ಕರ್ಮಯೋಗಸ್ಯ ಸ್ತುತ್ಯರ್ಥಂ ಸಂನ್ಯಾಸತ್ವಮುಕ್ತಮ್ . ಧ್ಯಾನಯೋಗಸ್ಯ ಫಲನಿರಪೇಕ್ಷಃ ಕರ್ಮಯೋಗೋ ಬಹಿರಙ್ಗಂ ಸಾಧನಮಿತಿ ತಂ ಸಂನ್ಯಾಸತ್ವೇನ ಸ್ತುತ್ವಾಧುನಾ ಕರ್ಮಯೋಗಸ್ಯ ಧ್ಯಾನಯೋಗಸಾಧನತ್ವಂ ದರ್ಶಯತಿ
ಆರುರುಕ್ಷೋರ್ಮುನೇರ್ಯೋಗಂ ಕರ್ಮ ಕಾರಣಮುಚ್ಯತೇ .
ಯೋಗಾರೂಢಸ್ಯ ತಸ್ಯೈವ ಶಮಃ ಕಾರಣಮುಚ್ಯತೇ ..೬.೩..

ಆರುರುಕ್ಷೋರಾರೋಢುಮಿಚ್ಛತಃ, ಅನಾರೂಢಸ್ಯ, ಧ್ಯಾನಯೋಗೇಽವಸ್ಥಾತುಮಶಕ್ತಸ್ಯೈವೇತ್ಯರ್ಥಃ . ಕಸ್ಯ ತಸ್ಯಾರುರುಕ್ಷೋಃ ? ಮುನೇಃ, ಕರ್ಮಫಲಸಂನ್ಯಾಸಿನ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಕಿಮಾರುರುಕ್ಷೋಃ ? ಯೋಗಮ್ . ಕರ್ಮ ಕಾರಣಂ ಸಾಧನಮುಚ್ಯತೇ . ಯೋಗಾರೂಢಸ್ಯ ಪುನಸ್ತಸ್ಯೈವ ಶಮರುಪಶಮಃ ಸರ್ವಕರ್ಮಭ್ಯೋ ನಿವೃತ್ತಿಃ ಕಾರಣಂ ಯೋಗಾರೂಢಸ್ಯ ಸಾಧನಮುಚ್ಯತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಯಾವದ್ಯಾವತ್ಕರ್ಮಭ್ಯ ಉಪರಮತೇ, ತಾವತ್ತಾವತ್ನಿರಾಯಾಸಸ್ಯ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಸ್ಯ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧೀಯತೇ . ತಥಾ ಸತಿ ಸ ಝಟಿತಿ ಯೋಗಾರೂಢೋ ಭವತಿ . ತಥಾ ಚೋಕ್ತಂ ವ್ಯಾಸೇನ
ನೈತಾದೃಶಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯಾಸ್ತಿ ವಿತ್ತಂ
ಯಥೈಕತಾ ಸಮತಾ ಸತ್ಯತಾ ಚ .
ಶೀಲಂ ಸ್ಥಿತಿರ್ದಣ್ಡನಿಧಾನಮಾರ್ಜವಂ
ತತಸ್ತತಶ್ಚೋಪರಮಃ ಕ್ರಿಯಾಭ್ಯಃ .. [ಮ.ಭಾ. ೧೨.೧೭೫.೩೭] ಇತಿ ..೬.೩..

==============================
ಅಥೇದಾನೀಂ ಕದಾ ಯೋಗಾರೂಢೋ ಭವತೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ಯದಾ ಹಿ ನೇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥೇಷು ನ ಕರ್ಮಸ್ವನುಷಜ್ಜತೇ .
ಸರ್ವಸಂಕಲ್ಪಸಂನ್ಯಾಸೀ ಯೋಗಾರೂಢಸ್ತದೋಚ್ಯತೇ ..೬.೪..

ಯದಾ ಸಮಾಧೀಯಮಾನಚಿತ್ತೋ ಯೋಗೀ ಹೀನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥೇಷ್ವಿನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಮರ್ಥಾಃ ಶಬ್ದಾದಯಸ್ತೇಷ್ವಿನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥೇಷು ಕರ್ಮಸು ಚ ನಿತ್ಯನೈಮಿತ್ತಿಕಕಾಮ್ಯಪ್ರತಿಷಿದ್ಧೇಷು ಪ್ರಯೋಜನಾಭಾವಬುದ್ಧ್ಯಾ ನಾನುಷಜ್ಜತೇಽನುಷಙ್ಗಂ ಕರ್ತವ್ಯತಾಬುದ್ಧಿಂ ನ ಕರೋತೀತ್ಯರ್ಥಃ . ಸರ್ವಸಂಕಲ್ಪಸಂನ್ಯಾಸೀ ಸರ್ವಾನ್ ಸಂಕಲ್ಪಾನಿಹಾಮುತ್ರಾರ್ಥಕಾಮಹೇತೂನ ಸಂನ್ಯಸಿತುಂ ಶೀಲಮಸ್ಯೇತಿ ಸರ್ವಸಂಕಲ್ಪಸಂನ್ಯಾಸೀ . ಯೋಗಾರೂಢಃ ಪ್ರಾಪ್ತಯೋಗ ಇತ್ಯೇತತ್, ತದಾ ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲ ಉಚ್ಯತೇ . ಸರ್ವಸಂಕಲ್ಪಸಂನ್ಯಾಸೀತಿ ವಚನಾತ್ಸರ್ವಾಂಶ್ಚ ಕಾಮಾನ್ ಸರ್ವಾಣಿ ಚ ಕರ್ಮಾಣಿ ಸಂನ್ಯಸ್ಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ . ಸಂಕಲ್ಪಮೂಲಾ ಹಿ ಸರ್ವೇ ಕಾಮಾಃ
ಸಂಕಲ್ಪಮೂಲಃ ಕಾಮೋ ವೈ ಯಜ್ಞಾಃ ಸಂಕಲ್ಪಸಂಭವಾಃ [ಂನು ೨.೩]
ಕಾಮ ಜಾನಾಮಿ ತೇ ಮೂಲಂ ಸಂಕಲ್ಪಾತ್ತ್ವಂ ಹಿ ಜಾಯಸೇ .
ನ ತ್ವಾಂ ಸಂಕಲ್ಪಯಿಷ್ಯಾಮಿ ತೇನ ಮೇ ನ ಭವಿಷ್ಯಸಿ .. [ಮ.ಭಾ. ೧೨.೧೭೭.೨೫] ಇತ್ಯಾದಿಸ್ಮೃತೇಃ .
ಸರ್ವಕಾಮಪರಿತ್ಯಾಗೇ ಚ ಸರ್ವಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸಃ ಸಿದ್ಧೋ ಭವತಿ . ಸ ಯಥಾಕಾಮೋ ಭವತಿ ತತ್ಕ್ರತುರ್ಭವತಿ ಯತ್ಕ್ರತುರ್ಭವತಿ ತತ್ಕರ್ಮ ಕುರುತೇ [ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೪.೪.೫] ಇತ್ಯಾದಿ ಶ್ರುತಿಭ್ಯಃ . ಯದ್ಯದ್ಧಿ ಕುರುತೇ ಜನ್ತುಸ್ತತ್ತತ್ಕಾಮಸ್ಯ ಚೇಷ್ಟಿತಮ್ [ಂನು ೨.೪] ಇತ್ಯಾದಿಸ್ಮೃತಿಭ್ಯಶ್ಚ . ನ್ಯಾಯಾಚ್ಚ ನ ಹಿ ಸರ್ವಸಂಕಲ್ಪಸಂನ್ಯಾಸೇ ಕಶ್ಚಿತ್ಸ್ಪನ್ದಿತುಮಪಿ ಶಕ್ತಃ . ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಸಂಕಲ್ಪಸಂನ್ಯಾಸೀತಿ ವಚನಾತ್ಸರ್ವಾನ್ ಕಾಮಾನ್ ಸರ್ವಾಣಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಚ ತ್ಯಾಜಯತಿ ಭಗವಾನ್ ..೬.೪..

==============================
ಯದೈವಂ ಯೋಗಾರೂಢಃ, ತದಾ ತೇನ ಆತ್ಮಾ ಉದ್ಭೃತೋ ಭವತಿ ಸಂಸಾರಾದನರ್ಥಜಾತಾತ್ . ಅತಃ
ಉದ್ಧರೇದಾತ್ಮನಾತ್ಮಾನಂ ನಾತ್ಮಾನಮವಸಾದಯೇತ್ .
ಆತ್ಮೈವ ಹ್ಯಾತ್ಮನೋ ಬನ್ಧುರಾತ್ಮೈವ ರಿಪುರಾತ್ಮನಃ ..೬.೫..

ಉದ್ಧರೇತ್ಸಂಸಾರಸಾಗರೇ ನಿಮಗ್ನಮಾತ್ಮನಾತ್ಮಾನಂ ತತ ಉತೂರ್ಧ್ವಂ ಹರೇದುದ್ಧರೇತ್, ಯೋಗಾರೂಢತಾಮಾಪಾದಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ . ನಾತ್ಮಾನಮವಸಾದಯೇತ್ನಾಧೋ ನಯೇತ, ನಾಧೋ ಗಮಯೇತ್ . ಆತ್ಮೈವ ಹಿ ಯಸ್ಮಾದಾತ್ಮನೋ ಬನ್ಧುಃ . ನ ಹ್ಯನ್ಯಃ ಕಶ್ಚಿತ್ಬನ್ಧುಃ, ಯಃ ಸಂಸಾರಮುಕ್ತಯೇ ಭವತಿ . ಬನ್ಧುರಪಿ ತಾವತ್ಮೋಕ್ಷಂ ಪ್ರತಿ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಏವ, ಸ್ನೇಹಾದಿಬನ್ಧನಾಯತನತ್ವಾತ್ . ತಸ್ಮಾತ್ಯುಕ್ತಮವಧಾರಣಮಾತ್ಮೈವ ಹ್ಯಾತ್ಮನೋ ಬನ್ಧುರಿತಿ . ಆತ್ಮೈವ ರಿಪುಃ ಶತ್ರುಃ . ಯೋಽನ್ಯೋಽಪಕಾರೀ ಬಾಹ್ಯಃ ಶತ್ರುಃ ಸೋಽಪಿ ಆತ್ಮಪ್ರಯುಕ್ತ ಏವೇತಿ ಯುಕ್ತಮೇವಾವಧಾರಣಮಾತ್ಮೈವ ರಿಪುರಾತ್ಮನ ಇತಿ ..೬.೫..

==============================
ಆತ್ಮೈವ ಬನ್ಧುರಾತ್ಮೈವ ರಿಪುರಾತ್ಮನ ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್ . ತತ್ರ ಕಿಂಲಕ್ಷಣ ಆತ್ಮಾ ಆತ್ಮನೋ ಬನ್ಧುಃ, ಕಿಂಲಕ್ಷಣೋ ವಾ ಆತ್ಮಾತ್ಮನೋ ರಿಪುರಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ಬನ್ಧುರಾತ್ಮಾತ್ಮನಸ್ತಸ್ಯ ಯೇನಾತ್ಮೈವಾತ್ಮನಾ ಜಿತಃ .
ಅನಾತ್ಮನಸ್ತು ಶತ್ರುತ್ವೇ ವರ್ತೇತಾತ್ಮೈವ ಶತ್ರುವತ್ ..೬.೬..

ಬನ್ಧುರಾತ್ಮಾತ್ಮನಸ್ತಸ್ಯ, ತಸ್ಯಾತ್ಮನಃ ಸ ಆತ್ಮಾ ಬನ್ಧುರ್ಯೇನಾತ್ಮನಾತ್ಮೈವ ಜಿತಃ . ಆತ್ಮಾ ಕಾರ್ಯಕರಣಸಂಘಾತೋ ಯೇನ ವಶೀಕೃತಃ, ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಅನಾತ್ಮನಸ್ತ್ವಜಿತಾತ್ಮನಸ್ತು ಶತ್ರುತ್ವೇ ಶತ್ರುಭಾವೇ ವರ್ತೇತ ಆತ್ಮೈವ ಶತ್ರುವತ್, ಯಥಾನಾತ್ಮಾ ಶತ್ರುರಾತ್ಮನೋಽಪಕಾರೀ, ತಥಾತ್ಮಾ ಆತ್ಮನೋಽಪಕಾರೇ ವರ್ತೇತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೬.೬..

==============================
ಜಿತಾತ್ಮನಃ ಪ್ರಶಾನ್ತಸ್ಯ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಸಮಾಹಿತಃ .
ಶೀತೋಷ್ಣಸುಖದುಃಖೇಷು ತಥಾ ಮಾನಾಪಮಾನಯೋಃ ..೬.೭..

ಜಿತಾತ್ಮನಃ ಕಾರ್ಯಕರಣಸಂಘಾತ ಆತ್ಮಾ ಜಿತೋ ಯೇನ ಸ ಜಿತಾತ್ಮಾ ತಸ್ಯ ಜಿತಾತ್ಮನಃ, ಪ್ರಶಾನ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಸನ್ನಾನ್ತಃಕರಣಸ್ಯ ಸತಃ ಸಂನ್ಯಾಸಿನಃ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಸಮಾಹಿತಃ ಸಾಕ್ಷಾದಾತ್ಮಭಾವೇನ ವರ್ತತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಕಿಂ ಚ ಶೀತೋಷ್ಣಸುಖದುಃಖೇಷು ತಥಾ ಮಾನೇಽಪಮಾನೇ ಚ ಮಾನಾಪಮಾನಯೋಃ ಪೂಜಾಪರಿಭವಯೋಃ ಸಮಃ ಸ್ಯಾತ್ ..೬.೭..

==============================
ಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನತೃಪ್ತಾತ್ಮಾ ಕೂಟಸ್ಥೋ ವಿಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ .
ಯುಕ್ತ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ಯೋಗೀ ಸಮಲೋಷ್ಟಾಶ್ಮಕಾಞ್ಚನಃ ..೬.೮..

ಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನತೃಪ್ತಾತ್ಮಾ ಜ್ಞಾನಂ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತಪದಾರ್ಥಾನಾಂ ಪರಿಜ್ಞಾನಮ್, ವಿಜ್ಞಾನಂ ತು ಶಾಸ್ತ್ರತೋ ಜ್ಞಾತಾನಾಂ ತಥೈವ ಸ್ವಾನುಭವಕರಣಮ್, ತಾಭ್ಯಾಂ ಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನಾಭ್ಯಾಂ ತೃಪ್ತಃ ಸಂಜಾತಾಲಂಪ್ರತ್ಯಯಃ ಆತ್ಮಾನ್ತಃಕರಣಂ ಯಸ್ಯ ಸ ಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನತೃಪ್ತಾತ್ಮಾ, ಕೂಟಾಸ್ಥೋಽಪ್ರಕಮ್ಪ್ಯಃ, ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ . ವಿಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಶ್ಚ . ಯ ಈದೃಶಃ, ಯುಕ್ತಃ ಸಮಾಹಿತ ಇತಿ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ಕಥ್ಯತೇ . ಸ ಯೋಗೀ ಸಮಲೋಷ್ಟಾಶ್ಮಕಾಞ್ಚನಃ ಲೋಷ್ಟಾಶ್ಮಕಾಞ್ಚನಾನಿ ಸಮಾನಿ ಯಸ್ಯ ಸಃ ಸಮಲೋಷ್ಟಾಶ್ಮಕಾಞ್ಚನಃ ..೬.೮..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಸುಹೃನ್ಮಿತ್ರಾರ್ಯುದಾಸೀನಮಧ್ಯಸ್ಥದ್ವೇಷ್ಯಬನ್ಧುಷು .
ಸಾಧುಷ್ವಪಿ ಚ ಪಾಪೇಷು ಸಮಬುದ್ಧಿರ್ವಿಶಿಷ್ಯತೇ ..೬.೯..

ಸುಹೃದಿತ್ಯಾದಿ ಲೋಕಾರ್ಧಮೇಕಂ ಪದಮ್ . ಸುಹೃತಿತಿ ಪ್ರತ್ಯುಪಕಾರಮನಪೇಕ್ಷ್ಯ ಉಪಕರ್ತಾ, ಮಿತ್ರಂ ಸ್ನೇಹವಾನ್, ಅರಿಃ ಶತ್ರುಃ, ಉದಾಸೀನೋ ನ ಕಸ್ಯಚಿತ್ಪಕ್ಷಂ ಭಜತೇ, ಮಧ್ಯಸ್ಥೋ ಯೋ ವಿರುದ್ಧಯೋರುಭಯೋಃ ಹಿತೈಷೀ, ದ್ವೇಷ್ಯ ಆತ್ಮನೋಽಪ್ರಿಯಃ, ಬನ್ಧುಃ ಸಂಬನ್ಧೀ ಇತ್ಯೇತೇಷು ಸಾಧುಷು ಶಾಸ್ತ್ರಾನುವರ್ತಿಷು ಅಪಿ ಚ ಪಾಪೇಷು ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಕಾರಿಷು ಸರ್ವೇಷ್ವೇತೇಷು ಸಮಬುದ್ಧಿಃ . ಕಃ ಕಿಂಕರ್ಮಾ ಇತ್ಯವ್ಯಾಪೃತಬುದ್ಧಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ . ವಿಶಿಷ್ಯತೇ, ವಿಮುಚ್ಯತೇ ಇತಿ ವಾ ಪಾಠಾನ್ತರಮ್ . ಯೋಗಾರೂಢಾನಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಮಯಮುತ್ತಮ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೬.೯..

==============================
ಅತ ಏವಮುತ್ತಮಫಲಪ್ರಾಪ್ತಯೇ
ಯೋಗೀ ಯುಞ್ಜೀತ ಸತತಮಾತ್ಮಾನಂ ರಹಸಿ ಸ್ಥಿತಃ .
ಏಕಾಕೀ ಯತಚಿತ್ತಾತ್ಮಾ ನಿರಾಶೀರಪರಿಗ್ರಹಃ ..೬.೧೦..

ಯೋಗೀ ಧ್ಯಾಯೀ ಯುಞ್ಜೀತ ಸಮಾದಧ್ಯಾತ್ಸತತಂ ಸರ್ವದಾತ್ಮಾನಮನ್ತಃಕರಣಂ ರಹಸಿ ಏಕಾನ್ತೇ ಗಿರಿಗುಹಾದೌ ಸ್ಥಿತಃ ಸನೇಕಾಕೀ ಅಸಹಾಯಃ . ರಹಸಿ ಸ್ಥಿತಃ ಏಕಾಕೀ ಚೇತಿ ವಿಶೇಷಣಾತ್ಸಂನ್ಯಾಸಂ ಕೃತ್ವಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಯತಚಿತ್ತಾತ್ಮಾ ಚಿತ್ತಮನ್ತಃಕರಣಮಾತ್ಮಾ ದೇಹಶ್ಚ ಸಂಯತೌ ಯಸ್ಯ ಸ ಯತಚಿತ್ತಾತ್ಮಾ, ನಿರಾಶೀರ್ವೀತತೃಷ್ಣೋಽಪರಿಗ್ರಹಃ ಪರಿಗ್ರಹರಹಿತಶ್ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ . ಸಂನ್ಯಾಸಿತ್ವೇಽಪಿ ತ್ಯಕ್ತಸರ್ವಪರಿಗ್ರಹಃ ಸನ್ ಯುಞ್ಜೀತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೬.೧೦..

==============================
ಅಥೇದಾನೀಂ ಯೋಗಂ ಯುಞ್ಜತಃ ಆಸನಾಹಾರವಿಹಾರಾದೀನಾಂ ಯೋಗಸಾಧನತ್ವೇನ ನಿಯಮೋ ವಕ್ತವ್ಯಃ, ಪ್ರಾಪ್ತಯೋಗಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಂ ತತ್ಫಲಾದಿ ಚ, ಇತ್ಯತ ಆರಭ್ಯತೇ . ತತ್ರಾಸನಮೇವ ತಾವತ್ಪ್ರಥಮಮುಚ್ಯತೇ
ಶುಚೌ ದೇಶೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪ್ಯ ಸ್ಥಿರಮಾಸನಮಾತ್ಮನಃ .
ನಾತ್ಯುಚ್ಛ್ರಿತಂ ನಾತಿನೀಚಂ ಚೈಲಾಜಿನಕುಶೋತ್ತರಮ್ ..೬.೧೧..

ಶುಚೌ ಶುದ್ಧೇ ವಿವಿಕ್ತೇ ಸ್ವಭಾವತಃ ಸಂಸ್ಕಾರತೋ ವಾ, ದೇಶೇ ಸ್ಥಾನೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪ್ಯ ಸ್ಥಿರಮಚಲಮಾತ್ಮನ ಆಸನಂ ನಾತ್ಯುಚ್ಛ್ರಿತಂ ನಾತೀವ ಉಚ್ಛ್ರಿತಂ ನಾಪ್ಯತಿನೀಚಮ್, ತಚ್ಚ ಚೈಲಾಜಿನಕುಶೋತ್ತರಂ ಚೈಲಮಜಿನಂ ಕುಶಾಶ್ಚೋತ್ತರೇ ಯಸ್ಮಿನ್ನಾಸನೇ ತದಾಸನಂ ಚೈಲಾಜಿನಕುಶೋತ್ತರಮ್ . ಪಾಠಕ್ರಮಾದ್ವಿಪರೀತೋಽತ್ರ ಕ್ರಮಶ್ಚೈಲಾದೀನಾಮ್ ..೬.೧೧..

==============================
ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪ್ಯ, ಕಿಮ್ ?
ತತ್ರೈಕಾಗ್ರಂ ಮನಃ ಕೃತ್ವಾ ಯತಚಿತ್ತೇನ್ದ್ರಿಯಕ್ರಿಯಃ .
ಉಪವಿಶ್ಯಾಸನೇ ಯುಞ್ಜ್ಯಾದ್ಯೋಗಮಾತ್ಮವಿಶುದ್ಧಯೇ ..೬.೧೨..

ತತ್ರ ತಸ್ಮಿನ್ನಾಸನ ಉಪವಿಶ್ಯ ಯೋಗಂ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್ . ಕಥಮ್ ? ಸರ್ವವಿಷಯೇಭ್ಯ ಉಪಸಂಹೃತ್ಯ ಏಕಾಗ್ರಂ ಮನಃ ಕೃತ್ವಾ ಯತಚಿತ್ತೇನ್ದ್ರಿಯಕ್ರಿಯಶ್ಚಿತ್ತಂ ಚೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಚ ಚಿತ್ತೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ತೇಷಾಂ ಕ್ರಿಯಾಃ ಸಂಯತಾ ಯಸ್ಯ ಸ ಯತಚಿತ್ತೇನ್ದ್ರಿಯಕ್ರಿಯಃ . ಸ ಕಿಮರ್ಥಂ ಯೋಗಂ ಯುಞ್ಜ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ ಆತ್ಮವಿಶುದ್ಧಯೇಽನ್ತಃಕರಣಸ್ಯ ವಿಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಮಿತ್ಯೇತತ್ ..೬.೧೨..

==============================
ಬಾಹ್ಯಮಾಸನಮುಕ್ತಮ್ . ಅಧುನಾ ಶರೀರಧಾರಣಂ ಕಥಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ಸಮಂ ಕಾಯಶಿರೋಗ್ರೀವಂ ಧಾರಯನ್ನಚಲಂ ಸ್ಥಿರಃ .
ಸಂಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ನಾಸಿಕಾಗ್ರಂ ಸ್ವಂ ದಿಶಶ್ಚಾನವಲೋಕಯನ್ ..೬.೧೩..

ಸಮಂ ಕಾಯಶಿರೋಗ್ರೀವಂ ಕಾಯಶ್ಚ ಶಿರಶ್ಚ ಗ್ರೀವಾ ಚ ಕಾಯಶಿರೋಗ್ರೀವಂ ತತ್ಸಮಂ ಧಾರಯನಚಲಂ ಚ . ಸಮಂ ಧಾರಯತಶ್ಚಲನಂ ಸಂಭವತಿ . ಅತೋ ವಿಶಿನಷ್ಟಿ ಅಚಲಮಿತಿ . ಸ್ಥಿರಃ ಸ್ಥಿರೋ ಭೂತ್ವಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಸ್ವಂ ನಾಸಿಕಾಗ್ರಂ ಸಂಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರೇಕ್ಷಣಂ ದರ್ಶನಂ ಕೃತ್ವೈವೇತಿ . ಇವಶಬ್ದೋ ಲುಪ್ತೋ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ . ನ ಹಿ ಸ್ವನಾಸಿಕಾಗ್ರಸಂಪ್ರೇಕ್ಷಣಮಿಹ ವಿಧಿತ್ಸಿತಮ್ . ಕಿಂ ತರ್ಹಿ ? ಚಕ್ಷುಷೋ ದೃಷ್ಟಿಸಂನಿಪಾತಃ . ಸ ಚಾನ್ತಃಕರಣಸಮಾಧಾನಾಪೇಕ್ಷೋ ವಿವಕ್ಷಿತಃ . ಸ್ವನಾಸಿಕಾಗ್ರಸಂಪ್ರೇಕ್ಷಣಮ್
ಏವ ಚೇದ್ವಿವಕ್ಷಿತಮ್, ಮನಸ್ತತ್ರೈವ ಸಮಾಧೀಯೇತ, ನಾತ್ಮನಿ . ಆತ್ಮನಿ ಹಿ ಮನಸಃ ಸಮಾಧಾನಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ ಆತ್ಮಸಂಸ್ಥಂ ಮನಃ ಕೃತ್ವೇತಿ . ತಸ್ಮಾದಿವಶಬ್ದಲೋಪೇನಾಕ್ಷ್ಣೋರ್ದೃಷ್ಟಿಸಂನಿಪಾತ ಏವ ಸಂಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ . ದಿಶಶ್ಚಾನವಲೋಕಯನ್ ದಿಶಾಂ ಚಾವಲೋಕನಮನ್ತರಾ ಕುರ್ವನಿತ್ಯೇತತ್ ..೬.೧೩..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಪ್ರಶಾನ್ತಾತ್ಮಾ ವಿಗತಭೀರ್ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿವ್ರತೇ ಸ್ಥಿತಃ .
ಮನಃ ಸಂಯಮ್ಯ ಮಚ್ಚಿತ್ತೋ ಯುಕ್ತ ಆಸೀತ ಮತ್ಪರಃ ..೬.೧೪..

ಪ್ರಶಾನ್ತಾತ್ಮಾ ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ಶಾನ್ತಃ ಆತ್ಮಾನ್ತಃಕರಣಂ ಯಸ್ಯ ಸೋಽಯಂ ಪ್ರಶಾನ್ತಾತ್ಮಾ, ವಿಗತಭೀಃ ವಿಗತಭಯಃ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿವ್ರತೇ ಸ್ಥಿತಃ . ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣೋ ವ್ರತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ಗುರುಶುಶ್ರೂಷಾಭಿಕ್ಷಾನ್ನಭುಕ್ತ್ಯಾದಿ ತಸ್ಮಿನ್ ಸ್ಥಿತಃ . ತದನುಷ್ಠಾತಾ ಭವೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ . ಕಿಂ ಚ, ಮನಃ ಸಂಯಮ್ಯ ಮನಸೋ ವೃತ್ತೀರುಪಸಂಹೃತ್ಯ ಇತ್ಯೇತತ್, ಮಚ್ಚಿತ್ತೋ ಮಯಿ ಪರಮೇಶ್ವರೇ ಚಿತ್ತಂ ಯಸ್ಯ ಸೋಽಯಂ ಮಚ್ಚಿತ್ತಃ, ಯುಕ್ತಃ ಸಮಾಹಿತಃ ಸನ್ನಾಸೀತ ಉಪವಿಶೇತ್ . ಮತ್ಪರೋಽಹಂ ಪರೋ ಯಸ್ಯ ಸೋಽಯಂ ಮತ್ಪರೋ ಭವತಿ . ಕಶ್ಚಿತ್ರಾಗೀ ಸ್ತ್ರೀಚಿತ್ತಃ, ನ ತು ಸ್ತ್ರಿಯಮೇವ ಪರತ್ವೇನ ಗೃಹ್ಣಾತಿ . ಕಿಂ
ತರ್ಹಿ ? ರಾಜಾನಂ ಮಹಾದೇವಂ ವಾ . ಅಯಂ ತು ಮಚ್ಚಿತ್ತೋ ಮತ್ಪರಶ್ಚ ..೬.೧೪..

==============================
ಅಥೇದಾನೀಂ ಯೋಗಫಲಮುಚ್ಯತೇ
ಯುಞ್ಜನ್ನೇವಂ ಸದಾತ್ಮಾನಂ ಯೋಗೀ ನಿಯತಮಾನಸಃ .
ಶಾನ್ತಿಂ ನಿರ್ವಾಣಪರಮಾಂ ಮತ್ಸಂಸ್ಥಾಮಧಿಗಚ್ಛತಿ ..೬.೧೫..

ಯುಜನ್ ಸಮಾಧಾನಾಂ ಕುರ್ವನ್ನೇವಂ ಯಥೋಕ್ತೇನ ವಿಧಾನೇನ ಸದಾತ್ಮನಾಂ ಸರ್ವದಾ ಯೋಗೀ ನಿಯತಮಾನಸೋ ನಿಯತಂ ಸಂಯತಂ ಮಾನಸಂ ಮನೋ ಯಸ್ಯ ಸೋಽಯಂ ನಿಯತಮಾನಸಃ, ಶಾನ್ತಿಮುಪರತಿಂ ನಿರ್ವಾಣಪರಮಾಂ ನಿರ್ವಾಣಂ ಮೋಕ್ಷಸ್ತತ್ಪರಮಾ ನಿಷ್ಠಾ ಯಸ್ಯಾಃ ಶಾನ್ತೇಃ ಸಾ ನಿರ್ವಾಣಪರಮಾ ತಾಂ ನಿರ್ವಾಣಪರಮಾಮ್. ಮತ್ಸಂಸ್ಥಾಂ ಮದಧೀನಾಮಧಿಗಚ್ಛತಿ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ..೬.೧೫..

==============================
ಇದಾನೀಂ ಯೋಗಿನಃ ಆಹಾರಾದಿನಿಯಮ ಉಚ್ಯತೇ
ನಾತ್ಯಶ್ನತಸ್ತು ಯೋಗೋಽಸ್ತಿ ನ ಚೈಕಾನ್ತಮನಶ್ನತಃ .
ನಶ್ಚಾತಿಸ್ವಪ್ನಶೀಲಸ್ಯ ಜಾಗ್ರತೋ ನೈವ ಚಾರ್ಜುನ ..೬.೧೬..

ನಾತ್ಯಶ್ನತ ಆತ್ಮಸಂಮಿತಮನ್ನಪರಿಮಾಣಮತೀತ್ಯಾಶ್ನತೋಽತ್ಯಶ್ನತೋ ನ ಯೋಗೋಽಸ್ತಿ . ನ ಚೈಕಾನ್ತಮನಶ್ನತೋ ಯೋಗೋಽಸ್ತಿ . ಯದು ಹ ವಾ ಆತ್ಮಸಂಮಿತಮನ್ನಂ ತದವತಿ ತನ್ನ ಹಿನಸ್ತಿ ಯದ್ಭೂಯೋ ಹಿನಸ್ತಿ ತದ್ಯತ್ಕನೀಯೋಽನ್ನಂ ನ ತದವತಿ [ಶತಪಥB ೯.೨.೧.೨] ಇತಿ ಶ್ರುತೇಃ . ತಸ್ಮಾತ್ಯೋಗೀ ನ ಆತ್ಮಸಂಮಿತಾದನ್ನಾದಧಿಕಂ ನ್ಯೂನಂ ವಾಶ್ನೀಯಾತ್ . ಅಥವಾ, ಯೋಗಿನೋ ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರೇ ಪರಿಪಠಿತಾದನ್ನಪರಿಮಾಣಾದತಿಮಾತ್ರಮಶ್ನತೋ ಯೋಗೋ ನಾಸ್ತಿ . ಉಕ್ತಂ ಹಿ
ಅರ್ಧಂ ಸವ್ಯಞ್ಜನಾನ್ನಸ್ಯ ತೃತೀಯಮುದಕಸ್ಯ ಚ .
ವಾಯೋಃ ಸಂಚರಣಾರ್ಥಂ ತು ಚತುರ್ಥಮವಶೇಷಯೇತ್ .. ಇತ್ಯಾದಿ ಪರಿಮಾಣಮ್ .
ತಥಾ ನ ಚಾತಿಸ್ವಪ್ನಶೀಲಸ್ಯ ಯೋಗೋ ಭವತಿ ನೈವ ಚಾತಿಮಾತ್ರಂ ಜಾಗ್ರತೋ ಭವತಿ ಚಾರ್ಜುನ ..

==============================
ಕಥಂ ಪುನರ್ಯೋಗೋ ಭವತೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ಯುಕ್ತಾಹಾರವಿಹಾರಸ್ಯ ಯುಕ್ತಚೇಷ್ಟಸ್ಯ ಕರ್ಮಸು .
ಯುಕ್ತಸ್ವಪ್ನಾವಬೋಧಸ್ಯ ಯೋಗೋ ಭವತಿ ದುಃಖಹಾ ..೬.೧೭..

ಯುಕ್ತಾಹಾರವಿಹಾರಸ್ಯ ಆಹ್ರಿಯತ ಇತ್ಯಾಹಾರೋಽನ್ನಮ್, ವಿಹರಣಂ ವಿಹಾರಃ ಪಾದಕ್ರಮಃ, ತೌ ಯುಕ್ತೌ ನಿಯತಪರಿಮಾಣೌ ಯಸ್ಯ ಸ ಯುಕ್ತಾಹಾರವಿಹಾರಸ್ತಸ್ಯ, ತಥಾ ಯುಕ್ತಚೇಷ್ಟಸ್ಯ ಯುಕ್ತಾ ನಿಯತಾ ಚೇಷ್ಟಾ ಯಸ್ಯ ಕರ್ಮಸು ತಸ್ಯ . ತಥಾ ಯುಕ್ತಸ್ವಪ್ನಾವಬೋಧಸ್ಯ ಯುಕ್ತೌ ಸ್ವಪ್ನಶ್ಚಾವಬೋಧಶ್ಚ ತೌ ನಿಯತಕಾಲೌ ಯಸ್ಯ ತಸ್ಯ, ಯುಕ್ತಾಹಾರವಿಹಾರಸ್ಯ ಯುಕ್ತಚೇಷ್ಟಸ್ಯ ಕರ್ಮಸು ಯುಕ್ತಸ್ವಪ್ನಾವಬೋಧಸ್ಯ ಯೋಗಿನೋ ಯೋಗೋ ಭವತಿ ದುಃಖಹಾ ದುಃಖಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಹನ್ತೀತಿ ದುಃಖಹಾ, ಸರ್ವಸಂಸಾರದುಃಖಕ್ಷಯಕೃದ್ಯೋಗೋ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ ..೬.೧೭..

==============================
ಅಥಾಧುನಾ ಕದಾ ಯುಕ್ತೋ ಭವತಿ ? ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ಯದಾ ವಿನಿಯತಂ ಚಿತ್ತಮಾತ್ಮನ್ಯೇವಾವತಿಷ್ಠತೇ .
ನಿಃಸ್ಪೃಹಃ ಸರ್ವಕಾಮೇಭ್ಯೋ ಯುಕ್ತ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ತದಾ ..೬.೧೮..

ಯದಾ ವಿನಿಯತಂ ವಿಶೇಷೇಣ ನಿಯತಂ ಸಂಯತಮೇಕಾಗ್ರತಾಮಾಪನ್ನಂ ಚಿತ್ತಂ ಹಿತ್ವಾ ಬಾಹ್ಯಾರ್ಥಚಿನ್ತಾಮಾತ್ಮನ್ಯೇವ ಕೇವಲೇಽವತಿಷ್ಠತೇ, ಸ್ವಾತ್ಮನಿ ಸ್ಥಿತಿಂ ಲಭತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ನಿಃಸ್ಪೃಹಃ ಸರ್ವಕಾಮೇಭ್ಯೋ ನಿರ್ಗತಾ ದೃಷ್ಟಾದೃಷ್ಟವಿಷಯೇಭ್ಯಃ ಸ್ಪೃಹಾ ತೃಷ್ಣಾ ಯಸ್ಯ ಯೋಗಿನಃ ಸ ಯುಕ್ತಃ ಸಮಾಹಿತ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ತದಾ ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ..೬.೧೮..

==============================
ತಸ್ಯ ಯೋಗಿನಃ ಸಮಾಹಿತಂ ಯತ್ಚಿತ್ತಂ ತಸ್ಯೋಪಮೋಚ್ಯತೇ
ಯಥಾ ದೀಪೋ ನಿವಾತಸ್ಥೋ ನೇಙ್ಗತೇ ಸೋಪಮಾ ಸ್ಮೃತಾ .
ಯೋಗಿನೋ ಯತಚಿತ್ತಸ್ಯ ಯುಞ್ಜತೋ ಯೋಗಮಾತ್ಮನಃ ..೬.೧೯..

ಯಥಾ ದೀಪಃ ಪ್ರದೀಪೋ ನಿವಾತಸ್ಥೋ ನಿವಾತೇ ವಾತವರ್ಜಿತೇ ದೇಶೇ ಸ್ಥಿತೋ ನೇಙ್ಗತೇ ನ ಚಲತಿ, ಸೋಪಮಾ ಉಪಮೀಯತೇಽನಯೇತ್ಯುಪಮಾ ಯೋಗಜ್ಞೈಶ್ಚಿತ್ತಪ್ರಚಾರದರ್ಶಿಭಿಃ ಸ್ಮೃತಾ ಚಿನ್ತಿತಾ ಯೋಗಿನೋ ಯತಚಿತ್ತಸ್ಯ ಸಂಯತಾನ್ತಃಕರಣಸ್ಯ ಯುಞ್ಜತೋ ಯೋಗಮನುತಿಷ್ಠತ ಆತ್ಮನಃ ಸಮಾಧಿಮನುತಿಷ್ಠತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೬.೧೯..

==============================
ಏವಂ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸಬಲಾದೇಕಾಗ್ರೀಭೂತಂ ನಿವಾತಪ್ರದೀಪಕಲ್ಪಂ ಸತ್
ಯತ್ರೋಪರಮತೇ ಚಿತ್ತಂ ನಿರುದ್ಧಂ ಯೋಗಸೇವಯಾ .
ಯತ್ರ ಚೈವಾತ್ಮನಾತ್ಮಾನಂ ಪಶ್ಯನ್ನಾತ್ಮನಿ ತುಷ್ಯತಿ ..೬.೨೦..

ಯತ್ರ ಯಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ಉಪರಮತೇ ಚಿತ್ತಮುಪರತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ ನಿರುದ್ಧಂ ಸರ್ವತೋ ನಿವಾರಿತಪ್ರಚಾರಂ ಯೋಗಸೇವಯಾ ಯೋಗಾನುಷ್ಠಾನೇನ, ಯತ್ರ ಚೈವ ಯಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ಕಾಲ ಆತ್ಮನಾ ಸಮಾಧಿಪರಿಶುದ್ಧೇನಾನ್ತಃಕರಣೇನಾತ್ಮಾನಂ ಪರಂ ಚೈತನ್ಯಂ ಜ್ಯೋತಿಃಸ್ವರೂಪಂ ಪಶ್ಯನ್ನುಪಲಭಮಾನಃ ಸ್ವ ಏವಾತ್ಮನಿ ತುಷ್ಯತಿ ತುಷ್ಟಿಂ ಭಜತೇ ..೬.೨೦..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಸುಖಮಾತ್ಯನ್ತಿಕಂ ಯತ್ತದ್ಬುದ್ಧಿಗ್ರಾಹ್ಯಮತೀನ್ದ್ರಿಯಮ್ .
ವೇತ್ತಿ ಯತ್ರ ನ ಚೈವಾಯಂ ಸ್ಥಿತಶ್ಚಲತಿ ತತ್ತ್ವತಃ ..೬.೨೧..

ಸುಖಮಾತ್ಯನ್ತಿಕಮತ್ಯನ್ತಮೇವ ಭವತೀತ್ಯಾತ್ಯನ್ತಿಕಮನನ್ತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ, ಯತ್ತತ್ಬುದ್ಧಿಗ್ರಾಹ್ಯಂ ಬುದ್ಧ್ಯೈವ ಇನ್ದ್ರಿಯನಿರಪೇಕ್ಷಯಾ ಗೃಹ್ಯತೇ ಇತಿ ಬುದ್ಧಿಗ್ರಾಹ್ಯಮತೀನ್ದ್ರಿಯಮಿನ್ದ್ರಿಯಗೋಚರಾತೀತಮವಿಷಯಜನಿತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ, ವೇತ್ತಿ ತದೀದೃಶಂ ಸುಖಮನುಭವತಿ ಯತ್ರ ಯಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ, ನ ಚೈವಾಯಂ ವಿದ್ವಾನಾತ್ಮಸ್ವರೂಪೇ ಸ್ಥಿತಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನೈವ ಚಲತಿ ತತ್ತ್ವತಸ್ತತ್ತ್ವಸ್ವರೂಪಾನ್ನ ಪ್ರಚ್ಯವತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೬.೨೧..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಯಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಚಾಪರಂ ಲಾಭಂ ಮನ್ಯತೇ ನಾಧಿಕಂ ತತಃ .
ಯಸ್ಮಿನ್ ಸ್ಥಿತೋ ನ ದುಃಖೇನ ಗುರುಣಾಪಿ ವಿಚಾಲ್ಯತೇ ..೬.೨೨..

ಯಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಯಮಾತ್ಮಲಾಭಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಪ್ರಾಪ್ಯಶ್ಚಾಪರಮನ್ಯಲ್ಲಾಭಂ ಲಾಭಾನ್ತರಂ ತತೋಽಧಿಕಮಸ್ತೀತಿ ನ ಮನ್ಯತೇ ನ ಚಿನ್ತಯತಿ . ಕಿಂ ಚ, ಯಸ್ಮಿನಾತ್ಮತತ್ತ್ವೇ ಸ್ಥಿತೋ ದುಃಖೇನ ಶಸ್ತ್ರನಿಪಾತಾದಿಲಕ್ಷಣೇನ ಗುರುಣಾ ಮಹತಾಪಿ ನ ವಿಚಾಲ್ಯತೇ ..೬.೨೨..

==============================
ಯತ್ರೋಪರಮತೇ ಇತ್ಯಾದ್ಯಾರಭ್ಯ ಯಾವದ್ಭಿರ್ವಿಶೇಷಣೈರ್ವಿಶಿಷ್ಟ ಆತ್ಮಾವಸ್ಥಾವಿಶೇಷೋ ಯೋಗ ಉಕ್ತಃ
ತಂ ವಿದ್ಯಾದ್ದುಃಖಸಂಯೋಗವಿಯೋಗಂ ಯೋಗಸಂಜ್ಞಿತಮ್ .
ಸ ನಿಶ್ಚಯೇನ ಯೋಕ್ತವ್ಯೋ ಯೋಗೋಽನಿರ್ವಿಣ್ಣಚೇತಸಾ ..೬.೨೩..

ತಂ ವಿದ್ಯಾದ್ವಿಜಾನೀಯಾದ್ದುಃಖಸಂಯೋಗವಿಯೋಗಂ ದುಃಖೈಃ ಸಂಯೋಗೋ ದುಃಖಸಂಯೋಗಃ, ತೇನ ವಿಯೋಗೋ ದುಃಖಸಂಯೋಗವಿಯೋಗಃ, ತಂ ದುಃಖಸಂಯೋಗವಿಯೋಗಂ ಯೋಗ ಇತ್ಯೇವ ಸಂಜ್ಞಿತಂ ವಿಪರೀತಲಕ್ಷಣೇನ ವಿದ್ಯಾದ್ವಿಜಾನೀಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ . ಯೋಗಫಲಮುಪಸಂಹೃತ್ಯ ಪುನರನ್ವಾರಮ್ಭೇಣ ಯೋಗಸ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯತೋಚ್ಯತೇ ನಿಶ್ಚಯಾನಿರ್ವೇದಯೋರ್ಯೋಗಸಾಧನತ್ವವಿಧಾನಾರ್ಥಮ್ . ಸ ಯಥೋಕ್ತಫಲೋ ಯೋಗೋ ನಿಶ್ಚಯೇನಾಧ್ಯವಸಾಯೇನ ಯೋಕ್ತವ್ಯೋಽನಿರ್ವಿಣ್ಣಚೇತಸಾ ನ ನಿರ್ವಿಣ್ಣಮನಿರ್ವಿಣ್ಣಮ್ . ಕಿಂ ತತ್? ಚೇತಸ್ತೇನ ನಿರ್ವೇದರಹಿತೇನ ಚೇತಸಾ ಚಿತ್ತೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ ..೬.೨೩..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಸಂಕಲ್ಪಪ್ರಭವಾನ್ ಕಾಮಾಂಸ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಸರ್ವಾನಶೇಷತಃ .
ಮನಸೈವೇನ್ದ್ರಿಯಗ್ರಾಮಂ ವಿನಿಯಮ್ಯ ಸಮನ್ತತಃ ..೬.೨೪..

ಸಂಕಲ್ಪಪ್ರಭವಾನ್ ಸಂಕಲ್ಪಃ ಪ್ರಭವೋ ಯೇಷಾಂ ಕಾಮಾನಾಂ ತೇ ಸಂಕಲ್ಪಪ್ರಭವಾಃ ಕಾಮಾಸ್ತಾನ್ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಸರ್ವಾನಶೇಷತೋ ನಿರ್ಲೇಪೇನ . ಕಿಂ ಚ, ಮನಸೈವ ವಿವೇಕಯುಕ್ತೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಗ್ರಾಮಮಿನ್ದ್ರಿಯಸಮುದಾಯಂ ವಿನಿಯಮ್ಯ ನಿಯಮನಂ ಕೃತ್ವಾ ಸಮನ್ತತಃ ಸಮನ್ತಾತ್ ..೬.೨೪..

==============================
ಶನೈಃ ಶನೈರುಪರಮೇದ್ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಧೃತಿಗೃಹೀತಯಾ .
ಆತ್ಮಸಂಸ್ಥಂ ಮನಃ ಕೃತ್ವಾ ನ ಕಿಂಚಿದಪಿ ಚಿನ್ತಯೇತ್ ..೬.೨೫..

ಶನೈಃ ಶನೈರ್ನ ಸಹಸೋಪರಮೇದುಪರತಿಂ ಕುರ್ಯಾತ್ . ಕಯಾ ? ಬುದ್ಧ್ಯಾ . ಕಿಂವಿಶಿಷ್ಟಯಾ ? ಧೃತಿಗೃಹೀತಯಾ ಧೃತ್ಯಾ ಧೈರ್ಯೇಣ ಗೃಹೀತಯಾ ಧೃತಿಗೃಹೀತಯಾ ಧೈರ್ಯೇಣ ಯುಕ್ತಯಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಆತ್ಮಸಂಸ್ಥಮಾತ್ಮನಿ ಸಂಸ್ಥಿತಮಾತ್ಮೈವ ಸರ್ವಂ ನ ತತೋಽನ್ಯತ್ಕಿಂಚಿದಸ್ತೀತ್ಯೇವಮಾತ್ಮಸಂಸ್ಥಂ ಮನಃ ಕೃತ್ವಾ ನ ಕಿಂಚಿದಪಿ ಚಿನ್ತಯೇತ್ . ಏಷ ಯೋಗಸ್ಯ ಪರಮೋ ವಿಧಿಃ ..೬.೨೫..

==============================
ತತ್ರ ಏವಮಾತ್ಮಸಂಸ್ಥಂ ಮನಃ ಕರ್ತುಂ ಪ್ರವೃತ್ತೋ ಯೋಗೀ
ಯತೋ ಯತೋ ನಿಶ್ಚರತಿ ಮನ ಚಞ್ಚಲಮಸ್ಥಿರಮ್ .
ತತಸ್ತತೋ ನಿಯಮ್ಯೈತದಾತ್ಮನ್ಯೇವ ವಶಂ ನಯೇತ್ ..೬.೨೬..

ಯತೋ ಯತೋ ಯಸ್ಮಾದ್ಯಸ್ಮಾನ್ನಿಮಿತ್ತಾತ್ಶಬ್ದಾದೇರ್ನಿಶ್ಚರತಿ ನಿರ್ಗಚ್ಛತಿ ಸ್ವಭಾವದೋಷಾನ್ಮನಶ್ಚಞ್ಚಲಮತ್ಯರ್ಥಂ ಚಲಮ್, ಅತ ಏವಾಸ್ಥಿರಮ್, ತತಸ್ತತಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ಶಬ್ದಾದೇರ್ನಿಮಿತ್ತಾನ್ನಿಯಮ್ಯ ತತ್ತನ್ನಿಮಿತ್ತಂ ಯಾಥಾತ್ಮ್ಯನಿರೂಪಣೇನ ಶಬ್ದಾದೇಃ ನಿಮಿತ್ತಾನ್ನಿಯಮ್ಯ ತತ್ತನ್ನಮಿತ್ತಂ ಯಾಥಾತ್ಮ್ಯನಿರೂಪಣೇನ ಆಭಾಸೀಕೃತ್ಯ ವೈರಾಗ್ಯಭಾವನಯಾ ಚ ಏತತ್ಮನ ಆತ್ಮನ್ಯೇವ ವಶಂ ನಯೇತಾತ್ಮವಶ್ಯತಾಮಾಪಾದಯೇತ್ . ಏವಂ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸಬಲಾತ್ಯೋಗಿನ ಆತ್ಮನ್ಯೇವ ಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ ಮನಃ ..೬.೨೬..

==============================
ಪ್ರಶಾನ್ತಮನಸಂ ಹ್ಯೇನಂ ಯೋಗಿನಂ ಸುಖಮುತ್ತಮಮ್ .
ಉಪೈತಿ ಶಾನ್ತರಜಸಂ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತಮಕಲ್ಮಷಮ್ ..೬.೨೭..

ಪ್ರಶಾನ್ತಮನಸಂ ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ಶಾನ್ತಂ ಮನೋ ಯಸ್ಯ ಸಃ ಪ್ರಶಾನ್ತಮನಾಸ್ತಂ ಪ್ರಶಾನ್ತಮನಸಂ ಹಿ ಏನಂ ಯೋಗಿನಂ ಸುಖಮುತ್ತಮಂ ನಿತಿಶಯಮುಪೈತಿ ಉಪಗಚ್ಛತಿ ಶಾನ್ತರಜಸಂ ಪ್ರಕ್ಷೀಣಮೋಹಾದಿಕ್ಲೇಶರಜಸಮಿತ್ಯರ್ಥಃ, ಬ್ರಹ್ಮಭೂತಂ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ಸರ್ವಮಿತ್ಯೇವಂ ನಿಶ್ಚಯವನ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತಮಕಲ್ಮಷಂ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಾದಿವರ್ಜಿತಮ್ ..೬.೨೭..

==============================
ಯುಞ್ಜನ್ನೇವಂ ಸದಾತ್ಮಾನಂ ಯೋಗೀ ವಿಗತಕಲ್ಮಷಃ .
ಸುಖೇನ ಬ್ರಹ್ಮಸಂಸ್ಪರ್ಶಮತ್ಯನ್ತಂ ಸುಖಮಶ್ನುತೇ ..೬.೨೮..

ಯುಞ್ಜನ್ನೇವಂ ಯಥೋಕ್ತೇನ ಕ್ರಮೇಣ ಯೋಗೀ ಯೋಗಾನ್ತರಾಯವರ್ಜಿತಃ ಸದಾ ಸರ್ವದಾತ್ಮಾನಂ ವಿಗತಕಲ್ಮಷೋ ವಿಗತಪಾಪಃ, ಸುಖೇನಾನಾಯಾಸೇನ ಬ್ರಹ್ಮಸಂಸ್ಪರ್ಶಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಪರೇಣ ಸಂಸ್ಪರ್ಶೋ ಯಸ್ಯ ತತ್ಬ್ರಹ್ಮಸಂಸ್ಪರ್ರ್ಶಂ ಸುಖಮತ್ಯನ್ತಮನ್ತಮತೀತ್ಯ ವರ್ತತ ಇತ್ಯತ್ಯನ್ತಮುತ್ಕೃಷ್ಟಂ ನಿರತಿಶಯಮಶ್ನುತೇ ವ್ಯಾಪ್ನೋತಿ ..೬.೨೮..

==============================
ಇದಾನೀಂ ಯೋಗಸ್ಯ ಯತ್ಫಲಂ ಬ್ರಹ್ಮೈಕತ್ವದರ್ಶನಂ ಸರ್ವಸಂಸಾರವಿಚ್ಛೇದಕಾರಣಂ ತತ್ಪ್ರದರ್ಶಯತೇ
ಸರ್ವಭೂತಸ್ಥಮಾತ್ಮಾನಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ಚಾತ್ಮನಿ .
ಈಕ್ಷತೇ ಯೋಗಯುಕ್ತಾತ್ಮಾ ಸರ್ವತ್ರ ಸಮದರ್ಶನಃ ..೬.೨೯..

ಸರ್ವಭೂತಸ್ಥಂ ಸರ್ವೇಷು ಭೂತೇಷು ಸ್ಥಿತಂ ಸ್ವಮಾತ್ಮಾನಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ಚ ಆತ್ಮನಿ ಬ್ರಹ್ಮಾದೀನಿ ಸ್ತಮ್ಬಪರ್ಯನ್ತಾನಿ ಚ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ಆತ್ಮನ್ಯೇಕತಾಂ ಗತಾನಿ ಈಕ್ಷತೇ ಪಶ್ಯತಿ ಯೋಗಯುಕ್ತಾತ್ಮಾ ಸಮಾಹಿತಾನ್ತಃಕರಣಃ ಸರ್ವತ್ರ ಸಮದರ್ಶನಃ ಸರ್ವೇಷು ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಸ್ಥಾವರಾನ್ತೇಷು ವಿಷಮೇಷು ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಸಮಂ ನಿರ್ವಿಶೇಷಂ ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮೈಕತ್ವವಿಷಯಂ ದರ್ಶನಂ ಜ್ಞಾನಂ ಯಸ್ಯ ಸ ಸರ್ವತ್ರ ಸಮದರ್ಶನಃ ..೬.೨೯..

==============================
ಏತಸ್ಯಾತ್ಮೈಕತ್ವದರ್ಶನಸ್ಯ ಫಲಮುಚ್ಯತೇ
ಯೋ ಮಾಂ ಪಶ್ಯತಿ ಸರ್ವತ್ರ ಸರ್ವಂ ಚ ಮಯಿ ಪಶ್ಯತಿ .
ತಸ್ಯಾಹಂ ನ ಪ್ರಣಶ್ಯಾಮಿ ಸ ಚ ಮೇ ನ ಪ್ರಣಶ್ಯತಿ ..೬.೩೦..

ಯೋ ಮಾಂ ಪಶ್ಯತಿ ವಾಸುದೇವಂ ಸರ್ವಸ್ಯಾತ್ಮಾನಂ ಸರ್ವತ್ರ ಸರ್ವೇಷು ಭೂತೇಷು ಸರ್ವಂ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಭೂತಜಾತಂ ಮಯಿ ಸರ್ವಾತ್ಮನಿ ಪಶ್ಯತಿ, ತಸ್ಯ ಏವಮಾತ್ಮೈಕತ್ವದರ್ಶಿನೋಽಹಮೀಶ್ವರೋ ನ ಪ್ರಣಶ್ಯಾಮಿ ನ ಪರೋಕ್ಷತಾಂ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ . ಸ ಚ ಮೇ ನ ಪ್ರಣಶ್ಯತಿ ಸ ಚ ವಿದ್ವಾನ್ಮೇ ಮಮ ವಾಸುದೇವಸ್ಯ ನ ಪ್ರಣಶ್ಯತಿ ನ ಪರೋಕ್ಷೋ ಭವತಿ, ತಸ್ಯ ಚ ಮಮ ಚೈಕಾತ್ಮಕತ್ವಾತ್ . ಸ್ವಾತ್ಮಾ ಹಿ ನಾಮಾತ್ಮನಃ ಪ್ರಿಯ ಏವ ಭವತಿ . ಯಸ್ಮಾಚ್ಚಾಹಮೇವ ಸರ್ವಾತ್ಮೈಕತ್ವದರ್ಶೀ ..೬.೩೦..

==============================
ಇತ್ಯೇತತ್ಪೂರ್ವಲೋಕಾರ್ಥಂ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಮನೂದ್ಯ ತತ್ಫಲಂ ಮೋಕ್ಷೋಽಭಿಧೀಯತೇ
ಸರ್ವಭೂತಸ್ಥಿತಂ ಯೋ ಮಾಂ ಭಜತ್ಯೇಕತ್ವಮಾಸ್ಥಿತಃ .
ಸರ್ವಥಾ ವರ್ತಮಾನೋಽಪಿ ಸ ಯೋಗೀ ಮಯಿ ವರ್ತತೇ ..೬.೩೧..

ಸರ್ವಥಾ ಸರ್ವಪ್ರಕಾರೈಃ ವರ್ತಮಾನೋಽಪಿ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶೀ ಯೋಗೀ ಮಯಿ ವೈಷ್ಣವೇ ಪರಮೇ ಪದೇ ವರ್ತತೇ, ನಿತ್ಯಮುಕ್ತ ಏವ ಸಃ, ನ ಮೋಕ್ಷಂ ಪ್ರತಿ ಕೇನಚಿತ್ಪ್ರತಿಬಧ್ಯತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೬.೩೧..

==============================
ಕಿಂ ಚಾನ್ಯತ್
ಆತ್ಮೌಪಮ್ಯೇನ ಸರ್ವತ್ರ ಸಮಂ ಪಶ್ಯತಿ ಯೋಽರ್ಜುನ .
ಸುಖಂ ವಾ ಯದಿ ವಾ ದುಃಖಂ ಸ ಯೋಗೀ ಪರಮೋ ಮತಃ ..೬.೩೨..

ಆತ್ಮೌಪಮ್ಯೇನ ಆತ್ಮಾ ಸ್ವಯಮೇವೋಪಮೀಯತೇಽನಯೇತ್ಯುಪಮಾ . ತಸ್ಯಾ ಉಪಮಾಯಾ ಭಾವ ಔಪಮ್ಯಂ ತೇನಾತ್ಮೌಪಮ್ಯೇನ, ಸರ್ವತ್ರ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಸಮಂ ತುಲ್ಯಂ ಪಶ್ಯತಿ ಯೋಽರ್ಜುನ, ಸ ಚ ಕಿಂ ಸಮಂ ಪಶ್ಯತೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ ಯಥಾ ಮಮ ಸುಖಮಿಷ್ಟಂ ತಥಾ ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಸುಖಮನುಕೂಲಮ್ . ವಾಶಬ್ದಶ್ಚಾರ್ಥೇ . ಯದಿ ವಾ ಯಚ್ಚ ದುಃಖಂ ಮಮ ಪ್ರತಿಕೂಲಮನಿಷ್ಟಂ ಯಥಾ ತಥಾ ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿನಾಂ ದುಃಖಮನಿಷ್ಟಂ ಪ್ರತಿಕೂಲಮಿತ್ಯೇವಮಾತ್ಮೌಪಮ್ಯೇನ ಸುಖದುಃಖೇಽನುಕೂಲಪ್ರತಿಕೂಲೇ ತುಲ್ಯತಯಾ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಸಮಂ ಪಶ್ಯತಿ, ನ ಕಸ್ಯಚಿತ್ಪ್ರತಿಕೂಲಮಾಚರತಿ, ಅಹಿಂಸಕ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಯಃ ಏವಮಹಿಂಸಕಃ
ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನನಿಷ್ಠಃ, ಸ ಯೋಗೀ ಪರಮ ಉತ್ಕೃಷ್ಟೋ ಮತೋಽಭಿಪ್ರೇತಃ ಸರ್ವಯೋಗಿನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ..೬.೩೨..

==============================
ಏತಸ್ಯ ಯಥೋಕ್ತಸ್ಯ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಲಕ್ಷಣಸ್ಯ ಯೋಗಸ್ಯ ದುಃಖಸಂಪಾದ್ಯತಾಮಾಲಕ್ಷ್ಯ ಶುಶ್ರುಷುರ್ಧ್ರುವಂ ತತ್ಪ್ರಾಪ್ತ್ಯುಪಾಯಮರ್ಜುನ ಉವಾಚ
ಯೋಽಯಂ ಯೋಗಸ್ತ್ವಯಾ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಸಾಮ್ಯೇನ ಮಧುಸೂದನ .
ಏತಸ್ಯಾಹಂ ನ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಚಞ್ಚಲತ್ವಾತ್ಸ್ಥಿತಿಂ ಸ್ಥಿರಾಮ್ ..೬.೩೩..

ಯೋಽಯಂ ಯೋಗಸ್ತ್ವಯಾ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಸಾಮ್ಯೇನ ಸಮತ್ವೇನ ಹೇ ಮಧುಸೂದನ ಏತಸ್ಯ ಯೋಗಸ್ಯಾಹಂ ನ ಪಶ್ಯಾಮಿ ನೋಪಲಭೇ, ಚಞ್ಚಲತ್ವಾನ್ಮನಸಃ . ಕಿಮ್ ? ಸ್ಥಿರಾಮಚಲಾಂ ಸ್ಥಿತಿಮ್ ..೬.೩೩..

==============================
ಅಸಿದ್ಧಂ ತತ್
ಚಞ್ಚಲಂ ಹಿ ಮನಃ ಕೃಷ್ಣ ಪ್ರಮಾಥಿ ಬಲವದ್ದೃಢಮ್ .
ತಸ್ಯಾಹಂ ನಿಗ್ರಹಂ ಮನ್ಯೇ ವಾಯೋರಿವ ಸುದುಷ್ಕರಮ್ ..೬.೩೪..

ಚಞ್ಚಲಂ ಹಿ ಮನಃ . ಕೃಷ್ಣೇತಿ ಕೃಷತೇರ್ವಿಲೇಖನಾರ್ಥಸ್ಯ ರೂಪಮ್ . ಭಕ್ತಜನಪಾಪಾದಿದೋಷಾಕರ್ಷಾಣಾತ್ಕೃಷ್ಣಃ, ತಸ್ಯ ಸಂಬುದ್ಧಿಃ ಹೇ ಕೃಷ್ಣ . ಹಿ ಯಸ್ಮಾತ್ಮನಶ್ಚಞ್ಚಲಂ ನ ಕೇವಲಮತ್ಯರ್ಥಂ ಚಞ್ಚಲಮ್, ಪ್ರಮಾಥಿ ಚ ಪ್ರಮಥನಶೀಲಮ್, ಪ್ರಮಥ್ನಾತಿ ಶರೀರಮಿನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಚ ವಿಕ್ಷಿಪತ್ಸತ್ಪರವಶೀಕರೋತಿ . ಕಿಂ ಚ ಬಲವತ್ಪ್ರಬಲಮ್, ನ ಕೇನಚಿತ್ನಿಯನ್ತುಂ ಶಕ್ಯಮ್, ದುರ್ನಿವಾರತ್ವಾತ್ . ಕಿಂ ಚ ದೃಢಂ ತನ್ತುನಾಗವದಚ್ಛೇದ್ಯಮ್ . ತಸ್ಯ ಏವಂಭೂತಸ್ಯ ಮನಸೋಽಹಂ ನಿಗ್ರಹಂ ನಿರೋಧಂ ಮನ್ಯೇ ವಾಯೋರಿವ ಯಥಾ ವಾಯೋರ್ದುಷ್ಕರೋ ನಿಗ್ರಹಸ್ತತೋಽಪಿ ದುಷ್ಕರಂ ಮನ್ಯೇ ಇತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ ..೬.೩೪..

==============================
ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ, ಏವಮೇತದ್ಯಥಾ ಬ್ರವೀಷಿ
ಅಸಂಶಯಂ ಮಹಾಬಾಹೋ ಮನೋ ದುರ್ಣಿಗ್ರಹಂ ಚಲಮ್ .
ಅಭ್ಯಾಸೇನ ತು ಕೌನ್ತೇಯ ವೈರಾಗ್ಯೇಣಶ್ಚ ಗೃಹ್ಯತೇ ..೬.೩೫..

ಅಸಂಶಯಂ ನಾಸ್ತಿ ಸಂಶಯೋ ಮನೋ ದುರ್ನಿಗ್ರಹಂ ಚಲಮಿತ್ಯತ್ರ ಹೇ ಮಹಾಬಾಹೋ . ಕಿಂತ್ವಭ್ಯಾಸೇನ ತ್ವಭ್ಯಾಸೋ ನಾಮಶ್ಚಿತ್ತಭೂಮೌ ಕಸ್ಯಾಂಚಿತ್ಸಮಾನಪ್ರತ್ಯಯಾವೃತ್ತಿಶ್ಚಿತ್ತಸ್ಯ . ವೈರಾಗ್ಯೇಣ ವೈರಾಗ್ಯಂ ನಾಮ ದೃಷ್ಟಾದೃಷ್ಟೇಷ್ಟಭೋಗೇಷು ದೋಷದರ್ಶನಾಭ್ಯಾಸಾದ್ವೈತೃಷ್ಣ್ಯಮ್ . ತೇನ ಚ ವೈರಾಗ್ಯೇಣ ಗೃಹ್ಯತೇ ವಿಕ್ಷೇಪರೂಪಃ ಪ್ರಚಾರಶ್ಚಿತ್ತಸ್ಯ . ಏವಂ ತನ್ಮನೋ ಗೃಹ್ಯತೇ ನಿಗೃಹ್ಯತೇ ನಿರುಧ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೬.೩೫..

==============================
ಯಃ ಪುನರಸಂಯತಾತ್ಮಾ, ತೇನ
ಅಸಂಯತಾತ್ಮನಾ ಯೋಗೋ ದುಷ್ಪ್ರಾಪೇತಿ ಮೇ ಮತಿಃ .
ವಶ್ಯಾತ್ಮನಾ ತು ಯತತಾ ಶಕ್ಯೋಽವಾಪ್ತುಮುಪಾಯತಃ ..೬.೩೬..

ಅಸಂಯತಾತ್ಮನಾಭ್ಯಾಸವೈರಾಗ್ಯಾಭ್ಯಾಮಸಂಯತಃ ಆತ್ಮಾನ್ತಃಕರಣಂ ಯಸ್ಯ ಸೋಽಯಮಸಂಯತಾತ್ಮಾ ತೇನಾಸಂಯತಾತ್ಮನಾ ಯೋಗೋ ದುಷ್ಪ್ರಾಪೋ ದುಃಖೇನ ಪ್ರಾಪ್ಯತೇತಿ ಮೇ ಮತಿಃ . ಯಸ್ತು ಪುನರ್ವಶ್ಯಾತ್ಮಾಭ್ಯಾಸವೈರಾಗ್ಯಾಭ್ಯಾಂ ವಶ್ಯತ್ವಮಾಪಾದಿತಃ ಆತ್ಮಾ ಮನೋ ಯಸ್ಯ ಸೋಽಯಂ ವಶ್ಯಾತ್ಮಾ ತೇನ ವಶ್ಯಾತ್ಮನಾ ತು ಯತತಾ ಭೂಯೋಽಪಿ ಪ್ರಯತ್ನಂ ಕುರ್ವತಾ ಶಕ್ಯೋಽವಾಪ್ತುಂ ಯೋಗರುಪಾಯತೋ ಯಥೋಕ್ತಾದುಪಾಯಾತ್ ..೬.೩೬..

==============================
ತತ್ರ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸಾಙ್ಗೀಕರಣೇನ ಇಹಲೋಕಪರಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಸಂನ್ಯಸ್ತಾನಿ, ಯೋಗಸಿದ್ಧಿಫಲಂ ಚ ಮೋಕ್ಷಸಾಧನಂ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಂ ನ ಪ್ರಾಪ್ತಮಿತಿ, ಯೋಗೀ ಯೋಗಮಾರ್ಗಾತ್ಮರಣಕಾಲೇ ಚಲಿತಚಿತ್ತ ಇತಿ ತಸ್ಯ ನಾಶಮಾಶಙ್ಕಯಾರ್ಜುನ ಉವಾಚ
ಅಯತಿಃ ಶ್ರದ್ಧಯೋಪೇತೋ ಯೋಗಾಚ್ಚಲಿತಮಾನಸಃ .
ಅಪ್ರಾಪ್ಯ ಯೋಗಸಂಸಿದ್ಧಿಂ ಕಾಂ ಗತಿಂ ಕೃಷ್ಣ ಗಚ್ಛತಿ ..೬.೩೭..

ಅಯತಿರಪ್ರಯತ್ನವಾನ್ ಯೋಗಮಾರ್ಗೇ ಶ್ರದ್ಧಯಾಸ್ತಿಕ್ಯಬುದ್ಧ್ಯಾ ಚೋಪೇತೋ ಯೋಗಾದನ್ತಕಾಲೇ ಚ ಚಲಿತಂ ಮಾನಸಂ ಮನೋ ಯಸ್ಯ ಸ ಚಲಿತಮಾನಸೋ ಭ್ರಷ್ಟಸ್ಮೃತಿಃ ಸೋಽಪ್ರಾಪ್ಯ ಯೋಗಸಂಸಿದ್ಧಿಂ ಯೋಗಫಲಂ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಂ ಕಾಂ ಗತಿಂ ಹೇ ಕೃಷ್ಣ ಗಚ್ಛತಿ ..೬.೩೭..

==============================
ಕಚ್ಚಿನ್ನೋಭಯವಿಭ್ರಷ್ಟಶ್ಛಿನ್ನಾಭ್ರಮಿವ ನಶ್ಯತಿ .
ಅಪ್ರತಿಷ್ಠೋ ಮಹಾಬಾಹೋ ವಿಮೂಢೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪಥಿ ..೬.೩೮..

ಕಶ್ಚಿತ್ಕಿಂ ನ ಉಭಯವಿಭ್ರಷ್ಟಃ ಕರ್ಮಮಾರ್ಗಾತ್ಯೋಗಮಾರ್ಗಾಚ್ಚ ವಿಭ್ರಷ್ಟಃ ಸನ್ ಛಿನ್ನಾಭ್ರಮಿವ ನಶ್ಯತಿ, ಕಿಂ ವಾ ನ ನಶ್ಯತ್ಯಪ್ರತಿಷ್ಠೋ ನಿರಾಶ್ರಯೋ ಹೇ ಮಹಾಬಾಹೋ ವಿಮೂಢಃ ಸನ್ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪಥಿ ಬ್ರಹ್ಮಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾರ್ಗೇ ..೬.೩೮..

==============================
ಏತನ್ಮೇ ಸಂಶಯಂ ಕೃಷ್ಣಶ್ಛೇತ್ತುಮರ್ಹಸ್ಯಶೇಷತಃ .
ತ್ವದನ್ಯಃ ಸಂಶಯಸ್ಯಾಸ್ಯ ಛೇತ್ತಾ ನ ಹ್ಯುಪಪದ್ಯತೇ ..೬.೩೯..

ಏತನ್ಮೇ ಮಮ ಸಂಶಯಂ ಕೃಷ್ಣಶ್ಛೇತ್ತುಮಪನೇತುಮರ್ಹಸ್ಯಶೇಷತಃ . ತ್ವದನ್ಯಸ್ತ್ವತ್ತೋಽನ್ಯಃ ಋಷಿರ್ದೇವೋ ವಾ ಚ್ಛೇತ್ತಾ ನಾಶಯಿತಾ ಸಂಶಯಸ್ಯಾಸ್ಯ ನ ಹಿ ಯಸ್ಮಾದುಪಪದ್ಯತೇ ನ ಸಂಭವತಿ . ಅತಸ್ತ್ವಮೇವ ಚ್ಛೇತ್ತುಮರ್ಹಸೀತ್ಯರ್ಥಃ ..೬.೩೯..

==============================
ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಪಾರ್ಥ ನೈವೇಹ ನಾಮುತ್ರ ವಿನಾಶಸ್ತಸ್ಯ ವಿದ್ಯತೇ .
ನ ಹಿ ಕಲ್ಯಾಣಕೃತ್ಕಶ್ಚಿದ್ದುರ್ಗತಿಂ ತಾತ ಗಚ್ಛತಿ ..೬.೪೦..

ಹೇ ಪಾರ್ಥ ನೈವ ಇಹ ಲೋಕೇ ನಾಮುತ್ರ ಪರಸ್ಮಿನ್ ವಾ ಲೋಕೇ ವಿನಾಶಸ್ತಸ್ಯ ವಿದ್ಯತೇ ನಾಸ್ತಿ . ನಾಶೋ ನಾಮ ಪೂರ್ವಸ್ಮಾಥೀನಜನ್ಮಪ್ರಾಪ್ತಿಃ ಸ ಯೋಗಭ್ರಷ್ಟಸ್ಯ ನಾಸ್ತಿ . ನ ಹಿ ಯಸ್ಮಾತ್ಕಲ್ಯಾಣಕೃತ್ಶುಭಕೃತ್ಕಶ್ಚಿತ್ದುರ್ಗತಿಂ ಕುತ್ಸಿತಾಂ ಗತಿಂ ಹೇ ತಾತ, ತನೋತಿ ಆತ್ಮಾನಂ ಪುತ್ರರೂಪೇಣೇತಿ ಪಿತಾ ತಾತ ಉಚ್ಯತೇ . ಪಿತೈವ ಪುತ್ರೇತಿ ಪುತ್ರೋಽಪಿ ತಾತ ಉಚ್ಯತೇ . ಶಿಷ್ಯೋಽಪಿ ಪುತ್ರ ಉಚ್ಯತೇ . ಯತೋ ನ ಗಚ್ಛತಿ ..೬.೪೦..

==============================
ಕಿಂ ತ್ವಸ್ಯ ಭವತಿ ?
ಪ್ರಾಪ್ಯ ಪುಣ್ಯಕೃತಾಂ ಲೋಕಾನುಷಿತ್ವಾ ಶಾಶ್ವತೀಃ ಸಮಾಃ .
ಶುಚೀನಾಂ ಶ್ರೀಮತಾಂ ಗೇಹೇ ಯೋಗಭ್ರಷ್ಟೋಽಭಿಜಾಯತೇ ..೬.೪೧..

ಯೋಗಮಾರ್ಗೇ ಪ್ರವೃತ್ತಃ ಸಂನ್ಯಾಸೀ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾತ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ಗತ್ವಾ ಪುಣ್ಯಕೃತಾಮಶ್ವಮೇಧಾದಿಯಾಜಿನಾಂ ಲೋಕಾನ್, ತತ್ರ ಚೋಷಿತ್ವಾ ವಾಸಮನುಭೂಯ ಶಾಶ್ವತೀರ್ನಿತ್ಯಾಃ ಸಮಾಃ ಸಂವತ್ಸರಾನ್, ತದ್ಭೋಗಕ್ಷಯೇ ಶುಚೀನಾಂ ಯಥೋಕ್ತಕಾರಿಣಾಂ ಶ್ರೀಮತಾಂ ವಿಭೂತಿಮತಾಂ ಗೇಹೇ ಗೃಹೇ ಯೋಗಭ್ರಷ್ಟಃ ಅಭಿಜಾಯತೇ ..೬.೪೧..

==============================
ಅಥ ವಾ ಯೋಗಿನಾಮೇವ ಕುಲೇ ಭವತಿ ಧೀಮತಾಮ್ .
ಏತದ್ಧಿ ದುರ್ಲಭತರಂ ಲೋಕೇ ಜನ್ಮ ಯದೀದೃಶಮ್ ..೬.೪೨..

ಅಥವಾ ಶ್ರೀಮತಾಂ ಕುಲಾತನ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಯೋಗಿನಾಮೇವ ದರಿದ್ರಾಣಾಂ ಕುಲೇ ಭವತಿ ಜಾಯತೇ ಧೀಮತಾಂ ಬುದ್ಧಿಮತಾಮ್ . ಏತಥಿ ಜನ್ಮ, ಯತ್ದರಿದ್ರಾಣಾಂ ಯೋಗಿನಾಂ ಕುಲೇ, ದುರ್ಲಭತರಂ ದುಃಖಲಭ್ಯತರಂ ಪೂರ್ವಮಪೇಕ್ಷ್ಯ ಲೋಕೇ ಜನ್ಮ ಯದೀದೃಶಂ ಯಥೋಕ್ತವಿಶೇಷಣೇ ಕುಲೇ ..೬.೪೨..

==============================
ಯಸ್ಮಾತ್
ತತ್ರ ತಂ ಬುದ್ಧಿಸಂಯೋಗಂ ಲಭತೇ ಪೌರ್ವದೇಹಿಕಮ್ .
ಯತತೇ ಚ ತತೋ ಭೂಯಃ ಸಂಸಿದ್ಧೌ ಕುರುನನ್ದನ ..೬.೪೩..

ತತ್ರ ಯೋಗಿನಾಂ ಕುಲೇ ತಂ ಬುದ್ಧಿಸಂಯೋಗಂ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಸಂಯೋಗಂ ಬುದ್ಧಿಸಂಯೋಗಂ ಲಭತೇ ಪೌರ್ವದೇಹಿಕಂ ಪೂರ್ವಸ್ಮಿನ್ ದೇಹೇ ಭವಂ ಪೌರ್ವದೇಹಿಕಮ್ . ಯತತೇ ಚ ಪ್ರಯತ್ನಂ ಚ ಕರೋತಿ ತತಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪೂರ್ವಕೃತಾತ್ಸಂಸ್ಕಾರಾತ್ಭೂಯೋ ಬಹುತರಂ ಸಂಸಿದ್ಧೌ ಸಂಸಿದ್ಧಿನಿಮಿತ್ತಂ ಹೇ ಕುರುನನ್ದನ ..೬.೪೩..

==============================
ಕಥಂ ಪೂರ್ವದೇಹಬುದ್ಧಿಸಂಯೋಗೇತಿ ತದುಚ್ಯತೇ
ಪೂರ್ವಾಭ್ಯಾಸೇನ ತೇನೈವ ಹ್ರಿಯತೇ ಹ್ಯವಶೋಽಪಿ ಸಃ .
ಜಿಜ್ಞಾಸುರಪಿ ಯೋಗಸ್ಯ ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮಾತಿವರ್ತತೇ ..೬.೪೪..

ಯಃ ಪೂರ್ವಜನ್ಮನಿ ಕೃತೋಽಭ್ಯಾಸಃ ಸ ಪೂರ್ವಾಭ್ಯಾಸಃ, ತೇನೈವ ಬಲವತಾ ಹ್ರಿಯತೇ ಸಂಸಿದ್ಧೌ ಹಿ ಯಸ್ಮಾದವಶೋಽಪಿ ಸ ಯೋಗಭ್ರಷ್ಟಃ . ನ ಕೃತಂ ಚೇದ್ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸಜಾತ್ಸಂಸ್ಕಾರಾತ್ಬಲವತ್ತರಮಧರ್ಮಾದಿಲಕ್ಷಣಂ ಕರ್ಮ, ತದಾ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸಜನಿತೇನ ಸಂಸ್ಕಾರೇಣ ಹ್ರಿಯತೇ . ಅಧರ್ಮಶ್ಚೇತ್ಬಲವತ್ತರಃ ಕೃತಃ, ತೇನ ಯೋಗಜೋಽಪಿ ಸಂಸ್ಕಾರೋಽಭಿಭೂಯತ ಏವ, ತತ್ಕ್ಷಯೇ ತು ಯೋಗಜಃ ಸಂಸ್ಕಾರಃ ಸ್ವಯಮೇವ ಕಾರ್ಯಮಾರಭತೇ, ನ ದೀರ್ಘಕಾಲಸ್ಥಸ್ಯಾಪಿ ವಿನಾಶಸ್ತಸ್ಯಾಸ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ . ಅತೋ ಜಿಜ್ಞಾಸುರಪಿ ಯೋಗಸ್ಯ ಸ್ವರೂಪಂ ಜ್ಞಾತುಮಿಚ್ಛನ್ನಪಿ ಯೋಗಮಾರ್ಗೇ ಪ್ರವೃತ್ತಃ ಸಂನ್ಯಾಸೀ ಯೋಗಭ್ರಷ್ಟಃ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾತ್ಸೋಽಪಿ ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮ
ವೇದೋಕ್ತಕರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನಫಲಮತಿವರ್ತತೇಽತಿಕ್ರಾಮತ್ಯಪಾಕರಿಷ್ಯತಿ . ಕಿಮುತ ಬುದ್ಧ್ವಾ ಯೋ ಯೋಗಂ ತನ್ನಿಷ್ಠೋಽಭ್ಯಾಸಂ ಕುರ್ಯಾತ್ ..೬.೪೪..

==============================
ಕುತಶ್ಚ ಯೋಗಿತ್ವಂ ಶ್ರೇಯ ಇತಿ
ಪ್ರಯತ್ನಾದ್ಯತಮಾನಸ್ತು ಯೋಗೀ ಸಂಶುದ್ಧಕಿಲ್ಬಿಷಃ .
ಅನೇಕಜನ್ಮಸಂಸಿದ್ಧಸ್ತತೋ ಯಾತಿ ಪರಾಂ ಗತಿಮ್ ..೬.೪೫..

ಪ್ರಯತ್ನಾದ್ಯತಮಾನಃ, ಅಧಿಕಂ ಯತಮಾನ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ತತ್ರ ಯೋಗೀ ವಿದ್ವಾನ್ ಸಂಶುದ್ಧಕಿಲ್ಬಿಷೋ ವಿಶುದ್ಧಕಿಲ್ಬಿಷಃ ಸಂಶುದ್ಧಪಾಪೋಽನೇಕಜನ್ಮಸಂಸಿದ್ಧಿರನೇಕೇಷು ಜನ್ಮಸು ಕಿಂಚಿತ್ಕಿಂಚಿತ್ಸಂಸ್ಕಾರಜಾತಮುಪಚಿತ್ಯ ತೇನ ಉಪಚಿತೇನಾನೇಕಜನ್ಮಕೃತೇನ ಸಂಸಿದ್ಧೋಽನೇಕಜನ್ಮಸಂಸಿದ್ಧಸ್ತತಃ ಲಬ್ಧಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಃ ಸನ್ ಯಾತಿ ಪರಾಂ ಪ್ರಕೃಷ್ಟಂ ಗತಿಮ್ ..೬.೪೫..

==============================
ಯಸ್ಮಾದೇವಂ ತಸ್ಮಾತ್
ತಪಸ್ವಿಭ್ಯೋಽಧಿಕೋ ಯೋಗೀ ಜ್ಞಾನಿಭ್ಯೋಽಪಿ ಮತೋಽಧಿಕಃ .
ಕರ್ಮಿಭ್ಯಶ್ಚಾಧಿಕೋ ಯೋಗೀ ತಸ್ಮಾದ್ಯೋಗೀ ಭವಾರ್ಜುನ ..೬.೪೬..

ತಪಸ್ವಿಭ್ಯೋಽಧಿಕೋ ಯೋಗೀ, ಜ್ಞಾನಿಭ್ಯೋಽಪಿ ಜ್ಞಾನಮತ್ರ ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥಪಾಣ್ಡಿತ್ಯಮ್, ತದ್ವದ್ಭ್ಯೋಽಪಿ ಮತೋ ಜ್ಞಾತೋಽಧಿಕಃ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಇತಿ . ಕರ್ಮಿಭ್ಯಃ, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿ ಕರ್ಮ, ತದ್ವದ್ಭ್ಯೋಽಧಿಕೋ ಯೋಗೀ ವಿಶಿಷ್ಟೋ ಯಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಮಾದ್ಯೋಗೀ ಭವಾರ್ಜುನ ..೬.೪೬..

==============================
ಯೋಗಿನಾಮಪಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಮದ್ಗತೇನಾನ್ತರಾತ್ಮನಾ .
ಶ್ರದ್ಧಾವಾನ್ ಭಜತೇ ಯೋ ಮಾಂ ಸ ಮೇ ಯುಕ್ತತಮೋ ಮತಃ ..೬.೪೭..

ಯೋಗಿನಾಮಪಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ರೂದ್ರಾದಿತ್ಯಾದಿಧ್ಯಾನಪರಾಣಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಮದ್ಗತೇನ ಮಯಿ ವಾಸುದೇವೇ ಸಮಾಹಿತೇನಾನ್ತರಾತ್ಮನಾನ್ತಃಕರಣೇನ ಶ್ರದ್ಧಾವಾನ್ ಶ್ರದ್ದಧಾನಃ ಸನ್ ಭಜತೇ ಸೇವತೇ ಯೋ ಮಾಮ್, ಸ ಮೇ ಮಮ ಯುಕ್ತತಮೋಽತಿಶಯೇನ ಯುಕ್ತೋ ಮತೋಽಭಿಪ್ರೇತ ಇತಿ ..

ಶಿಷ್ಯಸ್ಯ ಶ್ರೀಮಚ್ಛಂಕರಭಗವತಃ ಕೃತ ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾಭಾಷ್ಯೇ
ಷಷ್ಟೋಽಧ್ಯಾಯಃ ..೬..

__________________________________________________________
ಭಗವದ್ಗೀತಾ ೭
ಅಥ ಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನಯೋಗಾಖ್ಯಃ ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ
(ಶಙ್ಕರಭಾಷ್ಯಃ)
ಯೋಗಿನಾಮಪಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಮದ್ಗತೇನಾನ್ತರಾತ್ಮನಾ .
ಶ್ರದ್ಧಾವಾನ್ಭಜತೇ ಯೋ ಮಾಂ ಸ ಮೇ ಯುಕ್ತತಮೋ ಮತಃ [ಗೀತಾ ೬.೪೭]
ಇತಿ ಪ್ರಶ್ನಬೀಜಮುಪನ್ಯಸ್ಯ, ಸ್ವಯಮೇವ ಈದೃಶಂ ಮದೀಯಂ ತತ್ತ್ವಮ್, ಏವಂ ಮದ್ಗತಾನ್ತರಾತ್ಮಾ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯೇತತ್ವಿವಕ್ಷುಃ ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಮಯ್ಯಾಸಕ್ತಮನಾಃ ಪಾರ್ಥ ಯೋಗಂ ಯುಞ್ಜನ್ಮದಾಶ್ರಯಃ .
ಅಸಂಶಯಂ ಸಮಗ್ರಂ ಮಾಂ ಯಥಾ ಜ್ಞಾಸ್ಯಸಿ ತಚ್ಛೃಣು ..೭.೧..

ಮಯಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣವಿಶೇಷಣೇ ಪರಮೇಶ್ವರೇ ಆಸಕ್ತಂ ಮನೋ ಯಸ್ಯ ಸಃ ಮಯ್ಯಾಸಕ್ತಮನಾಃ, ಹೇ ಪಾರ್ಥ ! ಯೋಗಂ ಯುಞ್ಜನ್ಮನಃಸಮಾಧಾನಂ ಕುರ್ವನ್, ಮದಾಶ್ರಯೋಽಹಮೇವ ಪರಮೇಶ್ವರಃ ಆಶ್ರಯೋ ಯಸ್ಯ ಸಃ ಮದಾಶ್ರಯಃ . ಯೋ ಹಿ ಕಶ್ಚಿತ್ಪುರುಷಾರ್ಥೇನ ಕೇನಚಿತರ್ಥೀ ಭವತಿ ಸ ತತ್ಸಾಧನಂ ಕರ್ಮಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿ ತಪೋ ದಾನಂ ವಾ ಕಿಂಚಿದಾಶ್ರಯಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ, ಅಯಂ ತು ಯೋಗೀ ಮಾಮೇವಾಶ್ರಯಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ, ಹಿತ್ವಾನ್ಯತ್ಸಾಧನಾನ್ತರಂ ಮಯ್ಯೇವ ಆಸಕ್ತಮನಾ ಭವತಿ . ಯಸ್ತ್ವಮೇವಂಭೂತಃ ಸನಸಂಶಯಂ ಸಮಗ್ರಂ ಸಮಸ್ತಂ ವಿಭೂತಿಬಲಶಕ್ತ್ಯೈಶ್ವರ್ಯಾದಿಗುಣಸಂಪನ್ನಂ
ಮಾಂ ಯಥಾ ಯೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಜ್ಞಾಸ್ಯಸಿ ಸಂಶಯಮನ್ತರೇಣೈವಮೇವ ಭಗವಾನಿತಿ, ತತ್ಸೃಣು ಉಚ್ಯಮಾನಂ ಮಯಾ ..೭.೧..

==============================
ತಚ್ಚ ಮದ್ವಿಷಯಮ್
ಜ್ಞಾನಂ ತೇಽಹಂ ಸವಿಜ್ಞಾನಮಿದಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯಶೇಷತಃ .
ಯಜ್ಜ್ಞಾತ್ವಾ ನೇಹ ಭೂಯೋಽನ್ಯಜ್ಜ್ಞಾತವ್ಯಮವಶಿಷ್ಯತೇ ..೭.೨..

ಜ್ಞಾನಂ ತೇ ತುಭ್ಯಮಹಂ ಸವಿಜ್ಞಾನಂ ವಿಜ್ಞಾನಸಹಿತಂ ಸ್ವಾನುಭವಯುಕ್ತಮಿದಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಕಥಯಿಷ್ಯಾಮ್ಯಶೇಷತಃ ಕಾರ್ತ್ಸ್ನ್ಯೇನ . ತಜ್ಜ್ಞಾನಂ ವಿವಕ್ಷಿತಂ ಸ್ತೌತಿ ಶ್ರೋತುಃ ಅಭಿಮುಖೀಕರಣಾಯ ಯಜ್ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಯಜ್ಜ್ಞಾನಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ನೇಹ ಭೂಯಃ ಪುನರನ್ಯತ್ಜ್ಞಾತವ್ಯಂ ಪುರುಷಾರ್ಥಸಾಧನಮವಶಿಷ್ಯತೇ ನಾವಶಿಷ್ಟಂ ಭವತಿ . ಇತಿ ಮತ್ತತ್ತ್ವಜ್ಞೋ ಯಃ, ಸ ಸರ್ವಜ್ಞೋ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ . ಅತೋ ವಿಶಿಷ್ಟಫಲತ್ವಾತ್ದುರ್ಲಭಂ ಜ್ಞಾನಮ್ ..೭.೨..

==============================
ಕಥಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಸಹಸ್ರೇಷು ಕಶ್ಚಿದ್ಯತತಿ ಸಿದ್ಧಯೇ .
ಯತತಾಮಪಿ ಸಿದ್ಧಾನಾಂ ಕಶ್ಚಿನ್ಮಾಂ ವೇತ್ತಿ ತತ್ತ್ವತಃ ..೭.೩..

ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಸಹಸ್ರೇಷು ಅನೇಕೇಷು ಕಶ್ಚಿತ್ಯತತಿ ಪ್ರಯತ್ನಂ ಕರೋತಿ ಸಿದ್ಧಯೇ ಸಿದ್ಧ್ಯರ್ಥಮ್ . ತೇಷಾಂ ಯತತಾಮಪಿ ಸಿದ್ಧಾನಾಮ್, ಸಿದ್ಧಾ ಏವ ಹಿ ತೇ ಯೇ ಮೋಕ್ಷಾಯ ಯತನ್ತೇ, ತೇಷಾಂ ಕಶ್ಚಿದೇವ ಹಿ ಮಾಂ ವೇತ್ತಿ ತತ್ತ್ವತೋ ಯಥಾವತ್ ..೭.೩..

==============================
ಶ್ರೋತಾರಂ ಪ್ರರೋಚನೇನಾಭಿಮುಖೀಕೃತ್ಯಾಹ
ಭೂಮಿರಾಪೋಽನಲೋ ವಾಯುಃ ಖಂ ಮನೋ ಬುದ್ಧಿರೇವ ಚ .
ಅಹಂಕಾರ ಇತೀಯಂ ಮೇ ಭಿನ್ನಾ ಪ್ರಕೃತಿರಷ್ಟಧಾ ..೭.೪..

ಭೂಮಿಃ ಪೃಥಿವೀತನ್ಮಾತ್ರಮುಚ್ಯತೇ, ನ ಸ್ಥೂಲಾ . ಭಿನ್ನಾ ಪ್ರಕೃತಿರಷ್ಟಧಾ ಇತಿ ವಚನಾತ್ . ತಥಾಬಾದಯೋಽಪಿ ತನ್ಮಾತ್ರಾಣ್ಯೇವ ಉಚ್ಯನ್ತೇ ಆಪೋಽನಲೋ ವಾಯುಃ ಖಮ್ . ಮನ ಇತಿ ಮನಸಃ ಕಾರಣಮಹಂಕಾರೋ ಗೃಹ್ಯತೇ . ಬುದ್ಧಿರಿತ್ಯಹಂಕಾರಕಾರಣಂ ಮಹತ್ತತ್ತ್ವಮ್ . ಅಹಂಕಾರ ಇತ್ಯವಿದ್ಯಾಸಂಯುಕ್ತಮವ್ಯಕ್ತಮ್ . ಯಥಾ ವಿಷಸಂಯುಕ್ತಮನ್ನಂ ವಿಷಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ, ಏವಮಹಂಕಾರವಾಸನಾವದವ್ಯಕ್ತಂ ಮೂಲಕಾರಣಮಹಂಕಾರ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ, ಪ್ರವರ್ತಕತ್ವಾತಹಂಕಾರಸ್ಯ . ಅಹಂಕಾರ ಏವ ಹಿ ಸರ್ವಸ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಬೀಜಂ ದೃಷ್ಟಂ ಲೋಕೇ . ಇತೀಯಂ ಯಥೋಕ್ತಾ ಪ್ರಕೃತಿರ್ಮೇ ಮಮೈಶ್ವರೀ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿರಷ್ಟಧಾ ಭಿನ್ನಾ ಭೇದಮಾಗತಾ ..೭.೪..

==============================
ಅಪರೇಯಮಿತಸ್ತ್ವನ್ಯಾಂ ಪ್ರಕೃತಿಂ ವಿದ್ಧಿ ಮೇ ಪರಾಮ್ .
ಜೀವಭೂತಾಂ ಮಹಾಬಾಹೋ ಯಯೇದಂ ಧಾರ್ಯತೇ ಜಗತ್ ..೭.೫..

ಅಪರಾ ನ ಪರಾ ನಿಕೃಷ್ಟಾಶುದ್ಧಾನರ್ಥಕರೀ ಸಂಸಾರಬನ್ಧನಾತ್ಮಿಕೇಯಮ್ . ಇತೋಽಸ್ಯಾಃ ಯಥೋಕ್ತಾಯಾಸ್ತ್ವನ್ಯಾಂ ವಿಶುದ್ಧಾಂ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಮಮಾತ್ಮಭೂತಾಂ ವಿದ್ಧಿ ಮೇ ಪರಾಂ ಪ್ರಕೃಷ್ಟಂ ಜೀವಭೂತಾಂ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಲಕ್ಷಣಾಂ ಪ್ರಾಣಧಾರಣನಿಮಿತ್ತಭೂತಾಂ ಹೇ ಮಹಾಬಾಹೋ, ಯಯಾ ಪ್ರಕೃತ್ಯೇದಂ ಧಾರ್ಯತೇ ಜಗದನ್ತಃಪ್ರವಿಷ್ಟಯಾ ..೭.೫..

==============================
ಏತದ್ಯೋನೀನಿ ಭೂತಾನಿ ಸರ್ವಾಣೀತ್ಯುಪಧಾರಯ .
ಅಹಂ ಕೃತ್ಸ್ನಸ್ಯ ಜಗತಃ ಪ್ರಭವಃ ಪ್ರಲಯಸ್ತಥಾ ..೭.೬..

ಏತದ್ಯೋನೀನಿ ಏತೇ ಪರಾಪರೇ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಲಕ್ಷಣೇ ಪ್ರಕೃತೀ ಯೋನಿರ್ಯೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ತಾನಿ ಏತದ್ಯೋನೀನಿ, ಭೂತಾನಿ ಸರ್ವಾಣೀತಿ ಏವಮುಪಧಾರಯ ಜಾನೀಹಿ . ಯಸ್ಮಾತ್ಮಮ ಪ್ರಕೃತಿ ಯೋನಿಃ ಕಾರಣಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಮ್, ಅತೋಽಹಂ ಕೃತ್ಸ್ನಸ್ಯ ಸಮಸ್ತಸ್ಯ ಜಗತಃ ಪ್ರಭವ ಉತ್ಪತ್ತಿಃ ಪ್ರಲಯೋ ವಿನಾಶಸ್ತಥಾ . ಪ್ರಕೃತಿದ್ವಯದ್ವಾರೇಣಾಹಂ ಸರ್ವಜ್ಞ ಈಶ್ವರೋ ಜಗತಃ ಕಾರಣಮಿತ್ಯರ್ಥಃ ..೭.೬..

==============================
ಯತಸ್ತಸ್ಮಾತ್
ಮತ್ತಃ ಪರತರಂ ನಾನ್ಯತ್ಕಿಂಚಿದಸ್ತಿ ಧನಂಜಯ .
ಮಯಿ ಸರ್ವಮಿದಂ ಪ್ರೋತಂ ಸೂತ್ರೇ ಮಣಿಗಣಾ ಇವ ..೭.೭..

ಮತ್ತಃ ಪರಮೇಶ್ವರಾತ್ಪರತರಮನ್ಯತ್ಕಾರಣಾನ್ತರಂ ಕಿಂಚಿತ್ನಾಸ್ತಿ ನ ವಿದ್ಯತೇ, ಅಹಮೇವ ಜಗತ್ಕಾರಣಮಿತ್ಯರ್ಥಃ, ಹೇ ಧನಂಜಯ . ಯಸ್ಮಾದೇವಂ ತಸ್ಮಾತ್ಮಯಿ ಪರಮೇಶ್ವರೇ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಸರ್ವಮಿದಂ ಜಗತ್ಪ್ರೋತಮನುಸ್ಯೂತಮನುಗತಮನುವಿದ್ಧಂ ಗ್ರಥಿತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ . ದೀರ್ಘತನ್ತುಷು ಪಟವತ್, ಸೂತ್ರೇ ಚ ಮಣಿಗಣಾ ಇವ ..೭.೭..

==============================
ಕೇನ ಕೇನ ಧರ್ಮೇಣ ವಿಶಿಷ್ಟೋ ತ್ವಯಿ ಸರ್ವಮಿದಂ ಪ್ರೋತಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ರಸೋಽಹಮಪ್ಸು ಕೌನ್ತೇಯ ಪ್ರಭಾಸ್ಮಿ ಶಶಿಸೂರ್ಯಯೋಃ .
ಪ್ರಣವಃ ಸರ್ವವೇದೇಷು ಶಬ್ದಃ ಖೇ ಪೌರುಷಂ ನೃಷು ..೭.೮..

ರಸೋಽಹಮ್, ಅಪಾಂ ಯಃ ಸಾರಂ ಸ ರಸಃ, ತಸ್ಮಿನ್ ರಸಭೂತೇ ಮಯಿ ಆಪಃ ಪ್ರೋತಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಏವಂ ಸರ್ವತ್ರ . ಯಥಾಹಮಪ್ಸು ರಸಃ, ಏವಂ ಪ್ರಭಾಸ್ಮಿ ಶಶಿಸೂರ್ಯಯೋಃ . ಪ್ರಣವ ಓಂಕಾರಃ ಸರ್ವವೇದೇಷು, ತಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರಣವಭೂತೇ ಮಯಿ ಸರ್ವೇ ವೇದಾಃ ಪ್ರೋತಾಃ . ತಥಾ ಖೇ ಆಕಾಶೇ ಶಬ್ದಃ ಸಾರಭೂತಃ, ತಸ್ಮಿನ್ಮಯಿ ಖಂ ಪ್ರೋತಮ್ . ತಥಾ ಪೌರುಷಂ ಪುರುಷಸ್ಯ ಭಾವಃ ಪೌರುಷಂ ಯತಃ ಪುಂಬುದ್ಧಿರ್ನೃಷು, ತಸ್ಮಿನ್ಮಯಿ ಪುರುಷಾಃ ಪ್ರೋತಾಃ ..೭.೮..

==============================
ಗನ್ಧಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಚ ತೇಜಶ್ಚಾಸ್ಮಿ ವಿಭಾವಸೌ .
ಜೀವನಂ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ತಪಶ್ಚಾಸ್ಮಿ ತಪಸ್ವಿಷು ..೭.೯..

ಪುಣ್ಯಃ ಸುರಭಿರ್ಗನ್ಧಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಚಾಹಮ್ . ತಸ್ಮಿನ್ಮಯಿ ಗನ್ಧಭೂತೇ ಪೃಥಿವೀ ಪ್ರೋತಾ . ಪುಣ್ಯತ್ವಂ ಗನ್ಧಸ್ಯ ಸ್ವಭಾವತ ಏವ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ದರ್ಶಿತಮಬಾದಿಷು ರಸಾದೇಃ ಪುಣ್ಯತ್ವೋಪಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಮ್ . ಅಪುಣ್ಯತ್ವಂ ತು ಗನ್ಧಾದೀನಾಮವಿದ್ಯಾಧರ್ಮಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಂ ಸಂಸಾರಿಣಾಂ ಭೂತವಿಶೇಷಸಂಸರ್ಗನಿಮಿತ್ತಂ ಭವತಿ . ತೇಜಶ್ಚ ದೀಪ್ತಿಶ್ಚಾಸ್ಮಿ ವಿಭಾವಸೌ ಅಗ್ನೌ . ತಥಾ ಜೀವನಂ ಸರ್ವಭೂತೇಷು, ಯೇನ ಜೀವನ್ತಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ತತ್ಜೀವನಮ್ . ತಪಶ್ಚಾಸ್ಮಿ ತಪಸ್ವಿಷು, ತಸ್ಮಿನ್ ತಪಸಿ ಮಯಿ ತಪಸ್ವಿನಃ ಪ್ರೋತಾಃ ..೭.೯..

==============================
ಬೀಜಂ ಮಾಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ವಿದ್ಧಿ ಪಾರ್ಥ ಸನಾತನಮ್ .
ಬುದ್ಧಿರ್ಬುದ್ಧಿಮತಾಮಸ್ಮಿ ತೇಜಸ್ತೇಜಸ್ವಿನಾಮಹಮ್ ..೭.೧೦..

ಬೀಜಂ ಪ್ರರೋಹಕಾರಣಂ ಮಾಂ ವಿದ್ಧಿ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಹೇ ಪಾರ್ಥ ಸನಾತನಂ ಚಿರನ್ತನಮ್ . ಕಿಂ ಚ, ಬುದ್ಧಿರ್ವಿವೇಕಶಕ್ತಿರನ್ತಃಕರಣಸ್ಯ ಬುದ್ಧಿಮತಾಂ ವಿವೇಕಶಕ್ತಿಮತಾಮಸ್ಮಿ . ತೇಜಃ ಪ್ರಾಗಲ್ಭ್ಯಂ ತದ್ವತಾಂ ತೇಜಸ್ವಿನಾಮಹಮ್ ..೭.೧೦..

==============================
ಬಲಂ ಬಲವತಾಂ ಚಾಹಂ ಕಾಮರಾಗವಿವರ್ಜಿತಮ್ .
ಧರ್ಮಾವಿರುದ್ಧೋ ಭೂತೇಷು ಕಾಮೋಽಸ್ಮಿ ಭರತರ್ಷಭ ..೭.೧೧..

ಬಲಂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಮೋಜೋ ಬಲವತಾಮಹಮ್ . ತಚ್ಚ ಬಲಂ ಕಾಮರಾಗವಿವರ್ಜಿತಮ್ . ಕಾಮಶ್ಚ ರಾಗಶ್ಚ ಕಾಮರಾಗೌ . ಕಾಮಸ್ತೃಷ್ಣಾಸಂನಿಕೃಷ್ಟೇಷು ವಿಷಯೇಷು, ರಾಗೋ ರಞ್ಜನಾ ಪ್ರಾಪ್ತೇಷು ವಿಷಯೇಷು ತಾಭ್ಯಾಂ ಕಾಮರಾಗಾಭ್ಯಾಂ ವಿವರ್ಜಿತಂ ದೇಹಾದಿಧಾರಣಮಾತ್ರಾರ್ಥಂ ಬಲಂ ಸತ್ತ್ವಮಹಮಸ್ಮಿ . ನ ತು ಯತ್ಸಂಸಾರಿಣಾಂ ತೃಷ್ಣಾರಾಗಕಾರಣಮ್ . ಕಿಂ ಚ ಧರ್ಮಾವಿರುದ್ಧಃ . ಧರ್ಮೇಣ ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥೇನಾವಿರುದ್ಧೋ ಯಃ ಪ್ರಾಣಿಷು ಭೂತೇಷು ಕಾಮಃ, ಯಥಾ ದೇಹಧಾರಣಮಾತ್ರಾದ್ಯರ್ಥೋಽಶನಪಾನಾದಿವಿಷಯಃ, ಸ ಕಾಮೋಽಸ್ಮಿ . ಹೇ ಭರತರ್ಷಭ ..೭.೧೧..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಯೇ ಚೈವ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಾ ಭಾವಾ ರಾಜಸಾಸ್ತಾಮಸಾಶ್ಚ ಯೇ .
ಮತ್ತ ಏವೇತಿ ತಾನ್ ವಿದ್ಧಿ ನ ತ್ವಹಂ ತೇಷು ತೇ ಮಯಿ ..೭.೧೨..

ಯೇ ಚೈವ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಾಃ ಸತ್ತ್ವನಿರ್ವೃತ್ತಾ ಭಾವಾಃ ಪದಾರ್ಥಾಃ, ರಾಜಸಾಃ ರಜೋನಿರ್ವೃತ್ತಾಸ್ತಾಮಸಾಸ್ತಮೋನಿರ್ವೃತ್ತಾಶ್ಚ, ಯೇ ಕೇಚಿತ್ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಸ್ವಕರ್ಮವಶಾತ್ಜಾಯನ್ತೇ ಭಾವಾಃ, ತಾನ್ಮತ್ತ ಏವ ಜಾಯಮಾನಾನಿತಿ ಏವಂ ವಿದ್ಧಿ ಸರ್ವಾನ್ ಸಮಸ್ತಾನೇವ . ಏವಂ ಯದ್ಯಪಿ ತೇ ಮತ್ತೋ ಜಾಯನ್ತೇ, ತಥಾಪಿ ನ ತ್ವಹಂ ತೇಷು ತದಧೀನಸ್ತದ್ವಶಃ, ಯಥಾ ಸಂಸಾರಿಣಃ . ತೇ ಪುನರ್ಮಯಿ ಮದ್ವಶಾಃ ಮದಧೀನಾಃ ..೭.೧೨..

==============================
ಏವಂಭೂತಮಪಿ ಪರಮೇಶ್ವರಂ ನಿತ್ಯಶುದ್ಧಬುದ್ಧಮುಕ್ತಸ್ವಭಾವಂ ಸರ್ವಭೂತಾತ್ಮಾನಂ ನಿರ್ಗುಣಂ ಸಂಸಾರದೋಷಬೀಜಪ್ರದಾಹಕಾರಣಂ ಮಾಂ ನಾಭಿಜಾನಾತಿ ಜಗದಿತ್ಯನುಕ್ರೋಶಂ ದರ್ಶಯತಿ ಭಗವಾನ್ . ತಚ್ಚ ಕಿಂನಿಮಿತ್ತಂ ಜಗತೋಽಜ್ಞಾನಮ್ ? ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ತ್ರಿಭಿರ್ಗುಣಮಯೈರ್ಭಾವೈರೇಭಿಃ ಸರ್ವಮಿದಂ ಜಗತ್ .
ಮೋಹಿತಂ ನಾಭಿಜಾನಾತಿ ಮಾಮೇಭ್ಯಃ ಪರಮವ್ಯಯಮ್ ..೭.೧೩..

ತ್ರಿಭಿರ್ಗುಣಮಯೈಃ ಗುಣವಿಕಾರೈಃ ರಾಗದ್ವೇಷಮೋಹಾದಿಪ್ರಕಾರೈರ್ಭಾವೈಃ ಪದಾರ್ಥೈರೇಭಿರ್ಯಥೋಕ್ತೈಃ ಸರ್ವಮಿದಂ ಪ್ರಾಣಿಜಾತಂ ಜಗನ್ಮೋಹಿತಮವಿವೇಕಿತಾಮಾಪಾದಿತಂ ಸನ್ನಾಭಿಜಾನಾನಿ ಮಾಮ್ . ಏಭ್ಯೋ ಯಥೋಕ್ತೇಭ್ಯೋ ಗುಣೇಭ್ಯಃ ಪರಂ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತಂ ವಿಲಕ್ಷಣಂ ಚಾವ್ಯಯಂ ವ್ಯಯರಹಿತಂ ಜನ್ಮಾದಿಸರ್ವಭಾವವಿಕಾರವರ್ಜಿತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ ..೭.೧೩..

==============================
ಕಥಂ ಪುನರ್ದೈವೀಮೇತಾಂ ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಿಕಾಂ ವೈಷ್ಣವೀಂ ಮಾಯಾಮತಿಕ್ರಾಮತೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ದೈವೀ ಹ್ಯೇಷಾ ಗುಣಮಯೀ ಮಮ ಮಾಯಾ ದುರತ್ಯಯಾ .
ಮಾಮೇವ ಯೇ ಪ್ರಪದ್ಯನ್ತೇ ಮಾಯಾಮೇತಾಂ ತರನ್ತಿ ತೇ ..೭.೧೪..

ದೈವೀ ದೇವಸ್ಯ ಮಮೇಶ್ವರಸ್ಯ ವಿಷ್ಣೋಃ ಸ್ವಭಾವಭೂತಾ ಹಿ ಯಸ್ಮಾದೇಷಾ ಯಥೋಕ್ತಾ ಗುಣಮಯೀ ಮಮ ಮಾಯಾ ದುರತ್ಯಯಾ ದುಃಖೇನಾತ್ಯಯೋಽತಿಕ್ರಮಣಂ ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ದುರತ್ಯಯಾ . ತತ್ರೈವಂ ಸತಿ ಸರ್ವಧರ್ಮಾನ್ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಮಾಮೇವ ಮಾಯಾವಿನಂ ಸ್ವಾತ್ಮಭೂತಂ ಸರ್ವಾತ್ಮನಾ ಯೇ ಪ್ರಪದ್ಯನ್ತೇ ತೇ
ಮಾಯಾಮೇತಾಂ ಸರ್ವಭೂತಮೋಹಿನೀಂ ತರನ್ತ್ಯತಿಕ್ರಾಮನ್ತಿ . ತೇ ಸಂಸಾರಬನ್ಧನಾನ್ಮುಚ್ಯನ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೭.೧೪..

==============================
ಯದಿ ತ್ವಾಂ ಪ್ರಪನ್ನಾಃ ಮಾಯಾಮೇತಾಂ ತರನ್ತಿ, ಕಸ್ಮಾತ್ತ್ವಾಮೇವ ಸರ್ವೇ ನ ಪ್ರಪದ್ಯನ್ತೇ ? ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ನ ಮಾಂ ದುಷ್ಕೃತಿನೋ ಮೂಢಾಃ ಪ್ರಪದ್ಯನ್ತೇ ನರಾಧಮಾಃ .
ಮಾಯಯಾಪಹೃತಜ್ಞಾನಾ ಆಸುರಂ ಭಾವಮಾಶ್ರಿತಾಃ ..೭.೧೫..

ನ ಮಾಂ ಪರಮೇಶ್ವರಂ ನಾರಾಯಣಂ ದುಷ್ಕೃತಿನಃ ಪಾಪಕಾರಿಣಃ ಮೂಢಾಃ ಪ್ರಪದ್ಯನ್ತೇ ನರಾಧಮಾ ನರಾಣಾಂ ಮಧ್ಯೇಽಧಮಾಃ ನಿಕೃಷ್ಟಃ . ತೇ ಚ ಮಾಯಯಾಪಹೃತಜ್ಞಾನಾಃ ಸಂಮುಷಿತಜ್ಞಾನಾ ಆಸುರಂ ಭಾವಂ ಹಿಂಸಾನೃತಾದಿಲಕ್ಷಣಮಾಶ್ರಿತಾಃ ..೭.೧೫..

==============================
ಯೇ ಪುನರ್ನರೋತ್ತಮಾಃ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಾಣಃ
ಚತುರ್ವಿಧಾ ಭಜನ್ತೇ ಮಾಂ ಜನಾಃ ಸುಕೃತಿನೋಽರ್ಜುನ .
ಆರ್ತೋ ಜಿಜ್ಞಾಸುರರ್ಥಾರ್ಥೀ ಜ್ಞಾನೀ ಚ ಭರತರ್ಷಭ ..೭.೧೬..

ಚತುರ್ವಿಧಾಶ್ಚತುಃಪ್ರಕಾರಾ ಭಜನ್ತೇ ಸೇವನ್ತೇ ಮಾಂ ಜನಾಃ ಸುಕೃತಿನಃ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಾಣೋ ಹೇಽರ್ಜುನ . ಆರ್ತ ಆರ್ತಿಪರಿಗೃಹೀತಸ್ತಸ್ಕರವ್ಯಾಘ್ರರೋಗಾದಿನಾಭಿಭೂತ ಆಪನ್ನಃ . ಜಿಜ್ಞಾಸುರ್ಭಗವತ್ತತ್ತ್ವಂ ಜ್ಞಾತುಮಿಚ್ಛತಿ ಯಃ . ಅರ್ಥಾರ್ಥೀ ಧನಕಾಮಃ . ಜ್ಞಾನೀ ವಿಷ್ಣೋಸ್ತತ್ತ್ವವಿಚ್ಚ ಹೇ ಭರತರ್ಷಭ ..೭.೧೬..

==============================
ತೇಷಾಂ ಜ್ಞಾನೀ ನಿತ್ಯಯುಕ್ತ ಏಕಭಕ್ತಿರ್ವಿಶಿಷ್ಯತೇ .
ಪ್ರಿಯೋ ಹಿ ಜ್ಞಾನಿನೋಽತ್ಯರ್ಥಮಹಂ ಸ ಚ ಮಮ ಪ್ರಿಯಃ ..೭.೧೭..

ತೇಷಾಂ ಚತುರ್ಣಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಜ್ಞಾನೀ ತತ್ತ್ವವಿತ್ತತ್ತ್ವವಿತ್ತ್ವಾನ್ನಿತ್ಯಯುಕ್ತೋ ಭವತಿ . ಏಕಭಕ್ತಿಶ್ಚ, ಅನ್ಯಸ್ಯ ಭಜನೀಯಸ್ಯಾದರ್ಶನಾತ್ . ಅತಃ ಸ ಏಕಭಕ್ತಿರ್ವಿಶಿಷ್ಯತೇ ವಿಶೇಷಮಾಧಿಕ್ಯಮಾಪದ್ಯತೇ, ಅತಿರಿಚ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಪ್ರಿಯೋ ಹಿ ಯಸ್ಮಾದಹಮಾತ್ಮಾ ಜ್ಞಾನಿನೋಽತಸ್ತಸ್ಯಾಹಮತ್ಯರ್ಥಂ ಪ್ರಿಯಃ . ಪ್ರಸಿದ್ಧಂ ಹಿ ಲೋಕೇ ಆತ್ಮಾ ಪ್ರಿಯೋ ಭವತೀತಿ . ತಸ್ಮಾಜ್ಜ್ಞಾನಿನ ಆತ್ಮತ್ವಾದ್ವಾಸುದೇವಃ ಪ್ರಿಯೋ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ . ಸ ಚ ಜ್ಞಾನೀ ಮಮ ವಾಸುದೇವಸ್ಯ ಆತ್ಮೈವೇತಿ ಮಮಾತ್ಯರ್ಥಂ ಪ್ರಿಯಃ ..೭.೧೭..

==============================
ನ ತರ್ಹ್ಯಾರ್ತಾದಯಸ್ತ್ರಯೋ ವಾಸುದೇವಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಾಃ ? ನ . ಕಿಂ ತರ್ಹಿ ?
ಉದಾರಾಃ ಸರ್ವ ಏವೈತೇ ಜ್ಞಾನೀ ತ್ವಾತ್ಮೈವ ಮೇ ಮತಮ್ .
ಆಸ್ಥಿತಃ ಸ ಹಿ ಯುಕ್ತಾತ್ಮಾ ಮಾಮೇವಾನುತ್ತಮಾಂ ಗತಿಮ್ ..೭.೧೮..

ಉದಾರಾ ಉತ್ಕೃಷ್ಟಾಃ ಸರ್ವ ಏವೈತೇ . ತ್ರಯೋಽಪಿ ಮಮ ಪ್ರಿಯಾ ಏವೇತ್ಯರ್ಥಃ . ನ ಹಿ ಕಶ್ಚಿನ್ಮದ್ಭಕ್ತೋ ವಾಸುದೇವಸ್ಯಾಪ್ರಿಯೋ ಭವತಿ . ಜ್ಞಾನೀ ತ್ವತ್ಯರ್ಥಂ ಪ್ರಿಯೋ ಭವತೀತಿ ವಿಶೇಷಃ . ತತ್ಕಸ್ಮಾತ್? ಇತ್ಯತ ಆಹ ಜ್ಞಾನೀ ತ್ವಾತ್ಮೈವ, ನಾನ್ಯೋ ಮತ್ತ ಇತಿ ಮೇ ಮಮ ಮತಂ ನಿಶ್ಚಯಃ . ಆಸ್ಥಿತ ಆರೋಢುಂ ಪ್ರವೃತ್ತಃ ಸ ಜ್ಞಾನೀ ಹಿ ಯಸ್ಮಾದಹಮೇವ ಭಗವಾನ್ ವಾಸುದೇವೋ ನಾನ್ಯೋಽಸ್ಮೀತ್ಯೇವಂ ಯುಕ್ತಾತ್ಮಾ ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತಃ ಸನ್ಮಾಮೇವ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಗನ್ತವ್ಯಮನುತ್ತಮಾಂ ಗತಿಂ ಗನ್ತುಂ ಪ್ರವೃತ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೭.೧೮..

==============================
ಜ್ಞಾನೀ ಪುನರಪಿ ಸ್ತೂಯತೇ
ಬಹೂನಾಂ ಜನ್ಮನಾಮನ್ತೇ ಜ್ಞಾನವಾನ್ಮಾಂ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ .
ವಾಸುದೇವಃ ಸರ್ವಮಿತಿ ಸ ಮಹಾತ್ಮಾ ಸುದುರ್ಲಭಃ ..೭.೧೯..

ಬಹೂನಾಂ ಜನ್ಮನಾಂ ಜ್ಞಾನಾರ್ಥಸಂಸ್ಕಾರಾಶ್ರಯಾಣಾಮನ್ತೇ ಸಮಾಪ್ತೌ ಜ್ಞಾನವಾನ್ ಪ್ರಾಪ್ತಪರಿಪಾಕಜ್ಞಾನೋ ಮಾಂ ವಾಸುದೇವಂ ಪ್ರತ್ಯಗಾತ್ಮಾನಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತಃ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ . ಕಥಮ್ ? ವಾಸುದೇವಃ ಸರ್ವಮಿತಿ . ಯ ಏವಂ ಸರ್ವಾತ್ಮಾನಂ ಮಾಂ ನಾರಾಯಣಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ, ಸ ಮಹಾತ್ಮಾ . ನ ತತ್ಸಮೋಽನ್ಯೋಽಸ್ತಿ, ಅಧಿಕೋ ವಾ . ಅತಃ ಸುದುರ್ಲಭಃ, ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಸಹಸ್ರೇಷ್ವಿತಿ ಹ್ಯುಕ್ತಮ್ ..೭.೧೯..

==============================
ಆತ್ಮೈವ ಸರ್ವ್ಂ ವಾಸುದೇವ ಇತ್ಯೇವಮಪ್ರತಿಪತ್ತೌ ಕಾರಣಮುಚ್ಯತೇ
ಕಾಮೈಸ್ತೈಸ್ತೈರ್ಹೃತಜ್ಞಾನಾಃ ಪ್ರಪದ್ಯನ್ತೇಽನ್ಯದೇವತಾಃ .
ತಂ ತಂ ನಿಯಮಮಾಸ್ಥಾಯ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ನಿಯತಾಃ ಸ್ವಯಾ ..೭.೨೦..

ಕಾಮೈಸ್ತೈಸ್ತೈಃ ಪುತ್ರಪಶುಸ್ವರ್ಗಾದಿವಿಷಯೈರ್ಹೃತಜ್ಞಾನಾಃ ಅಪಹೃತವಿವೇಕವಿಜ್ಞಾನಾಃ ಪ್ರಪದ್ಯನ್ತೇಽನ್ಯದೇವತಾಃ ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತಿ ವಾಸುದೇವಾದಾತ್ಮನೋಽನ್ಯಾ ದೇವತಾಃ . ತಂ ತಂ ನಿಯಮಂ ದೇವತಾರಾಧನೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧೋ ಯೋ ಯೋ ನಿಯಮಸ್ತಂ ತಮಾಸ್ಥಾಯ ಆಶ್ರಿತ್ಯ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಸ್ವಭಾವೇನ ಜನ್ಮಾನ್ತರಾರ್ಜಿತಸಂಸ್ಕಾರವಿಶೇಷೇಣ ನಿಯತಾಃ ನಿಯಮಿತಾಃ ಸ್ವಯಾತ್ಮೀಯಯಾ ..೭.೨೦..

==============================
ತೇಷಾಂ ಚ ಕಾಮಿನಾಮ್
ಯೋ ಯೋ ಯಾಂ ಯಾಂ ತನುಂ ಭಕ್ತಃ ಶ್ರದ್ಧಯಾರ್ಚಿತುಮಿಚ್ಛತಿ .
ತಸ್ಯ ತಸ್ಯಾಚಲಾಂ ಶ್ರದ್ಧಾಂ ತಾಮೇವ ವಿದಧಾಮ್ಯಹಮ್ ..೭.೨೧..

ಯೋ ಯಃ ಕಾಮೀ ಯಾಂ ಯಾಂ ದೇವತಾತನುಂ ಶ್ರದ್ಧಯಾ ಸಂಯುಕ್ತೋ ಭಕ್ತಶ್ಚ ಸನ್ನರ್ಚಿತುಂ ಪೂಜಯಿತುಮಿಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಕಾಮಿನೋಽಚಲಾಂ ಸ್ಥಿರಾಂ ಶ್ರದ್ಧಾಂ ತಾಮೇವ ವಿದಧಾಮಿ ಸ್ಥಿರೀಕರೋಮಿ ..೭.೨೧..

==============================
ಯಯೈವ ಪೂರ್ವಂ ಪ್ರವೃತ್ತಃ ಸ್ವಭಾವತೋ ಯೋ ಯಾಂ ದೇವತಾತನುಂ ಶ್ರದ್ಧಯಾರ್ಚಿತುಮಿಚ್ಛತಿ
ಸ ತಯಾ ಶ್ರದ್ಧಯಾ ಯುಕ್ತಸ್ತಸ್ಯಾ ರಾಧನಮೀಹತೇ .
ಲಭತೇ ಚ ತತಃ ಕಾಮಾನ್ಮಯೈವ ವಿಹಿತಾನ್ ಹಿ ತಾನ್ ..೭.೨೨..

ಸ ತಯಾ ಮದ್ವಿಹಿತಯಾ ಶ್ರದ್ಧಯಾ ಯುಕ್ತಃ ಸನ್ ತಸ್ಯಾ ದೇವತಾತನ್ವಾ ರಾಧನಮಾರಾಧನಮೀಹತೇ ಚೇಷ್ಟತೇ . ಲಭತೇ ಚ ತತಸ್ತಸ್ಯಾ ಆರಾಧಿತಾಯಾ ದೇವತಾತನ್ವಾಃ ಕಾಮಾನೀಪ್ಸಿತಾನ್ಮಯೈವ ಪರಮೇಶ್ವರೇಣ ಸರ್ವಜ್ಞೇನ ಕರ್ಮಫಲವಿಭಾಗಜ್ಞತಯಾ ವಿಹಿತಾನ್ನಿರ್ಮಿತಾನ್ ತಾನ್, ಹಿ ಯಸ್ಮಾತ್ತೇ ಭಗವತಾ ವಿಹಿತಾಃ ಕಾಮಾಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತಾನವಶ್ಯಂ ಲಭತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಹಿತಾನಿತಿ ಪದಚ್ಛೇದೇ ಹಿತತ್ವಂ ಕಾಮಾನಾಮುಪಚರಿತಂ ಕಲ್ಪ್ಯಮ್ . ನ ಹಿ ಕಾಮಾ ಹಿತಾಃ ಕಸ್ಯಚಿತ್ ..೭.೨೨..

==============================
ಯಸ್ಮಾದನ್ತವತ್ಸಾಧನವ್ಯಾಪಾರಾವಿವೇಕಿನಃ ಕಾಮಿನಶ್ಚ ತೇ . ಅತಃ
ಅನ್ತವತ್ತು ಫಲಂ ತೇಷಾಂ ತದ್ಭವತ್ಯಲ್ಪಮೇಧಸಾಮ್ .
ದೇವಾನ್ ದೇವಯಜೋ ಯಾನ್ತಿ ಮದ್ಭಕ್ತಾ ಯಾನ್ತಿ ಮಾಮಪಿ ..೭.೨೩..

ಅನ್ತವದ್ವಿನಾಶಿ ತು ಫಲಂ ತೇಷಾಂ ತದ್ಭವತ್ಯಲ್ಪಮೇಧಸಾಮಲ್ಪಪ್ರಜ್ಞಾನಾಮ್ . ದೇವಾನ್ ದೇವಯಜೋ ಯಾನ್ತಿ ದೇವಾನ್ ಯಜನ್ತೀತಿ ದೇವಯಜಃ, ತೇ ದೇವಾನ್ ಯಾನ್ತಿ . ಮದ್ಭಕ್ತಾ ಯಾನ್ತಿ ಮಾಮಪಿ . ಏವಂ ಸಮಾನೇಽಪ್ಯಾಯಾಸೇ ಮಾಮೇವ ನ ಪ್ರಪದ್ಯನ್ತೇಽನನ್ತಫಲಾಯ . ಅಹೋ ಖಲು ಕಷ್ಟಂ ವರ್ತತ ಇತ್ಯನುಕ್ರೋಶಂ ದರ್ಶಯತಿ ಭಗವಾನ್ ..೭.೨೩..

==============================
ಕಿಂನಿಮಿತ್ತಂ ಮಾಮೇವ ನ ಪ್ರಪದ್ಯನ್ತ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ಅವ್ಯಕ್ತಂ ವ್ಯಕ್ತಿಮಾಪನ್ನಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ ಮಾಮಬುದ್ಧಯಃ .
ಪರಂ ಭಾವಮಜಾನನ್ತೋ ಮಮಾವ್ಯಯಮನುತ್ತಮಮ್ ..೭.೨೪..

ಅವ್ಯಕ್ತಮಪ್ರಕಾಶಂ ವ್ಯಕ್ತಿಮಾಪನ್ನಂ ಪ್ರಕಾಶಂ ಗತಮಿದಾನೀಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ ಮಾಂ ನಿತ್ಯಪ್ರಸಿದ್ಧಮೀಶ್ವರಮಪಿ ಸನ್ತಮಬುದ್ಧಯೋಽವಿವೇಕಿನಃ ಪರಂ ಭಾವಂ ಪರಮಾತ್ಮಸ್ವರೂಪಮಜಾನನ್ತೋಽವಿವೇಕಿನಃ ಮಮಾವ್ಯಯಂ ವ್ಯಯರಹಿತಮನುತ್ತಮಂ ನಿರತಿಶಯಂ ಮದೀಯಂ ಭಾವಮಜಾನನ್ತೋ ಮನ್ಯನ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೭.೨೪..

==============================
ತದಜ್ಞಾನಂ ಕಿಂನಿಮಿತ್ತಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ನಾಹಂ ಪ್ರಕಾಶಃ ಸರ್ವಸ್ಯ ಯೋಗಮಾಯಾಸಮಾವೃತಃ .
ಮೂಢೋಽಯಂ ನಾಭಿಜಾನಾತಿ ಲೋಕೋ ಮಾಮಜಮವ್ಯಯಮ್ ..೭.೨೫..

ನಾಹಂ ಪ್ರಕಾಶಃ ಸರ್ವಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ, ಕೇಷಾಂಚಿದೇವ ಮದ್ಭಕ್ತಾನಾಂ ಪ್ರಕಾಶೋಽಹಮಿತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ . ಯೋಗಮಾಯಾಸಮಾವೃತೋ ಯೋಗೋ ಗುಣಾನಾಂ ಯುಕ್ತಿರ್ಘಟನಂ ಸೈವ ಮಾಯಾ ಯೋಗಮಾಯಾ . ತಯಾ ಯೋಗಮಾಯಯಾ ಸಮಾವೃತಃ, ಸಂಛನ್ನ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಅತ ಏವ ಮೂಢೋ ಲೋಕೋಽಯಂ ನಾಭಿಜಾನಾತಿ ಮಾಮಜಮವ್ಯಯಮ್ ..೭.೨೫..

==============================
ವೇದಾಹಂ ಸಮತೀತಾನಿ ವರ್ತಮಾನಾನಿ ಚಾರ್ಜುನ .
ಭವಿಷ್ಯಾಣಿ ಚ ಭೂತಾನಿ ಮಾಂ ತು ವೇದ ನ ಕಶ್ಚನ ..೭.೨೬..

ಯಯಾ ಯೋಗಮಾಯಯಾ ಸಮಾವೃತಂ ಮಾಂ ಲೋಕೋ ನಾಭಿಜಾನಾತಿ, ನಾಸೌ ಯೋಗಮಾಯಾ ಮದೀಯಾ ಸತೀ ಮಮೇಶ್ವರಸ್ಯ ಮಾಯಾವಿನೋ ಜ್ಞಾನಂ ಪ್ರತಿಬಧ್ನಾತಿ . ಯಥಾನ್ಯಸ್ಯಾಪಿ ಮಾಯಾವಿನೋ ಮಾಯಾ ಜ್ಞಾನಂ ತದ್ವತ್ . ಯತಃ ಏವಮ್, ಅತಃ ಅಹಂ ತು ವೇದ ಜಾನೇ ಸಮತೀತಾನಿ ಸಮತಿಕ್ರಾನ್ತಾನಿ ಭೂತಾನಿ, ವರ್ತಮಾನಾನಿ ಚಾರ್ಜುನ, ಭವಿಷ್ಯಾಣಿ ಚ ಭೂತಾನಿ ವೇದಾಹಮ್ . ಮಾಂ ತು ವೇದ ನ ಕಶ್ಚನ ಮದ್ಭಕ್ತಂ ಮಚ್ಛರಣಮೇಕಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ . ಮತ್ತತ್ತ್ವವೇದನಾಭಾವಾದೇವ ನ ಮಾಂ ಭಜತೇ ..೭.೨೬..

==============================
ಕೇನ ಪುನರ್ಮತ್ತತ್ತ್ವವೇದನಪ್ರತಿಬನ್ಧೇನ ಪ್ರತಿಬದ್ಧಾನಿ ಸನ್ತಿ ಜಾಯಮಾನಾನಿ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ಮಾಂ ನ ವಿದನ್ತಿ ? ಇತ್ಯಪೇಕ್ಷಾಯಾಮಿದಮಾಹ
ಇಚ್ಛಾದ್ವೇಷಸಮುತ್ಥೇನ ದ್ವನ್ದ್ವಮೋಹೇನ ಭಾರತ .
ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ಸಂಮೋಹಂ ಸರ್ಗೇ ಯಾನ್ತಿ ಪರನ್ತಪ ..೭.೨೭..

ಇಚ್ಛಾದ್ವೇಷಸಮುತ್ಥೇನ ಇಚ್ಛಾ ಚ ದ್ವೇಷಶ್ಚೇಚ್ಛಾದ್ವೇಷೌ . ತಾಭ್ಯಾಂ ಸಮುತ್ತಿಷ್ಠತೀತೀಚ್ಛಾದ್ವೇಷಸಮುತ್ಥಸ್ತೇನೇಚ್ಛಾದ್ವೇಷಸಮುತ್ಥೇನ . ಕೇನೇತಿ ವಿಶೇಷಾಪೇಕ್ಷಾಯಾಮಿದಮಾಹ ದ್ವನ್ದ್ವಮೋಹೇನ ದ್ವನ್ದ್ವನಿಮಿತ್ತೋ ಮೋಹೋ ದ್ವನ್ದ್ವಮೋಹಸ್ತೇನ . ತಾವೇವ ಇಚ್ಛಾದ್ವೇಷೌ ಶೀತೋಷ್ಣವತ್ಪರಸ್ಪರವಿರುದ್ಧೌ ಸುಖದುಃಖತದ್ಧೇತುವಿಷಯೌ ಯಥಾಕಾಲಂ ಸರ್ವಭೂತೈಃ ಸಂಬಧ್ಯಮಾನೌ ದ್ವನ್ದ್ವಶಬ್ದೇನಾಭಿಧೀಯೇತೇ . ತತ್ರ ಯದೇಚ್ಛಾದ್ವೇಷೌ ಸುಖದುಃಖತದ್ಧೇತುಸಂಪ್ರಾಪ್ತ್ಯಾ ಲಬ್ಧಾತ್ಮಕೌ ಭವತಃ, ತದಾ ತೌ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಪ್ರಜ್ಞಾಯಾಃ ಸ್ವವಶಾಪಾದನದ್ವಾರೇಣ ಪರಮಾರ್ಥಾತ್ಮತತ್ತ್ವವಿಷಯಜ್ಞಾನೋತ್ಪತ್ತಿಪ್ರತಿಬನ್ಧಕಾರಣಂ
ಮೋಹಂ ಜನಯತಃ . ನ ಹೀಚ್ಛಾದ್ವೇಷದೋಷವಶೀಕೃತಚಿತ್ತಸ್ಯ ಯಥಾಭೂತಾರ್ಥವಿಷಯಜ್ಞಾನಮುತ್ಪದ್ಯತೇ ಬಹಿರಪಿ . ಕಿಮು ವಕ್ತವ್ಯಂ ತಾಭ್ಯಾಮಾವಿಷ್ಟಬುದ್ಧೇಃ ಸಂಮೂಢಸ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಗಾತ್ಮನಿ ಬಹುಪ್ರತಿಬನ್ಧೇ ಜ್ಞಾನಂ ನೋತ್ಪದ್ಯತೇತಿ . ಅತಸ್ತೇನ ಇಚ್ಛಾದ್ವೇಷಸಮುತ್ಥೇನ ದ್ವನ್ದ್ವಮೋಹೇನ, ಭಾರತ ಭರತಾನ್ವಯಜ, ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ಸಂಮೋಹಿತಾನಿ ಸನ್ತಿ ಸಂಮೋಹಂ ಸಂಮೂಢತಾಂ ಸರ್ಗೇ ಜನ್ಮನಿ, ಉತ್ಪತ್ತಿಕಾಲೇ ಇತ್ಯೇತತ್, ಯಾನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಹೇ ಪರಂತಪ . ಮೋಹವಶಾನ್ಯೇವ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ಜಾಯಮಾನಾನಿ ಜಾಯನ್ತ ಇತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ . ಯತ ಏವಮತಸ್ತೇನ ದ್ವನ್ದ್ವಮೋಹೇನ ಪ್ರತಿಬದ್ಧಪ್ರಜ್ಞಾನಾನಿ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ಸಂಮೋಹಿತಾನಿ ಮಾಮಾತ್ಮಭೂತಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ . ಅತ ಏವ ಆತ್ಮಭಾವೇನ
ಮಾಂ ನ ಭಜನ್ತೇ ..೭.೨೭..

==============================
ಕೇ ಪುನರನೇನ ದ್ವನ್ದ್ವಮೋಹೇನ ನಿರ್ಮುಕ್ತಾಃ ಸನ್ತಸ್ತ್ವಾಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಯಥಾಶಾಸ್ತ್ರಮಾತ್ಮಭಾವೇ ಭಜನ್ತ ಇತ್ಯಪೇಕ್ಷಿತಮರ್ಥಂ ದರ್ಶಯಿತುಮುಚ್ಯತೇ
ಯೇಷಾಂ ತ್ವನ್ತಗತಂ ಪಾಪಂ ಜನಾನಾಂ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಣಾಮ್ .
ತೇ ದ್ವನ್ದ್ವಮೋಹನಿರ್ಮುಕ್ತಾ ಭಜನ್ತೇ ಮಾಂ ದೃಢವ್ರತಾಃ ..೭.೨೮..

ಯೇಷಾಂ ತು ಪುನರನ್ತಗತಂ ಸಮಾಪ್ತಪ್ರಾಯಂ ಕ್ಷೀಣಂ ಪಾಪಂ ಜನಾನಾಂ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಣಾಂ ಪುಣ್ಯಂ ಕರ್ಮ ಯೇಷಾಂ ಸತ್ತ್ವಶುದ್ಧಿಕಾರಣಂ ವಿದ್ಯತೇ ತೇ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಾಣಸ್ತೇಷಾಂ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಣಾಮ್, ತೇ ದ್ವನ್ದ್ವಮೋಹನಿರ್ಮುಕ್ತಾ ಯಥೋಕ್ತೇನ ದ್ವನ್ದ್ವಮೋಹೇನ ನಿರ್ಮುಕ್ತಾ ಭಜನ್ತೇ ಮಾಂ ಪರಮಾತ್ಮನಾಂ ದೃಢವ್ರತಾಃ . ಏವಮೇವ ಪರಮಾರ್ಥತತ್ತ್ವಂ ನಾನ್ಯಥೇತ್ಯೇವಂ ಸರ್ವಪರಿತ್ಯಾಗವ್ರತೇನ ನಿಶ್ಚಿತವಿಜ್ಞಾನಾ ದೃಢವ್ರತಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ ..೭.೨೮..

==============================
ತೇ ಕಿಮರ್ಥಂ ಭಜನ್ತೇ ? ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ಜರಾಮರಣಮೋಕ್ಷಾಯ ಮಾಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಯತನ್ತಿ ಯೇ .
ತೇ ಬ್ರಹ್ಮ ತದ್ವಿದುಃ ಕೃತ್ಸ್ನಮಧ್ಯಾತ್ಮಂ ಕರ್ಮ ಚಾಖಿಲಮ್ ..೭.೨೯..

ಜರಾಮರಣಮೋಕ್ಷಾಯ ಜರಾಮರಣಯೋರ್ಮೋಕ್ಷಾರ್ಥಂ ಮಾಂ ಪರಮೇಶ್ವರಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಮತ್ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತಾಃ ಸನ್ತೋ ಯತನ್ತಿ ಪ್ರಯತನ್ತೇ ಯೇ, ತೇ ಯದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಂ ತದ್ವಿದುಃ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಸಮಸ್ತಮಧ್ಯಾತ್ಮಂ ಪ್ರತ್ಯಗಾತ್ಮವಿಷಯಂ ವಸ್ತು ತದ್ವಿದುಃ . ಕರ್ಮ ಚಾಖಿಲಂ ಸಮಸ್ತಂ ವಿದುಃ ..೭.೨೯..

==============================
ಸಾಧಿಭೂತಾಧಿದೈವಂ ಮಾಂ ಸಾಧಿಯಜ್ಞಂ ಚ ಯೇ ವಿದುಃ .
ಪ್ರಯಾಣಕಾಲೇಽಪಿ ಚ ಮಾಂ ತೇ ವಿದುರ್ಯುಕ್ತಚೇತಸಃ ..೭.೩೦..

ಸಾಧಿಭೂತಾಧಿದೈವಮಧಿಭೂತಂ ಚಾಧಿದೈವಂ ಚಾಧಿಭೂತಾಧಿದೈವಮ್, ಸಹಾಧಿಭೂತಾಧಿದೈವೇನ ವರ್ತತ ಇತಿ ಸಾಧಿಭೂತಾಧಿದೈವಂ ಚ ಮಾಂ ಯೇ ವಿದುಃ . ಸಾಧಿಯಜ್ಞಂ ಚ ಸಹಾಧಿಯಜ್ಞೇನ ಸಾಧಿಯಜ್ಞಂ ಯೇ ವಿದುಃ, ಪ್ರಯಾಣಕಾಲೇ ಮರಣಕಾಲೇಽಪಿ ಚ ಮಾಂ ತೇ ವಿದುಃ . ಯುಕ್ತಚೇತಸಃ ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತಾ ಇತಿ ..೭.೩೦..

ಶಿಷ್ಯಸ್ಯ ಶ್ರೀಮಚ್ಛಂಕರಭಗವತಃ ಕೃತೌ ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾಭಾಷ್ಯೇ
ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ..

__________________________________________________________
ಭಗವದ್ಗೀತಾ ೮
ಅಥ ಬ್ರಹ್ಮಾಕ್ಷರನಿರ್ದೇಶೋ ನಾಮ
ಅಷ್ಟಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ
(ಶ್ರೀಮಚ್ಛಙ್ಕರಾಚಾರ್ಯಭಗವತ್ಪಾದವಿರಚಿತಭಾಷ್ಯಃ)
==============================
ತೇ ಬ್ರಹ್ಮ ತದ್ವಿದುಃ ಕೃತ್ಸ್ನಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಭಗವತಾರ್ಜುನಸ್ಯ ಪ್ರಶ್ನಬೀಜಾನಿ ಉಪದಿಷ್ಟನಿ . ಅತಸ್ತತ್ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಥಮರ್ಜುನ ಉವಾಚ
ಕಿಂ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಕಿಮಧ್ಯಾತ್ಮಂ ಕಿಂ ಕರ್ಮ ಪುರುಷೋತ್ತಮ .
ಅಧಿಭೂತಂ ಚ ಕಿಂ ಪ್ರೋಕ್ತಮಧಿದೈವಂ ಕಿಮುಚ್ಯತೇ ..೮.೧..

ಅಧಿಯಜ್ಞಃ ಕಥಂ ಕೋಽತ್ರ ದೇಹೇಽಸ್ಮಿನ್ಮಧುಸೂದನ .
ಪ್ರಯಾಣಕಾಲೇ ಚ ಕಥಂ ಜ್ಞೇಯೋಽಸಿ ನಿಯತಾತ್ಮಭಿಃ ..೮.೨..

==============================
ಏಷಾಂ ಪ್ರಶ್ನಾನಾಂ ಯಥಾಕ್ರಮಂ ನಿರ್ಣಯಾಯ ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಅಕ್ಷರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಂ ಸ್ವಭಾವೋಽಧ್ಯಾತ್ಮಮುಚ್ಯತೇ .
ಭೂತಭಾವೋದ್ಭವಕರೋ ವಿಸರ್ಗಃ ಕರ್ಮಸಂಜ್ಞಿತಃ ..೮.೩..

ಅಕ್ಷರಂ ನ ಕ್ಷರತೀತ್ಯಕ್ಷರಂ ಪರ ಆತ್ಮಾ, ಏತಸ್ಯ ವಾಕ್ಷರಸ್ಯ ಪ್ರಶಾಸನೇ ಗಾರ್ಗಿ [ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೩.೮.೯] ಇತಿ ಶ್ರುತೇಃ . ಓಂಕಾರಸ್ಯ ಚ ಓಮಿತ್ಯೇಕಾಕ್ಷರಂ ಬ್ರಹ್ಮ [ಗೀತಾ ೮.೧೩] ಇತಿ ಪರೇಣ ವಿಶೇಷಣಾದಗ್ರಹಣಮ್ . ಪರಮಮಿತಿ ಚ ನಿರತಿಶಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಕ್ಷರೇ ಉಪಪನ್ನತರಂ ವಿಶೇಷಣಮ್ . ತಸ್ಯೈವ ಪರಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪ್ರತಿದೇಹಂ ಪ್ರತ್ಯಗಾತ್ಮಭಾವಃ ಸ್ವಭಾವಃ . ಸ್ವೋ ಭಾವಃ ಸ್ವಭಾವೋಽಧ್ಯಾತ್ಮಮುಚ್ಯತೇ . ಆತ್ಮಾನಂ ದೇಹಮಧಿಕೃತ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಗಾತ್ಮತಯಾ ಪ್ರವೃತ್ತಂ ಪರಮಾರ್ಥಬ್ರಹ್ಮಾವಸಾನಂ ವಸ್ತು ಸ್ವಭಾವೋಽಧ್ಯಾತ್ಮಮುಚ್ಯತೇಽಧ್ಯಾತ್ಮಶಬ್ದೇನಾಭಿಧೀಯತೇ . ಭೂತಭಾವೋದ್ಭವಕರೋ ಭೂತಾನಾಂ ಭಾವೋ ಭೂತಭಾವಸ್ತಸ್ಯ ಉದ್ಭವೋ ಭೂತಭಾವೋದ್ಭವಸ್
ತಂ ಕರೋತೀತಿ ಭೂತಭಾವೋದ್ಭವಕರಃ, ಭೂತವಸ್ತೂತ್ಪತ್ತಿಕರ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ವಿಸರ್ಗೋ ವಿಸರ್ಜನಂ ದೇವತೋದ್ದೇಶೇನ ಚರುಪುರೋಡಾಶಾದೇರ್ದ್ರವ್ಯಸ್ಯ ಪರಿತ್ಯಾಗಃ . ಸ ಏಷ ವಿಸರ್ಗಲಕ್ಷಣೋ ಯಜ್ಞಃ ಕರ್ಮಸಂಜ್ಞಿತಃ ಕರ್ಮಶಬ್ದಿತ ಇತ್ಯೇತತ್ . ಏತಸ್ಮಾಥಿ ಬೀಜಭೂತಾದ್ವೃಷ್ಟ್ಯಡಾದಿಕ್ರಮೇಣ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಾನಿ ಭೂತಾನ್ಯುದ್ಭವನ್ತಿ ..೮.೩..

==============================
ಅಧಿಭೂತಂ ಕ್ಷರೋ ಭಾವಃ ಪುರುಷಶ್ಚಾಧಿದೈವತಮ್ .
ಅಧಿಯಜ್ಞೋಽಹಮೇವಾತ್ರ ದೇಹೇ ದೇಹಭೃತಾಂ ವರ ..೮.೪..

ಅಧಿಭೂತಂ ಪ್ರಾಣಿಜಾತಮಧಿಕೃತ್ಯ ಭವತೀತಿ . ಕೋಽಸೌ ? ಕ್ಷರಃ ಕ್ಷರತೀತಿ ಕ್ಷರೋ ವಿನಾಶೀ, ಭಾವೋ ಯತ್ಕಿಂಚಿತ್ಜನಿಮತ್ವಸ್ತ್ವಿತ್ಯರ್ಥಃ . ಪುರುಷಃ ಪೂರ್ಣಮನೇನ ಸರ್ವಮಿತಿ, ಪುರಿ ಶಯನಾತ್ವಾ, ಪುರುಷಃ ಆದಿತ್ಯಾನ್ತರ್ಗತೋ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಃ, ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿಕರಣಾನಾಮನುಗ್ರಾಹಕಃ, ಸೋಽಧಿದೈವತಮ್ . ಅಧಿಯಜ್ಞಃ ಸರ್ವಯಜ್ಞಾಭಿಮಾನಿನೀ ವಿಷ್ಣ್ವಾಖ್ಯಾ ದೇವತಾ, ಯಜ್ಞೋ ವೈ ವಿಷ್ಣುಃ [ಟೈತ್ತ್ಷ್೧.೭.೪] ಇತಿ ಶ್ರುತೇಃ . ಸ ಹಿ ವಿಷ್ಣುರಹಮೇವ . ಅತ್ರಾಸ್ಮಿನ್ ದೇಹೇ ಯೋ ಯಜ್ಞಸ್ತಸ್ಯಾಹಮಧಿಯಜ್ಞಃ . ಯಜ್ಞೋ ಹಿ ದೇಹನಿರ್ವರ್ತ್ಯತ್ವೇನ ದೇಹಸಮವಾಯೀತಿ ದೇಹಾಧಿಕರಣೋ ಭವತಿ, ದೇಹಭೃತಾಂ ವರ ! ..೮.೪..

==============================
ಅನ್ತಕಾಲೇ ಚ ಮಾಮೇವ ಸ್ಮರನ್ಮುಕ್ತ್ವಾ ಕಲೇವರಮ್ .
ಯಃ ಪ್ರಯಾತಿ ಸ ಮದ್ಭಾವಂ ಯಾತಿ ನಾಸ್ತ್ಯತ್ರ ಸಂಶಯಃ ..೮.೫..

ಅನ್ತಕಾಲೇ ಮರಣಕಾಲೇ ಚ ಮಾಮೇವ ಪರಮೇಶ್ವರಂ ವಿಷ್ಣುಂ ಸ್ಮರನ್ಮುಕ್ತ್ವಾ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಕಲೇವರಂ ಶರೀರಂ ಯಃ ಪ್ರಯಾತಿ ಗಚ್ಛತಿ . ಸ ಮದ್ಭಾವಂ ವೈಷ್ಣವಂ ತತ್ತ್ವಂ ಯಾತಿ . ನಾಸ್ತಿ ನ ವಿದ್ಯತೇಽತ್ರಾಸ್ಮಿನ್ನರ್ಥೇ ಸಂಶಯಃ ಯಾತಿ ವಾ ನ ವೇತಿ ..

==============================
ನ ಮದ್ವಿಷಯ ಏವಾಯಂ ನಿಯಮಃ . ಕಿಂ ತರ್ಹಿ ?
ಯಂ ಯಂ ವಾಪಿ ಸ್ಮರನ್ ಭಾವಂ ತ್ಯಜತ್ಯನ್ತೇ ಕಲೇವರಮ್ .
ತಂ ತಮೇವೈತಿ ಕೌನ್ತೇಯ ಸದಾ ತದ್ಭಾವಭಾವಿತಃ ..೮.೬..

ಯಂ ಯಂ ವಾಪಿ ಯಂ ಯಂ ಭಾವಂ ದೇವತಾವಿಶೇಷಂ ಸ್ಮರನ್ ಚಿನ್ತಯನ್ ತ್ಯಜತಿ ಪರಿತ್ಯಜತ್ಯನ್ತೇಽನ್ತಕಾಲೇ ಪ್ರಾಣವಿಯೋಗಕಾಲೇ ಕಲೇವರಂ ಶರೀರಂ ತಂ ತಮೇವ ಸ್ಮೃತಂ ಭಾವಮೇವ ಏತಿ ನಾನ್ಯಂ ಕೌನ್ತೇಯ, ಸದಾ ಸರ್ವದಾ ತದ್ಭಾವಭಾವಿತಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಭಾವಸ್ತದ್ಭಾವಃ ಸ ಭಾವಿತಃ ಸ್ಮರ್ಯಮಾಣತಯಾಭ್ಯಸ್ತೋ ಯೇನ ಸ ತದ್ಭಾವಭಾವಿತಃ ಸನ್ ..೮.೬..

==============================
ಯಸ್ಮಾದೇವಮನ್ತ್ಯಾ ಭಾವನಾ ದೇಹಾನ್ತರಪ್ರಾಪ್ತೌ ಕಾರಣಮ್
ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವೇಷು ಕಾಲೇಷು ಮಾಮನುಸ್ಮರ ಯುಧ್ಯ ಚ .
ಮಯ್ಯರ್ಪಿತಮನೋಬುದ್ಧಿರ್ಮಾಮೇವೈಷ್ಯಸ್ಯಸಂಶಯಃ ..೮.೭..

ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವೇಷು ಕಾಲೇಷು ಮಾಮನುಸ್ಮರ ಯಥಾಶಾಸ್ತ್ರಮ್ . ಯುಧ್ಯಶ್ಚ ಯುದ್ಧಂ ಸ್ವಧರ್ಮಂ ಕುರು . ಮಯಿ ವಾಸುದೇವೇಽರ್ಪಿತೇ ಮನೋಬುದ್ಧೀ ಯಸ್ಯ ತವ ಸ ತ್ವಂ ಮಯ್ಯರ್ಪಿತಮನೋಬುದ್ಧಿಃ ಸನ್ಮಾಮೇವ ಯಥಾಸ್ಮೃತಮೇಷ್ಯಸ್ಯಾಗಮಿಷ್ಯಸಿ . ಅಸಂಶಯೋ ನ ಸಂಶಯೋಽತ್ರ ವಿದ್ಯತೇ ..೮.೭..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಅಭ್ಯಾಸಯೋಗಯುಕ್ತೇನ ಚೇತಸಾ ನಾನ್ಯಗಾಮಿನಾ .
ಪರಮಂ ಪುರುಷಂ ದಿವ್ಯಂ ಯಾತಿ ಪಾರ್ಥಾನುಚಿನ್ತಯನ್ ..೮.೮..

ಅಭ್ಯಾಸಯೋಗಯುಕ್ತೇನ ಮಯಿ ಚಿತ್ತಸಮರ್ಪಣವಿಷಯಭೂತ ಏಕಸ್ಮಿಂಸ್ತುಲ್ಯಪ್ರತ್ಯಯಾವೃತ್ತಿಲಕ್ಷಣೋ ವಿಲಕ್ಷಣಪ್ರತ್ಯಯಾನನ್ತರಿತೋಽಭ್ಯಾಸಃ ಸ ಚಾಭ್ಯಾಸೋ ಯೋಗಸ್ತೇನ ಯುಕ್ತಂ ತತ್ರೈವ ವ್ಯಾಪೃತಂ ಯೋಗಿನಶ್ಚೇತಸ್ತೇನ . ಚೇತಸಾ ನಾನ್ಯಗಾಮಿನಾ ನಾನ್ಯತ್ರ ವಿಷಯಾನ್ತರೇ ಗನ್ತುಂ ಶೀಲಮಸ್ಯೇತಿ ನಾನ್ಯಗಾಮಿ ತೇನ ನಾನ್ಯಗಾಮಿನಾ, ಪರಮಂ ನಿರತಿಶಯಂ ಪುರುಷಂ ದಿವ್ಯಂ ದಿವಿ ಸೂರ್ಯಮಣ್ಡಾಲೇ ಭವಂ ಯಾತಿ ಗಚ್ಛತಿ ಹೇ ಪಾರ್ಥಾನುಚಿನ್ತಯನ್ ಶಾಸ್ತ್ರಾಚಾರ್ಯೋಪದೇಶಮನುಧ್ಯಾಯನಿತ್ಯೇತತ್ ..೮.೮..

==============================
ಕಿಂವಿಶಿಷ್ಟಂ ಚ ಪುರಷಂ ಯಾತಿ ? ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ಕವಿಂ ಪುರಾಣಮನುಶಾಸಿತಾರಮ್
ಅಣೋರಣೀಯಾಂಸಮನುಸ್ಮರೇದ್ಯಃ .
ಸರ್ವಸ್ಯ ಧಾತಾರಮಚಿನ್ತ್ಯರೂಪಮ್
ಆದಿತ್ಯವರ್ಣಂ ತಮಸಃ ಪರಸ್ತಾತ್ ..೮.೯..

ಕವಿಂ ಕ್ರಾನ್ತದರ್ಶಿನಂ ಸರ್ವಜ್ಞಂ ಪುರಾಣಂ ಚಿರನ್ತನಮನುಶಾಸಿತಾರಂ ಸರ್ವಸ್ಯ ಜಗತಃ ಪ್ರಶಾಸಿತಾರಮಣೋಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾದಪ್ಯಣೀಯಾಂಸಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮತರಮನುಸ್ಮರೇದನುಚಿನ್ತಯೇದ್ಯಃ ಕಶ್ಚಿತ್, ಸರ್ವಸ್ಯ ಕರ್ಮಫಲಜಾತಸ್ಯ ಧಾತಾರಂ ವಿಧಾತಾರಂ ವಿಚಿತ್ರತಯಾ ಪ್ರಾಣಿಭ್ಯೋ ವಿಭಕ್ತಾರಮ್, ಅಚಿನ್ತ್ಯರೂಪಂ ನಾಸ್ಯ ರೂಪಂ ನಿಯತಂ ವಿದ್ಯಮಾನಮಪಿ ಕೇನಚಿತ್ಚಿನ್ತಯಿತುಂ ಶಕ್ಯತ ಇತ್ಯಚಿನ್ತ್ಯರೂಪಸ್ತಮ್, ಆದಿತ್ಯವರ್ಣಮಾದಿತ್ಯಸ್ಯೇವ ನಿತ್ಯಚೈತನ್ಯಪ್ರಕಾಶೋ ವರ್ಣೋ ಯಸ್ಯ ತಮಾದಿತ್ಯವರ್ಣಮ್, ತಮಸಃ ಪರಸ್ತಾತ್, ಅಜ್ಞಾನಲಕ್ಷಣಾನ್ಮೋಹಾನ್ಧಕಾರಾತ್ಪರಂ ತಮನುಚಿನ್ತಯದ್ಯಾತೀತಿ ಪೂರ್ವೇಣ ಸಂಬನ್ಧಃ ..೮.೯..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಪ್ರಯಾಣಕಾಲೇ ಮನಸಾಚಲೇನ
ಭಕ್ತ್ಯಾ ಯುಕ್ತೋ ಯೋಗಬಲೇನ ಚೈವ .
ಭ್ರುವೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಪ್ರಾಣಮಾವೇಶ್ಯ ಸಮ್ಯಕ್
ಸ ತಂ ಪರಂ ಪುರುಷಮುಪೈತಿ ದಿವ್ಯಮ್ ..೮.೧೦..

ಪ್ರಯಾಣಕಾಲೇ ಮರಣಕಾಲೇ ಮನಸಾಚಲೇನ ಚಲನವರ್ಜಿತೇನ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಯುಕ್ತೋ ಭಜನಂ ಭಕ್ತಿಸ್ತಯಾ ಯುಕ್ತೋ ಯೋಗಬಲೇನ ಚೈವ ಯೋಗಸ್ಯ ಬಲಂ ಯೋಗಬಲಂ ಸಮಾಧಿಜಸಂಸ್ಕಾರಪ್ರಚಯಜನಿತಚಿತ್ತಸ್ಥೈರ್ಯಲಕ್ಷಣಂ ಯೋಗಬಲಂ ತೇನ ಚ ಯುಕ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಪೂರ್ವಂ ಹೃದಯಪುಣ್ಡಾರೀಕೇ ವಶೀಕೃತ್ಯ ಚಿತ್ತಂ ತತ ಊರ್ಧ್ವಗಾಮಿನ್ಯಾ ನಾಡ್ಯಾ ಭೂಮಿಜಯಕ್ರಮೇಣ ಭ್ರುವೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಪ್ರಾಣಮಾವೇಶ್ಯ ಸ್ಥಾಪಯಿತ್ವಾ ಸಮ್ಯಗಾಪ್ರಮತ್ತಃ ಸನ್, ಸ ಏವಂ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ಯೋಗೀ ಕವಿಂ ಪುರಾಣಮಿತ್ಯಾದಿಲಕ್ಷಣಂ ತಂ ಪರಂ ಪರತರಂ ಪುರುಷಮುಪೈತಿ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ ದಿವ್ಯಂ ದ್ಯೋತನಾತ್ಮಕಮ್ ..೮.೧೦..

==============================
[ಯೋಗಮಾರ್ಗಾನುಗಮನೇನೈವ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾಮನ್ತರೇಣಾಪಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಪ್ರಾಪ್ಯತ ಇತ್ಯೇವಂ ಪ್ರಾಪ್ತಮಿದಮುಚ್ಯತೇ ] ಪುನರಪಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೇನೋಪಾಯೇನ ಪ್ರತಿಪಿತ್ಸಿತಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ವೇದವಿದ್ವದನಾದಿವಿಶೇಷಣವಿಶೇಷ್ಯಸ್ಯಾಭಿಧಾನಂ ಕರೋತಿ ಭಗವಾನ್
ಯದಕ್ಷರಂ ವೇದವಿದೋ ವದನ್ತಿ
ವಿಶನ್ತಿ ಯದ್ಯತಯೋ ವೀತರಾಗಾಃ .
ಯದಿಚ್ಛನ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ಚರನ್ತಿ
ತತ್ತೇ ಪದಂ ಸಂಗ್ರಹೇಣ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯೇ ..೮.೧೧..

ಯದಕ್ಷರಂ ನ ಕ್ಷರತೀತ್ಯಕ್ಷರಮವಿನಾಶಿ ವೇದವಿದೋ ವೇದಾರ್ಥಜ್ಞಾಃ ವದನ್ತಿ . ತದ್ವಾ ಏತದಕ್ಷರಂ ಗಾರ್ಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಭಿವದನ್ತಿ [ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೩.೮.೮] ಇತಿ ಶ್ರುತೇಃ . ಸರ್ವವಿಶೇಷನಿವರ್ತಕತ್ವೇನಾಭಿವದನ್ತ್ಯಸ್ಥೂಲಮಣ್ವಿತ್ಯಾದಿ . ಕಿಂ ಚ ವಿಶನ್ತಿ ಪ್ರವಿಶನ್ತಿ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಪ್ರಾಪ್ತೌ ಸತ್ಯಾಂ ಯದ್ಯತಯೋ ಯತನಶೀಲಾಃ ಸಂನ್ಯಾಸಿನೋ ವೀತರಾಗಾಃ ವೀತೋ ವಿಗತಃ ರಾಗೋ ಯೇಭ್ಯಸ್ತೇ ವೀತರಾಗಾಃ . ಯಚ್ಚಾಕ್ಷರಮಿಚ್ಛನ್ತೋ ಜ್ಞಾತುಮಿತಿ ವಾಕ್ಯಶೇಷಃ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ಗುರೌ ಚರನ್ತಿ ಆಚರನ್ತಿ, ತತ್ತೇ ಪದಂ ತದಕ್ಷರಾಖ್ಯಂ ಪದಂ ಪದನೀಯಂ ತೇ ತವ ಸಂಗ್ರಹೇಣ, ಸಂಗ್ರಹಃ
ಸಂಕ್ಷೇಪಸ್ತೇನ, ಸಂಕ್ಷೇಪೇಣ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯೇ ಕಥಯಿಷ್ಯಾಮಿ ..೮.೧೧..

==============================
ಸ ಯೋ ಹ ವೈ ತದ್ಭಗವನ್ಮನುಷ್ಯೇಷು ಪ್ರಾಯಣಾನ್ತಮೋಂಕಾರಮಭಿಧ್ಯಾಯೀತ . ಕತಮಂ ವಾವ ಸ ತೇನ ಲೋಕಂ ಜಯತೀತಿ . ತಸ್ಮೈ ಸ ಹೋವಾಚ ಏತದ್ವೈ ಸತ್ಯಕಾಮ ಪರಂ ಚಾಪರಂ ಚ ಬ್ರಹ್ಮ ಯದೋಂಕಾರಃ [ড়್ರಶ್ನಊ ೫.೧೨] ಇತ್ಯುಪಕ್ರಮ್ಯ, ಯಃ ಪುನರೇತಂ ತ್ರಿಮಾತ್ರೇಣ ಓಮಿತ್ಯೇತೇನೈವಾಕ್ಷರೇಣ ಪರಂ ಪುರುಷಮಭಿಧ್ಯಾಯೀತ ಸ ಸಾಮಭಿರುನ್ನೀಯತೇ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಮ್ [ড়್ರಶ್ನಊ ೫.೫] ಇತ್ಯಾದಿನಾ ವಚನೇನ, ಅನ್ಯತ್ರ ಧರ್ಮಾದನ್ಯತ್ರಾಧರ್ಮಾದ್[Kಅಠೂ ೧.೨.೧೪] ಇತಿ ಚೋಪಕ್ರಮ್ಯ
ಸರ್ವೇ ವೇದಾ ಯತ್ಪದಮಾಮನನ್ತಿ
ತಪಾಂಸಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಚ ಯದ್ವದನ್ತಿ .
ಯದಿಚ್ಛನ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ಚರನ್ತಿ
ತತ್ತೇ ಪದಂ ಸಂಗ್ರಹೇಣ ಬ್ರವೀಮ್ಯೋಮಿತ್ಯೇತದ್[Kಅಠೂ ೧.೨.೧೫]
ಇತ್ಯಾದಿಭಿಶ್ಚ ವಚನೈಃ ಪರಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ವಾಚಕರೂಪೇಣ, ಪ್ರತಿಮಾವತ್ಪ್ರತೀಕರೂಪೇಣ ವಾ, ಪರಬ್ರಹ್ಮಪ್ರತಿಪತ್ತಿಸಾಧನತ್ವೇನ ಮನ್ದಮಧ್ಯಮಬುದ್ಧೀನಾಂ ವಿವಕ್ಷಿತಸ್ಯ ಓಂಕಾರಸ್ಯೋಪಾಸನಂ ಕಾಲಾನ್ತರೇ ಮುಕ್ತಿಫಲಮುಕ್ತಂ ಯತ್, ತದೇವೇಹಾಪಿ ಕವಿಂ ಪುರಾಣಮನುಶಾಸಿತಾರಮ್ [ಗೀತಾ ೮.೯] ಯದಕ್ಷರಂ ವೇದವಿದೋ ವದನ್ತಿ [ಗೀತಾ ೮.೧೧] ಇತಿ ಚೋಪನ್ಯಸ್ತಸ್ಯ ಪರಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತರೂಪೇಣ ಪ್ರತಿಪತ್ತ್ಯುಪಾಯಭೂತಸ್ಯ ಓಂಕಾರಸ್ಯ ಕಾಲಾನ್ತರಮುಕ್ತಿಫಲಮುಪಾಸನಂ ಯೋಗಧಾರಣಾಸಹಿತಂ ವಕ್ತವ್ಯಮ್ . ಪ್ರಸಕ್ತಾನುಪ್ರಸಕ್ತಂ ಚ ಯತ್ಕಿಂಚಿದಿತ್ಯೇವಮರ್ಥ ಉತ್ತರೇ ಗ್ರನ್ಥ ಆರಭ್ಯತೇ
ಸರ್ವದ್ವಾರಾಣಿ ಸಂಯಮ್ಯ ಮನೋ ಹೃದಿ ನಿರುಧ್ಯ ಚ .
ಮೂರ್ಧ್ನ್ಯಾಧಾಯಾತ್ಮನಃ ಪ್ರಾಣಮಾಸ್ಥಿತೋ ಯೋಗಧಾರಣಾಮ್ ..೮.೧೨..

ಸರ್ವದ್ವಾರಾಣಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಚ ತಾನಿ ದ್ವಾರಾಣಿ ಚ ಸರ್ವದ್ವಾರಾಣ್ಯುಪಲಬ್ಧೌ, ತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಸಂಯಸ್ಯ ಸಂಯಮನಂ ಕೃತ್ವಾ ಮನೋ ಹೃದಿ ಹೃದಯಪುಣ್ಡಾರೀಕೇ ನಿರೂಧ್ಯ ನಿರೋಧಂ ಕೃತ್ವಾ ನಿಷ್ಪ್ರಚಾರಮಾಪಾದ್ಯ, ತತ್ರ ವಶೀಕೃತೇನ ಮನಸಾ ಹೃದಯಾದೂರ್ಧ್ವಗಾಮಿನ್ಯಾ ನಾಡ್ಯೋರ್ಧ್ವಮಾರೂಹ್ಯ ಮೂರ್ಧ್ನ್ಯಾಧಾಯ ಆತ್ಮನಃ ಪ್ರಾಣಮಾಸ್ಥಿತಃ ಪೃವೃತ್ತೋ ಯೋಗಧಾರಣಾಂ ಧಾರಯಿತುಮ್ ..೮.೧೨..

==============================
ತತ್ರೈವ ಚ ಧಾರಯನ್
ಓಮಿತ್ಯೇಕಾಕ್ಷರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ವ್ಯಾಹರನ್ಮಾಮನುಸ್ಮರನ್ .
ಯಃ ಪ್ರಯಾತಿ ತ್ಯಜನ್ ದೇಹಂ ಸ ಯಾತಿ ಪರಮಾಂ ಗತಿಮ್ ..೮.೧೩..

ಓಮಿತಿ ಏಕಾಕ್ಷರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮಣೋಽಭಿಧಾನಭೂತಮೋಂಕಾರಂ ವ್ಯಾಹರನುಚಾರಯನ್, ತದರ್ಥಭೂತಂ ಮಾಮೀಶ್ವರಮನುಸ್ಮರನನುಚಿನ್ತಯನ್ ಯಃ ಪ್ರಯಾತಿ ಮ್ರಿಯತೇ, ಸ ತ್ಯಜನ್ ಪರಿತ್ಯಜನ್ ದೇಹಂ ಶರೀರಮ್ ತ್ಯಜನ್ ದೇಹಮಿತಿ ಪ್ರಯಾಣವಿಶೇಷಣಾರ್ಥಂ ದೇಹತ್ಯಾಗೇನ ಪ್ರಯಾಣಮಾತ್ಮನಃ, ನ ಸ್ವರೂಪನಾಶೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ ಸ ಏವಂ ಯಾತಿ ಗಚ್ಛತಿ ಪರಮಾಂ ಪ್ರಕೃಷ್ಟಾಂ ಗತಿಮ್ ..೮.೧೩..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಅನನ್ಯಚೇತಾಃ ಸತತಂ ಯೋ ಮಾಂ ಸ್ಮರತಿ ನಿತ್ಯಶಃ .
ತಸ್ಯಾಹಂ ಸುಲಭಃ ಪಾರ್ಥ ನಿತ್ಯಯುಕ್ತಸ್ಯ ಯೋಗಿನಃ ..೮.೧೪..

ಅನನ್ಯಚೇತಾ ನಾನ್ಯವಿಷಯೇ ಚೇತೋ ಯಸ್ಯ ಸೋಽಯಮನನ್ಯಚೇತಾಃ . ಯೋಗೀ ಸತತಂ ಸರ್ವದಾ ಯೋ ಮಾಂ ಪರಮೇಶ್ವರಂ ಸ್ಮರತಿ . ನಿತ್ಯಶಃ ಸತತಮಿತಿ ನೈರನ್ತರ್ಯಮುಚ್ಯತೇ, ನಿತ್ಯಶಃ ಇತಿ ದೀರ್ಘಕಾಲತ್ವಮುಚ್ಯತೇ . ನ ಷಣ್ಮಾಸಂ ಸಂವತ್ಸರಂ ವಾ . ಕಿಂ ತರ್ಹಿ ? ಯಾವಜ್ಜೀವಂ ನೈರನ್ತರ್ಯೇಣ ಯೋ ಮಾಂ ಸ್ಮರತೀತ್ಯರ್ಥಃ . ತಸ್ಯ ಯೋಗಿನೋಽಹಂ ಸುಲಭಃ ಸುಖೇನ ಲಭ್ಯೋ ಹೇ ಪಾರ್ಥ, ನಿತ್ಯಯುಕ್ತಸ್ಯ ಸದಾ ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತಸ್ಯ ಯೋಗಿನಃ . ಯತ ಏವಮ್, ಅತೋಽನನ್ಯಚೇತಾಃ ಸನ್ಮಯಿ ಸದಾ ಸಮಾಹಿತೋ ಭವೇತ್ ..೮.೧೪..

==============================
ತವ ಸೌಲಭ್ಯೇನ ಕಿಂ ಸ್ಯಾತ್? ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ . ಸೃಣು ತನ್ಮಮ ಸೌಲಭ್ಯೇನ ಯದ್ಭವತಿ
ಮಾಮುಪೇತ್ಯ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ದುಃಖಾಲಯಮಶಾಶ್ವತಮ್ .
ನಾಪ್ನುವನ್ತಿ ಮಹಾತ್ಮಾನಃ ಸಂಸಿದ್ಧಿಂ ಪರಮಾಂ ಗತಾಃ ..೮.೧೫..

ಮಾಮುಪೇತ್ಯ ಮಾಮೀಶ್ವರಮುಪೇತ್ಯ ಮದ್ಭಾವಮಾಪದ್ಯ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪುನರುತ್ಪತ್ತಿಂ ನಾಪ್ನುವನ್ತಿ ನ ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತಿ . ಕಿಂವಿಶಿಷ್ಟಂ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ನ ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತಿ ? ಇತಿ, ತದ್ವಿಶೇಷಣಮಾಹ ದುಃಖಾಲಯಂ ದುಃಖಾನಾಮಾಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಾದೀನಾಮಾಲಯಮಾಶ್ರಯಮ್ . ಆಲೀಯನ್ತೇ ಯಸ್ಮಿನ್ ದುಃಖಾನೀತಿ ದುಃಖಾಲಯಂ ಜನ್ಮ . ನ ಕೇವಲಂ ದುಃಖಾಲಯಮ್, ಅಶಾಶ್ವತಮನವಸ್ಥಿತಸ್ವರೂಪಂ ಚ . ನಾಪ್ನುವನ್ತಿ ಈದೃಶಂ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಮಹಾತ್ಮಾನೋ ಯತಯಃ ಸಂಸಿದ್ಧಿಂ ಮೋಕ್ಷಾಖ್ಯಾಂ ಪರಮಾಂ ಪ್ರಕೃಷ್ಟಾಂ ಗತಾಃ ಪ್ರಾಪ್ತಾಃ . ಯೇ ಪುನರ್ಮಾಂ ನ ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತಿ ತೇ ಪುನರಾವರ್ತನ್ತೇ ..೮.೧೫..

==============================
ಕಿಂ ಪುನಸ್ತ್ವತ್ತೋಽನ್ಯತ್ಪ್ರಾಪ್ತಾಃ ಪುನರಾವರ್ತನ್ತೇ ? ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ಆ ಬ್ರಹ್ಮಭುವನಾಲ್ಲೋಕಾಃ ಪುನರಾವರ್ತಿನೋಽರ್ಜುನ .
ಮಾಮುಪೇತ್ಯ ತು ಕೌನ್ತೇಯ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ನ ವಿದ್ಯತೇ ..೮.೧೬..

ಆ ಬ್ರಹ್ಮಭುವನಾತ್ಭವನ್ತ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಭೂತಾನೀತಿ ಭುವನಮ್ . ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಭುವನಂ ಬ್ರಹ್ಮಭುವನಮ್, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಆ ಬ್ರಹ್ಮಭುವನಾತ್ಸಹ ಬ್ರಹ್ಮಭುವನೇನ ಲೋಕಾಃ ಸರ್ವೇ ಪುನರಾವರ್ತಿನಃ ಪುನರಾವರ್ತನಸ್ವಭಾವಾಃ . ಹೇಽರ್ಜುನ . ಮಾಮೇಕಮುಪೇತ್ಯ ತು ಕೌನ್ತೇಯ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪುನರುತ್ಪತ್ತಿಃ ನ ವಿದ್ಯತೇ ..೮.೧೬..

==============================
ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಸಹಿತಾ ಲೋಕಾಃ ಕಸ್ಮಾತ್ಪುನರಾವರ್ತಿನಃ ? ಕಾಲಪರಿಚ್ಛಿನ್ನತ್ವಾತ್ . ಕಥಮ್ ?
ಸಹಸ್ರಯುಗಪರ್ಯನ್ತಮಹರ್ಯದ್ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ವಿದುಃ .
ರಾತ್ರಿಂ ಯುಗಸಹಸ್ರಾನ್ತಾಂ ತೇಽಹೋರಾತ್ರವಿದೋ ಜನಾಃ ..೮.೧೭..

ಸಹಸ್ರಯುಗಪರ್ಯನ್ತಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಯುಗಾನಿ ಪರ್ಯನ್ತಃ ಪರ್ಯವಸಾನಂ ಯಸ್ಯಾಹ್ನಸ್ತತಹಃ ಸಹಸ್ರಯುಗಪರ್ಯನ್ತಮ್ . ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ವಿರಾಜೋ ವಿದುಃ . ರಾತ್ರಿಮಪಿ ಯುಗಸಹಸ್ರಾನ್ತಾಮಹಃಪರಿಮಾಣಾಮೇವ . ಕೇ ವಿದುರಿತ್ಯಾಹ ತೇಽಹೋರಾತ್ರವಿದಃ ಕಾಲಸಂಖ್ಯಾವಿದೋ ಜನಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಯತ ಏವಂ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾಸ್ತೇ, ಅತಃ ಪುನರಾವರ್ತಿನೋ ಲೋಕಾಃ ..೮.೧೭..

==============================
ಪ್ರಜಾಪತೇರಹನಿ ಯದ್ಭವತಿ ರಾತ್ರೌ ಚ, ತದುಚ್ಯತೇ
ಅವ್ಯಕ್ತಾದ್ವ್ಯಕ್ತಯಃ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಭವನ್ತ್ಯಹರಾಗಮೇ .
ರಾತ್ರ್ಯಾಗಮೇ ಪ್ರಲೀಯನ್ತೇ ತತ್ರೈವಾವ್ಯಕ್ತಸಂಜ್ಞಕೇ ..೮.೧೮..

ಅವ್ಯಕ್ತಾದವ್ಯಕ್ತಂ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ಸ್ವಾಪಾವಸ್ಥಾ . ತಸ್ಮಾದವ್ಯಕ್ತಾದ್ವ್ಯಕ್ತಯೋ ವ್ಯಜ್ಯನ್ತ ಇತಿ ವ್ಯಕ್ತಯಃ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಲಕ್ಷಣಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಭವನ್ತ್ಯಭಿವ್ಯಜ್ಯನ್ತೇ, ಅಹ್ನ ಆಗಮೋಽಹರಾಗಮಸ್ತಸ್ಮಿನಹರಾಗಮೇ ಕಾಲೇ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪ್ರಬೋಧಕಾಲೇ . ತಥಾ ರಾತ್ರ್ಯಾಗಮೇ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸ್ವಾಪಕಾಲೇ ಪ್ರಲೀಯನ್ತೇ ಸರ್ವಾ ವ್ಯಕ್ತಯಸ್ತತ್ರೈವ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇಽವ್ಯಕ್ತಸಂಜ್ಞಕೇ ..೮.೧೮..

==============================
ಅಕೃತಾಭ್ಯಾಗಮಕೃತವಿಪ್ರಣಾಶದೋಷಪರಿಹಾರಾರ್ಥಂ ಬನ್ಧಮೋಕ್ಷಶಾಸ್ತ್ರಪ್ರವೃತ್ತಿಸಾಫಲ್ಯಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಮವಿದ್ಯಾದಿಕ್ಲೇಶಮೂಲಕರ್ಮಾಶಯವಶಾಚ್ಚಾವಶೋ ಭೂತಗ್ರಾಮೋ ಭೂತ್ವಾ ಭೂತ್ವಾ ಪ್ರಲೀಯತ ಇತ್ಯತಃ ಸಂಸಾರೇ ವೈರಾಗ್ಯಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಂ ಚೇದಮಾಹ
ಭೂತಗ್ರಾಮಃ ಸ ಏವಾಯಂ ಭೂತ್ವಾ ಭೂತ್ವಾ ಪ್ರಲೀಯತೇ .
ರಾತ್ರ್ಯಾಗಮೇಽವಶಃ ಪಾರ್ಥ ಪ್ರಭವತ್ಯಹರಾಗಮೇ ..೮.೧೯..

ಭೂತಗ್ರಾಮೋ ಭೂತಸಮುದಾಯಃ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಲಕ್ಷಣೋ ಯಃ ಪೂರ್ವಸ್ಮಿನ್ ಕಲ್ಪ ಆಸೀತ್ಸ ಏವಾಯಂ ನಾನ್ಯಃ . ಭೂತ್ವಾ ಭೂತ್ವಾಹರಾಗಮೇ . ಪ್ರಲೀಯತೇ ಪುನಃ ಪುನಃ ರಾತ್ರ್ಯಾಗಮೇಽಹ್ನಃ ಕ್ಷಯೇಽವಶೋಽಸ್ವತನ್ತ್ರ ಏವ . ಹೇ ಪಾರ್ಥ . ಪ್ರಭವತಿ ಜಾಯತೇಽವಶ ಏವಾಹರಾಗಮೇ ..೮.೧೯..

==============================
ಯದುಪನ್ಯಸ್ತಮಕ್ಷರಮ್, ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ತ್ಯುಪಾಯೋ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಓಮಿತ್ಯೇಕಾಕ್ಷರಂ ಬ್ರಹ್ಮ [ಗೀತಾ ೮.೧೩] ಇತ್ಯಾದಿನಾ . ಅಥೇದಾನೀಮಕ್ಷರಸ್ಯೈವ ಸ್ವರೂಪನಿರ್ದಿದಿಕ್ಷಯೇದಮುಚ್ಯತೇ, ಅನೇನ ಯೋಗಮಾರ್ಗೇಣೇದಂ ಗನ್ತವ್ಯಮಿತಿ
ಪರಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತು ಭಾವೋಽನ್ಯೋಽವ್ಯಕ್ತೋಽವ್ಯಕ್ತಾತ್ಸನಾತನಃ .
ಯಃ ಸ ಸರ್ವೇಷು ಭೂತೇಷು ನಶ್ಯತ್ಸು ನ ವಿನಶ್ಯತಿ ..೮.೨೦..

ಪರೋ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತೋ ಭಿನ್ನಃ . ಕುತಃ ? ತಸ್ಮಾತ್ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾತ್ . ತುಶಬ್ದೋಽಕ್ಷರಸ್ಯ ವಿವಕ್ಷಿತಸ್ಯಾವ್ಯಕ್ತಾದ್ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯವಿಶೇಷಣಾರ್ಥಃ . ಭಾವೋಽಕ್ಷರಾಖ್ಯಂ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ . ವ್ಯತಿರಿಕ್ತತ್ವೇ ಸತ್ಯಪಿ ಸಾಲಕ್ಷಣ್ಯಪ್ರಸಙ್ಗೋಽಸ್ತೀತಿ ತದ್ವಿನಿವೃತ್ತ್ಯರ್ಥಮಾಹ ಅನ್ಯ ಇತಿ . ಅನ್ಯೋ ವಿಲಕ್ಷಣಃ . ಸ ಚಾವ್ಯಕ್ತೋಽನಿನ್ದ್ರಿಯಗೋಚರಃ . ಪರಸ್ತಸ್ಮಾದಿತ್ಯುಕ್ತಮ್ . ಕಸ್ಮಾತ್ಪುನಃ ಪರಃ ? ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾದ್ಭೂತಗ್ರಾಮಬೀಜಭೂತಾದವಿದ್ಯಾಲಕ್ಷಣಾದವ್ಯಕ್ತಾತ್ . ಅನ್ಯೋ ವಿಲಕ್ಷಣೋ ಭಾವ ಇತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ . ಸನಾತನಶ್ಚಿರನ್ತನೋ ಯಃ ಸ ಭಾವಃ ಸರ್ವೇಷು ಭೂತೇಷು ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಷು ನಶ್ಯತ್ಸು ನ ವಿನಶ್ಯತಿ ..೮.೨೦..

==============================
ಅವ್ಯಕ್ತೋಽಕ್ಷರ ಇತ್ಯುಕ್ತಸ್ತಮಾಹುಃ ಪರಮಾಂ ಗತಿಮ್ .
ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ನ ನಿವರ್ತನ್ತೇ ತದ್ಧಾಮ ಪರಮಂ ಮಮ ..೮.೨೧..

ಯೋಽಸಾವವ್ಯಕ್ತೋಽಕ್ಷರ ಇತ್ಯುಕ್ತಸ್ತಮೇವಾಕ್ಷರಸಂಜ್ಞಕಮವ್ಯಕ್ತಂ ಭಾವಮಾಹುಃ ಪರಮಾಂ ಪ್ರಕೃಷ್ಟಾಂ ಗತಿಮ್ . ಯಂ ಪರಂ ಭಾವಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಗತ್ವಾ ನ ನಿವರ್ತನ್ತೇ ಸಂಸಾರಾಯ, ತದ್ಧಾಮ ಸ್ಥಾನಂ ಪರಮಂ ಪ್ರಕೃಷ್ಟಂ ಮಮ, ವಿಷ್ಣೋಃ ಪರಮಂ ಪದಮಿತ್ಯರ್ಥಃ ..೮.೨೧..

==============================
ತಲ್ಲಬ್ಧೇರುಪಾಯ ಉಚ್ಯತೇ
ಪುರುಷಃ ಸ ಪರಃ ಪಾರ್ಥ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಲಭ್ಯಸ್ತ್ವನನ್ಯಯಾ .
ಯಸ್ಯಾನ್ತಃಸ್ಥಾನಿ ಭೂತಾನಿ ಯೇನ ಸರ್ವಮಿದಂ ತತಮ್ ..೮.೨೨..

ಪುರುಷಃ ಪುರಿ ಶಯನಾತ್ಪೂರ್ಣತ್ವಾದ್ವಾ . ಸ ಪರಃ ಪಾರ್ಥ, ಪರೋ ನಿರತಿಶಯಃ, ಯಸ್ಮಾತ್ಪುರುಷಾನ್ನ ಪರಂ ಕಿಂಚಿತ್ . ಸ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಲಭ್ಯಸ್ತು ಜ್ಞಾನಲಕ್ಷಣಯಾನನ್ಯಯಾ ಆತ್ಮವಿಷಯಯಾ . ಯಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯಾನ್ತಃಸ್ಥಾನಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಾನಿ ಭೂತಾನಿ ಕಾರ್ಯಭೂತಾನಿ . ಕಾರ್ಯಂ ಹಿ ಕಾರಣಸ್ಯಾನ್ತರ್ವರ್ತಿ ಭವತಿ . ಯೇನ ಪುರುಷೇಣ ಸರ್ವಮಿದಂ ಜಗತ್ತತಂ ವ್ಯಾಪ್ತಮಾಕಾಶೇನೇವ ಘಟಾದಿ ..೮.೨೨..

==============================
ಪ್ರಕೃತಾನಾಂ ಯೋಗಿನಾಂ ಪ್ರಣವಾವೇಶಿತಬ್ರಹ್ಮಬುದ್ಧೀನಾಂ ಕಾಲಾನ್ತರಮುಕ್ತಿಭಾಜಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಪ್ರತಿಪತ್ತಯ ಉತ್ತರೋ ಮಾರ್ಗೋ ವಕ್ತವ್ಯ ಇತಿ ಯತ್ರ ಕಾಲೇ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿವಕ್ಷಿತಾರ್ಥಸಮರ್ಪಣಾರ್ಥಮುಚ್ಯತೇ, ಆವೃತ್ತಿಮಾರ್ಗೋಪನ್ಯಾಸಃ ಇತರಮಾರ್ಗಸ್ತುತ್ಯರ್ಥಮುಚ್ಯತೇ
ಯತ್ರ ಕಾಲೇ ತ್ವನಾವೃತ್ತಿಮಾವೃತ್ತಿಂ ಚೈವ ಯೋಗಿನಃ .
ಪ್ರಯಾತಾ ಯಾನ್ತಿ ತಂ ಕಾಲಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಭರತರ್ಷಭ ..೮.೨೩..

ಯತ್ರ ಕಾಲೇ ಪ್ರಯಾತಾ ಇತಿ ವ್ಯವಹಿತೇನ ಸಂಬನ್ಧಃ . ಯತ್ರ ಯಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ತ್ವನಾವೃತ್ತಿಮಪುನರ್ಜನ್ಮ ಆವೃತ್ತಿಂ ತದ್ವಿಪರೀತಾಂ ಚೈವ . ಯೋಗಿನ ಇತಿ ಯೋಗಿನಃ ಕರ್ಮಿಣಶ್ಚೋಚ್ಯನ್ತೇ . ಕರ್ಮಿಣಸ್ತು ಗುಣತಃ ಕರ್ಮಯೋಗೇನ ಯೋಗಿನಾಮಿತಿ ವಿಶೇಷಣಾದ್ಯೋಗಿನಃ . ಯತ್ರ ಕಾಲೇ ಪ್ರಯಾತಾ ಮೃತಾ ಯೋಗಿನೋಽನಾವೃತ್ತಿಂ ಯಾನ್ತಿ, ಯತ್ರ ಕಾಲೇ ಚ ಪ್ರಯಾತಾಃ ಆವೃತ್ತಿಂ ಯಾನ್ತಿ, ತಂ ಕಾಲಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಭರತರ್ಷಭ ..

==============================
ತಂ ಕಾಲಮಾಹ
ಅಗ್ನಿರ್ಜ್ಯೋತಿರಹಃ ಶುಕ್ಲಃ ಷಣ್ಮಾಸಾ ಉತ್ತರಾಯಣಮ್ .
ತತ್ರ ಪ್ರಯಾತಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮವಿದೋ ಜನಾಃ ..೮.೨೪..

ಅಗ್ನಿಃ ಕಾಲಾಭಿಮಾನಿನೀ ದೇವತಾ . ತಥಾ ಜ್ಯೋತಿರಪಿ ದೇವತೈವ ಕಾಲಾಭಿಮಾನಿನೀ . ಅಥವಾ, ಅಗ್ನಿಜ್ಯೋತಿಷೀ ಯಥಾ ಶ್ರುತೇ ಏವ ದೇವತೇ . ಭೂಯಸಾ ತು ನಿರ್ದೇಶೋ ಯತ್ರ ಕಾಲೇ ತಂ ಕಾಲಮಿತಿ ಆಮ್ರವನವತ್ . ತಥಾಹರ್ದೇವತಾಹರಭಿಮಾನಿನೀ . ಶುಕ್ಲಃ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದೇವತಾ . ಷಣ್ಮಾಸಾ ಉತ್ತರಾಯಣಮ್, ತತ್ರಾಪಿ ದೇವತೈವ ಮಾರ್ಗಭೂತಾ [ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೪.೩.೪] ಇತಿ ಸ್ಥಿತೋಽನ್ಯತ್ರಾಯಂ ನ್ಯಾಯಃ . ತತ್ರ ತಸ್ಮಿನ್ಮಾರ್ಗೇ ಪ್ರಯಾತಾ ಮೃತಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮವಿದೋ ಬ್ರಹ್ಮೋಪಾಸಕಾ ಬ್ರಹ್ಮೋಪಾಸನಪರಾ ಜನಾಃ . ಕ್ರಮೇಣೇತಿ ವಾಕ್ಯಶೇಷಃ . ನ ಹಿ ಸದ್ಯೋಮುಕ್ತಿಭಾಜಾಂ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನನಿಷ್ಠಾನಾಂ ಗತಿರಾಗತಿರ್ವಾ ಕ್ವಚಿದಸ್ತಿ . ನ ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಾ ಉತ್ಕ್ರಾಮನ್ತಿ [ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೪.೪.೬] ಇತಿ ಶ್ರುತೇಃ . ಬ್ರಹ್ಮಸಂಲೀನಪ್ರಾಣೈವ ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಮಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೈವ ತೇ .
==============================
ಧೂಮೋ ರಾತ್ರಿಸ್ತಥಾ ಕೃಷ್ಣಃ ಷಣ್ಮಾಸಾ ದಕ್ಷಿಣಾಯನಮ್ .
ತತ್ರ ಚಾನ್ದ್ರಮಸಂ ಜ್ಯೋತಿರ್ಯೋಗೀ ಪ್ರಾಪ್ಯ ನಿವರ್ತತೇ ..೮.೨೫..

ಧೂಮೋ ರಾತ್ರಿರ್ಧೂಮಾಭಿಮಾನಿನೀ ರಾತ್ರ್ಯಭಿಮಾನಿನೀ ಚ ದೇವತಾ . ತಥಾ ಕೃಷ್ಣಃ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದೇವತಾ . ಷಣ್ಮಾಸಾ ದಕ್ಷಿಣಾಯನಮಿತಿ ಚ ಪೂರ್ವವತ್ದೇವತೈವ . ತತ್ರ ಚನ್ದ್ರಮಸಿ ಭವಂ ಚಾನ್ದ್ರಮಸಂ ಜ್ಯೋತಿಃ ಫಲಮಿಷ್ಟಾದಿಕಾರೀ ಯೋಗೀ ಕರ್ಮೀ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಭುಕ್ತ್ವಾ ತತ್ಕ್ಷಯಾದಿಹ ಪುನರ್ನಿವರ್ತತೇ ..೮.೨೫..

==============================
ಶುಕ್ಲಕೃಷ್ಣೇ ಗತೀ ಹ್ಯೇತೇ ಜಗತಃ ಶಾಶ್ವತೇ ಮತೇ .
ಏಕಯಾ ಯಾತ್ಯನಾವೃತ್ತಿಮನ್ಯಯಾವರ್ತತೇ ಪುನಃ ..೮.೨೬..

ಶುಕ್ಲಕೃಷ್ಣೇ ಶುಕ್ಲಾ ಚ ಕೃಷ್ಣಾ ಚ ಶುಕ್ಲಕೃಷ್ಣೇ, ಜ್ಞಾನಪ್ರಕಾಶಕತ್ವಾತ್ಶುಕ್ಲಾ, ತದಭಾವಾತ್ಕೃಷ್ಣಾ . ಏತೇ ಶುಕ್ಲಕೃಷ್ಣೇ ಹಿ ಗತೀ ಜಗತಃ ಇತ್ಯಧಿಕೃತಾನಾಂ ಜ್ಞಾನಕರ್ಮಣೋಃ, ನ ಜಗತಃ ಸರ್ವಸ್ಯೈವ ಏತೇ ಗತೀ ಸಂಭವತಃ . ಶಾಶ್ವತೇ ನಿತ್ಯೇ, ಸಂಸಾರಸ್ಯ ನಿತ್ಯತ್ವಾತ್, ಮತೇಽಭಿಪ್ರೇತೇ . ತತ್ರೈಕಯಾ ಶುಕ್ಲಯಾ ಯಾತ್ಯನಾವೃತ್ತಿಮ್, ಅನ್ಯಯಾ ಇತರಯಾ ಆವರ್ತತೇ ಪುನರ್ಭೂಯಃ ..೮.೨೬..

==============================
ನೈತೇ ಸೃತೀ ಪಾರ್ಥ ಜಾನನ್ ಯೋಗೀ ಮುಹ್ಯತಿ ಕಶ್ಚನ .
ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವೇಷು ಕಾಲೇಷು ಯೋಗಯುಕ್ತೋ ಭವಾರ್ಜುನ ..೮.೨೭..

ನ ಏತೇ ಯಥೋಕ್ತೇ ಸೃತೀ ಮಾರ್ಗೌ ಪಾರ್ಥ ಜಾನನ್ ಸಂಸಾರಾಯ ಏಕಾ, ಅನ್ಯಾ ಮೋಕ್ಷಾಯೇತಿ . ಯೋಗೀ ನ ಮುಹ್ಯತಿ ಕಶ್ಚನ ಕಶ್ಚಿದಪಿ . ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವೇಷು ಕಾಲೇಷು ಯೋಗಯುಕ್ತಃ ಸಮಾಹಿತೋ ಭವಾರ್ಜುನ ..೮.೨೭..

==============================
ಶೃಣು ತಸ್ಯ ಯೋಗಸ್ಯ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಮ್
ವೇದೇಷು ಯಜ್ಞೇಷು ತಪಃಸು ಚೈವ
ದಾನೇಷು ಯತ್ಪುಣ್ಯಫಲಂ ಪ್ರದಿಷ್ಟಮ್ .
ಅತ್ಯೇತಿ ತತ್ಸರ್ವಮಿದಂ ವಿದಿತ್ವಾ
ಯೋಗೀ ಪರಂ ಸ್ಥಾನಮುಪೈತಿ ಚಾದ್ಯಮ್ ..೮.೨೮..

ವೇದೇಷು ಸಮ್ಯಗಧೀತೇಷು ಯಜ್ಞೇಷು ಚ ಸಾದ್ಗುಣ್ಯೇನಾನುತಿಷ್ಠಿತೇಷು ತಪಃಸು ಚ ಸುತಪ್ತೇಷು ದಾನೇಷು ಚ ಸಮ್ಯಗ್ದತ್ತೇಷು ಯದೇತೇಷು ಪುಣ್ಯಫಲಂ ಪುಣ್ಯಸ್ಯ ಫಲಂ ಪುಣ್ಯಫಲಂ ಪ್ರದಿಷ್ಟಂ ಶಾಸ್ತ್ರೇಣ, ಅತ್ಯೇತ್ಯತೀತ್ಯ ಗಚ್ಛತಿ ಸತ್ಸರ್ವಂ ಫಲಜಾತಮ್ . ಇದಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಸಪ್ತಪ್ರಶ್ನನಿರ್ಣಯದ್ವಾರೇಣೋಕ್ತಮರ್ಥಂ ಸಮ್ಯಗವಧಾರ್ಯಾನುಷ್ಠಾಯ ಯೋಗೀ ಪರಂ ಪ್ರಕೃಷ್ಟಮೈಶ್ವರಂ ಸ್ಥಾನಮುಪೈತಿ ಚ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ . ಆದ್ಯಮಾದೌ ಭವಂ ಕಾರಣಂ ಬ್ರಹ್ಮೇತ್ಯರ್ಥಃ ..೮.೨೮..

ಶಿಷ್ಯಸ್ಯ ಶ್ರೀಮಚ್ಛಂಕರಭಗವತಃ ಕೃತೌ ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾಭಾಷ್ಯೇ
ಬ್ರಹ್ಮಾಕ್ಷರನಿರ್ದೇಶೋ ನಾಮ ಅಷ್ಟಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ
..೮..

__________________________________________________________
ಭಗವದ್ಗೀತಾ ೯
ಅಥ ರಾಜವಿದ್ಯಾರಾಜಗುಹ್ಯಯೋಗೋ ನಾಮ
ನವಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ
(ಶಾಙ್ಕರಭಾಷ್ಯಃ)
ಅಷ್ಟಮೇ ನಾಡ್ಯಾದಿದ್ವಾರೇಣ ಧಾರಣಾಯೋಗಃ ಸಗುಣ ಉಕ್ತಃ . ತಸ್ಯ ಚ ಫಲಮಗ್ನ್ಯರ್ಚಿರಾದಿಕ್ರಮೇಣ ಕಾಲಾನ್ತರೇ ಬ್ರಹ್ಮಪ್ರಾಪ್ತಿಲಕ್ಷಣಮೇವಾನಾವೃತ್ತಿರೂಪಂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಮ್ . ತತ್ರಾನೇನೈವ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಮೋಕ್ಷಪ್ರಾಪ್ತಿಫಲಮಧಿಗಮ್ಯತೇ, ನಾನ್ಯಥಾ ಇತಿ ತದಾಶಙ್ಕಾವ್ಯಾವಿವರ್ತಯಿಷಯಾ ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಇದಂ ತು ತೇ ಗುಹ್ಯತಮಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯನಸೂಯವೇ .
ಜ್ಞಾನಂ ವಿಜ್ಞಾನಸಹಿತಂ ಯಜ್ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಮೋಕ್ಷ್ಯಸೇಽಶುಭಾತ್ ..೯.೧..

ಇದಂ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಮುಕ್ತಂ ಚ ಪೂರ್ವೇಷು ಅಧ್ಯಾಯೇಷು, ತತ್ಬುದ್ಧೌ ಸಂನಿಧೀಕೃತ್ಯ ಇದಮಿತ್ಯಾಹ . ತುಶಬ್ದೋ ವಿಶೇಷನಿರ್ಧಾರಣಾರ್ಥಃ . ಇದಮೇವ ತು ಸಮ್ಯಗ್ಜ್ಞಾನಂ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಮೋಕ್ಷಪ್ರಾಪ್ತಿಸಾಧನಂ ವಾಸುದೇವಃ ಸರ್ವಮಿತಿ [ಗೀತಾ ೭.೧೨], ಆತ್ಮೈವೇದಂ ಸರ್ವಮ್ [Cಹಾಊ ೭.೨೫.೨] ಏಕಮೇವಾದ್ವಿತೀಯಮ್ [Cಹಾಊ ೬.೨.೧] ಇತ್ಯಾದಿಶ್ರುತಿಸ್ಮೃತಿಭ್ಯಃ . ನಾನ್ಯತ್, ಅಥ ತೇ ಯೇಽನ್ಯಥಾತೋ ವಿದುರನ್ಯರಾಜಾನಸ್ತೇ ಕ್ಷಯ್ಯಲೋಕಾ ಭವನ್ತಿ [Cಹಾಊ ೭.೨೫.೨] ಇತ್ಯಾದಿಶ್ರುತಿಭ್ಯಶ್ಚ . ತೇ ತುಭ್ಯಂ ಗುಹ್ಯತಮಂ ಗೋಪ್ಯತಮಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಕಥಯಿಷ್ಯಾಮ್ಯನಸೂಯವೇಽಸೂಯಾರಹಿತಾಯ . ಕಿಂ ತತ್? ಜ್ಞಾನಮ್ . ಕಿಂವಿಶಿಷ್ಟಮ್ ? ವಿಜ್ಞಾನಸಹಿತಮ್
ಅನುಭವಯುಕ್ತಮ್, ಯಜ್ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮೋಕ್ಷ್ಯಸೇಽಶುಭಾತ್ಸಂಸಾರಬನ್ಧನಾತ್ ..೯.೧..

==============================
ತಚ್ಚ
ರಾಜವಿದ್ಯಾ ರಾಜಗುಹ್ಯಂ ಪವಿತ್ರಮಿದಮುತ್ತಮಮ್ .
ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾವಗಮಂ ಧರ್ಮ್ಯಂ ಸುಸುಖಂ ಕರ್ತುಮವ್ಯಯಮ್ ..೯.೨..

ರಾಜವಿದ್ಯಾ ವಿದ್ಯಾನಾಂ ರಾಜಾ, ದೀಪ್ತ್ಯತಿಶಯವತ್ತ್ವಾತ್ . ದೀಪ್ಯತೇ ಹೀಯಮತಿಶಯೇನ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾ ಸರ್ವವಿದ್ಯಾನಾಮ್ . ತಥಾ ರಾಜಗುಹ್ಯಂ ಗುಹ್ಯಾನಾಂ ರಾಜಾ . ಪವಿತ್ರಂ ಪಾವನಮಿದಮುತ್ತಮಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪಾವನಾನಾಂ ಶುದ್ಧಿಕಾರಣಂ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಮುತ್ಕೃಷ್ಟತಮಮ್ . ಅನೇಕಜನ್ಮಸಹಸ್ರಸಂಚಿತಮಪಿ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಾದಿ ಸಮೂಲಂ ಕರ್ಮ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರಾದೇವ ಭಸ್ಮೀಕರೋತೀತ್ಯತಃ ಕಿಂ ತಸ್ಯ ಪಾವನತ್ವಂ ವಕ್ತವ್ಯಮ್ ? ಕಿಂ ಚ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾವಗಮಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೇಣ ಸುಖಾದೇರಿವಾವಗಮೋ ಯಸ್ಯ ತತ್ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾವಗಮಮ್ . ಅನೇಕಗುಣವತೋಽಪಿ ಧರ್ಮವಿರುದ್ಧತ್ವಂ ದೃಷ್ಟಮ್, ನ ತಥಾತ್ಮಜ್ಞಾನಂ ಧರ್ಮವಿರೋಧಿ,
ಕಿಂತು ಧರ್ಮ್ಯಂ ಧರ್ಮಾದನಪೇತಮ್ . ಏವಮಪಿ, ಸ್ಯಾದ್ದುಃಖಸಂಪಾದ್ಯಮಿತ್ಯತ ಆಹ ಸುಸುಖಂ ಕರ್ತುಮ್, ಯಥಾ ರತ್ನವಿವೇಕವಿಜ್ಞಾನಮ್ . ತತ್ರಾಲ್ಪಾಯಾಸಾನಾಮನ್ಯೇಷಾಂ ಕರ್ಮಣಾಂ ಸುಖಸಂಪಾದ್ಯಾನಾಮಲ್ಪಫಲತ್ವಂ ದುಷ್ಕರಾಣಾಂ ಚ ಮಹಾಫಲತ್ವಂ ದೃಷ್ಟಮಿತಿ, ಇದಂ ತು ಸುಖಸಂಪಾದ್ಯತ್ವಾತ್ಫಲಕ್ಷಯಾತ್ವ್ಯೇತೀತಿ ಪ್ರಾಪ್ತೇ, ಆಹ ಅವ್ಯಯಮಿತಿ . ನಾಸ್ಯ ಫಲತಃ ಕರ್ಮವತ್ವ್ಯಯೋಽಸ್ತೀತ್ಯವ್ಯಯಮ್ . ಅತಃ ಶ್ರದ್ಧೇಯಮಾತ್ಮಜ್ಞಾನಮ್ ..೯.೨..

==============================
ಯೇ ಪುನಃ
ಅಶ್ರದ್ದಧಾನಾಃ ಪುರುಷಾ ಧರ್ಮಸ್ಯಾಸ್ಯ ಪರಂತಪ .
ಅಪ್ರಾಪ್ಯ ಮಾಂ ನಿವರ್ತನ್ತೇ ಮೃತ್ಯುಸಂಸಾರವರ್ತ್ಮನಿ ..೯.೩..

ಅಶ್ರದ್ದಧಾನಾಃ ಶ್ರದ್ಧಾವಿರಹಿತಾ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಸ್ಯ ಧರ್ಮಸ್ಯಾಸ್ಯ ಸ್ವರೂಪೇ ತತ್ಫಲೇ ಚ ನಾಸ್ತಿಕಾಃ ಪಾಪಕಾರಿಣಃ, ಅಸುರಾಣಾಮುಪನಿಷದಂ ದೇಹಮಾತ್ರಾತ್ಮದರ್ಶನಮೇವ ಪ್ರತಿಪನ್ನಾಃ . ಅಸುತೃಪಃ ಪಾಪಾಃ ಪುರುಷಾ ಅಶ್ರದ್ದಧಾನಾಃ . ಪರಂತಪ ! ಅಪ್ರಾಪ್ಯ ಮಾಂ ಪರಮೇಶ್ವರಮ್, ಮತ್ಪ್ರಾಪ್ತೌ ನೈವಾಶಙ್ಕೇತಿ ಮತ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾರ್ಗಭೇದಭಕ್ತಿಮಾತ್ರಮಪ್ಯಪ್ರಾಪ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ನಿವರ್ತನ್ತೇ ನಿಶ್ಚಯೇನ ವರ್ತನ್ತೇ . ಕ್ವ ? ಮೃತ್ಯುಸಂಸಾರವರ್ತ್ಮನಿ ಮೃತ್ಯುಯುಕ್ತಃ ಸಂಸಾರೋ ಮೃತ್ಯುಸಂಸಾರಸ್, ತಸ್ಯ ವರ್ತ್ಮ ನರಕತಿರ್ಯಗಾದಿಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾರ್ಗಃ, ತಸ್ಮಿನ್ನೇವ ವರ್ತನ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೯.೩..

==============================
ಸ್ತುತ್ಯಾರ್ಜುನಮಭಿಮುಖೀಕೃತ್ಯಾಹ
ಮಯಾ ತತಮಿದಂ ಸರ್ವಂ ಜಗದವ್ಯಕ್ತಮೂರ್ತಿನಾ .
ಮತ್ಸ್ಥಾನಿ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ನ ಚಾಹಂ ತೇಷ್ವವಸ್ಥಿತಃ ..೯.೪..

ಮಯಾ ಮಮ ಯಃ ಪರೋ ಭಾವಸ್ತೇನ ತತಂ ವ್ಯಾಪ್ತಂ ಸರ್ವಮಿದಂ ಜಗದವ್ಯಕ್ತಮೂರ್ತಿನಾ . ನ ವ್ಯಕ್ತಾ ಮೂರ್ತಿಃ ಸ್ವರೂಪಂ ಯಸ್ಯ ಮಮ ಸೋಽಹಮವ್ಯಕ್ತಮೂರ್ತಿಸ್ತೇನ ಮಯಾವ್ಯಕ್ತಮೂರ್ತಿನಾ, ಕರಣಾಗೋಚರಸ್ವರೂಪೇಣೇತ್ಯರ್ಥಃ . ತಸ್ಮಿನ್ಮಯ್ಯವ್ಯಕ್ತಮೂರ್ತೌ ಸ್ಥಿತಾನಿ ಮತ್ಸ್ಥಾನಿ, ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಾದೀನಿ ಸ್ತಮ್ಬಪರ್ಯನ್ತಾನಿ . ನ ಹಿ ನಿರಾತ್ಮಕಂ ಕಿಂಚಿತ್ಭೂತಂ ವ್ಯವಹಾರಾಯಾವಕಲ್ಪತೇ . ಅತೋ ಮತ್ಸ್ಥಾನಿ ಮಯಾತ್ಮನಾ ಆತ್ಮವತ್ತ್ವೇನ ಸ್ಥಿತಾನಿ . ಅತೋ ಮಯಿ ಸ್ಥಿತಾನೀತ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ . ತೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಮಹಮೇವಾತ್ಮಾ ಇತ್ಯತಸ್ತೇಷು ಸ್ಥಿತ ಇತಿ ಮೂಢಬುದ್ಧೀನಾಮವಭಾಸತೇ . ಅತೋ ಬ್ರವೀಮಿ ನ ಚಾಹಂ ತೇಷು ಭೂತೇಷ್ವವಸ್ಥಿತಃ . ಮೂರ್ತವತ್ಸಂಶ್ಲೇಷಾಭಾವೇನ ಆಕಾಶಸ್ಯಾಪ್ಯನ್ತರತಮೋ ಹ್ಯಹಮ್ . ನ ಹ್ಯಸಂಸರ್ಗಿ
ವಸ್ತು ಕ್ವಚಿತಾಧೇಯಭಾವೇನಾವಸ್ಥಿತಂ ಭವತಿ ..೯.೪..

==============================
ಅತ ಏವಾಸಂಸರ್ಗಿತ್ವಾನ್ಮಮ
ನ ಚ ಮತ್ಸ್ಥಾನಿ ಭೂತಾನಿ ಪಶ್ಯ ಮೇ ಯೋಗಮೈಶ್ವರಮ್ .
ಭೂತಭೃನ್ನ ಚ ಭೂತಸ್ಥೋ ಮಮಾತ್ಮಾ ಭೂತಭಾವನಃ ..೯.೫..

ನ ಚ ಮತ್ಸ್ಥಾನಿ ಭೂತಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಾದೀನಿ . ಪಶ್ಯ ಮೇ ಯೋಗಂ ಯುಕ್ತಿಂ ಘಟಾನಂ ಮೇ ಮಮ ಐಶ್ವರಮೀಶ್ವರಸ್ಯೇಮಮೈಶ್ವರಮ್, ಯೋಗಮಾತ್ಮನೋ ಯಾಥಾತ್ಮ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ . ತಥಾ ಚ ಶ್ರುತಿರಸಂಸರ್ಗಿತ್ವಾದಸಙ್ಗತಾಂ ದರ್ಶಯತಿ ಅಸಙ್ಗೋ ನ ಹಿ ಸಜ್ಜತೇ [ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೩.೯.೨೬] ಇತಿ . ಇದಂ ಚಾಶ್ಚರ್ಯಮನ್ಯತ್ಪಶ್ಯ ಭೂತಭೃದಸಙ್ಗೋಽಪಿ ಸನ್ ಭೂತಾನಿ ಬಿಭರ್ತಿ . ನ ಚ ಭೂತಸ್ಥಃ . ಯಥೋಕ್ತೇನ ನ್ಯಾಯೇನ ದರ್ಶಿತತ್ವಾತ್ಭೂತಸ್ಥತ್ವಾನುಪಪತ್ತೇಃ . ಕಥಂ ಪುನರುಚ್ಯತೇಽಸೌ ಮಮಾತ್ಮೇತಿ ? ವಿಭಜ್ಯ ದೇಹಾದಿಸಙ್ಘಾತಂ ತಸ್ಮಿನ್ನಹಂಕಾರಮಧ್ಯಾರೋಪ್ಯ ಲೋಕಬುದ್ಧಿಮನುಸರನ್ ವ್ಯಪದಿಶತಿ ಮಮಾತ್ಮೇತಿ, ನ ಪುನರಾತ್ಮನ ಆತ್ಮಾನ್ಯ ಇತಿ ಲೋಕವದಜಾನನ್ . ತಥಾ ಭೂತಭಾವನೋ ಭೂತಾನಿ ಭಾವಯತ್ಯುತ್ಪಾದಯತಿ ವರ್ಧಯತೀತಿ ವಾ ಭೂತಭಾವನಃ ..೯.೫..

==============================
ಯಥೋಕ್ತೇನ ಶ್ಲೋಕದ್ವಯೇನೋಕ್ತಮರ್ಥಂ ದೃಷ್ಟನ್ತೇನೋಪಪಾದಯನ್ನಾಹ
ಯಥಾಕಾಶಸ್ಥಿತೋ ನಿತ್ಯಂ ವಾಯುಃ ಸರ್ವತ್ರಗೋ ಮಹಾನ್ .
ತಥಾ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಮತ್ಸ್ಥಾನೀತ್ಯುಪಧಾರಯ ..೯.೬..

ಯಥಾ ಲೋಕೇ ಆಕಾಶಸ್ಥಿತ ಆಕಾಶೇ ಸ್ಥಿತೋ ನಿತ್ಯಂ ಸದಾ ವಾಯುಃ ಸರ್ವತ್ರ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಸರ್ವತ್ರಗೋ ಮಹಾನ್ ಪರಿಮಾಣತಃ, ತಥಾ ಆಕಾಶವತ್ಸರ್ವಗತೇ ಮಯ್ಯಸಂಶ್ಲೇಷೇಣೈವ ಸ್ಥಿತಾನೀತ್ಯೇವಮುಪಧಾರಯ ವಿಜಾನೀಹಿ ..೯.೬..

==============================
ಏವಂ ವಾಯುರಾಕಾಶೇ ಇವ ಮಯಿ ಸ್ಥಿತಾನಿ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ಸ್ಥಿತಿಕಾಲೇ . ತಾನಿ
ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ಕೌನ್ತೇಯ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಯಾನ್ತಿ ಮಾಮಿಕಾಮ್ .
ಕಲ್ಪಕ್ಷಯೇ ಪುನಸ್ತಾನಿ ಕಲ್ಪಾದೌ ವಿಸೃಜಾಮ್ಯಹಮ್ ..೯.೭..

ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ಕೌನ್ತೇಯ ಪ್ರಕೃತಿಂ ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಿಕಾಮಪರಾಂ ನಿಕೃಷ್ಟಂ ಯಾನ್ತಿ ಮಾಮಿಕಾಂ ಮದೀಯಾಂ ಕಲ್ಪಕ್ಷಯೇ ಪ್ರಲಯಕಾಲೇ . ಪುನರ್ಭೂಯಸ್ತಾನಿ ಭೂತಾನಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಕಾಲೇ ಕಲ್ಪಾದೌ ವಿಸೃಜಾಮಿ ಉತ್ಪಾದಯಾಮ್ಯಹಂ ಪೂರ್ವವತ್ ..೯.೭..

==============================
ಏವಮವಿದ್ಯಾಲಕ್ಷಣಾಮ್
ಪ್ರಕೃತಿಂ ಸ್ವಾಮವಷ್ಟಭ್ಯ ವಿಸೃಜಾಮಿ ಪುನಃ ಪುನಃ .
ಭೂತಗ್ರಾಮಮಿಮಂ ಕೃತ್ಸ್ನಮವಶಂ ಪ್ರಕೃತೇರ್ವಶಾತ್ ..೯.೮..

ಪ್ರಕೃತಿಂ ಸ್ವಾಂ ಸ್ವೀಯಾಮವಷ್ಟಭ್ಯ ವಶೀಕೃತ್ಯ ವಿಸೃಜಾಮಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ಪ್ರಕೃತಿತೋ ಜಾತಂ ಭೂತಗ್ರಾಮಂ ಭೂತಸಮುದಾಯಮಿಮಂ ವರ್ತಮಾನಂ ಕೃತ್ಸ್ನಮವಶಮಸ್ವತನ್ತ್ರಮ್ . ಅವಿದ್ಯಾದಿದೋಷೈಃ ಪರವಶೀಕೃತಮ್ . ಪ್ರಕೃತೇರ್ವಶಾತ್ಸ್ವಭಾವವಶಾತ್ ..೯.೮..

==============================
ತರ್ಹಿ ತಸ್ಯ ತೇ ಪರಮೇಶ್ವರಸ್ಯ ಭೂತಗ್ರಾಮಮಿಮಂ ವಿಷಮಂ ವಿದಧತಃ, ತನ್ನಿಮಿತ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಾಭ್ಯಾಂ ಸಂಬನ್ಧಃ ಸ್ಯಾದಿತೀದಮಾಹ ಭಗವಾನ್
ನ ಚ ಮಾಂ ತಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ನಿಬಧ್ನನ್ತಿ ಧನಂಜಯ .
ಉದಾಸೀನವದಾಸೀನಮಸಕ್ತಂ ತೇಷು ಕರ್ಮಸು ..೯.೯..

ನ ಚ ಮಾಮೀಶ್ವರಂ ತಾನಿ ಭೂತಗ್ರಾಮಸ್ಯ ವಿಷಮಸರ್ಗನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ನಿಬಧ್ನನ್ತಿ ಧನಂಜಯ . ತತ್ರ ಕರ್ಮಣಾಮಸಂಬನ್ಧಿತ್ವೇ ಕಾರಣಮಾಹ ಉದಾಸೀನವತಾಸೀನಂ ಯಥಾ ಉದೀಸೀನ ಉಪೇಕ್ಷಕಃ ಕಶ್ಚಿತ್ತದ್ವದಾಸೀನಮಾತ್ಮನೋಽವಿಕ್ರಿಯತ್ವಾತ್ . ಅಸಕ್ತಂ ಫಲಾಸಙ್ಗರಹಿತಮ್, ಅಭಿಮಾನವರ್ಜಿತಮ್, ಅಹಂ ಕರೋಮೀತಿ ತೇಷು ಕರ್ಮಸು . ಅತೋಽನ್ಯಸ್ಯಾಪಿ ಕರ್ತೃತ್ವಾಭಿಮಾನಾಭಾವಃ ಫಲಾಸಙ್ಗಾಭಾವಶ್ಚಾಸಂಬನ್ಧಕಾರಣಮ್, ಅನ್ಯಥಾ ಕರ್ಮಭಿರ್ಬಧ್ಯತೇ ಮೂಢಃ ಕೋಶಕಾರವದಿತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ ..೯.೯..

==============================
ತತ್ರ ಭೂತಗ್ರಾಮಮಿಮಂ ವಿಸೃಜಾಮ್ಯುದಾಸೀನವದಾಸೀನಮಿತಿ ಚ ವಿರುದ್ಧಮುಚ್ಯತೇ, ಇತಿ ತತ್ಪರಿಹಾರಾರ್ಥಮಾಹ
ಮಯಾಧ್ಯಕ್ಷೇಣ ಪ್ರಕೃತಿಃ ಸೂಯತೇ ಸಚರಾಚರಮ್ .
ಹೇತುನಾನೇನ ಕೌನ್ತೇಯ ಜಗದ್ವಿಪರಿವರ್ತತೇ ..೯.೧೦..

ಮಯಾಧ್ಯಕ್ಷೇಣ ಸರ್ವತೋ ದೃಶಿಮಾತ್ರಸ್ವರುಪೇಣಾವಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮನಾಧ್ಯಕ್ಷೇಣ ಮಯಾ, ಮಮ ಮಾಯಾ ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಿಕಾವಿದ್ಯಾಲಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಕೃತಿಃ ಸೂಯತೇ ಉತ್ಪಾದಯತಿ ಸಚರಾಚರಂ ಜಗತ್ . ತಥಾ ಚ ಮನ್ತ್ರವರ್ಣಃ
ಏಕೋ ದೇವಃ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಗೂಢಃ
ಸರ್ವವ್ಯಾಪೀ ಸರ್ವಭೂತಾನ್ತರಾತ್ಮಾ .
ಕರ್ಮಾಧ್ಯಕ್ಷಃ ಸರ್ವಭೂತಾಧಿವಾಸಃ
ಸಾಕ್ಷೀ ಚೇತಾ ಕೇವಲೋ ನಿರ್ಗುಣಶ್ಚ .. [ಶ್ವೇತೂ ೬.೧೧] ಇತಿ .
ಹೇತುನಾ ನಿಮಿತ್ತೇನಾನೇನಾಧ್ಯಕ್ಷತ್ವೇನ ಕೌನ್ತೇಯ ಜಗತ್ಸಚರಾಚರಂ ವ್ಯಕ್ತಾವ್ಯಕ್ತಾತ್ಮಕಂ ವಿಪರಿವರ್ತತೇ ಸರ್ವಾವಸ್ಥಾಸು . ದೃಶಿಕರ್ಮತ್ವಾಪತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಾ ಹಿ ಜಗತಃ ಸರ್ವಾ ಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಅಹಮಿದಂ ಭೋಕ್ಷ್ಯೇ, ಪಶ್ಯಾಮೀದಮ್, ಶೃಣೋಮೀದಮ್, ಸುಖಮನುಭವಾಮಿ, ದುಃಖಮನುಭವಾಮಿ, ತದರ್ಥಮಿದಂ ಕರಿಷ್ಯೇ, ಇದಂ ಜ್ಞಾಸ್ಯಾಮಿ, ಇತ್ಯಾದ್ಯಾವಗತಿನಿಷ್ಠಾವಗತ್ಯವಸಾನೈವ . ಯೋ ಅಸ್ಯಾಧ್ಯಕ್ಷಃ ಪರಮೇ ವ್ಯೋಮನ್ [ಋಕ್೮.೭.೧೭.೭, ಟೈತ್ತ್B ೨.೮.೯] ಇತ್ಯಾದಯಶ್ಚ ಮನ್ತ್ರಾ ಏತಮರ್ಥಂ ದರ್ಶಯನ್ತಿ . ತತಶ್ಚೈಕಸ್ಯ ದೇವಸ್ಯ ಸರ್ವಾಧ್ಯಕ್ಷಭೂತಚೈತನ್ಯಮಾತ್ರಸ್ಯ ಪರಮಾರ್ಥತಃ ಸರ್ವಭೋಗಾನಭಿಸಂಬನ್ಧಿನೋಽನ್ಯಸ್ಯ ಚೇತನಾನ್ತರಸ್ಯಾಭಾವೇ ಭೋಕ್ತುರನ್ಯಸ್ಯಾಭಾವಾತ್ . ಕಿಂನಿಮಿತ್ತೇಯಂ ಸೃಷ್ಟಿರ್
ಇತ್ಯತ್ರ ಪ್ರಶ್ನಪ್ರತಿವಚನೇಽನುಪಪನ್ನೇ, ಕೋ ಅದ್ಧಾ ವೇದ ಕ ಇಹ ಪ್ರವೋಚತ್ . ಕುತ ಆಜಾತಾ ಕುತ ಇಯಂ ವಿಸೃಷ್ಟಿಃ [ಋಕ್೮.೭.೧೭.೮] ಇತ್ಯಾದಿಮನ್ತ್ರವರ್ಣೇಭ್ಯಃ . ದರ್ಶಿತಂ ಚ ಭಗವತಾ ಅಜ್ಞಾನೇನಾವೃತಂ ಜ್ಞಾನಂ ತೇನ ಮುಹ್ಯನ್ತಿ ಜನ್ತವಃ [ಗೀತಾ ೫.೧೫] ಇತಿ ..೯.೧೦..

==============================
ಏವಂ ಮಾಂ ನಿತ್ಯಶುದ್ಧಬುದ್ಧಮುಕ್ತಸ್ವಭಾವಂ ಸರ್ವಜ್ಞಂ ಸರ್ವಜನ್ತೂನಾಮಾತ್ಮಾನಮಪಿ ಸನ್ತಮ್
ಅವಜಾನನ್ತಿ ಮಾಂ ಮೂಢಾ ಮಾನುಷೀಂ ತನುಮಾಶ್ರಿತಮ್ .
ಪರಂ ಭಾವಮಜಾನನ್ತೋ ಮಮ ಭೂತಮಹೇಶ್ವರಮ್ ..೯.೧೧..

ಅವಜಾನನ್ತ್ಯವಜ್ಞಾಂ ಪರಿಭವಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಮಾಂ ಮೂಢಾ ಅವಿವೇಕಿನಃ . ಮಾನುಷೀಂ ಮನುಷ್ಯಸಂಬನ್ಧಿನೀಂ ತನುಂ ದೇಹಮಾಶ್ರಿತಮ್, ಮನುಷ್ಯದೇಹೇನ ವ್ಯವಹರನ್ತಮಿತ್ಯೇತತ್, ಪರಂ ಪ್ರಕೃಷ್ಟಂ ಭಾವಂ ಪರಮಾತ್ಮತತ್ತ್ವಮಾಕಾಶಕಲ್ಪಮಾಕಾಶಾದಪ್ಯನ್ತರತಮಮಜಾನನ್ತೋ ಮಮ ಭೂತಮಹೇಶ್ವರಂ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಮಹಾನ್ತಮೀಶ್ವರಂ ಸ್ವಾತ್ಮಾನಮ್ . ತತಶ್ಚ ತಸ್ಯ ಮಮಾವಜ್ಞಾನಭಾವನೇನ ಆಹತಾಸ್ತೇ ವರಾಕಾಃ ..೯.೧೧..

==============================
ಕಥಮ್ ?
ಮೋಘಾಶಾ ಮೋಘಕರ್ಮಾಣೋ ಮೋಘಜ್ಞಾನಾ ವಿಚೇತಸಃ .
ರಾಕ್ಷಸೀಮಾಸುರೀಂ ಚೈವ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಮೋಹಿನೀಂ ಶ್ರಿತಾಃ ..೯.೧೨..

ಮೋಘಾಶಾ ವೃಥಾ ಆಶಾ ಆಶಿಷೋ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಮೋಘಾಶಾಃ . ತಥಾ ಮೋಘಕರ್ಮಾಣೋ ಯಾನಿ ಚಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದೀನಿ ತೈರನುಷ್ಠೀಯಮಾನಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ತಾನಿ ಚ, ತೇಷಾಂ ಭಗವತ್ಪರಿಭವಾತ್, ಸ್ವಾತ್ಮಭೂತಸ್ಯಾವಜ್ಞಾನಾತ್ಮೋಘಾನ್ಯೇವ ನಿಷ್ಫಲಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಭವನ್ತೀತಿ ಮೋಘಕರ್ಮಾಣಃ . ತಥಾ ಮೋಘಜ್ಞಾನಾ ಮೋಘಂ ನಿಷ್ಫಲಂ ಜ್ಞಾನಂ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಮೋಘಜ್ಞಾನಾಃ, ಜ್ಞಾನಮಪಿ ತೇಷಾಂ ನಿಷ್ಫಲಮೇವ ಸ್ಯಾತ್ . ವಿಚೇತಸೋ ವಿಗತವಿವೇಕಾಶ್ಚ ತೇ ಭವನ್ತೀತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ . ಕಿಂ ಚ ತೇ ಭವನ್ತಿ ರಾಕ್ಷಸೀಂ ರಕ್ಷಸಾಂ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಸ್ವಭಾವಮಾಸುರೀಮಸುರಾಣಾಂ ಚ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಮೋಹಿನೀಂ
ಮೋಹಕರೀಂ ದೇಹಾತ್ಮವಾದಿನೀಂ ಶ್ರಿತಾಃ ಆಶ್ರಿತಾಃ, . ಛಿನ್ಧಿ, ಭಿನ್ಧಿ, ಪಿಬ, ಖಾದ, ಪರಸ್ವಮಪಹರ, ಇತ್ಯೇವಂ ವದನಶೀಲಾಃ ಕ್ರೂರಕರ್ಮಾಣೋ ಭವನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ . ಅಸುರ್ಯಾ ನಾಮ ತೇ ಲೋಕಾಃ [ಈಶಊ ೩] ಇತಿ ಶ್ರುತೇಃ ..೯.೧೨..

==============================
ಯೇ ಪುನಃ ಶ್ರದ್ದಧಾನಾ ಭಗವದ್ಭಕ್ತಿಲಕ್ಷಣೇ ಮೋಕ್ಷಮಾರ್ಗೇ ಪ್ರವೃತ್ತಾಃ
ಮಹಾತ್ಮಾನಸ್ತು ಮಾಂ ಪಾರ್ಥ ದೈವೀಂ ಪ್ರಕೃತಿಮಾಶ್ರಿತಾಃ .
ಭಜನ್ತ್ಯನನ್ಯಮನಸೋ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಭೂತಾದಿಮವ್ಯಯಮ್ ..೯.೧೩..

ಮಹಾತಮಾನಸ್ತ್ವಕ್ಷುದ್ರಚಿತ್ತಾಃ ಮಾಮೀಶ್ವರಂ ಪಾರ್ಥ ದೈವೀಂ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಶಮದಮದಯಾಶ್ರದ್ಧಾದಿಲಕ್ಷಣಾಮಾಶ್ರಿತಾಃ ಸನ್ತೋ ಭಜನ್ತಿ ಸೇವನ್ತೇಽನನ್ಯಮನಸೋಽನನ್ಯಚಿತ್ತಾ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಭೂತಾದಿಂ ಭೂತಾನಾಂ ವಿಯದಾದೀನಾಂ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಚಾದಿಂ ಕಾರಣಮವ್ಯಯಮ್ ..೯.೧೩..

==============================
ಕಥಮ್ ?
ಸತತಂ ಕೀರ್ತಯನ್ತೋ ಮಾಂ ಯತನ್ತಶ್ಚ ದೃಢವ್ರತಾಃ .
ನಮಸ್ಯನ್ತಶ್ಚ ಮಾಂ ಭಕ್ತ್ಯಾ ನಿತ್ಯಯುಕ್ತಾ ಉಪಾಸತೇ ..೯.೧೪..

ಸತತಂ ಸರ್ವದಾ ಭಗವನ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪಂ ಮಾಂ ಕೀರ್ತಯನ್ತಃ, ಯತನ್ತಶ್ಚ ಇನ್ದ್ರಿಯೋಪಸಂಹಾರಶಮದಮದಯಾಹಿಂಸಾದಿಲಕ್ಷಣೈರ್ಧರ್ಮೈಃ ಪ್ರಯತನ್ತಶ್ಚ, ದೃಢವ್ರತಾ ದೃಢಂ ಸ್ಥಿರಮಚಾಲ್ಯಂ ವ್ರತಂ ಯೇಷಾಂ ತೇ ದೃಢವ್ರತಾ ನಮಸ್ಯನ್ತಶ್ಚ ಮಾಂ ಹೃದಯೇಶಯಮಾತ್ಮಾನಂ ಭಕ್ತ್ಯಾ ನಿತ್ಯಯುಕ್ತಾಃ ಸನ್ತ ಉಪಾಸತೇ ಸೇವನ್ತೇ ..೯.೧೪..

==============================
ತೇ ಕೇನ ಕೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಉಪಾಸತೇ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞೇನ ಚಾಪ್ಯನ್ಯೇ ಯಜನ್ತೋ ಮಾಮುಪಾಸತೇ .
ಏಕತ್ವೇನ ಪೃಥಕ್ತ್ವೇನ ಬಹುಧಾ ವಿಶ್ವತೋಮುಖಮ್ ..೯.೧೫..

ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞೇನ ಜ್ಞಾನಮೇವ ಭಗವದ್ವಿಷಯಂ ಯಜ್ಞಸ್ತೇನ ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞೇನ, ಯಜನ್ತಃ ಪೂಜಯನ್ತಃ ಮಾಮೀಶ್ವರಂ ಚಾಪ್ಯನ್ಯೇಽನ್ಯಾಮುಪಾಸನಾಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯೋಪಾಸತೇ . ತಚ್ಚ ಜ್ಞಾನಮ್ ಏಕತ್ವೇನೈಕಮೇವ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಪರಮಾರ್ಥದರ್ಶನೇನ ಯಜನ್ತ ಉಪಾಸತೇ . ಕೇಚಿಚ್ಚ ಪೃಥಕ್ತ್ವೇನ ಆದಿತ್ಯಚನ್ದ್ರಾದಿಭೇದೇನ ಸ ಏವ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುರವಸ್ಥಿತ ಇತ್ಯುಪಾಸತೇ . ಕೇಚಿತ್ಬಹುಧಾವಸ್ಥಿತಃ ಸ ಏವ ಭಗವಾನ್ ಸರ್ವತೋಮುಖೋ ವಿಶ್ವರೂಪ ಇತಿ ತಂ ವಿಶ್ವರೂಪಂ ಸರ್ವತೋಮುಖಂ ಬಹುಧಾ ಬಹುಪ್ರಕಾರೇಣೋಪಾಸತೇ ..೯.೧೫..

==============================
ಯದಿ ಬಹುಭಿಃ ಪ್ರಕಾರೈರುಪಾಸತೇ, ಕಥಂ ತ್ವಾಮೇವ ಉಪಾಸತ ಇತಿ . ಅತ ಆಹ
ಅಹಂ ಕ್ರತುರಹಂ ಯಜ್ಞಃ ಸ್ವಧಾಹಮಹಮೌಷಧಮ್ .
ಮನ್ತ್ರೋಽಹಮಹಮೇವಾಜ್ಯಮಹಮಗ್ನಿರಹಂ ಹುತಮ್ ..೯.೧೬..

ಅಹಂ ಕ್ರತುಃ ಶ್ರೌತಕರ್ಮಭೇದೋಽಹಮೇವ . ಅಹಂ ಯಜ್ಞಃ ಸ್ಮಾರ್ತಃ . ಕಿಂ ಚ ಸ್ವಧಾನ್ನಮಹಮ್, ಪಿತೃಭ್ಯೋ ಯದ್ದೀಯತೇ . ಅಹಮೌಷಧಂ ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿಭಿರ್ಯತದ್ಯತೇ ತತೌಷಧಶಬ್ದಶಬ್ದಿತಂ ವ್ರೀಹಿಯವಾದಿಸಾಧಾರಣಮ್ . ಅಥವಾ ಸ್ವಧೇತಿ ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿಸಾಧಾರಣಮನ್ನಮ್, ಔಷಧಮಿತಿ ವ್ಯಾಧ್ಯುಪಶಮನಾರ್ಥಂ ಭೇಷಜಮ್ . ಮನ್ತ್ರೋಽಹಮ್, ಯೇನ ಪಿತೃಭ್ಯೋ ದೇವತಾಭ್ಯಶ್ಚ ಹವಿರ್ದೀಯತೇ . ಅಹಮೇವ ಆಜ್ಯಂ ಹವಿಶ್ಚ . ಅಹಮಗ್ನಿಃ, ಯಸ್ಮಿನ್ ಹೂತೇ ಹವಿಃ ಸೋಽಗ್ನಿರಹಮ್ . ಅಹಂ ಹುತಂ ಹವನಕರ್ಮಶ್ಚ ..೯.೧೬..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಪಿತಾಹಮಸ್ಯ ಜಗತೋ ಮಾತಾ ಧಾತಾ ಪಿತಾಮಹಃ .
ವೇದ್ಯಂ ಪವಿತ್ರಮೋಂಕಾರ ಋಕ್ಸಾಮ ಯಜುರೇವ ಚ ..೯.೧೭..

ಪಿತಾ ಜನಯಿತಾಹಮಸ್ಯ ಜಗತಃ, ಮಾತಾ ಜನಯಿತ್ರೀ, ಧಾತಾ ಕರ್ಮಫಲಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಭ್ಯೋ ವಿಧಾತಾ, ಪಿತಾಮಹಃ ಪಿತುಃ ಪಿತಾ, ವೇದ್ಯಂ ವೇದಿತವ್ಯಮ್, ಪವಿತ್ರಂ ಪಾವನಮೋಂಕಾರಃ, ಋಕ್ಸಾಮ ಯಜುಏ ಏವ ಚ ..೯.೧೭..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಗತಿರ್ಭರ್ತಾ ಪ್ರಭುಃ ಸಾಕ್ಷೀ ನಿವಾಸಃ ಶರಣಂ ಸುಹೃತ್ .
ಪ್ರಭವಃ ಪ್ರಲಯಃ ಸ್ಥಾನಂ ನಿಧಾನಂ ಬೀಜಮವ್ಯಯಮ್ ..೯.೧೮..

ಗತಿಃ ಕರ್ಮಫಲಮ್, ಭರ್ತಾ ಪೋಷ್ಟಾ, ಪ್ರಭುಃ ಸ್ವಾಮೀ, ಸಾಕ್ಷೀ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಕೃತಾಕೃತಸ್ಯ, ನಿವಾಸೋ ಯಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರಾಣಿನೋ ನಿವಸನ್ತಿ, ಶರಣಮಾರ್ತಾನಾಮ್, ಪ್ರಪನ್ನಾನಾಮಾರ್ತಿಹರಃ . ಸುಹೃತ್ಪ್ರತ್ಯುಪಕಾರಾನಪೇಕ್ಷಃ ಸನ್ನುಪಕಾರೀ, ಪ್ರಭವ ಉತ್ಪತ್ತಿರ್ಜಗತಃ, ಪ್ರಲಯಃ ಪ್ರಲೀಯತೇಽಸ್ಮಿನಿತಿ, ತಥಾ ಸ್ಥಾನಂ ತಿಷ್ಠತ್ಯಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ, ನಿಧಾನಂ ನಿಕ್ಷೇಪಃ ಕಾಲಾನ್ತರೋಪಭೋಗ್ಯಂ ಪ್ರಾಣಿನಾಮ್, ಬೀಜಂ ಪ್ರರೋಹಕಾರಣಂ ಪ್ರರೋಹಧರ್ಮಿಣಾಮ್, ಅವ್ಯಯಂ ಯಾವತ್ಸಂಸಾರಭಾವಿತ್ವಾತವ್ಯಯಮ್, ನ ಹ್ಯಬೀಜಂ ಕಿಂಚಿತ್ಪ್ರರೋಹತಿ . ನಿತ್ಯಂ ಚ ಪ್ರರೋಹದರ್ಶನಾದ್ಬೀಜಸಂತತಿರ್ನ ವ್ಯೇತೀತಿ ಗಮ್ಯತೇ ..೯.೧೮..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ತಪಾಮ್ಯಹಮಹಂ ವರ್ಷಂ ನಿಗೃಹ್ಣಾಮ್ಯುತ್ಸೃಜಾಮಿ ಚ .
ಅಮೃತಂ ಚೈವ ಮೃತ್ಯುಶ್ಚ ಸದಸಚ್ಚಾಹಮರ್ಜುನ ..೯.೧೯..

ತಪಾಮ್ಯಹಮಾದಿತ್ಯೋ ಭೂತ್ವಾ ಕೈಶ್ಚಿತ್ರಶ್ಮಿಭಿರುಲ್ಬಣೈಃ . ಅಹಂ ವರ್ಷಂ ಕೈಶ್ಚಿದ್ರಶ್ಮಿಭಿರುತ್ಸೃಜಾಮಿ . ಉತ್ಸೃಜ್ಯ ಪುನರ್ನಿಗೃಹ್ಣಾಮಿ ಕೈಶ್ಚಿದ್ರಶ್ಮಿಭಿರಷ್ಟಭಿರ್ಮಾಸೈಃ ಪುನರುತ್ಸೃಜಾಮಿ ಪ್ರಾವೃಷಿ . ಅಮೃತಂ ಚೈವ ದೇವಾನಾಮ್, ಮೃತ್ಯುಶ್ಚ ಮರ್ತ್ಯಾನಾಮ್ . ಸದ್ಯಸ್ಯ ಯತ್ಸಂಬನ್ಧಿತಯಾ ವಿದ್ಯಮಾನಂ ತತ್, ತದ್ವಿಪರೀತಮಸಚ್ಚೈವಾಹಮರ್ಜುನ . ನ ಪುನರತ್ಯನ್ತಮೇವಾಸದ್ಭಗವಾನ್, ಸ್ವಯಂ ಕಾರ್ಯಕಾರಣೇ ವಾ ಸದಸತೀ ..೯.೧೯..

==============================
ಯೇ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೈರ್ನಿವೃತ್ತಿಪ್ರಕಾರೈರೇಕತ್ವಪೃಥಕ್ತ್ವಾದಿವಿಜ್ಞಾನೈರ್ಯಜ್ಞೈರ್ಮಾಂ ಪೂಜಯನ್ತ ಉಪಾಸತೇ ಜ್ಞಾನವಿದಃ, ತೇ ಯಥಾವಿಜ್ಞಾನಂ ಮಾಮೇವ ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತಿ . ಯೇ ಪುನರಜ್ಞಾಃ ಕಾಮಕಾಮಾಃ
ತ್ರೈವಿದ್ಯಾ ಮಾಂ ಸೋಮಪಾಃ ಪೂತಪಾಪಾ
ಯಜ್ಞೈರಿಷ್ಟ್ವಾ ಸ್ವರ್ಗತಿಂ ಪ್ರಾರ್ಥಯನ್ತೇ .
ತೇ ಪುಣ್ಯಮಾಸಾದ್ಯ ಸುರೇನ್ದ್ರಲೋಕಮ್
ಅಶ್ನನ್ತಿ ದಿವ್ಯಾನ್ ದಿವಿ ದೇವಭೋಗಾನ್ ..೯.೨೦..

ತ್ರೈವಿದ್ಯಾ ಋಗ್ಯಜುಃಸಾಮವಿದೋ ಮಾಂ ವಸ್ವಾದಿದೇವರೂಪಿಣಂ ಸೋಮಪಾಃ ಸೋಮಂ ಪಿಬನ್ತೀತಿ ಸೋಮಪಾಃ, ತೇನೈವ ಸೋಮಪಾನೇನ ಪೂತಪಾಪಾಃ ಶುದ್ಧಕಿಲ್ಬಿಷಾಃ, ಯಜ್ಞೈರಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಾದಿಭಿರಿಷ್ಟ್ವಾ ಪೂಜಯಿತ್ವಾ ಸ್ವರ್ಗತಿಂ ಸ್ವರ್ಗಗಮನಂ ಸ್ವರೇವ ಗತಿಃ ಸ್ವರ್ಗತಿಸ್ತಾಮ್, ಪ್ರಾರ್ಥಯನ್ತೇ . ತೇ ಚ ಪುಣ್ಯಂ ಪುಣ್ಯಫಲಮಾಸಾದ್ಯ ಸಂಪ್ರಾಪ್ಯ ಸುರೇನ್ದ್ರಲೋಕಂ ಶತಕ್ರತೋಃ ಸ್ಥಾನಮಶ್ನನ್ತಿ ಭುಞ್ಜತೇ ದಿವ್ಯಾನ್ ದಿವಿ ಭವಾನಪ್ರಾಕೃತಾನ್ ದೇವಭೋಗಾನ್ ದೇವಾನಾಂ ಭೋಗಾನ್ ..೯.೨೦..

==============================
ತೇ ತಂ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಂ ವಿಶಾಲಂ
ಕ್ಷೀಣೇ ಪುಣ್ಯೇ ಮರ್ತ್ಯಲೋಕಂ ವಿಶನ್ತಿ .
ಏವಂ ತ್ರಯೀಧರ್ಮಮನುಪ್ರಪನ್ನಾ
ಗತಾಗತಂ ಕಾಮಕಾಮಾ ಲಭನ್ತೇ ..೯.೨೧..

ತೇ ತಂ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಂ ವಿಶಾಲಂ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಂ ಕ್ಷೀಣೇ ಪುಣ್ಯೇ ಮರ್ತ್ಯಲೋಕಂ ವಿಶನ್ತಿ ಆವಿಶನ್ತಿ . ಏವಂ ಯಥೋಕ್ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ತ್ರಯೀಧರ್ಮಂ ಕೇವಲಂ ವೈದಿಕಂ ಕರ್ಮಾನುಪ್ರಪನ್ನಾ ಗತಾಗತಂ ಗತಂ ಚಾಗತಂ ಚ ಗತಾಗತಂ ಗಮನಾಗಮನಂ ಕಾಮಕಾಮಾಃ ಕಾಮಾನ್ ಕಾಮಯನ್ತ ಇತಿ ಕಾಮಕಾಮಾ ಲಭನ್ತೇ ಗತಾಗತಮೇವ, ನ ತು ಸ್ವಾತನ್ತ್ರ್ಯಂ ಕ್ವಚಿಲ್ಲಭನ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೯.೨೧..

==============================
ಯೇ ಪುನರ್ನಿಷ್ಕಾಮಾಃ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶಿನಃ
ಅನನ್ಯಾಶ್ಚಿನ್ತಯನ್ತೋ ಮಾಂ ಯೇ ಜನಾಃ ಪರ್ಯುಪಾಸತೇ .
ತೇಷಾಂ ನಿತ್ಯಾಭಿಯುಕ್ತಾನಾಂ ಯೋಗಕ್ಷೇಮಂ ವಹಾಮ್ಯಹಮ್ ..೯.೨೨..

ಅನನ್ಯಾ ಅಪೃಥಗ್ಭೂತಾಃ ಪರಂ ದೇವಂ ನಾರಾಯಣಮಾತ್ಮತ್ವೇನ ಗತಾಃ ಸನ್ತಶ್ಚಿನ್ತಯನ್ತೋ ಮಾಂ ಯೇ ಜನಾಃ ಸಂನ್ಯಾಸಿನಃ ಪರ್ಯುಪಾಸತೇ, ತೇಷಾಂ ಪರಮಾರ್ಥದರ್ಶಿನಾಂ ನಿತ್ಯಾಭಿಯುಕ್ತಾನಾಂ ಸತತಾಭಿಯೋಗಿನಾಂ ಯೋಗಕ್ಷೇಮಂ ಯೋಗೋಽಪ್ರಾಪ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಪಣಂ ಕ್ಷೇಮಸ್ತದ್ರಕ್ಷಣಂ ತದುಭಯಂ ವಹಾಮಿ ಪ್ರಾಪಯಾಮ್ಯಹಮ್ . ಜ್ಞಾನೀ ತ್ವಾತ್ಮೈವ ಮೇ ಮತಮ್ [ಗೀತಾ ೭.೧೮] ಸ ಚ ಮಮ ಪ್ರಿಯಃ [ಗೀತಾ ೭.೧೭] ಯಸ್ಮಾದ್ತಸ್ಮಾತ್ತೇ ಮಮಾತ್ಮಭೂತಾಃ ಪ್ರಿಯಾಶ್ಚೇತಿ .
ನನ್ವನ್ಯೇಷಾಮಪಿ ಭಕ್ತಾನಾಂ ಯೋಗಕ್ಷೇಮಂ ವಹತ್ಯೇವ ಭಗವಾನ್ . ಸತ್ಯಂ ವಹತ್ಯೇವ . ಕಿಂತ್ವಯಂ ವಿಶೇಷಃ ಅನ್ಯೇ ಯೇ ಭಕ್ತಾಸ್ತೇ ಆತ್ಮಾರ್ಥಂ ಸ್ವಯಮಪಿ ಯೋಗಕ್ಷೇಮಮೀಹನ್ತೇ . ಅನನ್ಯದರ್ಶಿನಸ್ತು ನಾತ್ಮಾರ್ಥಂ ಯೋಗಕ್ಷೇಮಮೀಹನ್ತೇ . ನ ಹಿ ತೇ ಜೀವಿತೇ ಮರಣೇ ವಾತ್ಮನೋ ಗೃದ್ಧಿಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ . ಕೇವಲಮೇವ ಭಗವಚ್ಛರಣಾಸ್ತೇ . ಅತೋ ಭಗವಾನೇವ ತೇಷಾಂ ಯೋಗಕ್ಷೇಮಂ ವಹತೀತಿ ..೯.೨೨..

==============================
ನನ್ವನ್ಯಾಪಿ ದೇವತಾಸ್ತ್ವಮೇವ ಚೇತ್ತದ್ಭಕ್ತಾಶ್ಚ ತ್ವಾಮೇವ ಯಜನ್ತೇ . ಸತ್ಯಮೇವಮ್
ಯೇಽಪ್ಯನ್ಯದೇವತಾಭಕ್ತಾ ಯಜನ್ತೇ ಶ್ರದ್ಧಯಾನ್ವಿತಾಃ .
ತೇಽಪಿ ಮಾಮೇವ ಕೌನ್ತೇಯ ಯಜನ್ತ್ಯವಿಧಿಪೂರ್ವಕಮ್ ..೯.೨೩..

ಯೇಽಪ್ಯನ್ಯದೇವತಾಭಕ್ತಾ ಅನ್ಯಾಸು ದೇವತಾಸು ಭಕ್ತಾ ಅನ್ಯದೇವತಾಭಕ್ತಾಃ ಸನ್ತೋ ಯಜನ್ತೇ ಪೂಜಯನ್ತಿ ಶ್ರದ್ಧಯಾ ಆಸ್ತಿಕ್ಯಬುದ್ಧ್ಯಾನ್ವಿತಾ ಅನುಗತಾಃ, ತೇಽಪಿ ಮಾಮೇವ ಕೌನ್ತೇಯ ಯಜನ್ತ್ಯವಿಧಿಪೂರ್ವಕಮವಿಧಿರಜ್ಞಾನಂ ತತ್ಪೂರ್ವಕಂ ಯಜನ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೯.೨೩..

==============================
ಕಸ್ಮಾತ್ತೇಽವಿಧಿಪೂರ್ವಕಂ ಯಜನ್ತ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ . ಯಸ್ಮಾತ್
ಅಹಂ ಹಿ ಸರ್ವಯಜ್ಞಾನಾಂ ಭೋಕ್ತಾ ಚ ಪ್ರಭುರೇವ ಚ .
ನ ತು ಮಾಮಭಿಜಾನನ್ತಿ ತತ್ತ್ವೇನಾತಶ್ಚ್ಯವನ್ತಿ ತೇ ..೯.೨೪..

ಅಹಂ ಹಿ ಸರ್ವಯಜ್ಞಾನಾಂ ಶ್ರೌತಾನಾಂ ಸ್ಮಾರ್ತಾನಾಂ ಚ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಯಜ್ಞಾನಾಂ ದೇವತಾತ್ಮತ್ವೇನ ಭೋಕ್ತಾ ಚ ಪ್ರಭುರೇವ ಚ . ಮತ್ಸ್ವಾಮಿಕೋ ಹಿ ಯಜ್ಞಃ, ಅಧಿಯಜ್ಞೋಽಹಮೇವಾತ್ರ [ಗೀತಾ ೮.೪] ಇತಿ ಹ್ಯುಕ್ತಮ್ . ತಥಾ ನ ತು ಮಾಮಭಿಜಾನನ್ತಿ ತತ್ತ್ವೇನ ಯಥಾವತ್ . ಅತಶ್ಚಾವಿಧಿಪೂರ್ವಕಮಿಷ್ಟ್ವಾ ಯಾಗಫಲಾಚ್ಚ್ಯವನ್ತಿ ಪ್ರಚ್ಯವನ್ತೇ ತೇ ..೯.೨೪..

==============================
ಯೇಽಪ್ಯನ್ಯದೇವತಾಭಕ್ತಿಮತ್ತ್ವೇನಾವಿಧಿಪೂರ್ವಕಂ ಯಜನ್ತೇ, ತೇಷಾಮಪಿ ಯಾಗಫಲಮವಶ್ಯಂಭಾವಿ . ಕಥಮ್ ?
ಯಾನ್ತಿ ದೇವವ್ರತಾ ದೇವಾನ್ ಪಿತೄನ್ ಯಾನ್ತಿ ಪಿತೃವ್ರತಾಃ .
ಭೂತಾನಿ ಯಾನ್ತಿ ಭೂತೇಜ್ಯಾ ಯಾನ್ತಿ ಮದ್ಯಾಜಿನೋಽಪಿ ಮಾಮ್ ..೯.೨೫..

ಯಾನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ದೇವವ್ರತಾ ದೇವೇಷು ವ್ರತಂ ನಿಯಮೋ ಭಕ್ತಿಶ್ಚ ಯೇಷಾಂ ತೇ ದೇವವ್ರತಾ ದೇವಾನ್ ಯಾನ್ತಿ . ಪಿತೄನಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತಾದೀನ್ ಯಾನ್ತಿ ಪಿತೃವ್ರತಾಃ ಶ್ರಾದ್ಧಾದಿಕ್ರಿಯಾಪರಾಃ ಪಿತೃಭಕ್ತಾಃ . ಭೂತಾನಿ ವಿನಾಯಕಮಾತೃಗಣಚತುರ್ಭಗಿನ್ಯಾದೀನಿ ಯಾನ್ತಿ ಭೂತೇಜ್ಯಾ ಭೂತಾನಾಂ ಪೂಜಕಾಃ . ಯಾನ್ತಿ ಮದ್ಯಾಜಿನೋ ಮದ್ಯಜನಶೀಲಾ ವೈಷ್ಣವಾ ಮಾಮೇವ ಯಾನ್ತಿ . ಸಮಾನೇಽಪ್ಯಾಯಾಸೇ ಮಾಮೇವ ನ ಭಜನ್ತೇಽಜ್ಞಾನಾತ್, ತೇನ ತೇಽಲ್ಪಫಲಭಾಜೋ ಭವನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ ..೯.೨೫..

==============================
ನ ಕೇವಲಂ ಮದ್ಭಕ್ತಾನಾಮನಾವೃತ್ತಿಲಕ್ಷಣಮನನ್ತಫಲಮ್, ಸುಖಾರಾಧನಶ್ಚಾಹಮ್ . ಕಥಮ್ ?
ಪತ್ರಂ ಪುಷ್ಪಂ ಫಲಂ ತೋಯಂ ಯೋ ಮೇ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ .
ತದಹಂ ಭಕ್ತ್ಯುಪಹೃತಮಶ್ನಾಮಿ ಪ್ರಯತಾತ್ಮನಃ ..೯.೨೬..

ಪತ್ರಂ ಪುಷ್ಪಂ ಫಲಂ ತೋಯಮುದಕಂ ಯಃ ಮೇ ಮಹ್ಯಂ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ, ತತಹಂ ಪತ್ರಾದಿ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಉಪಹೃತಂ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕಂ ಪ್ರಾಪಿತಂ ಭಕ್ತ್ಯುಪಹೃತಮಶ್ನಾಮಿ ಗೃಹ್ಣಾಮಿ ಪ್ರಯತಾತ್ಮನಃ ಶುದ್ಧಬುದ್ಧೇಃ ..೯.೨೬..

==============================
ಯತಃ ಏವಮ್, ಅತಃ
ಯತ್ಕರೋಷಿ ಯದಶ್ನಾಸಿ ಯಜ್ಜುಹೋಷಿ ದದಾಸಿ ಯತ್ .
ಯತ್ತಪಸ್ಯಸಿ ಕೌನ್ತೇಯ ತತ್ಕುರುಷ್ವ ಮದರ್ಪಣಮ್ ..೯.೨೭..

ಯತ್ಕರೋಷಿ ಸ್ವತಃ ಪ್ರಾಪ್ತಮ್, ಯದಶ್ನಾಸಿ, ಯಚ್ಚ ಜುಹೋಷಿ ಹವನಂ ನಿರ್ವರ್ತಯಸಿ ಶ್ರೌತಂ ಸ್ಮಾರ್ತಂ ವಾ, ಯದ್ದದಾಸಿ ಪ್ರಯಚ್ಛಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿಭ್ಯೋ ಹಿರಣ್ಯಾನ್ನಾಜ್ಯಾದಿ, ಯತ್ತಪಸ್ಯಸಿ ತಪಶ್ಚರಸಿ ಕೌನ್ತೇಯ, ತತ್ಕುರುಷ್ವ ಮದರ್ಪಣಂ ಮತ್ಸಮರ್ಪಣಮ್ ..೯.೨೭..

==============================
ಏವಂ ಕುರ್ವತಸ್ತವ ಯತ್ಭವತಿ, ತತ್ಸೃಣು
ಶುಭಾಶುಭಫಲೈರೇವಂ ಮೋಕ್ಷ್ಯಸೇ ಕರ್ಮಬನ್ಧನೈಃ .
ಸಂನ್ಯಾಸಯೋಗಯುಕ್ತಾತ್ಮಾ ವಿಮುಕ್ತೋ ಮಾಮುಪೈಷ್ಯಸಿ ..೯.೨೮..

ಶುಭಾಶುಭಫಲೈಃ ಶುಭಾಶುಭೇ ಇಷ್ಟಾನಿಷ್ಟೇ ಫಲೇ ಯೇಷಾಂ ತಾನಿ ಶುಭಾಶುಭಫಲಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ತೈಃ ಶುಭಾಶುಭಫಲೈಃ ಕರ್ಮಬನ್ಧನೈಃ ಕರ್ಮಾಣ್ಯೇವ ಬನ್ಧನಾನಿ ಕರ್ಮಬನ್ಧನಾನಿ ತೈಃ ಕರ್ಮಬನ್ಧನೈರೇವಂ ಮದರ್ಪಣಂ ಕುರ್ವನ್ಮೋಕ್ಷ್ಯಸೇ . ಸೋಽಯಂ ಸಂನ್ಯಾಸಯೋಗೋ ನಾಮ, ಸಂನ್ಯಾಸಶ್ಚಾಸೌ ಮತ್ಸಮರ್ಪಣತಯಾ ಕರ್ಮತ್ವಾದ್ಯೋಗಶ್ಚಾಸಾವಿತಿ, ತೇನ ಸಂನ್ಯಾಸಯೋಗೇನ ಯುಕ್ತ ಆತ್ಮಾನ್ತಃಕರಣಂ ಯಸ್ಯ ತವ ಸ ತ್ವಂ ಸಂನ್ಯಾಸಯೋಗಯುಕ್ತಾತ್ಮಾ ಸನ್ ವಿಮುಕ್ತಃ ಕರ್ಮಬನ್ಧನೈರ್ಜೀವನ್ನೇವ ಪತಿತೇ ಚಾಸ್ಮಿನ್ ಶರೀರೇ ಮಾಮುಪೈಷ್ಯಸಿ ಆಗಮಿಷ್ಯಸಿ ..೯.೨೮..

==============================
ರಾಗದ್ವೇಷವಾಂಸ್ತರ್ಹಿ ಭಗವಾನ್, ಯತೋ ಭಕ್ತಾನನುಗೃಹ್ಣಾತಿ, ನೇತರಾನಿತಿ ತನ್ನ
ಸಮೋಽಹಂ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ನ ಮೇ ದ್ವೇಷ್ಯೋಽಸ್ತಿ ನ ಪ್ರಿಯಃ .
ಯೇ ಭಜನ್ತಿ ತು ಮಾಂ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಮಯಿ ತೇ ತೇಷು ಚಾಪ್ಯಹಮ್ ..೯.೨೯..

ಸಮಸ್ತುಲ್ಯೋಽಹಂ ಸರ್ವಭೂತೇಷು . ನ ಮೇ ದ್ವೇಷ್ಯೋಽಸ್ತಿ ನ ಪ್ರಿಯಃ . ಅಗ್ನಿವದಹಮ್ ದೂರಸ್ಥಾನಾಂ ಯಥಾಗ್ನಿಃ ಶೀತಂ ನಾಪನಯತಿ, ಸಮೀಪಮುಪಸರ್ಪತಾಮಪನಯತಿ . ತಥಾಹಂ ಭಕ್ತಾನನುಗೃಹ್ಣಾಮಿ, ನೇತರಾನ್ . ಯೇ ಭಜನ್ತಿ ತು ಮಾಮೀಶ್ವರಂ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಮಯಿ ತೇ ಸ್ವಭಾವತ ಏವ, ನ ಮಮ ರಾಗನಿಮಿತ್ತಮ್ ವರ್ತನ್ತೇ . ತೇಷು ಚಾಪ್ಯಹಂ ಸ್ವಭಾವತ ಏವ ವರ್ತೇ, ನೇತರೇಷು . ನೈತಾವತಾ ತೇಷು ದ್ವೇಷೋ ಮಮ್ ..೯.೨೯..

==============================
ಸೃಣು ಮದ್ಭಕ್ತೇರ್ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಮ್
ಅಪಿ ಚೇತ್ಸುದುರಾಚಾರೋ ಭಜತೇ ಮಾಮನನ್ಯಭಾಕ್ .
ಸಾಧುರೇವ ಸ ಮನ್ತವ್ಯಃ ಸಮ್ಯಗ್ವ್ಯವಸಿತೋ ಹಿ ಸಃ ..೯.೩೦..

ಅಪಿ ಚೇತ್ಯದ್ಯಪಿ ಸುದುರಾಚಾರಃ ಸುಷ್ಠು ದುರಾಚಾರೋಽತೀವ ಕುತ್ಸಿತಾಚಾರೋಽಪಿ ಭಜತೇ ಮಾಮನನ್ಯಭಾಕನನ್ಯಭಕ್ತಿಃ ಸನ್, ಸಾಧುರೇವ ಸಮ್ಯಗ್ವೃತ್ತ ಏವ ಸ ಮನ್ತವ್ಯೋ ಜ್ಞಾತವ್ಯಃ . ಸಮ್ಯಗ್ಯಥಾವದ್ವ್ಯವಸಿತೋ ಹಿ ಸಃ, ಯಸ್ಮಾತ್ಸಾಧುನಿಶ್ಚಯಃ ಸಃ ..೯.೩೦..

==============================
ಉತ್ಸೃಜ್ಯಶ್ಚ ಬಾಹ್ಯಾಂ ದುರಾಚಾರತಾಮನ್ತಃ ಸಮ್ಯಗ್ವ್ಯವಸಾಯಸಾಮರ್ಥ್ಯಾತ್
ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಭವತಿ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಶಶ್ವಚ್ಛಾನ್ತಿಂ ನಿಗಚ್ಛತಿ .
ಕೌನ್ತೇಯ ಪ್ರತಿಜಾನೀಹಿ ನ ಮೇ ಭಕ್ತಃ ಪ್ರಣಶ್ಯತಿ ..೯.೩೧..

ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಶೀಘ್ರಂ ಭವತಿ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಧರ್ಮಚಿತ್ತ ಏವ . ಶಶ್ವನ್ನಿತ್ಯಂ ಶಾನ್ತಿಂ ಚೋಪಶಮಂ ನಿಗಚ್ಛತಿ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ . ಸೃಣು ಪರಮಾರ್ಥಮ್, ಕೌನ್ತೇಯ ಪ್ರತಿಜಾನೀಹಿ ನಿಶ್ಚಿತಾಂ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಂ ಕುರು, ನ ಮೇ ಮಮ ಭಕ್ತೋ ಮಯಿ ಸಮರ್ಪಿತಾನ್ತರಾತ್ಮಾ ಮದ್ಭಕ್ತೋ ನ ಪ್ರಣಶ್ಯತೀತಿ ..೯.೩೧..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಮಾಂ ಹಿ ಪಾರ್ಥ ವ್ಯಪಾಶ್ರಿತ್ಯ ಯೇಽಪಿ ಸ್ಯುಃ ಪಾಪಯೋನಯಃ .
ಸ್ತ್ರಿಯೋ ವೈಶ್ಯಾಸ್ತಥಾ ಶೂದ್ರಾಸ್ತೇಽಪಿ ಯಾನ್ತಿ ಪರಾಂ ಗತಿಮ್ ..೯.೩೨..

ಮಾಂ ಹಿ ಯಸ್ಮಾತ್ಪಾರ್ಥ ವ್ಯಪಾಶ್ರಿತ್ಯ ಮಾಮಾಶ್ರಯತ್ವೇನ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಯೇಽಪಿ ಸ್ಯುಃ ಪಾಪಯೋನಯಃ ಪಾಪಾ ಯೋನಿರ್ಯೇಷಾಂ ತೇ ಪಾಪಯೋನಯಃ ಸ್ಯುರ್ಭವೇಯುಃ . ಪಾಪಯೋನಯಃ ಪಾಪಾ ಯೋನಿರ್ಯೇಷಾಂ ತೇ ಪಾಪಯೋನಯಃ ಪಾಪಜನ್ಮಾನಃ . ಕೇ ತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ ಸ್ತ್ರಿಯೋ ವೈಶ್ಯಾಸ್ತಥಾ ಶೂದ್ರಾಸ್ತೇಽಪಿ ಯಾನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಪರಾಂ ಪ್ರಕೃಷ್ಟಾಂ ಗತಿಮ್ ..೯.೩೨..

==============================
ಕಿಂ ಪುನರ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಪುಣ್ಯಾ ಭಕ್ತಾ ರಾಜರ್ಷಯಸ್ತಥಾ .
ಅನಿತ್ಯಮಸುಖಂ ಲೋಕಮಿಮಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಭಜಸ್ವ ಮಾಮ್ ..೯.೩೩..

ಕಿಂ ಪುನರ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಪುಣ್ಯಾಃ ಪುಣ್ಯಯೋನಯೋ ಭಕ್ತಾ ರಾಜರ್ಷಯಸ್ತಥಾ ರಾಜಾನಶ್ಚ ತೇ ಋಷಯಶ್ಚೇತಿ ರಾಜರ್ಷಯಃ . ಯತ ಏವಮ್, ಅತೋಽನಿತ್ಯಂ ಕ್ಷಣಭಙ್ಗುರಮಸುಖಂ ಚ ಸುಖವರ್ಜಿತಮಿಮಂ ಲೋಕಂ ಮನುಷ್ಯಲೋಕಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಪುರುಷಾರ್ಥಸಾಧನಂ ದುರ್ಲಭಂ ಮನುಷ್ಯತ್ವಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಭಜಸ್ವ ಸೇವಸ್ವ ಮಾಮ್ ..೯.೩೩..

==============================
ಕಥಮ್ ?
ಮನ್ಮನಾ ಭವ ಮದ್ಭಕ್ತೋ ಮದ್ಯಾಜೀ ಮಾಂ ನಮಸ್ಕುರು .
ಮಾಮೇವೈಷ್ಯಸಿ ಯುಕ್ತ್ವೈವಮಾತ್ಮಾನಂ ಮತ್ಪರಾಯಣಃ ..೯.೩೪..

ಮಯಿ ವಾಸುದೇವೇ ಮನೋ ಯಸ್ಯ ತವ ಸ ತ್ವಂ ಮನ್ಮನಾ ಭವ . ತಥಾ ಮದ್ಭಕ್ತೋ ಭವ . ಮದ್ಯಾಜೀ ಮದ್ಯಜನಶೀಲೋ ಭವ . ಮಾಮೇವ ಚ ನಮಸ್ಕುರು . ಮಾಮೇವೇಶ್ವರಸ್ಯಾಗಮಿಷ್ಯಸಿ ಯುಕ್ತ್ವಾ ಸಮಾಧಾಯ ಚಿತ್ತಮ್ . ಏವಮಾತ್ಮಾನಂ ಮಾಮಹಂ ಹಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಮಾತ್ಮಾ ಪರಾ ಚ ಗತಿಃ ಪರಮಯನಂ ತಂ ಮಾಮೇವಮ್ಭೂತಮೇಷ್ಯಸ್ತೀತ್ಯತೀತೇನ ಪದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ . ಮತ್ಪರಾಯಣಃ ಸನ್ನಿತ್ಯರ್ಥಃ ..೯.೩೪..

ಶಿಷ್ಯಸ್ಯ ಶ್ರೀಮಚ್ಛಂಕರಭಗವತಃ ಕೃತೌ ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾಭಾಷ್ಯೇ
ರಾಜವಿದ್ಯಾರಾಜಗುಹ್ಯಯೋಗೋ ನಾಮ ನವಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ
..೯..

__________________________________________________________
ಭಗವದ್ಗೀತಾ ೧೦
ಅಥ ವಿಭೂತಿಯೋಗೋ ನಾಮ ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ
(ಭಗವತ್ಪಾದಶ್ರೀಮಚ್ಛಙ್ಕರಾಚಾರ್ಯಕೃತಭಾಷ್ಯಮ್)
ಸಪ್ತಮೇಽಧ್ಯಾಯೇ ಭಗವತಸ್ತತ್ತ್ವಂ ವಿಭೂತಯಶ್ಚ ಪ್ರಕಾಶಿತಾಃ, ನವಮೇ ಚ . ಅಥೇದಾನೀಂ ಯೇಷು ಯೇಷು ಭಾವೇಷು ಚಿನ್ತ್ಯೋ ಭಗವಾಂಸ್ತೇ ತೇ ಭಾವಾ ವಕ್ತವ್ಯಾಃ . ತತ್ತ್ವಂ ಚ ಭಗವತೋ ವಕ್ತವ್ಯಮುಕ್ತಮಪಿ, ದುರ್ವಿಜ್ಞೇಯತ್ವಾತ್, ಇತ್ಯತಃ ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಭೂಯ ಏವ ಮಹಾಬಾಹೋ ಶೃಣು ಮೇ ಪರಮಂ ವಚಃ .
ಯತ್ತೇಽಹಂ ಪ್ರೀಯಮಾಣಾಯ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಹಿತಕಾಮ್ಯಯಾ ..೧೦.೧..

ಭೂಯ ಏವ ಭೂಯಃ ಪುನರ್ಹೇ ಮಹಾಬಾಹೋ ಸೃಣು ಮೇ ಮದೀಯಂ ಪರಮಂ ಪ್ರಕೃಷ್ಟಂ ನಿರತಿಶಯವಸ್ತುನಃ ಪ್ರಕಾಶಕಂ ವಚೋ ವಾಕ್ಯಂ ಯತ್ಪರಮಂ ತೇ ತುಭ್ಯಂ ಪ್ರೀಯಮಾಣಾಯ ಮದ್ವಚನಾತ್ಪ್ರೀಯಸೇ ತ್ವಮತೀವಾಮೃತಮಿವ ಪಿಬನ್, ತತಃ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಹಿತಕಾಮ್ಯಯಾ ಹಿತೇಚ್ಛಯಾ ..೧೦.೧..

==============================
ಕಿಮರ್ಥಮಹಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮೀತ್ಯತ ಆಹ
ನ ಮೇ ವಿದುಃ ಸುರಗಣಾಃ ಪ್ರಭವಂ ನ ಮಹರ್ಷಯಃ .
ಅಹಮಾದಿರ್ಹಿ ದೇವಾನಾಂ ಮಹರ್ಷೀಣಾಂ ಚ ಸರ್ವಶಃ ..೧೦.೨..

ನ ಮೇ ವಿದುರ್ನ ಜಾನನ್ತಿ ಸುರಗಣಾ ಬ್ರಹ್ಮಾದಯಃ . ಕಿಂ ತೇ ನ ವಿದುಃ ? ಮಮ ಪ್ರಭವಂ ಪ್ರಭಾವಂ ಪ್ರಭುಶಕ್ತ್ಯತಿಶಯಮ್, ಅಥವಾ ಪ್ರಭವಂ ಪ್ರಭವನಮುತ್ಪತ್ತಿಮ್ . ನಾಪಿ ಮಹರ್ಷಯೋ ಭೃಗ್ವಾದಯೋ ವಿದುಃ . ಕಸ್ಮಾತ್ತೇ ನ ವಿದುರಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ ಅಹಮಾದಿಃ ಕಾರಣಂ ಹಿ ಯಸ್ಮಾದ್ದೇವಾನಾಂ ಮಹರ್ಷೀಣಾಂ ಚ ಸರ್ವಶಃ ಸರ್ವಪ್ರಕಾರೈಃ ..೧೦.೨..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಯೋ ಮಾಮಜಮನಾದಿಂ ಚ ವೇತ್ತಿ ಲೋಕಮಹೇಶ್ವರಮ್ .
ಅಸಂಮೂಢಃ ಸ ಮರ್ತ್ಯೇಷು ಸರ್ವಪಾಪೈಃ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ ..೧೦.೩..

ಯಃ ಮಾಮಜಮನಾದಿಂ ಚ, ಯಸ್ಮಾತಹಮಾದಿರ್ದೇವಾನಾಂ ಮಹರ್ಷೀಣಾಂ ಚ, ನ ಮಮಾನ್ಯಃ ಆದಿಃ ವಿದ್ಯತೇ . ಅತೋಽಹಮಜೋಽನಾದಿ ಚ . ಅನಾದಿತ್ವಮಜತ್ವೇ ಹೇತುಃ, ತಂ ಮಾಮಜಮನಾದಿಂ ಚ ಯೋ ವೇತ್ತಿ ವಿಜಾನಾತಿ ಲೋಕಮಹೇಶ್ವರಂ ಲೋಕಾನಾಂ ಮಹಾನ್ತಮೀಶ್ವರಂ ತುರೀಯಮಜ್ಞಾನತತ್ಕಾರ್ಯವರ್ಜಿತಮಸಂಮೂಢಃ ಸಂಮೋಹವರ್ಜಿತಃ ಸಃ ಮತ್ರ್ಯೇಷು ಮನುಷ್ಯೇಷು, ಸರ್ವಪಾಪೈಃ ಸರ್ವೇಃ ಪಾಪೈರ್ಮತಿಪೂರ್ವಾಮತಿಪೂರ್ವಕೃತೈಃ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ ಪ್ರಮೋಕ್ಷ್ಯತೇ ..೧೦.೩..

==============================
ಇತಶ್ಚಾಹಂ ಮಹೇಶ್ವರೋ ಲೋಕಾನಾಮ್
ಬುದ್ಧಿರ್ಜ್ಞಾನಮಸಂಮೋಹಃ ಕ್ಷಮಾ ಸತ್ಯಂ ದಮಃ ಶಮಃ .
ಸುಖಂ ದುಃಖಂ ಭವೋಽಭಾವೋ ಭಯಂ ಚಾಭಯಮೇವ ಚ ..೧೦.೪..

ಬುದ್ಧಿರನ್ತಃಕರಣಸ್ಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾದ್ಯರ್ಥಾವಬೋಧನಸಾಮರ್ಥ್ಯಮ್, ತದ್ವನ್ತಂ ಬುದ್ಧಿಮಾನಿತಿ ಹಿ ವದನ್ತಿ . ಜ್ಞಾನಮಾತ್ಮಾದಿಪದಾರ್ಥಾನಾಮವಬೋಧಃ . ಅಸಂಮೋಹಃ ಪ್ರತ್ಯುತ್ಪನ್ನೇಷು ಬೋದ್ಧವ್ಯೇಷು ವಿವೇಕಪೂರ್ವಿಕಾ ಪ್ರವೃತ್ತಿಃ . ಕ್ಷಮಾ ಆಕ್ರುಷ್ಟಸ್ಯ ತಾಡಿತಸ್ಯ ವಾವಿಕೃತಚಿತ್ತತಾ . ಸತ್ಯಂ ಯಥಾದೃಷ್ಟಸ್ಯ ಯಥಾಶ್ರುತಸ್ಯ ಚಾತ್ಮಾನುಭವಸ್ಯ ಪರಬುದ್ಧಿಸಂಕ್ರಾನ್ತಯೇ ತಥೈವೋಉಚಾರ್ಯಮಾಣಾ ವಾಕ್ಸತ್ಯಮುಚ್ಯತೇ . ದಮೋ ಬಾಹ್ಯೇನ್ದ್ರಿಯೋಪಶಮಃ . ಶಮೋಽನ್ತಃಕರಣಸ್ಯೋಪಶಮಃ . ಸುಖಮಾಹ್ಲಾದಃ . ದುಃಖಂ ಸನ್ತಾಪಃ . ಭವ ಉದ್ಭವಃ . ಅಭಾವಸ್ತದ್ವಿಪರ್ಯಯಃ . ಭಯಂ ಚ ತ್ರಾಸಃ, ಅಭಯಮೇವ ಚ ತದ್ವಿಪರೀತಮ್
..೧೦.೪..

==============================
ಅಹಿಂಸಾ ಸಮತಾ ತುಷ್ಟಿಸ್ತಪೋ ದಾನಂ ಯಶೋಽಯಶಃ .
ಭವನ್ತಿ ಭಾವಾ ಭೂತಾನಾಂ ಮತ್ತ ಏವ ಪೃಥಗ್ವಿಧಾಃ ..೧೦.೫..

ಅಹಿಂಸಾಪೀಡಾ ಪ್ರಾಣಿನಾಮ್ . ಸಮತಾ ಸಮಚಿತ್ತತಾ . ತುಷ್ಟಿಃ ಸಂತೋಷಃ ಪರ್ಯಾಪ್ತಬುದ್ಧಿರ್ಲಾಭೇಷು . ತಪ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂಯಮಪೂರ್ವಕಂ ಶರೀರಪೀಡಾನಮ್ . ದಾನಂ ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಸಂವಿಭಾಗಃ . ಯಶೋ ಧರ್ಮನಿಮಿತ್ತಾ ಕೀರ್ತಿಃ . ಅಯಶಸ್ತ್ವಧರ್ಮನಿಮಿತ್ತಾ ಕೀರ್ತಿಃ . ಭವನ್ತಿ ಭಾವಾ ಯಥೋಕ್ತಾ ಬುದ್ಧ್ಯಾದಯೋ ಭೂತಾನಾಂ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಮತ್ತ ಏವೇಶ್ವರಾತ್ಪೃಥಗ್ವಿಧಾಃ ನಾನಾವಿಧಾಃ ಸ್ವಕರ್ಮಾನುರೂಪೇಣ ..೧೦.೫..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಮಹರ್ಷಯಃ ಸಪ್ತ ಪೂರ್ವೇ ಚತ್ವಾರೋ ಮನವಸ್ತಥಾ .
ಮದ್ಭಾವಾ ಮಾನಸಾ ಜಾತಾ ಯೇಷಾಂ ಲೋಕ ಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ..೧೦.೬..

ಮಹರ್ಷಯಃ ಸಪ್ತ ಭೃಗ್ವಾದಯಃ ಪೂರ್ವೇಽತೀತಕಾಲಸಂಬನ್ಧಿನಃ, ಚತ್ವಾರೋ ಮನವಸ್ತಥಾ ಸಾವರ್ಣಾ ಇತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾಃ . ತೇ ಚ ಮದ್ಭಾವಾ ಮದ್ಗತಭಾವನಾ ವೈಷ್ಣವೇನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯೇನ ಉಪೇತಾಃ . ಮಾನಸಾ ಮನಸೈವೋತ್ಪಾದಿತಾ ಮಯಾ ಜಾತಾ ಉತ್ಪನ್ನಾಃ . ಯೇಷಾಂ ಮನೂನಾಂ ಮಹರ್ಷೀಣಾಂ ಚ ಸೃಷ್ಟಿರ್ಲೋಕ ಇಮಾಃ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಲಕ್ಷಣಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ..೧೦.೬..

==============================
ಏತಾಂ ವಿಭೂತಿಂ ಯೋಗಂ ಚ ಮಮ ಯೋ ವೇತ್ತಿ ತತ್ತ್ವತಃ .
ಸೋಽವಿಕಮ್ಪೇನ ಯೋಗೇನ ಯುಜ್ಯತೇ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ ..೧೦.೭..

ಏತಾಂ ಯಥೋಕ್ತಾಂ ವಿಭೂತಿಂ ವಿಸ್ತಾರಂ ಯೋಗಂ ಚ ಯುಕ್ತಿಂ ಚಾತ್ಮನೋ ಘಟನಮ್, ಅಥವಾ ಯೋಗೈಶ್ವರ್ಯಸಾಮರ್ಥ್ಯಂ ಸರ್ವಜ್ಞತ್ವಂ ಯೋಗಜಂ ಯೋಗ ಉಚ್ಯತೇ, ಮಮ ಮದೀಯಂ ಯೋಗಂ ಯೋ ವೇತ್ತಿ ತತ್ತ್ವತಸ್ತತ್ತ್ವೇನ ಯಥಾವದಿತ್ಯೇತತ್, ಸೋಽವಿಕಮ್ಪೇನಾಪ್ರಚಲಿತೇನ ಯೋಗೇನ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಸ್ಥೈರ್ಯಲಕ್ಷಣೇನ ಯುಜ್ಯತೇ ಸಂಬಧ್ಯತೇ . ನಾತ್ರ ಸಂಶಯೋ ನಾಸ್ಮಿನ್ನರ್ಥೇ ಸಂಶಯೋಽಸ್ತಿ ..೧೦.೭..

==============================
ಕೀದೃಶೇನಾವಿಕಮ್ಪೇನ ಯೋಗೇನ ಯುಜ್ಯತೇ ? ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ಅಹಂ ಸರ್ವಸ್ಯ ಪ್ರಭವೋ ಮತ್ತಃ ಸರ್ವಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ .
ಇತಿ ಮತ್ವಾ ಭಜನ್ತೇ ಮಾಂ ಬುಧಾ ಭಾವಸಮನ್ವಿತಾಃ ..೧೦.೮..

ಅಹಂ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ವಾಸುದೇವಾಖ್ಯಂ ಸರ್ವಸ್ಯ ಜಗತಃ ಪ್ರಭವ ಉತ್ಪತ್ತಿಃ . ಮತ್ತ ಏವ ಸ್ಥಿತಿನಾಶಕ್ರಿಯಾಫಲೋಪಭೋಗಲಕ್ಷಣಂ ವಿಕ್ರಿಯಾರೂಪಂ ಸರ್ವಂ ಜಗತ್ಪ್ರವರ್ತತೇ . ಇತ್ಯೇವಂ ಮತ್ವಾ ಭಜನ್ತೇ ಸೇವನ್ತೇ ಮಾಂ ಬುಧಾ ಅವಗತಪರಮಾರ್ಥತತ್ತ್ವಾಃ . ಭಾವಸಮನ್ವಿತಾ ಭಾವೋ ಭಾವನಾ ಪರಮಾರ್ಥತತ್ತ್ವಾಭಿನಿವೇಶಸ್ತೇನ ಸಮನ್ವಿತಾಃ ಸಂಯುಕ್ತಾಃ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೧೦.೮..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಮಚ್ಚಿತ್ತಾ ಮದ್ಗತಪ್ರಾಣಾ ಬೋಧಯನ್ತಃ ಪರಸ್ಪರಮ್ .
ಕಥಯನ್ತಶ್ಚ ಮಾಂ ನಿತ್ಯಂ ತುಷ್ಯನ್ತಿ ಚ ರಮನ್ತಿ ಚ ..೧೦.೯..

ಮಚ್ಚಿತ್ತಾಃ, ಮಯಿ ಚಿತ್ತಂ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಮಚ್ಚಿತ್ತಾಃ . ಮದ್ಗತಪ್ರಾಣಾಃ ಮಾಂ ಗತಾಃ ಪ್ರಾಪ್ತಾಶ್ಚಕ್ಷುರಾದಯಃ ಪ್ರಾಣಾ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಮದ್ಗತಪ್ರಾಣಾಃ . ಮಯ್ಯುಪಸಂಹೃತಕರಣಾಃ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಅಥವಾ, ಮದ್ಗತಪ್ರಾಣಾಃ ಮದ್ಗತಜೀವನಾ ಇತ್ಯೇತತ್ . ಬೋಧಯನ್ತೋಽವಗಮಯನ್ತಃ ಪರಸ್ಪರಮನ್ಯೋನ್ಯಮ್, ಕಥಯನ್ತಶ್ಚ ಜ್ಞಾನಬಲವೀರ್ಯಾದಿಧರ್ಮೈರ್ವಿಶಿಷ್ಟಂ ಮಾಮ್ . ತುಷ್ಯನ್ತಿ ಚ ಪರಿತೋಷಮುಪಯಾನ್ತಿ ಚ ರಮನ್ತಿ ಚ ರತಿಂ ಚ ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತಿ ಪ್ರಿಯಸಂಗತ್ಯೇವ ..೧೦.೯..

==============================
ಯೇ ಯಥೋಕ್ತೈಃ ಪ್ರಕಾರೈರ್ಭಜನ್ತೇ ಮಾಂ ಭಕ್ತಾಃ ಸನ್ತಃ
ತೇಷಾಂ ಸತತಯುಕ್ತಾನಾಂ ಭಜತಾಂ ಪ್ರೀತಿಪೂರ್ವಕಮ್ .
ದದಾಮಿ ಬುದ್ಧಿಯೋಗಂ ತಂ ಯೇನ ಮಾಮುಪಯಾನ್ತಿ ತೇ ..೧೦.೧೦..

ತೇಷಾಂ ಸತತಯುಕ್ತಾನಾಂ ನಿತ್ಯಾಭಿಯುಕ್ತಾನಾಂ ನಿವೃತ್ತಸರ್ವಬಾಹ್ಯೈಷಣಾನಾಂ ಭಜತಾಂ ಸೇವಮಾನಾನಾಮ್ . ಕಿಮರ್ಥಿತ್ವಾದಿನಾ ಕಾರಣೇನ ? ನೇತ್ಯಾಹ ಪ್ರೀತಿಪೂರ್ವಕಂ ಪ್ರೀತಿಃ ಸ್ನೇಹಸ್ತತ್ಪೂರ್ವಕಂ ಮಾಂ ಭಜತಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ . ದದಾಮಿ ಪ್ರಯಚ್ಛಾಮಿ ಬುದ್ಧಿಯೋಗಂ ಬುದ್ಧಿಃ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಂ ಮತ್ತತ್ತ್ವವಿಷಯಂ ತೇನ ಯೋಗೋ ಬುದ್ಧಿಯೋಗಸ್ತಂ ಬುದ್ಧಿಯೋಗಮ್, ಯೇನ ಬುದ್ಧಿಯೋಗೇನ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಲಕ್ಷಣೇನ ಮಾಂ ಪರಮೇಶ್ವರಮಾತ್ಮಭೂತಮಾತ್ಮತ್ವೇನ ಉಪಯಾನ್ತಿ ಪ್ರತಿಪದ್ಯನ್ತೇ . ಕೇ ? ತೇ ಯೇ ಮಚ್ಚಿತ್ತತ್ವಾದಿಪ್ರಕಾರೈರ್ಮಾಂ ಭಜನ್ತೇ ..೧೦.೧೦..

==============================
ಕಿಮರ್ಥಂ ಕಸ್ಯ ವಾ ತ್ವತ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಪ್ರತಿಬನ್ಧಹೇತೋರ್ನಾಶಕಂ ಬುದ್ಧಿಯೋಗಂ ತೇಷಾಂ ತ್ವದ್ಭಕ್ತಾನಾಂ ದದಾಸಿ ? ಇತ್ಯಪೇಕ್ಷಾಯಾಮಾಹ
ತೇಷಾಮೇವಾನುಕಮ್ಪಾರ್ಥಮಹಮಜ್ಞಾನಜಂ ತಮಃ .
ನಾಶಯಾಮ್ಯಾತ್ಮಭಾವಸ್ಥೋ ಜ್ಞಾನದೀಪೇನ ಭಾಸ್ವತಾ ..೧೦.೧೧..

ತೇಷಾಮೇವ ಕಥಂ ನು ನಾಮ ಶ್ರೇಯಃ ಸ್ಯಾತಿತ್ಯನುಕಮ್ಪಾರ್ಥಂ ದಯಾಹೇತೋರಹಮಜ್ಞಾನಜಮವಿವೇಕತೋ ಜಾತಂ ಮಿಥ್ಯಾಪ್ರತ್ಯಯಲಕ್ಷಣಂ ಮೋಹಾನ್ಧಕಾರಂ ತಮೋ ನಾಶಯಾಮಿ, ಆತ್ಮಭಾವಸ್ಥ ಆತ್ಮನೋ ಭಾವೋಽನ್ತಃಕರಣಾಶಯಸ್ತಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಸ್ಥಿತಃ ಸನ್ ಜ್ಞಾನದೀಪೇನ ವಿವೇಕಪ್ರತ್ಯಯರೂಪೇಣ ಭಕ್ತಿಪ್ರಸಾದಸ್ನೇಹಾಭಿಷಿಕ್ತೇನ ಮದ್ಭಾವನಾಭಿನಿವೇಶವಾತೇರಿತೇನ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಾದಿಸಾಧನಸಂಸ್ಕಾರವತ್ಪ್ರಜ್ಞಾವರ್ತಿನಾ ವಿರಕ್ತಾನ್ತಃಕರಣಾಧಾರೇಣ ವಿಷಯವ್ಯಾವೃತ್ತಚಿತ್ತರಾಗದ್ವೇಷಾಕಲುಷಿತನಿವಾತಾಪವರಕಸ್ಥೇನ ನಿತ್ಯಪ್ರವೃತ್ತೈಕಾಗ್ರ್ಯಧ್ಯಾನಜನಿತಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಭಾಸ್ವತಾ ಜ್ಞಾನದೀಪೇನೇತ್ಯರ್ಥಃ ..೧೦.೧೧..

==============================
ಯಥೋಕ್ತಾಂ ಭಗವತೋ ವಿಭೂತಿಂ ಯೋಗಂ ಚ ಶ್ರುತ್ವಾರ್ಜುನ ಉವಾಚ
ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಂ ಧಾಮ ಪವಿತ್ರಂ ಪರಮಂ ಭವಾನ್ .
ಪುರುಷಂ ಶಾಶ್ವತಂ ದಿವ್ಯಮಾದಿದೇವಮಜಂ ವಿಭುಮ್ ..೧೦.೧೨..

ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಪರಂ ಧಾಮ ಪರಂ ತೇಜಃ ಪವಿತ್ರಂ ಪಾವನಂ ಪರಮಂ ಪ್ರಕೃಷ್ಟಂ ಭವಾನ್ . ಪುರುಷಂ ಶಾಶ್ವತಂ ನಿತ್ಯಂ ದಿವ್ಯಂ ದಿವಿ ಭವಮಾದಿದೇವಂ ಸರ್ವದೇವಾನಾಮಾದೌ ಭವಮಾದಿದೇವಮಜಂ ವಿಭುಂ ವಿಭವನಶೀಲಮ್ ..೧೦.೧೨..

==============================
ಈದೃಶಮ್
ಆಹುಸ್ತ್ವಾಮೃಷಯಃ ಸರ್ವೇ ದೇವರ್ಷಿರ್ನಾರದಸ್ತಥಾ .
ಅಸಿತೋ ದೇವಲೋ ವ್ಯಾಸಃ ಸ್ವಯಂ ಚೈವ ಬ್ರವೀಷಿ ಮೇ ..೧೦.೧೩..

ಆಹುಃ ಕಥಯನ್ತಿ ತ್ವಾಮೃಷಯೋ ವಸಿಷ್ಠಾದಯಃ ಸರ್ವೇ ದೇವರ್ಷಿರ್ನಾರದಸ್ತಥಾ . ಅಸಿತೋ ದೇವಲೋಽಪಿ ಏವಮೇವಾಹ, ವ್ಯಾಸಶ್ಚ, ಸ್ವಯಂ ಚೈವ ತ್ವಂ ಚ ಬ್ರವೀಷಿ ಮೇ ..೧೦.೧೩..

==============================
ಸರ್ವಮೇತದೃತಂ ಮನ್ಯೇ ಯನ್ಮಾಂ ವದಸಿ ಕೇಶವ .
ನ ಹಿ ತೇ ಭಗವನ್ ವ್ಯಕ್ತಿಂ ವಿದುರ್ದೇವಾ ನ ದಾನವಾಃ ..೧೦.೧೪..

ಸರ್ವಮೇತದ್ಯಥೋಕ್ತಮೃಷಿಭಿಸ್ತ್ವಯಾ ಚೈತದೃತಂ ಸತ್ಯಮೇವ ಮನ್ಯೇ, ಯನ್ಮಾಂ ಪ್ರತಿ ವದಸಿ ಭಾಷಸೇ ಹೇ ಕೇಶವ . ನ ಹಿ ತೇ ತವ ಭಗವನ್ ವ್ಯಕ್ತಿಂ ಪ್ರಭವಂ ವಿದುರ್ನ ದೇವಾ ನ ದಾನವಾಃ ..೧೦.೧೪..

==============================
ಯತಸ್ತ್ವಂ ದೇವಾದೀನಾಮಾದಿಃ, ಅತಃ
ಸ್ವಯಮೇವಾತ್ಮನಾತ್ಮಾನಂ ವೇತ್ಥ ತ್ವಂ ಪುರುಷೋತ್ತಮ .
ಭೂತಭಾವನ ಭೂತೇಶ ದೇವದೇವ ಜಗತ್ಪತೇ ..೧೦.೧೫..

ಸ್ವಯಮೇವ ಆತ್ಮನಾತ್ಮಾನಂ ವೇತ್ಥ ಜಾನಾಸಿ ತ್ವಂ ನಿರತಿಶಯಜ್ಞಾನೈಶ್ವರ್ಯಬಲಾದಿಶಕ್ತಿಮನ್ತಮೀಶ್ವರಮ್ . ಪುರುಷೋತ್ತಮ ! ಭೂತಾನಿ ಭಾವಯತೀತಿ ಭೂತಭಾವನಃ . ಹೇ ಭೂತಭಾವನ ! ಭೂತೇಶ ! ಭೂತಾನಾಮೀಶಿತಃ ! ಹೇ ದೇವದೇವ ! ಜಗತ್ಪತೇ ! ..೧೦.೧೫..

==============================
ವಕ್ತುಮರ್ಹಸ್ಯಶೇಷೇಣ ದಿವ್ಯಾ ಹ್ಯಾತ್ಮವಿಭೂತಯಃ .
ಯಾಭಿರ್ವಿಭೂತಿಭಿರ್ಲೋಕಾನಿಮಾಂಸ್ತ್ವಂ ವ್ಯಾಪ್ಯ ತಿಷ್ಠಸಿ ..೧೦.೧೬..

ವಕ್ತುಂ ಕಥಯಿತುಮರ್ಹಸ್ಯಶೇಷೇಣ . ದಿವ್ಯಾ ಹ್ಯಾತ್ಮವಿಭೂತಯಃ . ಆತ್ಮನೋ ವಿಭೂತಯೋ ಯಾಸ್ತಾಃ ವಕ್ತುಮರ್ಹಸಿ . ಯಾಭಿರ್ವಿಭೂತಿಭಿರಾತ್ಮನೋ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವಿಸ್ತರೈರಿಮಾನ್ ಲೋಕಾನ್ ತ್ವಂ ವ್ಯಾಪ್ಯ ತಿಷ್ಠಸಿ ..೧೦.೧೬..

==============================
ಕಥಂ ವಿದ್ಯಾಮಹಂ ಯೋಗಿಂಸ್ತ್ವಾಂ ಸದಾ ಪರಿಚಿನ್ತಯನ್ .
ಕೇಷು ಕೇಷು ಚ ಭಾವೇಷು ಚಿನ್ತ್ಯೋಽಸಿ ಭಗವನ್ಮಯಾ ..೧೦.೧೭..

ಕಥಂ ವಿದ್ಯಾಂ ವಿಜಾನೀಯಾಮಹಂ ಹೇ ಯೋಗಿನ್ ತ್ವಾಂ ಸದಾ ಪರಿಚಿನ್ತಯನ್ . ಕೇಷು ಕೇಷು ಚ ಭಾವೇಷು ವಸ್ತುಷು ಚಿನ್ತ್ಯೋಽಸಿ ಧ್ಯೇಯೋಽಸಿ ಭಗವನ್ಮಯಾ ..೧೦.೧೭..

==============================
ವಿಸ್ತರೇಣಾತ್ಮನೋ ಯೋಗಂ ವಿಭೂತಿಂ ಚ ಜನಾರ್ದನ .
ಭೂಯಃ ಕಥಯ ತೃಪ್ತಿರ್ಹಿ ಶೃಣ್ವತೋ ನಾಸ್ತಿ ಮೇಽಮೃತಮ್ ..೧೦.೧೮..

ವಿಸ್ತರೇಣಾತ್ಮನೋ ಯೋಗಂ ಯೋಗೈಶ್ವರ್ಯಶಕ್ತಿವಿಶೇಷಂ ವಿಭೂತಿಂ ಚ ವಿಸ್ತರಂ ಧ್ಯೇಯಪದಾರ್ಥಾನಾಂ ಹೇ ಜನಾರ್ದನ, ಅರ್ದತೇರ್ಗತಿಕರ್ಮಣೋ ರೂಪಮ್, ಅಸುರಾಣಾಂ ದೇವಪ್ರತಿಪಕ್ಷಭೂತಾನಾಂ ಜನಾನಾಂ ನರಕಾದಿಗಮಯಿತೃತ್ವಾತ್ಜನಾರ್ದನೋಽಭ್ಯುದಯನಿಃಶ್ರೇಯಸಪುರುಷಾರ್ಥಪ್ರಯೋಜನಂ ಸರ್ವೈರ್ಜನೈರ್ಯಾಚ್ಯತೇ ಇತಿ ವಾ . ಭೂಯಃ ಪೂರ್ವಮುಕ್ತಮಪಿ ಕಥಯ . ತೃಪ್ತಿಃ ಪರಿತೋಷೋ ಹಿ ಯಸ್ಮಾನ್ನಾಸ್ತಿ ಮೇ ಮಮ ಶೃಣ್ವತಸ್ತ್ವನ್ಮುಖನಿಃಸೃತವಾಕ್ಯಾಮೃತಮ್ ..೧೦.೧೮..

==============================
ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಹನ್ತ ತೇ ಕಥಯಿಷ್ಯಾಮಿ ದಿವ್ಯಾ ಹ್ಯಾತ್ಮವಿಭೂತಯಃ .
ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತಃ ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠ ನಾಸ್ತ್ಯನ್ತೋ ವಿಸ್ತರಸ್ಯ ಮೇ ..೧೦.೧೯..

ಹನ್ತ ಇದಾನೀಂ ತೇ ತವ ದಿವ್ಯಾ ದಿವಿ ಭವಾ ಆತ್ಮವಿಭೂತಯೋಽತ್ಮನೋ ಮಮ ವಿಭೂತಯೋ ಯಾಸ್ತಾಃ ಕಥಯಿಷ್ಯಾಮೀತ್ಯೇತತ್ . ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೋ ಯತ್ರ ಯತ್ರ ಪ್ರಧಾನಾ ಯಾ ಯಾ ವಿಭೂತಿಸ್ತಾಂ ತಾಂ ಪ್ರಧಾನಾಂ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತಃ ಕಥಯಿಷ್ಯಾಮ್ಯಹಂ ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠ ! ಅಶೇಷತಸ್ತು ವರ್ಷಶತೇನಾಪಿ ನ ಶಕ್ಯಾ ವಕ್ತುಮ್, ಯತೋ ನಾಸ್ತ್ಯನ್ತೋ ವಿಸ್ತರಸ್ಯ ಮೇ ಮಮ ವಿಭೂತೀನಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ ..೧೦.೧೯..

==============================
ತತ್ರ ಪ್ರಥಮಮೇವ ತಾವತ್ಸೃಣು
ಅಹಮಾತ್ಮಾ ಗುಡಾಕೇಶ ಸರ್ವಭೂತಾಶಯಸ್ಥಿತಃ .
ಅಹಮಾದಿಶ್ಚ ಮಧ್ಯಂ ಚ ಭೂತಾನಾಮನ್ತ ಏವ ಚ ..೧೦.೨೦..

ಅಹಮಾತ್ಮಾ ಪ್ರತ್ಯಗಾತ್ಮಾ ಗುಡಾಕೇಶ, ಗುಡಾಕಾ ನಿದ್ರಾ ತಸ್ಯಾಃ ಈಶೋ ಗುಡಾಕೇಶಃ, ಜಿತನಿದ್ರ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಘನಕೇಶೇತಿ ವಾ . ಸರ್ವಭೂತಾಶಯಸ್ಥಿತಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಮಾಶಯೇಽನ್ತರ್ಹೃದಿ ಸ್ಥಿತೋಽಹಮಾತ್ಮಾ ಪ್ರತ್ಯಗಾತ್ಮಾ ನಿತ್ಯಂ ಧ್ಯೇಯಃ . ತದಶಕ್ತೇನ ಚೋತ್ತರೇಷು ಭಾವೇಷು ಚಿನ್ತ್ಯೋಽಹಮ್ . ಯಸ್ಮಾದಹಮೇವ ಆದಿರ್ಭೂತಾನಾಂ ಕಾರಣಂ ತಥಾ ಮಧ್ಯಂ ಚ ಸ್ಥಿತಿರನ್ತಃ ಪ್ರಲಯಶ್ಚ ..೧೦.೨೦..

==============================
ಏವಂ ಚ ಧ್ಯೇಯೋಽಹಮ್
ಆದಿತ್ಯಾನಾಮಹಂ ವಿಷ್ಣುರ್ಜ್ಯೋತಿಷಾಂ ರವಿರಂಶುಮಾನ್ .
ಮರೀಚಿರ್ಮರುತಾಮಸ್ಮಿ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಾಮಹಂ ಶಶೀ ..೧೦.೨೧..

ಆದಿತ್ಯಾನಾಂ ದ್ವಾದಶಾನಾಂ ವಿಷ್ಣುರ್ನಾಮ ಆದಿತ್ಯೋಽಹಮ್ . ಜ್ಯೋತಿಷಾಂ ರವಿಃ ಪ್ರಕಾಶಯಿತೄಣಾಮಂಶುಮಾನ್ ರಶ್ಮಿಮಾನ್ . ಮರೀಚಿರ್ನಾಮ ಮರುತಾಂ ಮರುದ್ದೇವತಾಭೇದಾನಾಮಸ್ಮಿ . ನಕ್ಷತ್ರಾಣಾಮಹಂ ಶಶೀ ಚನ್ದ್ರಮಾಃ ..೧೦.೨೧..

==============================
ವೇದಾನಾಂ ಸಾಮವೇದೋಽಸ್ಮಿ ದೇವಾನಾಮಸ್ಮಿ ವಾಸವಃ .
ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಮನಶ್ಚಾಸ್ಮಿ ಭೂತಾನಾಮಸ್ಮಿ ಚೇತನಾ ..೧೦.೨೨..

ವೇದಾನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಸಾಮವೇದೋಽಸ್ಮಿ . ದೇವಾನಾಂ ರೂದ್ರಾದಿತ್ಯಾದೀನಾಂ ವಾಸವ ಇನ್ದ್ರೋಽಸ್ಮಿ . ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಮೇಕಾದಶಾನಾಂ ಚಕ್ಷುರಾದೀನಾಂ ಮನಶ್ಚಾಸ್ಮಿ ಸಂಕಲ್ಪವಿಕಲ್ಪಾತ್ಮಕಂ ಮನಶ್ಚಾಸ್ಮಿ . ಭೂತಾನಾಮಸ್ಮಿ ಚೇತನಾ ಕಾರ್ಯಕರಣಸಂಘಾತೇ ನಿತ್ಯಾಭಿವ್ಯಕ್ತಾ ಬುದ್ಧಿವೃತ್ತಿಶ್ಚೇತನಾ ..೧೦.೨೨..

==============================
ರುದ್ರಾಣಾಂ ಶಂಕರಶ್ಚಾಸ್ಮಿ ವಿತ್ತೇಶೋ ಯಕ್ಷರಕ್ಷಸಾಮ್ .
ವಸೂನಾಂ ಪಾವಕಶ್ಚಾಸ್ಮಿ ಮೇರುಃ ಶಿಖರಿಣಾಮಹಮ್ ..೧೦.೨೩..

ರುದ್ರಾಣಾಮೇಕಾದಶಾನಾಂ ಶಂಕರಶ್ಚಾಸ್ಮಿ . ವಿತ್ತೇಶಃ ಕುವೇರೋ ಯಕ್ಷರಕ್ಷಸಾಂ ಯಕ್ಷಾಣಾಂ ರಕ್ಷಸಾಂ ಚ . ವಸೂನಾಮಷ್ಟನಾಂ ಪಾವಕಶ್ಚಾಸ್ಮ್ಯಗ್ನಿಃ . ಮೇರುಃ ಶಿಖರಿಣಾಂ ಶಿಖರವತಾಮಹಮ್ ..೧೦.೨೩..

==============================
ಪುರೋಧಸಾಂ ಚ ಮುಖ್ಯಂ ಮಾಂ ವಿದ್ಧಿ ಪಾರ್ಥ ಬೃಹಸ್ಪತಿಮ್ .
ಸೇನಾನೀನಾಮಹಂ ಸ್ಕನ್ದಃ ಸರಸಾಮಸ್ಮಿ ಸಾಗರಃ ..೧೦.೨೪..

ಪುರೋಧಸಾಂ ಚ ರಾಜಪುರೋಹಿತಾನಾಂ ಚ ಮುಖ್ಯಂ ಪ್ರಧಾನಂ ಮಾಂ ವಿದ್ಧಿ ಹೇ ಪಾರ್ಥ ಬೃಹಸ್ಪತಿಮ್ . ಸ ಹೀನ್ದ್ರಸ್ಯೇತಿ ಮುಖ್ಯಃ ಸ್ಯಾತ್ಪುರೋಧಾಃ . ಸೇನಾನೀನಾಂ ಸೇನಾಪತೀನಾಮಹಂ ಸ್ಕನ್ದೋ ದೇವಸೇನಾಪತಿಃ . ಸರಸಾಂ ಯಾನಿ ದೇವಖಾತಾನಿ ಸರಾಂಸಿ ತೇಷಾಂ ಸರಸಾಂ ಸಾಗರೋಽಸ್ಮಿ ಭವಾಮಿ ..೧೦.೨೪..

==============================
ಮಹರ್ಷೀಣಾಂ ಭೃಗುರಹಂ ಗಿರಾಮಸ್ಮ್ಯೇಕಮಕ್ಷರಮ್ .
ಯಜ್ಞಾನಾಂ ಜಪಯಜ್ಞೋಽಸ್ಮಿ ಸ್ಥಾವರಾಣಾಂ ಹಿಮಾಲಯಃ ..೧೦.೨೫..

ಮಹರ್ಷೀಣಾಂ ಭೃಗುರಹಮ್ . ಗಿರಾಂ ವಾಚಾಂ ಪದಲಕ್ಷಣಾನಾಮೇಕಮಕ್ಷರಮೋಂಕಾರೋಽಸ್ಮಿ . ಯಜ್ಞಾನಾಂ ಜಪಯಜ್ಞೋಽಸ್ಮಿ, ಸ್ಥಾವರಾಣಾಂ ಸ್ಥಿತಿಮತಾಂ ಹಿಮಾಲಯಃ ..೧೦.೨೫..

==============================
ಅಶ್ವತ್ಥಃ ಸರ್ವವೃಕ್ಷಾಣಾಂ ದೇವರ್ಷೀಣಾಂ ಚ ನಾರದಃ .
ಗನ್ಧರ್ವಾಣಾಂ ಚಿತ್ರರಥಃ ಸಿದ್ಧಾನಾಂ ಕಪಿಲೋ ಮುನಿಃ ..೧೦.೨೬..

ಅಶ್ವತ್ಥಃ ಸರ್ವವೃಕ್ಷಾಣಾಮ್, ದೇವರ್ಷೀಣಾಂ ಚ ನಾರದೋ ದೇವಾಃ ಏವ ಸನ್ತಃ ಋಷಿತ್ವಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾಃ ಮನ್ತ್ರದರ್ಶಿತ್ವಾತ್ತೇ ದೇವರ್ಷಯಃ . ತೇಷಾಂ ನಾರದೋಽಸ್ಮಿ . ಗನ್ಧರ್ವಾಣಾಂ ಚಿತ್ರರಥೋ ನಾಮ ಗನ್ಧರ್ವೋಽಸ್ಮಿ . ಸಿದ್ಧಾನಾಂ ಜನ್ಮನೈವ ಧರ್ಮಜ್ಞಾನವೈರಾಗ್ಯೈಶ್ವರ್ಯಾತಿಶಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾನಾಂ ಕಪಿಲೋ ಮುನಿಃ ..೧೦.೨೬..

==============================
ಉಚ್ಚೈಃಶ್ರವಸಮಶ್ವಾನಾಂ ವಿದ್ಧಿ ಮಾಮಮೃತೋದ್ಭವಮ್ .
ಐರಾವತಂ ಗಜೇನ್ದ್ರಾಣಾಂ ನರಾಣಾಂ ಚ ನರಾಧಿಪಮ್ ..೧೦.೨೭..

ಉಚೈಃಶ್ರವಸಮ ವಾನಾಮುಚೈಃಶ್ರವಾಃ ನಾಮಾ ವರಾಜಸ್ತಂ ಮಾಂ ವಿದ್ಧಿ ವಿಜಾನೀಹ್ಯಮೃತೋದ್ಭವಮಮೃತನಿಮಿತ್ತಮಥನೋದ್ಭವಮ್ . ಐರಾವತಮಿರಾವತ್ಯಾಃ ಅಪತ್ಯಂ ಗಜೇನ್ದ್ರಾಣಾಂ ಹಸ್ತೀಶ್ವರಾಣಾಮ್, ತಂ ಮಾಂ ವಿದ್ಧೀತ್ಯನುವರ್ತತೇ . ನರಾಣಾಂ ಚ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ನರಾಧಿಪಂ ರಾಜಾನಂ ಮಾಂ ವಿದ್ಧಿ ಜಾನೀಹಿ ..೧೦.೨೭..

==============================
ಆಯುಧಾನಾಮಹಂ ವಜ್ರಂ ಧೇನೂನಾಮಸ್ಮಿ ಕಾಮಧುಕ್ .
ಪ್ರಜನಶ್ಚಾಸ್ಮಿ ಕನ್ದರ್ಪಃ ಸರ್ಪಾಣಾಮಸ್ಮಿ ವಾಸುಕಿಃ ..೧೦.೨೮..

ಆಯುಧಾನಾಮಹಂ ವಜ್ರಂ ದಧೀಚ್ಯಸ್ಥಿಸಂಭವಮ್ . ಧೇನೂನಾಂ ದೋಗ್ಧ್ರೀಣಾಮಸ್ಮಿ ಕಾಮಧುಕ್ವಸಿಷ್ಠಸ್ಯ ಸರ್ವಕಾಮಾನಾಂ ದೋಗ್ಧ್ರೀ, ಸಾಮಾನ್ಯಾ ವಾ ಕಾಮಧುಕ್ . ಪ್ರಜನಃ ಪ್ರಜನಯಿತಾಸ್ಮಿ ಕನ್ದರ್ಪಃ ಕಾಮಃ . ಸರ್ಪಾಣಾಂ ಸರ್ಪಭೇದಾನಾಮಸ್ಮಿ ವಾಸುಕಿಃ ಸರ್ಪರಾಜಃ ..೧೦.೨೮..

==============================
ಅನನ್ತಶ್ಚಾಸ್ಮಿ ನಾಗಾನಾಂ ವರುಣೋ ಯಾದಸಾಮಹಮ್ .
ಪಿತೄಣಾಮರ್ಯಮಾ ಚಾಸ್ಮಿ ಯಮಃ ಸಂಯಮತಾಮಹಮ್ ..೧೦.೨೯..

ಅನನ್ತಶ್ಚಾಸ್ಮಿ ನಾಗಾನಾಂ ನಾಗವಿಶೇಷಾಣಾಂ ನಾಗರಾಜಶ್ಚಾಸ್ಮಿ . ವರುಣೋ ಯಾದಸಾಮಹಮಬ್ದೇವತಾನಾಂ ರಾಜಾಹಮ್ . ಪಿತೄಣಾಮರ್ಯಮಾ ನಾಮ ಪಿತೃರಾಜಶ್ಚಾಸ್ಮಿ . ಯಮಃ ಸಂಯಮತಾಂ ಸಂಯಮನಂ ಕುರ್ವತಾಮಹಮ್ ..೧೦.೨೯..

==============================
ಪ್ರಹ್ಲಾದಶ್ಚಾಸ್ಮಿ ದೈತ್ಯಾನಾಂ ಕಾಲಃ ಕಲಯತಾಮಹಮ್ .
ಮೃಗಾಣಾಂ ಚ ಮೃಗೇನ್ದ್ರೋಽಹಂ ವೈನತೇಯಶ್ಚ ಪಕ್ಷಿಣಾಮ್ ..೧೦.೩೦..

ಪ್ರಹ್ಲಾದೋ ನಾಮಶ್ಚಾಸ್ಮಿ ದೈತ್ಯಾನಾಂ ದಿತಿವಂಶ್ಯಾನಾಮ್ . ಕಾಲಃ ಕಲಯತಾಂ ಕಲನಂ ಗಣನಂ ಕುರ್ವತಾಮಹಮ್ . ಮೃಗಾಣಾಂ ಚ ಮೃಗೇನ್ದ್ರಃ ಸಿಂಹೋ ವ್ಯಾಘ್ರೋ ವಾಹಮ್ . ವೈನತೇಯಶ್ಚ ಗರುತ್ಮಾನ್ ವಿನತಾಸುತಃ ಪಕ್ಷಿಣಾಂ ಪತತ್ರಿಣಾಮ್ ..೧೦.೩೦..

==============================
ಪವನಃ ಪವತಾಮಸ್ಮಿ ರಾಮಃ ಶಸ್ತ್ರಭೃತಾಮಹಮ್ .
ಝಷಾಣಾಂ ಮಕರಶ್ಚಾಸ್ಮಿ ಸ್ರೋತಸಾಮಸ್ಮಿ ಜಾಹ್ನವೀ ..೧೦.೩೧..

ಪವನೋ ವಾಯುಃ ಪವತಾಂ ಪಾವಯಿತೠಣಾಮಸ್ಮಿ . ರಾಮಃ ಶಸ್ತ್ರಭೃತಾಮಹಂ ಶಸ್ತ್ರಾಣಾಂ ಧಾರಯಿತೄಣಾಂ ದಾಶರಥಿಃ ರಾಮೋಽಹಮ್ . ಝಷಾಣಾಂ ಮತ್ಸ್ಯಾದೀನಾಂ ಮಕರೋ ನಾಮ ಜಾತಿವಿಶೇಷೋಽಹಮ್ . ಸ್ರೋತಸಾಂ ಸ್ರವನ್ತೀನಾಮಸ್ಮಿ ಜಾಹ್ನವೀ ಗಙ್ಗಾ ..೧೦.೩೧..

==============================
ಸರ್ಗಾಣಾಮಾದಿರನ್ತಶ್ಚ ಮಧ್ಯಂ ಚೈವಾಹಮರ್ಜುನ .
ಅಧ್ಯಾತ್ಮವಿದ್ಯಾ ವಿದ್ಯಾನಾಂ ವಾದಃ ಪ್ರವದತಾಮಹಮ್ ..೧೦.೩೨..

ಸರ್ಗಾಣಾಂ ಸೃಷ್ಟೀನಾಮಾದಿರನ್ತಶ್ಚ ಮಧ್ಯಂ ಚೈವಾಹಮುತ್ಪತ್ತಿಸ್ಥಿತಿಲಯಾ ಅಹಮರ್ಜುನ . ಭೂತಾನಾಂ ಜೀವಾಧಿಷ್ಠಿತಾನಾಮೇವ ಆದಿರನ್ತಶ್ಚೇತ್ಯಾದ್ಯುಕ್ತಮುಪಕ್ರಮೇ, ಇಹ ತು ಸರ್ವಸ್ಯೈವ ಸರ್ಗಮಾತ್ರಸ್ಯೇತಿ ವಿಶೇಷಃ . ಅಧ್ಯಾತ್ಮವಿದ್ಯಾ ವಿದ್ಯಾನಾಂ ಮೋಕ್ಷಾರ್ಥತ್ವಾತ್ಪ್ರಧಾನಮಸ್ಮಿ . ವಾದೋಽರ್ಥನಿರ್ಣಯಹೇತುತ್ವಾತ್ಪ್ರವದತಾಂ ಪ್ರಧಾನಮ್, ಅತಃ ಸೋಽಹಮಸ್ಮಿ . ಪ್ರವಕ್ತೃದ್ವಾರೇಣ ವದನಭೇದಾನಾಮೇವ ವಾದಜಲ್ಪವಿತಣ್ಡಾನಾಮಿಹ ಗ್ರಹಣಂ ಪ್ರವದತಾಮಿತಿ ..೧೦.೩೨..

==============================
ಅಕ್ಷರಾಣಾಮಕಾರೋಽಸ್ಮಿ ದ್ವನ್ದ್ವಃ ಸಾಮಾಸಿಕಸ್ಯ ಚ .
ಅಹಮೇವಾಕ್ಷಯಃ ಕಾಲೋ ಧಾತಾಹಂ ವಿಶ್ವತೋಮುಖಃ ..೧೦.೩೩..

ಅಕ್ಷರಾಣಾಂ ವರ್ಣಾನಾಮಕಾರೋ ವರ್ಣೋಽಸ್ಮಿ . ದ್ವನ್ದ್ವಃ ಸಮಾಸೋಽಸ್ಮಿ ಸಾಮಾಸಿಕಸ್ಯ ಚ ಸಮಾಸಸಮೂಹಸ್ಯ . ಕಿಂ ಚಾಹಮೇವಾಕ್ಷಯಃ ಕಾಲಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ ಕ್ಷಣಾದ್ಯಾಖ್ಯಃ, ಅಥವಾ ಪರಮೇಶ್ವರಃ ಕಾಲಸ್ಯಾಪಿ ಕಾಲೋಽಸ್ಮಿ . ಧಾತಾಹಂ ಕರ್ಮಫಲಸ್ಯ ವಿಧಾತಾ ಸರ್ವಜಗತೋ ವಿಶ್ವತೋಮುಖಃ ಸರ್ವತೋಮುಖಃ ..೧೦.೩೩..

==============================
ಮೃತ್ಯುಃ ಸರ್ವಹರಶ್ಚಾಹಮುದ್ಭವಶ್ಚ ಭವಿಷ್ಯತಾಮ್ .
ಕೀರ್ತಿಃ ಶ್ರೀರ್ವಾಕ್ಚ ನಾರೀಣಾಂ ಸ್ಮೃತಿರ್ಮೇಧಾ ಧೃತಿಃ ಕ್ಷಮಾ ..೧೦.೩೪..

ಮೃತ್ಯುರ್ದ್ವಿವಿಧೋ ಧನಾದಿಹರಃ ಪ್ರಾಣಹರಶ್ಚ . ತತ್ರ ಯಃ ಪ್ರಾಣಹರಃ, ಸ ಸರ್ವಹರ ಉಚ್ಯತೇ . ಸೋಽಹಮಿತ್ಯರ್ಥಃ . ಅಥವಾ, ಪರ ಈಶ್ವರಃ ಪ್ರಲಯೇ ಸರ್ವಹರಣಾತ್ಸರ್ವಹರಃ, ಸೋಽಹಮ್ . ಉದ್ಭವ ಉತ್ಕರ್ಷಃ ಅಭ್ಯುದಯಸ್ತತ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಹೇತುಶ್ಚಾಹಮ್ . ಕೇಷಾಮ್ ? ಭವಿಷ್ಯತಾಂ ಭಾವಿಕಲ್ಯಾಣಾನಾಮ್, ಉತ್ಕರ್ಷಪ್ರಾಪ್ತಿಯೋಗ್ಯಾನಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ . ಕೀರ್ತಿಃ ಶ್ರೀಃ ವಾಕ್ಚ ನಾರೀಣಾಂ ಸ್ಮೃತಿರ್ಮೇಧಾ ಧೃತಿಃ ಕ್ಷಮಾ ಇತ್ಯೇತಾ ಉತ್ತಮಾಃ ಸ್ತ್ರೀಣಾಮಹಮಸ್ಮಿ, ಯಾಸಾಮಾಭಾಸಮಾತ್ರಸಂಬನ್ಧೇನಾಪಿ ಲೋಕಃ ಕೃತಾರ್ಥಮಾತ್ಮಾನಂ ಮನ್ಯತೇ ..೧೦.೩೪..

==============================
ಬೃಹತ್ಸಾಮ ತಥಾ ಸಾಮ್ನಾಂ ಗಾಯತ್ರೀ ಛನ್ದಸಾಮಹಮ್ .
ಮಾಸಾನಾಂ ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷೋಽಹಮೃತೂನಾಂ ಕುಸುಮಾಕರಃ ..೧೦.೩೫..

ಬೃಹತ್ಸಾಮ ತಥಾ ಸಾಮ್ನಾಂ ಪ್ರಧಾನಮಸ್ಮಿ . ಗಾಯತ್ರೀ ಚ್ಛನ್ದಸಾಮಹಂ ಗಾಯತ್ರ್ಯಾದಿಚ್ಛನ್ದೋವಿಶಿಷ್ಟಾನಾಮೃಚಾಂ ಗಾಯತ್ರೀ ಋಗಹಮಸ್ಮೀತ್ಯರ್ಥಃ . ಮಾಸಾನಾಂ ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷೋಽಹಮ್, ಋತೂನಾಂ ಕುಸುಮಾಕರೋ ವಸನ್ತಃ ..೧೦.೩೫..

==============================
ದ್ಯೂತಂ ಛಲಯತಾಮಸ್ಮಿ ತೇಜಸ್ತೇಜಸ್ವಿನಾಮಹಮ್ .
ಜಯೋಽಸ್ಮಿ ವ್ಯವಸಾಯೋಽಸ್ಮಿ ಸತ್ತ್ವಂ ಸತ್ತ್ವವತಾಮಹಮ್ ..೧೦.೩೬..

ದ್ಯೂತಮಕ್ಷದೇವನಾದಿಲಕ್ಷಣಂ ಛಲಯತಾಂ ಛಲಸ್ಯ ಕರ್ತೄಣಾಮಸ್ಮಿ . ತೇಜಸ್ವಿನಾಂ ತೇಜೋಽಹಮ್ . ಜಯೋಽಸ್ಮಿ ಜೇತೄಣಾಮ್ . ವ್ಯವಸಾಯೋಽಸ್ಮಿ ವ್ಯವಸಾಯಿನಾಮ್ . ಸತ್ತ್ವಂ ಸತ್ತ್ವವತಾಂ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಾನಾಮಹಮ್ ..೧೦.೩೬..

==============================
ವೃಷ್ಣೀನಾಂ ವಾಸುದೇವೋಽಸ್ಮಿ ಪಾಣ್ಡವಾನಾಂ ಧನಂಜಯಃ .
ಮುನೀನಾಮಪ್ಯಹಂ ವ್ಯಾಸಃ ಕವೀನಾಮುಶನಾ ಕವಿಃ ..೧೦.೩೭..

ವೃಷ್ಣೀನಾಂ ಯಾದವಾನಾಂ ವಾಸುದೇವೋಽಸ್ಮ್ಯಯಮೇವಾಹಂ ತ್ವತ್ಸಖಃ . ಪಾಣ್ಡಾವಾನಾಂ ಧನಂಜಯಸ್ತ್ವಮೇವ . ಮುನೀನೀಂ ಮನನಶೀಲಾನಾಂ ಸರ್ವಪದಾರ್ಥಜ್ಞಾನಿನಾಮಪ್ಯಹಂ ವ್ಯಾಸಃ, ಕವೀನಾಂ ಕ್ತ್ರಾನ್ತದರ್ಶಿನಾಮುಶನಾ ಕವಿರಸ್ಮಿ ..೧೦.೩೭..

==============================
ದಣ್ಡೋ ದಮಯತಾಮಸ್ಮಿ ನೀತಿರಸ್ಮಿ ಜಿಗೀಷತಾಮ್ .
ಮೌನಂ ಚೈವಾಸ್ಮಿ ಗುಹ್ಯಾನಾಂ ಜ್ಞಾನಂ ಜ್ಞಾನವತಾಮಹಮ್ ..೧೦.೩೮..

ದಣ್ಡೋ ದಮಯತಾಂ ದಮಯಿತೄಣಾಮಸ್ಮ್ಯದಾನ್ತಾನಾಂ ದಮನಕಾರಃ . ನೀತಿರಸ್ಮಿ ಜಿಗೀಷತಾಂ ಜೇತುಮಿಚ್ಛತಾಮ್ . ಮೌನಂ ಚೈವಾಸ್ಮಿ ಗುಹ್ಯಾನಾಂ ಗೋಪ್ಯಾನಾಮ್ . ಜ್ಞಾನಂ ಜ್ಞಾನವತಾಮಹಮ್ ..೧೦.೩೮..

==============================
ಯಚ್ಚಾಪಿ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಬೀಜಂ ತದಹಮರ್ಜುನ .
ನ ತದಸ್ತಿ ವಿನಾ ಯತ್ಸ್ಯಾನ್ಮಯಾ ಭೂತಂ ಚರಾಚರಮ್ ..೧೦.೩೯..

ಯಚ್ಚಾಪಿ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಬೀಜಂ ಪ್ರರೋಹಕಾರಣಮ್, ತದಹಮರ್ಜುನ . ಪ್ರಕರಣೋಪಸಂಹಾರಾರ್ಥಂ ವಿಭೂತಿಸಂಕ್ಷೇಪಮಾಹ ನ ತದಸ್ತಿ ಭೂತಂ ಚರಾಚರಂ ಚರಮಚರಂ ವಾ, ಮಯಾ ವಿನಾ ಯತ್ಸ್ಯಾತ್ಭವೇತ್ . ಮಯಾಪಕೃಷ್ಟಂ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಂ ನಿರಾತ್ಮಕಂ ಶೂನ್ಯಂ ಹಿ ತತ್ಸ್ಯಾತ್ . ಅತೋ ಮದಾತ್ಮಕಂ ಸರ್ವಮಿತ್ಯರ್ಥಃ ..೧೦.೩೯..

==============================
ನಾನ್ತೋಽಸ್ತಿ ಮಮ ದಿವ್ಯಾನಾಂ ವಿಭೂತೀನಾಂ ಪರನ್ತಪ .
ಏಷ ತೂದ್ದೇಶತಃ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ವಿಭೂತೇರ್ವಿಸ್ತರೋ ಮಯಾ ..೧೦.೪೦..

ನಾನ್ತೋಽಸ್ತಿ ಮಮ ದಿವ್ಯಾನಾಂ ವಿಭೂತೀನಾಂ ವಿಸ್ತರಾಣಾಂ ಪರನ್ತಪ . ನ ಹೀಶ್ವರಸ್ಯ ಸರ್ವಾತ್ಮನೋ ದಿವ್ಯಾನಾಂ ವಿಭೂತೀನಾಮಿಯತ್ತಾ ಶಕ್ಯಾ ವಕ್ತುಂ ಜ್ಞಾತುಂ ವಾ ಕೇನಚಿತ್ . ಏಷ ತೂದ್ದೇಶತ ಏಕದೇಶೇನ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ವಿಭೂತೇರ್ವಿಸ್ತರಃ ಮಯಾ ..೧೦.೪೦..

==============================
ಯದ್ಯದ್ವಿಭೂತಿಮತ್ಸತ್ತ್ವಂ ಶ್ರೀಮದೂರ್ಜಿತಮೇವ ವಾ .
ತತ್ತದೇವಾವಗಚ್ಛ ತ್ವಂ ಮಮ ತೇಜೋಽಂಶಸಂಭವಮ್ ..೧೦.೪೧..

ಯದ್ಯಲ್ಲೋಕೇ ವಿಭೂತಿಮದ್ವಿಭೂತಿಯುಕ್ತಂ ಸತ್ತ್ವಂ ವಸ್ತು ಶ್ರೀಮದೂರ್ಜಿತಮೇವ ವಾ ಶ್ರೀರ್ಲಕ್ಷ್ಮೀಸ್ತಯಾ ಸಹಿತಮುತ್ಸಾಹೋಪೇತಂ ವಾ . ತತ್ತದೇವಾವಗಚ್ಛ ತ್ವಂ ಜಾನೀಹಿ ಮಮೇಶ್ವರಸ್ಯ ತೇಜೋಽಂಶಸಂಭವಂ ತೇಜಸೋಽಂಶ ಏಕದೇಶಃ ಸಂಭವೋ ಯಸ್ಯ ತತ್ತೇಜೋಽಂಶಸಂಭವಮಿತ್ಯವಗಚ್ಛ ತ್ವಮ್ ..೧೦.೪೧..

==============================
ಅಥ ವಾ ಬಹುನೈತೇನ ಕಿಂ ಜ್ಞಾತೇನ ತವಾರ್ಜುನ .
ವಿಷ್ಟಭ್ಯಾಹಮಿದಂ ಕೃತ್ಸ್ನಮೇಕಾಂಶೇನ ಸ್ಥಿತೋ ಜಗತ್ ..೧೦.೪೨..

ಅಥವಾ ಬಹುನೈತೇನ ಏವಮಾದಿನಾ ಕಿಂ ಜ್ಞಾತೇನ ತವಾರ್ಜುನ ಸ್ಯಾತ್ಸಾವಶೇಷೇಣ . ಅಶೇಷತಸ್ತ್ವಮುಚ್ಯಮಾನಮರ್ಥಂ ಸೃಣು ವಿಷ್ಟಭ್ಯ ವಿಶೇಷತಃ ಸ್ತಮ್ಭನಂ ದೃಢಂ ಕೃತ್ವೇದಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಜಗದೇಕಾಂಶೇನೈಕಾವಯವೇನೈಕಪಾದೇನ, ಸರ್ವಭೂತಸ್ವರೂಪೇಣೇತ್ಯೇತತ್ . ತಥಾ ಚ ಮನ್ತ್ರವರ್ಣಃ ಪಾದೋಽಸ್ಯ ವಿಶ್ವಾ ಭೂತಾನಿ [ಋಕ್೮.೪.೧೭.೩] ಇತಿ . ಸ್ಥಿತೋಽಹಮಿತಿ ..೧೦.೪೨..

ಶಿಷ್ಯಸ್ಯ ಶ್ರೀಮಚ್ಛಂಕರಭಗವತಃ ಕೃತೌ ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾಭಾಷ್ಯೇ
ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ..

__________________________________________________________
ಭಗವದ್ಗೀತಾ ೧೧
ಅಥೈಕಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ
ವಿಶ್ವರೂಪದರ್ಶನಯೋಗಃ
(ಶ್ರೀಶಙ್ಕರಾಚಾರ್ಯಭಗವತ್ಪಾದಕೃತಭಾಷ್ಯಮ್)
ಭಗವತೋ ವಿಭೂತಯ ಉಕ್ತಾಃ . ತತ್ರ ಚ ವಿಷ್ಟಭ್ಯಾಹಮಿದಂ ಕೃತ್ಸ್ನಮೇಕಾಂಶೇನ ಸ್ಥಿತೋ ಜಗತ್[ಗೀತಾ ೧೦.೪೨] ಇತಿ ಭಗವತಾಭಿಹಿತಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಯತ್ಜಗದಾತ್ಮರೂಪಮ್, ಆದ್ಯಮೈಶ್ವರಂ ತತ್ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರ್ತುಮಿಚ್ಛನ್ನರ್ಜುನ ಉವಾಚ
ಮದನುಗ್ರಹಾಯ ಪರಮಂ ಗುಹ್ಯಮಧ್ಯಾತ್ಮಸಂಜ್ಞಿತಮ್ .
ಯತ್ತ್ವಯೋಕ್ತಂ ವಚಸ್ತೇನ ಮೋಹೋಽಯಂ ವಿಗತೋ ಮಮ ..೧೧.೧..

ಮದನುಗ್ರಹಾಯ ಮಮಾನುಗ್ರಹಾರ್ಥಂ ಪರಮಂ ನಿರತಿಶಯಂ ಗುಹ್ಯಂ ಗೋಪ್ಯಮಧ್ಯಾತ್ಮಸಂಜ್ಞಿತಮಾತ್ಮಾನಾತ್ಮವಿವೇಕವಿಷಯಂ ಯತ್ತ್ವಯೋಕ್ತಂ ವಚೋ ವಾಕ್ಯಂ ತೇನ ತೇ ವಚಸಾ ಮೋಹೋಽಯಂ ವಿಗತೋ ಮಮ . ಅವಿವೇಕಬುದ್ಧಿರಪಗತೇತ್ಯರ್ಥಃ ..೧೧.೧..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಭವಾಪ್ಯಯೌ ಹಿ ಭೂತಾನಾಂ ಶ್ರುತೌ ವಿಸ್ತರಶೋ ಮಯಾ .
ತ್ವತ್ತಃ ಕಮಲಪತ್ರಾಕ್ಷ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಮಪಿ ಚಾವ್ಯಯಮ್ ..೧೧.೨..

ಭವ ಉತ್ಪತ್ತಿರಪ್ಯಯಃ ಪ್ರಲಯಸ್ತೌ ಭವಾಪ್ಯಯೌ ಹಿ ಭೂತಾನಾಂ ಶ್ರುತೌ ವಿಸ್ತರಶಃ ಮಯಾ, ನ ಸಂಕ್ಷೇಪತಃ . ತ್ವತ್ತಸ್ತ್ವತ್ಸಕಾಶಾತ್ . ಕಮಲಪತ್ರಾಕ್ಷ ಕಮಲಸ್ಯ ಪತ್ರಂ ಕಮಲಪತ್ರಂ ತದ್ವದಕ್ಷಿಣೀ ಯಸ್ಯ ತವ ಸ ತ್ವಂ ಕಮಲಪತ್ರಾಕ್ಷೋ, ಹೇ ಕಮಲಪತ್ರಾಕ್ಷ ! ಮಹಾತ್ಮನೋ ಭಾವೋ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಮಪಿ ಚಾವ್ಯಯಮಕ್ಷಯಮ್ . ಶ್ರುತಮಿತ್ಯನುವರ್ತತೇ ..೧೧.೨..

==============================
ಏವಮೇತದ್ಯಥಾತ್ಥ ತ್ವಮಾತ್ಮಾನಂ ಪರಮೇಶ್ವರ .
ದ್ರಷ್ಟುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ತೇ ರೂಪಮೈಶ್ವರಂ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ..೧೧.೩..

ಏವಮೇತನ್ನಾನ್ಯಥಾ ಯಥಾ ಯೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಆತ್ಥ ಕಥಯಸಿ ತ್ವಮಾತ್ಮಾನಂ ಪರಮೇಶ್ವರ . ತಥಾಪಿ ದ್ರಷ್ಟುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ತೇ ತವ ಜ್ಞಾನೈಶ್ವರ್ಯಶಕ್ತಿಬಲವೀರ್ಯತೇಜೋಭಿಃ ಸಂಪನ್ನಮೈಶ್ವರಂ ವೈಷ್ಣವಂ ರೂಪಂ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ..೧೧.೩..

==============================
ಮನ್ಯಸೇ ಯದಿ ತಚ್ಛಕ್ಯಂ ಮಯಾ ದ್ರಷ್ಟುಮಿತಿ ಪ್ರಭೋ .
ಯೋಗೇಶ್ವರ ತತೋ ಮೇ ತ್ವಂ ದರ್ಶಯಾತ್ಮಾನಮವ್ಯಯಮ್ ..೧೧.೪..

ಮನ್ಯಸೇ ಚಿನ್ತಯಸಿ ಯದಿ ಮಯಾರ್ಜುನೇನ ತಚ್ಛಕ್ಯಂ ದ್ರಷ್ಟುಮಿತಿ ಪ್ರಭೋ ! ಸ್ವಾಮಿನ್ ! ಯೋಗೇಶ್ವರ ಯೋಗಿನೋ ಯೋಗಾಸ್ತೇಷಾಮೀಶ್ವರೋ ಯೋಗೇಶ್ವರಃ, ಹೇ ಯೋಗೇಶ್ವರ ! ಯಸ್ಮಾದಹಮತೀವಾರ್ಥೀ ದ್ರಷ್ಟುಮ್, ತತಸ್ತಸ್ಮಾನ್ಮೇ ಮದರ್ಥಂ ತ್ವಮಾತ್ಮಾನಮವ್ಯಯಮ್ ..೧೧.೪..

==============================
ಏವಂ ಚೋದಿತೋಽರ್ಜುನೇನ ಭಗವಾನುವಾಚ
ಪಶ್ಯ ಮೇ ಪಾರ್ಥ ರೂಪಾಣಿ ಶತಶೋಽಥ ಸಹಸ್ರಶಃ .
ನಾನಾವಿಧಾನಿ ದಿವ್ಯಾನಿ ನಾನಾವರ್ಣಾಕೃತೀನಿ ಚ ..೧೧.೫..

ಪಶ್ಯ ಮೇ ಪಾರ್ಥ ! ರೂಪಾಣಿ ಶತಶೋಽಥ ಸಹಸ್ರಶಃ . ಅನೇಕಶ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ತಾನಿ ಚ ನಾನಾವಿಧಾನ್ಯನೇಕಪ್ರಕಾರಾಣಿ ದಿವಿ ಭವಾನಿ ದಿವ್ಯಾನ್ಯಪ್ರಾಕೃತಾನಿ ನಾನಾವರ್ಣಾಕೃತೀನಿ ಚ ನಾನಾ ವಿಲಕ್ಷಣಾ ನೀಲಪೀತಾದಿಪ್ರಕಾರಾ ವರ್ಣಾಸ್ತಥಾಕೃತಯಶ್ಚಾವಯವಸಂಸ್ಥಾನವಿಶೇಷೋ ಯೇಷಾಂ ರೂಪಾಣಾಂ ತಾನಿ ನಾನಾವರ್ಣಾಕೃತೀನೀ ಚ ..೧೧.೫..

==============================
ಪಶ್ಯಾದಿತ್ಯಾನ್ ವಸೂನ್ ರುದ್ರಾನಶ್ವಿನೌ ಮರುತಸ್ತಥಾ .
ಬಹೂನ್ಯದೃಷ್ಟಪೂರ್ವಾಣಿ ಪಶ್ಯಾಶ್ಚರ್ಯಾಣಿ ಭಾರತ ..೧೧.೬..

ಪಶ್ಯಾದಿತ್ಯಾನ್ ದ್ವಾದಶ . ವಸೂನಷ್ಟೌ . ರುದ್ರಾನೇಕಾದಶ . ಅಶ್ವಿನೌ ದ್ವೌ . ಮರುತಃ ಸಪ್ತಸಪ್ತಗಣಾ ಯೇ ತಾನ್ . ತಥಾ ಚ ಬಹೂನ್ಯನ್ಯಾನ್ಯಪ್ಯದೃಷ್ಟಪೂರ್ವಾಣಿ ಮನುಷ್ಯಲೋಕೇ ತ್ವಯಾ ತ್ವತ್ತೋಽನ್ಯೇನ ವಾ ಕೇನಚಿತ್ . ಪಶ್ಯಾಶ್ಚರ್ಯಾಣ್ಯದ್ಭುತಾನಿ ಭಾರತ ..೧೧.೬..

==============================
ನ ಕೇವಲಮೇತಾವದೇವ
ಇಹೈಕಸ್ಥಂ ಜಗತ್ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಪಶ್ಯಾದ್ಯ ಸಚರಾಚರಮ್ .
ಮಮ ದೇಹೇ ಗುಡಾಕೇಶ ಯಚ್ಚಾನ್ಯದ್ದ್ರಷ್ಟುಮಿಚ್ಛಸಿ ..೧೧.೭..

ಇಹೈಕಸ್ಥಮೇಕಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಸ್ಥಿತಂ ಜಗತ್ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಸಮಸ್ತಂ ಪಶ್ಯಾದ್ಯ ಇದಾನೀಂ ಸಚರಾಚರಂ ಸಹ ಚರೇಣಾಚರೇಣ ಚ ವರ್ತತೇ ಮಮ ದೇಹೇ ಗುಡಾಕೇಶ . ಯಚ್ಚಾನ್ಯತ್ಜಯಪರಾಜಯಾದಿ . ಯತ್ಶಙ್ಕಸೇ, ಯದ್ವಾ ಜಯೇಮ ಯದಿ ವಾ ನೋ ಜಯೇಯುರ್[ಗೀತಾ ೨.೬] ಇತಿ ಯತವೋಚಃ, ತದಪಿ ದ್ರಷ್ಟುಂ ಯದೀಚ್ಛಸಿ ..೧೧.೭..

==============================
ಕಿಂ ತು
ನ ತು ಮಾಂ ಶಕ್ಯಸೇ ದ್ರಷ್ಟುಮನೇನೈವ ಸ್ವಚಕ್ಷುಷಾ .
ದಿವ್ಯಂ ದದಾಮಿ ತೇ ಚಕ್ಷುಃ ಪಶ್ಯ ಮೇ ಯೋಗಮೈಶ್ವರಮ್ ..೧೧.೮..

ನ ತು ಮಾಂ ವಿಶ್ವರೂಪಧರಂ ಶಕ್ಯಸೇ ದ್ರಷ್ಟುಮನೇನೈವ ಪ್ರಾಕೃತೇನ ಸ್ವಚಕ್ಷುಷಾ ಸ್ವಕೀಯೇನ ಚಕ್ಷುಷಾ . ಯೇನ ತು ಶಕ್ಯಸೇ ದ್ರಷ್ಟುಂ ದಿವ್ಯೇನ, ತದ್ದಿವ್ಯಂ ದದಾಮಿ ತೇ ತುಭ್ಯಂ ಚಕ್ಷುಃ . ತೇನ ಪಶ್ಯ ಮೇ ಯೋಗಮೈಶ್ವರಮೀಶ್ವರಸ್ಯ ಮಮ ಐಶ್ವರಂ ಯೋಗಂ ಯೋಗಶಕ್ತ್ಯತಿಶಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ ..೧೧.೮..

==============================
ಸಂಜಯ ಉವಾಚ
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ತತೋ ರಾಜನ್ಮಹಾಯೋಗೇಶ್ವರೋ ಹರಿಃ .
ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ಪಾರ್ಥಾಯ ಪರಮಂ ರೂಪಮೈಶ್ವರಮ್ ..೧೧.೯..

ಏವಂ ಯಥೋಕ್ತಪ್ರಕಾರೇಣೋಕ್ತ್ವಾ ತತೋಽನನ್ತರಂ ರಾಜನ್ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ! ಮಹಾಯೋಗೇಶ್ವರೋ ಮಹಾಂಶ್ಚಾಸೌ ಯೋಗೇಶ್ವರಶ್ಮಹಾಯೋಗೇಶ್ವರೋ ಹರಿರ್ನಾರಾಯಣೋ ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ದರ್ಶಿತವಾನ್ ಪಾರ್ಥಾಯ ಪೃಥಾಸುತಾಯ ಪರಮಂ ರೂಪಂ ವಿಶ್ವರೂಪಮೈಶ್ವರಮ್ ..೧೧.೯..

==============================
ಅನೇಕವಕ್ತ್ರನಯನಮನೇಕಾದ್ಭುತದರ್ಶನಮ್ .
ಅನೇಕದಿವ್ಯಾಭರಣಂ ದಿವ್ಯಾನೇಕೋದ್ಯತಾಯುಧಮ್ ..೧೧.೧೦..

ಅನೇಕವಕ್ತ್ರನಯನಮನೇಕಾನಿ ವಕ್ತ್ರಾಣಿ ನಯನಾನಿ ಚ ಯಸ್ಮಿನ್ ರೂಪೇ ತದನೇಕವಕ್ತ್ರನಯನಮ್, ಅನೇಕಾದ್ಭುತದರ್ಶನಮನೇಕಾನ್ಯದ್ಭುತಾನಿ ವಿಸ್ಮಾಪಕಾನಿ ದರ್ಶನಾನಿ ಯಸ್ಮಿನ್ ರೂಪೇ ತದನೇಕಾದ್ಭುತದರ್ಶನಂ ರೂಪಮ್ . ತಥಾನೇಕದಿವ್ಯಾಭರಣಮನೇಕಾನಿ ದಿವ್ಯಾನ್ಯಾಭರಣಾನಿ ಯಸ್ಮಿನ್ ತದನೇಕದಿವ್ಯಾಭರಣಮ್ . ತಥಾ ದಿವ್ಯಾನೇಕೋದ್ಯತಾಯುಧಂ ದಿವ್ಯಾನ್ಯನೇಕಾನ್ಯಸ್ಯಾದೀನಿ ಉದ್ಯತಾನ್ಯಾಯುಧಾನಿ ಯಸ್ಮಿನ್ ತದ್ದಿವ್ಯಾನೇಕೋದ್ಯತಾಯುಧಮ್ . ದರ್ಶಯಾಮಾಸೇತಿ ಪೂರ್ವೇಣ ಸಂಬನ್ಧಃ ..೧೧.೧೦..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ದಿವ್ಯಮಾಲ್ಯಾಮ್ಬರಧರಂ ದಿವ್ಯಗನ್ಧಾನುಲೇಪನಮ್ .
ಸರ್ವಾಶ್ಚರ್ಯಮಯಂ ದೇವಮನನ್ತಂ ವಿಶ್ವತೋಮುಖಮ್ ..೧೧.೧೧..

ದಿವ್ಯಮಾಲ್ಯಾಮ್ಬರಧರಂ ದಿವ್ಯಾನಿ ಮಾಲ್ಯಾನಿ ಪುಷ್ಪಾಣ್ಯಮ್ಬರಾಣಿ ವಸ್ರಾಣಿ ಚ ಧ್ರಿಯನ್ತೇ ಯೇನೇಶ್ವರೇಣ ತಂ ದಿವ್ಯಮಾಲ್ಯಾಮ್ಬರಧರಮ್, ದಿವ್ಯಗನ್ಧಾನುಲೇಪನಂ ದಿವ್ಯಂ ಗನ್ಧಾನುಲೇಪನಂ ಯಸ್ಯ ತಂ ದಿವ್ಯಗನ್ಧಾನುಲೇಪನಮ್, ಸರ್ವಾಶ್ಚರ್ಯಮಯಂ ಸರ್ವಾಶ್ಚರ್ಯಪ್ರಾಯಂ ದೇವಮನನ್ತಂ ನಾಸ್ಯಾನ್ತೋಽಸ್ತೀತ್ಯನನ್ತಸ್ತಮ್, ವಿಶ್ವತೋಮುಖಂ ಸರ್ವತೋಮುಖಂ ಸರ್ವಭೂತಾತ್ಮಭೂತತ್ವಾತ್, ತಂ ದರ್ಶಯಾಮಾಸ . ಅರ್ಜುನೋ ದದರ್ಶೇತಿ ವಾಧ್ಯಾಹ್ರಿಯತೇ ..೧೧.೧೧..

==============================
ಯಾ ಪುನರ್ಭಗವತೋ ವಿಶ್ವರೂಪಸ್ಯ ಭಾಃ, ತಸ್ಯಾ ಉಪಮೋಚ್ಯತೇ
ದಿವಿ ಸೂರ್ಯಸಹಸ್ರಸ್ಯ ಭವೇದ್ಯುಗಪದುತ್ಥಿತಾ .
ಯದಿ ಭಾಃ ಸದೃಶೀ ಸಾ ಸ್ಯಾದ್ಭಾಸಸ್ತಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ..೧೧.೧೨..

ಅನ್ತರಿಕ್ಷೇ ವಾ ದಿವಿ ಸೂರ್ಯಾಣಾಂ ಸಹಸ್ರಂ ಸೂರ್ಯಸಹಸ್ರಂ ತಸ್ಯ ಯುಗಪದುತ್ಥಿತಸ್ಯ ಸೂರ್ಯಸಹಸ್ರಸ್ಯ ಯಾ ಯುಗಪದುತ್ಥಿತಾ ಭಾಃ, ಸಾ ಯದಿ, ಸದೃಶೀ ಸ್ಯಾತ್ತಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನೋ ವಿಶ್ವರೂಪಸ್ಯೈವ ಭಾಸಃ . ಯದಿ ವಾ ನ ಸ್ಯಾತ್, ತತೋ ವಿಶ್ವರೂಪಸ್ಯೈವ ಭಾ ಅತಿರಿಚ್ಯತೇ ಇತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ ..೧೧.೧೨..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ತತ್ರೈಕಸ್ಥಂ ಜಗತ್ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಪ್ರವಿಭಕ್ತಮನೇಕಧಾ .
ಅಪಶ್ಯದ್ದೇವದೇವಸ್ಯ ಶರೀರೇ ಪಾಣ್ಡವಸ್ತದಾ ..೧೧.೧೩..

ತತ್ರ ತಸ್ಮಿನ್ ವಿಶ್ವರೂಪ ಏಕಸ್ಮಿನ್ ಸ್ಥಿತಮೇಕಸ್ಥಂ ಜಗತ್ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಪ್ರವಿಭಕ್ತಮನೇಕಧಾ ದೇವಪಿತೃಮನುಷ್ಯಾದಿಭೇದೈರಪಶ್ಯದ್ದೃಷ್ಟವಾನ್ ದೇವದೇವಸ್ಯ ಹರೇಃ ಶರೀರೇ ಪಾಣ್ಡಾವೋಽರ್ಜುನಸ್ತದಾ ..೧೧.೧೩..

==============================
ತತಃ ಸ ವಿಸ್ಮಯಾವಿಷ್ಟೋ ಹೃಷ್ಟರೋಮಾ ಧನಂಜಯಃ .
ಪ್ರಣಮ್ಯ ಶಿರಸಾ ದೇವಂ ಕೃತಾಞ್ಜಲಿರಭಾಷತ ..೧೧.೧೪..

ತತಸ್ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸ ವಿಸ್ಮಯೇನಾವಿಷ್ಟೋ ವಿಸ್ಮಯಾವಿಷ್ಟೋ ಹೃಷ್ಟಾನಿ ರೋಮಾಣಿ ಯಸ್ಯ ಸೋಽಯಂ ಹೃಷ್ಟರೋಮಾ ಚಾಭವದ್ಧನಞ್ಜಯಃ . ಪ್ರಣಮ್ಯ ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ನಮನಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಹ್ವೀಭೂತಃ ಸನ್ ಶಿರಸಾ ದೇವಂ ವಿಶ್ವರೂಪಧರಂ ಕೃತಾಞ್ಜಲಿಃ ನಮಸ್ಕಾರಾರ್ಥಂ ಸಂಪುಟೀಕೃತಹಸ್ತಃ ಸನ್ನಭಾಷತ ಉಕ್ತವಾನ್ ..೧೧.೧೪..

==============================
ಕಥಮ್ ? ಯತ್ತ್ವಯಾ ದರ್ಶಿತಂ ವಿಶ್ವರೂಪಮ್, ತದಹಂ ಪಶ್ಯಾಮೀತಿ ಸ್ವಾನುಭವಮಾವಿಷ್ಕುರ್ವನ್ನರ್ಜುನ ಉವಾಚ
ಪಶ್ಯಾಮಿ ದೇವಾಂಸ್ತವ ದೇವ ದೇಹೇ
ಸರ್ವಾಂಸ್ತಥಾ ಭೂತವಿಶೇಷಸಂಘಾನ್ .
ಬ್ರಹ್ಮಾಣಮೀಶಂ ಕಮಲಾಸನಸ್ಥಮ್
ಋಷೀಂಶ್ಚ ಸರ್ವಾನುರಗಾಂಶ್ಚ ದಿವ್ಯಾನ್ ..೧೧.೧೫..

ಪಶ್ಯಾಮ್ಯುಪಲಭೇ ಹೇ ದೇವ, ತವ ದೇಹೇ ದೇವಾನ್ ಸರ್ವಾನ್, ತಥಾ ಭೂತವಿಶೇಷಸಂಘಾನ್ ಭೂತವಿಶೇಷಾಣಾಂ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಾನಾಂ ನಾನಾಸಂಸ್ಥಾನವಿಶೇಷಾಣಾಂ ಸಂಘಾ ಭೂತವಿಶೇಷಸಂಘಾಸ್ತಾನ್, ಕಿಂ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಚತುರ್ಮುಖಮೀಶಮೀಶಿತಾರಂ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಕಮಲಾಸನಸ್ಥಂ ಪೃಥಿವೀಪದ್ಮಮಧ್ಯೇ ಮೇರುಕರ್ಣಿಕಾಸನಸ್ಥಮಿತ್ಯರ್ಥಃ . ಋಷೀಂಶ್ಚ ವಸಿಷ್ಠಾದೀನ್ ಸರ್ವಾನ್, ಉರಗಾಂಶ್ಚ ವಾಸುಕಿಪ್ರಭೃತೀನ್ ದಿವ್ಯಾನ್ ದಿವಿ ಭವಾನ್ ..೧೧.೧೫..

==============================
ಅನೇಕಬಾಹೂದರವಕ್ತ್ರನೇತ್ರಂ
ಪಶ್ಯಾಮಿ ತ್ವಾ ಸರ್ವತೋಽನನ್ತರೂಪಮ್ .
ನಾನ್ತಂ ನ ಮಧ್ಯಂ ನ ಪುನಸ್ತವಾದಿಂ
ಪಶ್ಯಾಮಿ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ವಿಶ್ವರೂಪ ..೧೧.೧೬..

ಅನೇಕಬಾಹೂದರವಕ್ತ್ರನೇತ್ರಮನೇಕೇ ಬಾಹವರುದರಾಣಿ ವಕ್ತ್ರಾಣಿ ನೇತ್ರಾಣಿ ಚ ಯಸ್ಯ ತವ ಸ ತ್ವಮನೇಕಬಾಹೂದರವಕ್ತ್ರನೇತ್ರಸ್ತಮನೇಕಬಾಹೂದರವಕ್ತ್ರನೇತ್ರಮ್ . ಪಶ್ಯಾಮಿ ತ್ವಾ ತ್ವಾಂ ಸರ್ವತಃ ಸರ್ವತ್ರಾನನ್ತರೂಪಮನನ್ತಾನಿ ರೂಪಾಣ್ಯಸ್ಯ ಇತ್ಯನನ್ತರೂಪಸ್ತಮನನ್ತರೂಪಮ್ . ನಾನ್ತಮ್, ಅನ್ತೋಽವಸಾನಮ್, ನ ಮಧ್ಯಮ್, ಮಧ್ಯಂ ನಾಮ ದ್ವಯೋಃ ಕೋಟ್ಯೋರನ್ತರಮ್ . ನ ಪುನಸ್ತವಾದಿಮ್ ನ ದೇವಸ್ಯಾನ್ತಂ ಪಶ್ಯಾಮಿ, ನ ಮಧ್ಯಂ ಪಶ್ಯಾಮಿ, ನ ಪುನರಾದಿಂ ಪಶ್ಯಾಮಿ . ಹೇ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ವಿಶ್ವರೂಪ ..೧೧.೧೬..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಕಿರೀಟಿನಂ ಗದಿನಂ ಚಕ್ರಿಣಂ ಚ
ತೇಜೋರಾಶಿಂ ಸರ್ವತೋ ದೀಪ್ತಿಮನ್ತಮ್ .
ಪಶ್ಯಾಮಿ ತ್ವಾಂ ದುರ್ನಿರೀಕ್ಷ್ಯಂ ಸಮನ್ತಾದ್
ದೀಪ್ತಾನಲಾರ್ಕದ್ಯುತಿಮಪ್ರಮೇಯಮ್ ..೧೧.೧೭..

ಕಿರೀಟಿಆನಂ ಕಿರೀಟಾಂ ನಾಮ ಶಿರೋಭೂಷಣವಿಶೇಷಸ್ತತ್ಯಸ್ಯಾಸ್ತಿ ಸಃ ಕಿರೀಟೀ ತಂ ಕಿರೀಟಿಆನಮ್, ತಥಾ ಗದಿನಂ ಗದಾಸ್ಯ ವಿದ್ಯತೇ ಇತಿ ಗದೀ ತಂ ಗದಿನಮ್, ತಥಾ ಚಕ್ರಿಣಂ ಚಕ್ತ್ರಮಸ್ಯಾಸ್ತೀತಿ ಚಕ್ರೀ ತಂ ಚಕ್ರಿಣಂ ಚ, ತೇಜೋರಾಶಿಂ ತೇಜಃಪುಜಂ ಸರ್ವತೋದೀಪ್ತಿಮನ್ತಂ ಸರ್ವತೋದೀಪ್ತಿರಸ್ಯಾಸ್ತೀತಿ ಸರ್ವತೋದೀಪ್ತಿಮಾನ್, ತಂ ಸರ್ವತೋದೀಪ್ತಿಮನ್ತಂ ಪಶ್ಯಾಮಿ ತ್ವಾಂ ದುರ್ನಿರೀಕ್ಷ್ಯಂ ಸಮನ್ತಾತ್ಸಮನ್ತತಃ ಸರ್ವತ್ರ ದೀಪ್ತಾನಲಾರ್ಕದ್ಯುತಿಮನಲಶ್ಚಾರ್ಕಶ್ಚಾನಲಾರ್ಕೌ ದೀಪ್ತೌ ಅನಲಾರ್ಕೌ ದೀಪ್ತಾನಲಾರ್ಕೌ ತಯೋಃ ದೀಪ್ತಾನಲಾರ್ಕಯೋಃ ದ್ಯುತಿರಿವ ದ್ಯುತಿಸ್ತೇಜೋ ಯಸ್ಯ ತವ ಸ ತ್ವಂ ದೀಪ್ತಾನಲಾರ್ಕದ್ಯುತಿಸ್ತಂ ತ್ವಾಂ ದೀಪ್ತಾನಲಾರ್ಕದ್ಯತಿಮ್
ಅಪ್ರಮೇಯಂ ನ ಪ್ರಮೇಯಮಶಕ್ಯಪರಿಚ್ಛೇದಮಿತ್ಯೇತತ್ ..೧೧.೧೭..

==============================
ಇತ ಏವ ತೇ ಯೋಗಶಕ್ತಿದರ್ಶನಾತನುಮಿನೋಮಿ
ತ್ವಮಕ್ಷರಂ ಪರಮಂ ವೇದಿತವ್ಯಂ
ತ್ವಮಸ್ಯ ವಿಶ್ವಸ್ಯ ಪರಂ ನಿಧಾನಮ್ .
ತ್ವಮವ್ಯಯಃ ಶಾಶ್ವತಧರ್ಮಗೋಪ್ತಾ
ಸನಾತನಸ್ತ್ವಂ ಪುರುಷೋ ಮತೋ ಮೇ ..೧೧.೧೮..

ತ್ವಮಕ್ಷರಂ ನ ಕ್ಷರತೀತಿ, ಪರಮಂ ಬ್ರಹ್ಮ ವೇದಿತವ್ಯಂ ಜ್ಞಾತವ್ಯಂ ಮುಮುಕ್ಷುಭಿಃ . ತ್ವಮಸ್ಯ ವಿಶ್ವಸ್ಯ ಸಮಸ್ತಸ್ಯ ಜಗತಃ ಪರಂ ಪ್ರಕೃಷ್ಟಂ ನಿಧಾನಂ ನಿಧೀಯತೇಽಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ ನಿಧಾನಂ ಪರ ಆಶ್ರಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಕಿಂ ಚ, ತ್ವಮವ್ಯಯೋ ನ ತವ ವ್ಯಯೋ ವಿದ್ಯತ ಇತ್ಯವ್ಯಯಃ . ಶಾಶ್ವತಧರ್ಮಗೋಪ್ತಾ ಶಶ್ವದ್ಭವಃ ಶಾಶ್ವತೋ ನಿತ್ಯೋ ಧರ್ಮಸ್ತಸ್ಯ ಗೋಪ್ತಾ ಶಾಶ್ವತಧರ್ಮಗೋಪ್ತಾ . ಸನಾತನಶ್ಚಿರನ್ತನಸ್ತ್ವಂ ಪುರುಷಃ ಪರಮಃ ಮತೋಽಭಿಪ್ರೇತಃ ಮೇ ಮಮ ..೧೧.೧೮..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಅನಾದಿಮಧ್ಯಾನ್ತಮನನ್ತವೀರ್ಯಮ್
ಅನನ್ತಬಾಹುಂ ಶಶಿಸೂರ್ಯನೇತ್ರಮ್ .
ಪಶ್ಯಾಮಿ ತ್ವಾಂ ದೀಪ್ತಹುತಾಶವಕ್ತ್ರಂ
ಸ್ವತೇಜಸಾ ವಿಶ್ವಮಿದಂ ತಪನ್ತಮ್ ..೧೧.೧೯..

ಅನಾದಿಮಧ್ಯಾನ್ತಮಾದಿ ಚ ಮಧ್ಯಂ ಚಾನ್ತಶ್ಚ ನ ವಿದ್ಯತೇ ಯಸ್ಯ ಸೋಽಯಮನಾದಿಮಧ್ಯಾನ್ತಸ್, ತಂ ತ್ವಾಮನಾದಿಮಧ್ಯಾನ್ತಮ್ . ಅನನ್ತವೀರ್ಯಂ ನ ತವ ವೀರ್ಯಸ್ಯಾನ್ತೋಽಸ್ತೀತ್ಯನನ್ತವೀರ್ಯಸ್, ತಂ ತ್ವಾಮನನ್ತವೀರ್ಯಮ್ . ತಥಾನನ್ತಬಾಹುಮನನ್ತಾ ಬಾಹವೋ ಯಸ್ಯ ತವ ಸ ತ್ವಮ್, ಅನನ್ತಬಾಹುಸ್ತಂ ತ್ವಾಮನನ್ತಬಾಹುಮ್ . ಶಶಿಸೂರ್ಯನೇತ್ರಂ ಶಶಿಸೂರ್ಯೌ ನೇತ್ರೇ ಯಸ್ಯ ತವ ಸ ತ್ವಂ ಶಶಿಸೂರ್ಯನೇತ್ರಸ್, ತಂ ತ್ವಾಂ ಶಶಿಸೂರ್ಯನೇತ್ರಂ ಚನ್ದ್ರಾದಿತ್ಯನಯನಮ್ . ಪಶ್ಯಾಮಿ ತ್ವಾಂ ದೀಪ್ತಹುತಾಶವಕ್ತ್ರಂ ದೀಪ್ತಶ್ಚಾಸೌ ಹುತಾಶಶ್ಚ ವಕ್ತ್ರಂ ಯಸ್ಯ ತವ ಸ ತ್ವಂ ದೀಪ್ತಹುತಾಶವಕ್ತ್ರಸ್, ತಂ ತ್ವಾಂ ದೀಪ್ತಹುತಾಶವಕ್ತ್ರಮ್ . ಸ್ವತೇಜಸಾ ವಿಶ್ವಮಿದಂ ಸಮಸ್ತಂ ತಪನ್ತಮ್ ..

==============================
ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವ್ಯೋರಿದಮನ್ತರಂ ಹಿ
ವ್ಯಾಪ್ತಂ ತ್ವಯೈಕೇನ ದಿಶಶ್ಚ ಸರ್ವಾಃ .
ದೃಷ್ಟ್ವಾದ್ಭುತಂ ರೂಪಮಿದಂ ತವೋಗ್ರಂ
ಲೋಕತ್ರಯಂ ಪ್ರವ್ಯಥಿತಂ ಮಹಾತ್ಮನ್ ..೧೧.೨೦..

ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವ್ಯೋರಿದಮನ್ತರಂ ಹ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಂ ವ್ಯಾಪ್ತಂ ತ್ವಯೈಕೇನ ವಿಶ್ವರೂಪಧರೇಣ ದಿಶಶ್ಚ ಸರ್ವಾ ವ್ಯಾಪ್ತಾಃ . ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಉಪಲಭ್ಯಾದ್ಭುತಂ ವಿಸ್ಮಾಪಕಂ ರೂಪಮಿದಂ ತವೋಗ್ರಂ ಕ್ರೂರಂ ಲೋಕಾನಾಂ ತ್ರಯಂ ಲೋಕತ್ರಯಂ ಪ್ರವ್ಯಥಿತಂ ಭೀತಂ ಪ್ರಚಲಿತಂ ವಾ . ಹೇ ಮಹಾತ್ಮನ್ ! ಅಕ್ಷುದ್ರಸ್ವಭಾವ ..೧೧.೨೦..

==============================
ಅಥಾಧುನಾ ಪುರಾ ಯದ್ವಾ ಜಯೇಮ ಯದಿ ವಾ ನೋ ಜಯೇಯುಃ [ಗೀತಾ ೨.೬] ಇತ್ಯರ್ಜುನಸ್ಯ ಯಃ ಸಂಶಯ ಆಸೀತ್, ತನ್ನಿರ್ಣಯಾಯ ಪಾಣ್ಡವಜಯಮೈಕಾನ್ತಿಕಂ ದರ್ಶಯಾಮೀತಿ ಪ್ರವೃತ್ತೋ ಭಗವಾನ್ . ತಂ ಪಶ್ಯನ್ನಾಹ . ಕಿಂ ಚ
ಅಮೀ ಹಿ ತ್ವಾ ಸುರಸಂಘಾ ವಿಶನ್ತಿ
ಕೇಚಿದ್ಭೀತಾಃ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಯೋ ಗೃಣನ್ತಿ .
ಸ್ವಸ್ತೀತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಮಹರ್ಷಿಸಿದ್ಧಸಂಘಾಃ
ಸ್ತುವನ್ತಿ ತ್ವಾಂ ಸ್ತುತಿಭಿಃ ಪುಷ್ಕಲಾಭಿಃ ..೧೧.೨೧..

ಅಮೀ ಹಿ ಯುಧ್ಯಮಾನಾ ಯೋದ್ಧಾರಸ್ತ್ವಾ ತ್ವಾಂ ಸುರಸಂಘಾಃ ಯೇಽತ್ರ ಭೂಭಾರಾವತಾರಾಯಾವತೀರ್ಣಾ ವಸ್ವಾದಿದೇವಸಂಘಾ ಮನುಷ್ಯಸಂಸ್ಥಾನಾಸ್ತ್ವಾಂ ವಿಶನ್ತಿ ಪ್ರವಿಶನ್ತೋ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ . ತತ್ರ ಕೇಚಿತ್ಭೀತಾಃ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಯಃ ಸನ್ತೋ ಗೃಣನ್ತಿ ಸ್ತುವನ್ತಿ ತ್ವಾಮನ್ಯೇ ಪಲಾಯನೇಽಪ್ಯಶಕ್ತಾಃ ಸನ್ತಃ . ಯುದ್ಧೇ ಪ್ರತ್ಯುಪಸ್ಥಿತ ಉತ್ಪಾತಾದಿನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಉಪಲಕ್ಷ್ಯ ಸ್ವಸ್ತ್ಯಸ್ತು ಜಗತ ಇತಿ ಉಕ್ತ್ವಾ ಮಹರ್ಷಿಸಿದ್ಧಸಂಘಾಃ ಮಹರ್ಷೀಣಾಂ ಸಿದ್ಧಾನಾಂ ಚ ಸಂಘಾಃ ಸ್ತುವನ್ತಿ ತ್ವಾಂ ಸ್ತುತಿಭಿಃ ಪುಷ್ಕಲಾಭಿಃ ಸಂಪೂರ್ಣಾಭಿಃ ..೧೧.೨೧..

==============================
ಕಿಂ ಚಾನ್ಯತ್
ರುದ್ರಾದಿತ್ಯಾ ವಸವೋ ಯೇ ಚ ಸಾಧ್ಯಾ
ವಿಶ್ವೇಽಶ್ವಿನೌ ಮರುತಶ್ಚೋಷ್ಮಪಾಶ್ಚ .
ಗನ್ಧರ್ವಯಕ್ಷಾಸುರಸಿದ್ಧಸಂಘಾ
ವೀಕ್ಷನ್ತೇ ತ್ವಾಂ ವಿಸ್ಮಿತಾಶ್ಚೈವ ಸರ್ವೇ ..೧೧.೨೨..

ರುದ್ರಾದಿತ್ಯಾಃ ವಸವೋ ಯೇ ಚ ಸಾಧ್ಯಾಃ ರುದ್ರಾದಯೋ ಗಣಾಃ ವಿಶ್ವೇದೇವಾ ಅಶ್ವಿನೌ ಚ ದೇವೌ ಮರುತಶ್ಚ ಊಷ್ಮಪಾ ಚ ಪಿತರಃ, ಗನ್ಧರ್ವಯಕ್ಷಾಸುರಸಿದ್ಧಸಂಘಾಃ ಗನ್ಧರ್ಷಃ ಹಾಹಾಹೂಹೂಪ್ರಭೃತಯೋ ಯಕ್ಷಾಃ ಕುಬೇರಪ್ರಭೃತಯೋಽಸುರಾಃ ವಿರೋಚನಪ್ರಭೃತಯಃ ಸಿದ್ಧಾಃ ಕಪಿಲಾದಯಸ್ತೇಷಾಂ ಸಂಘಾಃ ಗನ್ಧರ್ವಯಕ್ಷಾಸುರಸಿದ್ಧಸಂಘಾಃ, ತೇ ವೀಕ್ಷನ್ತೇ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ತ್ವಾಂ ವಿಸ್ಮಿತಾಃ ವಿಸ್ಮಯಮಾಪನ್ನಾಃ ಸನ್ತಸ್ತೇ ಏವ ಸರ್ವೇ ..೧೧.೨೨..

==============================
ಯಸ್ಮಾತ್
ರೂಪಂ ಮಹತ್ತೇ ಬಹುವಕ್ತ್ರನೇತ್ರಂ
ಮಹಾಬಾಹೋ ಬಹುಬಾಹೂರುಪಾದಮ್ .
ಬಹೂದರಂ ಬಹುದಂಷ್ಟ್ರಾಕರಾಲಂ
ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಲೋಕಾಃ ಪ್ರವ್ಯಥಿತಾಸ್ತಥಾಹಮ್ ..೧೧.೨೩..

ರೂಪಂ ಮಹದತಿಪ್ರಮಾಣಂ ತೇ ತವ ಬಹುವಕ್ತ್ರನೇತ್ರಂ ಬಹೂನಿ ವಕ್ತ್ರಾಣಿ ಮುಖಾನಿ ಚಕ್ಷೂಂಷಿ ಚ ಯಸ್ಮಿನ್ ತದ್ರೂಪಂ ಬಹುವಕ್ತ್ರನೇತ್ರಮ್ . ಹೇ ಮಹಾಬಾಹೋ ! ಬಹುಬಾಹೂರುಪಾದಂ ಬಹವೋ ಬಾಹವ ಊರವಃ ಪಾದಾಶ್ಚ ಯಸ್ಮಿನ್ ರೂಪೇ ತದ್ಬಹುಬಾಹೂರುಪಾದಮ್ . ಕಿಂ ಚ, ಬಹೂದರಂ ಬಹೂನಿ ಉದರಾಣಿ ಯಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ ಬಹೂದರಮ್ . ಬಹುದಂಷ್ಟ್ರಾಕರಾಲಂ ಬಹ್ವೀಭಿರ್ದಂಷ್ಟ್ರಾಭಿಃ ಕರಾಲಂ ವಿಕೃತಂ ತದ್ಬಹುದಂಷ್ಟ್ರಾಕರಾಲಮ್ . ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರೂಪಮೀದೃಶಂ ಲೋಕಾ ಲೌಕಿಕಾಃ ಪ್ರಾಣಿನಃ ಪ್ರವ್ಯಥಿತಾಃ ಪ್ರಚಲಿತಾ ಭಯೇನ . ತಥಾಹಮಪಿ ..೧೧.೨೩..

==============================
ತತ್ರೇದಂ ಕಾರಣಮ್
ನಭಃಸ್ಪೃಶಂ ದೀಪ್ತಮನೇಕವರ್ಣಂ
ವ್ಯಾತ್ತಾನನಂ ದೀಪ್ತವಿಶಾಲನೇತ್ರಮ್ .
ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಹಿ ತ್ವಾಂ ಪ್ರವ್ಯಥಿತಾನ್ತರಾತ್ಮಾ
ಧೃತಿಂ ನ ವಿನ್ದಾಮಿ ಶಮಂ ಚ ವಿಷ್ಣೋ ..೧೧.೨೪..

ನಭಃಸ್ಪೃಶಂ ದ್ಯುಸ್ಪರ್ಶಮಿತ್ಯರ್ಥಃ . ದೀಪ್ತಂ ಪ್ರಜ್ವಲಿತಮ್ . ಅನೇಕವರ್ಣಮನೇಕೇ ವರ್ಣಾ ಭಯಙ್ಕರಾಃ ನಾನಾಸಂಸ್ಥಾನಾ ಯಸ್ಮಿನ್ ತ್ವಯಿ ತಂ ತ್ವಾಮನೇಕವರ್ಣಮ್ . ವ್ಯಾತ್ತಾನನಂ ವ್ಯಾತ್ತಾನಿ ವಿವೃತಾನಿ ಆನನಾನಿ ಮುಖಾನಿ ಯಸ್ಮಿನ್ ತ್ವಯಿ ತಂ ತ್ವಾಂ ವ್ಯಾತ್ತಾನನಮ್ . ದೀಪ್ತವಿಶಾಲನೇತ್ರಂ ದೀಪ್ತಾನಿ ಪ್ರಜ್ವಲಿತಾನಿ ವಿಶಾಲಾನಿ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಾನಿ ನೇತ್ರಾಣಿ ಯಸ್ಮಿನ್ ತ್ವಯಿ ತಂ ತ್ವಾಂ ದೀಪ್ತವಿಶಾಲನೇತ್ರಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಹಿ ತ್ವಾಂ ಪ್ರವ್ಯಥಿತಾನ್ತರಾತ್ಮಾ ಪ್ರವ್ಯಥಿತಃ ಪ್ರಭೀತೋಽನ್ತರಾತ್ಮಾ ಮನೋ ಯಸ್ಯ ಮಮ ಸೋಽಹಂ ಪ್ರವ್ಯಥಿತಾನ್ತರಾತ್ಮಾ ಸನ್ ಧೃತಿಂ ಧೈರ್ಯಂ ನ ವಿನ್ದಾಮಿ ನ ಲಭೇ ಶಮಂ ಚೋಪಶಮನಂ ಮನಸ್ತುಷ್ಟಿಮ್ . ಹೇ ವಿಷ್ಣೋ ..೧೧.೨೪..

==============================
ಕಸ್ಮಾತ್?
ದಂಷ್ಟ್ರಾಕರಾಲಾನಿ ಚ ತೇ ಮುಖಾನಿ
ದೃಷ್ಟ್ವೈವ ಕಾಲಾನಲಸಂನಿಭಾನಿ .
ದಿಶೋ ನ ಜಾನೇ ನ ಲಭೇ ಚ ಶರ್ಮ
ಪ್ರಸೀದ ದೇವೇಶ ಜಗನ್ನಿವಾಸ ..೧೧.೨೫..

ದಂಷ್ಟ್ರಾಕರಾಲಾನಿ ದಂಷ್ಟ್ರಾಭಿಃ ಕರಾಲಾನಿ ವಿಕೃತಾನಿ ತೇ ತವ ಮುಖಾನಿ ದೃಷ್ಟ್ವೈವೋಪಲಭ್ಯ ಕಾಲಾನಲಸಂನಿಭಾನಿ ಪ್ರಲಯಕಾಲೇ ಲೋಕಾನಾಂ ದಾಹಕೋಽಗ್ನಿಃ ಕಾಲಾನಲಸ್ತತ್ಸದೃಶಾನಿ ಕಾಲಾನಲಸಂನಿಭಾನಿ ಮುಖಾನಿ ದೃಷ್ಟ್ವೇತ್ಯೇತತ್ . ದಿಶಃ ಪೂರ್ವಾಪರವಿವೇಕೇನ ನ ಜಾನೇ ದಿಙ್ಮೂಢೋ ಜಾತೋಽಸ್ಮಿ . ಅತೋ ನ ಲಭೇ ಚ ನೋಪಲಭೇ ಚ ಶರ್ಮ ಸುಖಮ್ . ಅತಃ ಪ್ರಸೀದ ಪ್ರಸನ್ನೋ ಭವ ಹೇ ದೇವೇಶ, ಜಗನ್ನಿವಾಸ ..೧೧.೨೫..

==============================
ಯೇಭ್ಯೋ ಮಮ ಪರಾಜಯಾಶಙ್ಕಾ ಯಾಸೀತ್ಸಾ ಚಾಪಗತಾ . ಯತಃ
ಅಮೀ ಚ ತ್ವಾಂ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಪುತ್ರಾಃ
ಸರ್ವೇ ಸಹೈವಾವನಿಪಾಲಸಂಘೈಃ .
ಭೀಷ್ಮೋ ದ್ರೋಣಃ ಸೂತಪುತ್ರಸ್ತಥಾಸೌ
ಸಹಾಸ್ಮದೀಯೈರಪಿ ಯೋಧಮುಖ್ಯೈಃ ..೧೧.೨೬..

ಅಮೀ ಚ ತ್ವಾಂ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಪುತ್ರಾಃ ದುರ್ಯೋಧನಪ್ರಭೃತಯಃ ತ್ವರಮಾಣಾಃ ವಿಶನ್ತೀತಿ ವ್ಯವಹಿತೇನ ಸಂಬನ್ಧಃ ಸರ್ವೇ ಸಹೈವ ಸಹಿತಾಃ ಅವನಿಪಾಲಸಂಘೈರವನಿಂ ಪೃಥ್ವೀಂ ಪಾಲಯನ್ತೀತ್ಯವನಿಪಾಲಾಸ್ತೇಷಾಂ ಸಂಘೈಃ, ಕಿಂ ಚ ಭೀಷ್ಮೋ ದ್ರೋಣಃ ಸೂತಪುತ್ರಃ ಕರ್ಣಸ್ತಥಾಸೌ ಸಹಾಸ್ಮದೀಯೈರಪಿ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನಪ್ರಭೃತಿಭಿರ್ಯೋಧಮುಖ್ಯೈರ್ಯೋಧಾನಾಂ ಮುಖ್ಯೈಃ ಪ್ರಧಾನೈಃ ಸಹ ..೧೧.೨೬..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ವಕ್ತ್ರಾಣಿ ತೇ ತ್ವರಮಾಣಾ ವಿಶನ್ತಿ
ದಂಷ್ಟ್ರಾಕರಾಲಾನಿ ಭಯಾನಕಾನಿ .
ಕೇಚಿದ್ವಿಲಗ್ನಾ ದಶನಾನ್ತರೇಷು
ಸನ್ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಚೂರ್ಣಿತೈರುತ್ತಮಾಙ್ಗೈಃ ..೧೧.೨೭..

ವಕ್ತ್ರಾಣಿ ಮುಖಾನಿ ತೇ ತವ ತ್ವರಮಾಣಾಸ್ತ್ವರಾಯುಕ್ತಾಃ ಸನ್ತೋ ವಿಶನ್ತಿ . ಕಿಂವಿಶಿಷ್ಟನಿ ಮುಖಾನಿ ? ದಂಷ್ಟ್ರಾಕರಾಲಾನಿ ಭಯಾನಕಾನಿ ಭಯಙ್ಕರಾಣಿ . ಕಿಂ ಚ, ಕೇಚಿತ್ಮುಖಾನಿ ಪ್ರವಿಷ್ಟಾನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ವಿಲಗ್ನಾ ದಶನಾನ್ತರೇಷು ಮಾಂಸಮಿವ ಭಕ್ಷಿತಂ ಸಂದೃಶ್ಯನ್ತ ಉಪಲಭ್ಯನ್ತೇ ಚೂರ್ಣಿತೈಶ್ಚೂರ್ಣೀಕೃತೈರುತ್ತಮಾಙ್ಗೈಃ ಶಿರೋಭಿಃ ..೧೧.೨೭..

==============================
ಕಥಂ ಪ್ರವಿಶನ್ತಿ ಮುಖಾನಿ ? ಇತ್ಯಾಹ
ಯಥಾ ನದೀನಾಂ ಬಹವೋಽಮ್ಬುವೇಗಾಃ
ಸಮುದ್ರಮೇವಾಭಿಮುಖಾ ದ್ರವನ್ತಿ .
ತಥಾ ತವಾಮೀ ನರಲೋಕವೀರಾ
ವಿಶನ್ತಿ ವಕ್ತ್ರಾಣ್ಯಭಿವಿಜ್ವಲನ್ತಿ ..೧೧.೨೮..

ಯಥಾ ನದೀನಾಂ ಸ್ರವನ್ತೀನಾಂ ಬಹವೋಽನೇಕೇಽಮ್ಬೂನಾಂ ವೇಗಾ ಅಮ್ಬುವೇಗಾಸ್ತ್ವರಾವಿಶೇಷಾಃ ಸಮುದ್ರಮೇವಾಭಿಮುಖಾಃ ಪ್ರತಿಮುಖಾ ದ್ರವನ್ತಿ ಪ್ರವಿಶನ್ತಿ . ತಥಾ ತದ್ವತ್ತವಾಮೀ ಭೀಷ್ಮಾದಯೋ ನರಲೋಕವೀರಾ ಮನುಷ್ಯಲೋಕೇ ಶೂರಾಃ ವಿಶನ್ತಿ ವಕ್ತ್ರಾಣ್ಯಭಿವಿಜ್ವಲನ್ತಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನಾನಿ ..೧೧.೨೮..

==============================
ತೇ ಕಿಮರ್ಥಂ ಪ್ರವಿಶನ್ತಿ ಕಥಂ ಚ ? ಇತ್ಯಾಹ
ಯಥಾ ಪ್ರದೀಪ್ತಂ ಜ್ವಲನಂ ಪತಙ್ಗಾ
ವಿಶನ್ತಿ ನಾಶಾಯ ಸಮೃದ್ಧವೇಗಾಃ .
ತಥೈವ ನಾಶಾಯ ವಿಶನ್ತಿ ಲೋಕಾಸ್
ತವಾಪಿ ವಕ್ತ್ರಾಣಿ ಸಮೃದ್ಧವೇಗಾಃ ..೧೧.೨೯..

ಯಥಾ ಪ್ರದೀಪ್ತಂ ಜ್ವಲನಮಗ್ನಿಂ ಪತಙ್ಗಾಃ ಪಕ್ಷಿಣೋ ವಿಶನ್ತಿ ನಾಶಾಯ ವಿನಾಶಾಯ ಸಮೃದ್ಧವೇಗಾಃ ಸಮೃದ್ಧ ಉದ್ಭೂತೋ ವೇಗೋ ಗತಿರ್ಯೇಷಾಂ ತೇ ಸಮೃದ್ಧವೇಗಾಃ . ತಥೈವ ನಾಶಾಯ ವಿಶನ್ತಿ ಲೋಕಾಃ ಪ್ರಾಣಿನಸ್ತವಾಪಿ ವಕ್ತ್ರಾಣಿ ಸಮೃದ್ಧವೇಗಾಃ ..೧೧.೨೯..

==============================
ತ್ವಂ ಪುನಃ
ಲೇಲಿಹ್ಯಸೇ ಗ್ರಸಮಾನಃ ಸಮನ್ತಾಲ್
ಲೋಕಾನ್ ಸಮಗ್ರಾನ್ ವದನೈರ್ಜ್ವಲದ್ಭಿಃ .
ತೇಜೋಭಿರಾಪೂರ್ಯ ಜಗತ್ಸಮಗ್ರಂ
ಭಾಸಸ್ತವೋಗ್ರಾಃ ಪ್ರತಪನ್ತಿ ವಿಷ್ಣೋ ..೧೧.೩೦..

ಲೇಲಿಹ್ಯಸೇ ಆಸ್ವಾದಯಸಿ ಗ್ರಸಮಾನೋಽನ್ತಃ ಪ್ರವೇಶಯನ್ ಸಮನ್ತಾತ್ಸಮನ್ತತಃ ಲೋಕಾನ್ ಸಮಗ್ರಾನ್ ಸಮಸ್ತಾನ್ ವದನೈರ್ವಕ್ತ್ರೈರ್ಜ್ವಲದ್ಭಿರ್ದೀಪ್ಯಮಾನೈಸ್ತೇಜೋಭಿರಾಪೂರ್ಯ ಸಂವ್ಯಾಪ್ಯ ಜಗತ್ಸಮಗ್ರಂ ಸಹಾಗ್ರೇಣ ಸಮಸ್ತಮಿತ್ಯೇತತ್ . ಕಿಂ ಚ, ಭಾಸೋ ದೀಪ್ತಯಸ್ತವೋಗ್ರಾಃ ಕ್ರೂರಾಃ ಪ್ರತಪನ್ತಿ ಪ್ರತಾಪಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಹೇ ವಿಷ್ಣೋ ವ್ಯಾಪನಶೀಲ ..೧೧.೩೦..

==============================
ಯತಃ ಏವಮುಗ್ರಸ್ವಭಾವಃ, ಅತಃ
ಆಖ್ಯಾಹಿ ಮೇ ಕೋ ಭವಾನುಗ್ರರೂಪೋ
ನಮೋಽಸ್ತು ತೇ ದೇವವರ ಪ್ರಸೀದ .
ವಿಜ್ಞಾತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಭವನ್ತಮಾದ್ಯಂ
ನ ಹಿ ಪ್ರಜಾನಾಮಿ ತವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಮ್ ..೧೧.೩೧..

ಆಖ್ಯಾಹಿ ಕಥಯ ಮೇ ಮಹ್ಯಂ ಕೋ ಭವಾನುಗ್ರರೂಪಃ ಕ್ರೂರಾಕಾರಃ . ನಮೋಽಸ್ತು ತೇ ತುಭ್ಯಂ ಹೇ ದೇವವರ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಧಾನ, ಪ್ರಸೀದ ಪ್ರಸಾದಂ ಕುರು . ವಿಜ್ಞಾತುಂ ವಿಶೇಷೇಣ ಜ್ಞಾತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಭವನ್ತಮಾದ್ಯಮಾದೌ ಭವಮಾದ್ಯಮ್, ನ ಹಿ ಯಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಜಾನಾಮಿ ತವ ತ್ವದೀಯಾಂ ಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ಚೇಷ್ಟಮ್ ..೧೧.೩೧..

==============================
ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಕಾಲೋಽಸ್ಮಿ ಲೋಕಕ್ಷಯಕೃತ್ಪ್ರವೃದ್ಧೋ
ಲೋಕಾನ್ ಸಮಾಹರ್ತುಮಿಹ ಪ್ರವೃತ್ತಃ .
ಋತೇಽಪಿ ತ್ವಾ ನ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ಸರ್ವೇ
ಯೇಽವಸ್ಥಿತಾಃ ಪ್ರತ್ಯನೀಕೇಷು ಯೋಧಾಃ ..೧೧.೩೨..

ಕಾಲೋಽಸ್ಮಿ ಲೋಕಕ್ಷಯಕೃತ್ಲೋಕಾನಾಂ ಕ್ಷಯಂ ಕರೋತೀತಿ ಲೋಕಕ್ಷಯಕೃತ್ಪ್ರವೃದ್ಧೋ ವೃದ್ಧಿಂ ಗತಃ . ಯದರ್ಥಂ ಪ್ರವೃದ್ಧಸ್ತಚ್ಛೃಣು ಲೋಕಾನ್ ಸಮಾಹರ್ತುಂ ಸಂಹರ್ತುಮಿಹಾಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ಪ್ರವೃತ್ತಃ . ಋತೇಽಪಿ ವಿನಾಪಿ ತ್ವಾ ತ್ವಾಂ ನ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ಭೀಷ್ಮದ್ರೋಣಕರ್ಣಪ್ರಭೃತಯಃ ಸರ್ವೇ, ಯೇಭ್ಯಸ್ತವ ಆಶಙ್ಕಾ, ಯೇಽವಸ್ಥಿತಾಃ ಪ್ರತ್ಯನೀಕೇಷು ಅನೀಕಮನೀಕಂ ಪ್ರತಿ ಪ್ರತ್ಯನೀಕೇಷು ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಭೂತೇಷು ಅನೀಕೇಷು ಯೋಧಾ ಯೋದ್ಧಾರಃ ..೧೧.೩೨..

==============================
ಯಸ್ಮಾದೇವಮ್
ತಸ್ಮಾತ್ತ್ವಮುತ್ತಿಷ್ಠ ಯಶೋ ಲಭಸ್ವ
ಜಿತ್ವಾ ಶತ್ರೂನ್ ಭುಙ್ಕ್ಷ್ವ ರಾಜ್ಯಂ ಸಮೃದ್ಧಮ್ .
ಮಯೈವೈತೇ ನಿಹತಾಃ ಪೂರ್ವಮೇವ
ನಿಮಿತ್ತಮಾತ್ರಂ ಭವ ಸವ್ಯಸಾಚಿನ್ ..೧೧.೩೩..

ತಸ್ಮಾತ್ತ್ವಮುತ್ತಿಷ್ಠ ಭೀಷ್ಮಪ್ರಭೃತಯೋಽತಿರಥಾ ಅಜೇಯಾ ದೇವೈರಪ್ಯರ್ಜುನೇನ ಜಿತಾ ಇತಿ ಯಶಃ ಲಭಸ್ವ . ಕೇವಲಂ ಪುಣ್ಯೈರ್ಹಿ ತತ್ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ . ಜಿತ್ವಾ ಶತ್ರೂನ್ ದುರ್ಯೋಧನಪ್ರಭೃತೀನ್ ಭುಙ್ಕ್ಷ್ವ ರಾಜ್ಯಂ ಸಮೃದ್ಧಮಸಪತ್ನಮಕಣ್ಟಕಮ್ . ಮಯೈವೈತೇ ನಿಹತಾ ನಿಶ್ಚಯೇನ ಹತಾಃ ಪ್ರಾಣೈರ್ವಿಯೋಜಿತಾಃ ಪೂರ್ವಮೇವ . ನಿಮಿತ್ತಮಾತ್ರಂ ಭವ ತ್ವಮ್ . ಹೇ ಸವ್ಯಸಾಚಿನ್ ! ಸವ್ಯೇನ ವಾಮೇನಾಪಿ ಹಸ್ತೇನ ಶರಾಣಾಂ ಕ್ಷೇಪಾತ್ಸವ್ಯಸಾಚೀತ್ಯುಚ್ಯತೇಽರ್ಜುನಃ ..೧೧.೩೩..

==============================
ದ್ರೋಣಂ ಚ ಭೀಷ್ಮಂ ಚ ಜಯದ್ರಥಂ ಚ
ಕರ್ಣಂ ತಥಾನ್ಯಾನಪಿ ಯೋಧವೀರಾನ್ .
ಮಯಾ ಹತಾಂಸ್ತ್ವಂ ಜಹಿ ಮಾ ವ್ಯಥಿಷ್ಠಾ
ಯುಧ್ಯಸ್ವ ಜೇತಾಸಿ ರಣೇ ಸಪತ್ನಾನ್ ..೧೧.೩೪..

ದ್ರೋಣಂ ಚ, ಯೇಷು ಯೇಷು ಯೋಧೇಷ್ವರ್ಜುನಸ್ಯಾಶಙ್ಕಾ ತಾಂಸ್ತಾನ್ ವ್ಯಪದಿಶತಿ ಭಗವಾನ್ಮಯಾ ಹತಾನಿತಿ . ತತ್ರ ದ್ರೋಣಭೀಷ್ಮಯೋಸ್ತಾವತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧಮಾಶಙ್ಕಾಕಾರಣಮ್ . ದ್ರೋಣಸ್ತು ಧನುರ್ವೇದಾಚಾರ್ಯೋ ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರಸಂಪನ್ನಃ . ಆತ್ಮನಶ್ಚ ವಿಶೇಷತೋ ಗುರುರ್ಗರಿಷ್ಠಃ . ಭೀಷ್ಮಶ್ಚ ಸ್ವಚ್ಛನ್ದಮೃತ್ಯುರ್ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರಸಂಪನ್ನಶ್ಚ ಪರಶುರಾಮೇಣ ದ್ವನ್ದ್ವಯುದ್ಧಮಗಮತ್, ನ ಚ ಪರಾಜಿತಃ . ತಥಾ ಜಯದ್ರಥಃ . ಯಸ್ಯ ಪಿತಾ ತಪಶ್ಚರತಿ ಮಮ ಪುತ್ರಸ್ಯ ಶಿರೋ ಭೂಮೌ ನಿಪಾತಯಿಷ್ಯತಿ ಯಃ, ತಸ್ಯಾಪಿ ಶಿರಃ ಪತಿಷ್ಯತೀತಿ . ಕರ್ಣೋಽಪಿ ವಾಸವದತ್ತಯಾ ಶಕ್ತ್ಯಾ ತ್ವಮೋಘಯಾ ಸಂಪನ್ನಃ ಸೂರ್ಯಪುತ್ರಃ ಕಾನೀನೋ ಯತಃ, ಅತಸ್ತನ್ನಾಮ್ನೈವ ನಿರ್ದೇಶಃ
. ಮಯಾ ಹತಾನ್ ತ್ವಂ ಜಹಿ ನಿಮಿತ್ತಮಾತ್ರೇಣ . ಮಾ ವ್ಯಥಿಷ್ಠಾಸ್ತೇಭ್ಯೋ ಭಯಂ ಮಾ ಕಾರ್ಷೀಃ . ಯುಧ್ಯಸ್ವ ಜೇತಾಸಿ ದುರ್ಯೋಧನಪ್ರಭೃತೀನ್ ರಣೇ ಯುದ್ಧೇ ಸಪತ್ನಾನ್ ಶತ್ರೂನ್ ..೧೧.೩೪..

==============================
ಸಂಜಯ ಉವಾಚ
ಏತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ವಚನಂ ಕೇಶವಸ್ಯ
ಕೃತಾಞ್ಜಲಿರ್ವೇಪಮಾನಃ ಕಿರೀಟೀ .
ನಮಸ್ಕೃತ್ವಾ ಭೂಯ ಏವಾಹ ಕೃಷ್ಣಂ
ಸಗದ್ಗದಂ ಭೀತಭೀತಃ ಪ್ರಣಮ್ಯ ..೧೧.೩೫..

ಏತತ್ಶ್ರುತ್ವಾ ವಚನಂ ಕೇಶವಸ್ಯ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಕೃತಾಞ್ಜಲಿಃ ಸನ್ ವೇಪಮಾನಃ ಕಮ್ಪಮಾನಃ ಕಿರೀಟೀ ನಮಸ್ಕೃತ್ವಾ . ಭೂಯಃ ಪುನರೇವಾಹೋಕ್ತವಾನ್ ಕೃಷ್ಣಂ ಸಗದ್ಗದಂ ಭಯಾವಿಷ್ಟಸ್ಯ ದುಃಖಾಭಿಘಾತಾತ್ಸ್ನೇಹಾವಿಷ್ಟಸ್ಯ ಚ ಹರ್ಷೋದ್ಭವಾತ್, ಅಶ್ರುಪೂರ್ಣನೇತ್ರತ್ವೇ ಸತಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಕಣ್ಠಾವರೋಧಃ . ತತಶ್ಚ ವಾಚೋಽಪಾಟವಂ ಮನ್ದಶಬ್ದತ್ವಂ ಯತ್ಸಗದ್ಗದಸ್ತೇನ ಸಹ ವರ್ತತೇತಿ ಸಗದ್ಗದಂ ವಚನಮಾಹೇತಿ ವಚನಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷಣಮೇತತ್ . ಭೀತಭೀತಃ ಪುನಃ ಪುನರ್ಭಯಾವಿಷ್ಟಚೇತಾಃ ಸನ್ ಪ್ರಣಮ್ಯ ಪ್ರಹ್ವೋ ಭೂತ್ವಾ . ಆಹೇತಿ ವ್ಯವಹಿತೇನ ಸಂಬನ್ಧಃ ..೧೧.೩೫..

==============================
ಅರ್ಜುನ ಉವಾಚ
ಸ್ಥಾನೇ ಹೃಷೀಕೇಶ ತವ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ಯಾ
ಜಗತ್ಪ್ರಹೃಷ್ಯತ್ಯನುರಜ್ಯತೇ ಚ .
ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಭೀತಾನಿ ದಿಶೋ ದ್ರವನ್ತಿ
ಸರ್ವೇ ನಮಸ್ಯನ್ತಿ ಚ ಸಿದ್ಧಸಂಘಾಃ ..೧೧.೩೬..

ಸ್ಥಾನೇ ಯುಕ್ತಮ್ . ಕಿಂ ತತ್? ತವ ಪ್ರಕೀತ್ರ್ಯಾ ತ್ವನ್ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಕೀರ್ತನೇನ ಶ್ರುತೇನ . ಹೇ ಹೃಷೀಕೇಶ ! ಯತ್ಜಗತ್ಪ್ರಹೃಷ್ಯತಿ ಪ್ರಹರ್ಷಮುಪೈತಿ, ತತ್ಸ್ಥಾನೇ ಯುಕ್ತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ . ಅಥವಾ ವಿಷಯವಿಶೇಷಣಂ ಸ್ಥಾನ ಇತಿ . ಯುಕ್ತೋ ಹರ್ಷಾದಿವಿಷಯೋ ಭಗವಾನ್, ಯತ ಈಶ್ವರಃ ಸರ್ವಾತ್ಮಾ ಸರ್ವಭೂತಸುಹೃಚ್ಚೇತಿ . ತಥಾನುರಜ್ಯತೇಽನುರಾಗಂ ಚೋಪೈತಿ . ತಚ್ಚ ವಿಷಯ ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಮ್ . ಕಿಂ ಚ, ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಭೀತಾನಿ ಭಯಾವಿಷ್ಟನಿ ದಿಶೋ ದ್ರವನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ . ತಚ್ಚ ಸ್ಥಾನೇ ವಿಷಯೇ . ಸರ್ವೇ ನಮಸ್ಯನ್ತಿ ನಮಸ್ಕುರ್ವನ್ತಿ ಚ ಸಿದ್ಧಸಂಘಾಃ ಸಿದ್ಧಾನಾಂ ಸಮುದಾಯಾಃ ಕಪಿಲಾದೀನಾಮ್, ತಚ್ಚ ಸ್ಥಾನೇ ..೧೧.೩೬..

==============================
ಭಗವತೋ ಹರ್ಷಾದಿವಿಷಯತ್ವೇ ಹೇತುಂ ದರ್ಶಯತಿ
ಕಸ್ಮಾಚ್ಚ ತೇ ನ ನಮೇರನ್ಮಹಾತ್ಮನ್
ಗರೀಯಸೇ ಬ್ರಹ್ಮಣೋಽಪ್ಯಾದಿಕರ್ತ್ರೇ .
ಅನನ್ತ ದೇವೇಶ ಜಗನ್ನಿವಾಸ
ತ್ವಮಕ್ಷರಂ ಸದಸತ್ತತ್ಪರಂ ಯತ್ ..೧೧.೩೭..

ಕಸ್ಮಾಚ್ಚ ಹೇತೋಸ್ತೇ ತುಭ್ಯಂ ನ ನಮೇರನ್ನಮಸ್ಕುರ್ಯುರ್ಹೇ ಮಹಾತ್ಮನ್ ! ಗರೀಯಸೇ ಗುರುತರಾಯ . ಯತೋ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಸ್ಯಾಪಿ ಆದಿಕರ್ತಾ ಕಾರಣಮತಸ್ತಸ್ಮಾದಾದಿಕರ್ತ್ರೇ . ಕಥಮೇತೇ ನ ನಮಸ್ಕುರ್ಯುಃ ? ಅತೋ ಹರ್ಷಾದೀನಾಂ ನಮಸ್ಕಾರಸ್ಯ ಚ ಸ್ಥಾನಂ ತ್ವಮರ್ಹೋ ವಿಷಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಹೇಽನನ್ತ ದೇವೇಶ ಹೇ ಜಗನ್ನಿವಾಸ ತ್ವಮಕ್ಷರಂ ತತ್ಪರಮ್, ಯದ್ವೇದಾನ್ತೇಷು ಶ್ರೂಯತೇ . ಕಿಂ ತತ್? ಸದಸದಿತಿ . ಸದ್ವಿದ್ಯಮಾನಮ್, ಅಸಚ್ಚ ಯತ್ರ ನಾಸ್ತೀತಿ ಬುದ್ಧಿಃ . ತ ಉಪಧಾನಭೂತೇ ಸದಸತೀ ಯಸ್ಯಾಕ್ಷರಸ್ಯ, ಯದ್ದ್ವಾರೇಣ ಸದಸದಿತ್ಯುಪಚರ್ಯತೇ . ಪರಮಾರ್ಥತಸ್ತು ಸದಸತೋಃ ಪರಂ ತತಕ್ಷರಂ ಯದಕ್ಷರಂ ವೇದವಿದೋ ವದನ್ತಿ [ಗೀತಾ ೮.೧೧] . ತತ್ತ್ವಮೇವ, ನಾನ್ಯದಿತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ ..೧೧.೩೭..

==============================
ಪುನರಪಿ ಸ್ತೌತಿ
ತ್ವಮಾದಿದೇವಃ ಪುರುಷಃ ಪುರಾಣಸ್
ತ್ವಮಸ್ಯ ವಿಶ್ವಸ್ಯ ಪರಂ ನಿಧಾನಮ್ .
ವೇತ್ತಾಸಿ ವೇದ್ಯಂ ಚ ಪರಂ ಚ ಧಾಮ
ತ್ವಯಾ ತತಂ ವಿಶ್ವಮನನ್ತರೂಪ ..೧೧.೩೮..

ತ್ವಮಾದಿದೇವೋ ಜಗತಃ ಸ್ರಷ್ಟೃತ್ವಾತ್ . ಪುರುಷಃ, ಪುರಿ ಶಯನಾತ್ಪುರಾಣಶ್ಚಿರನ್ತನಸ್ತ್ವಮೇವಾಸ್ಯ ವಿಶ್ವಸ್ಯ ಪರಂ ಪ್ರಕೃಷ್ಟಂ ನಿಧಾನಂ ನಿಧೀಯತೇಽಸ್ಮಿನ್ ಜಗತ್ಸರ್ವಂ ಮಹಾಪ್ರಲಯಾದಾವಿತಿ . ಕಿಂ ಚ, ವೇತ್ತಾಸಿ, ವೇದಿತಾಸಿ ಸರ್ವಸ್ಯೈವ ವೇದ್ಯಜಾತಸ್ಯ . ಯಚ್ಚ ವೇದ್ಯಂ ವೇದನಾರ್ಹಂ ತಚ್ಚಾಸಿ ಪರಂ ಚ ಧಾಮ ಪರಮಂ ಪದಂ ವೈಷ್ಣವಮ್ . ತ್ವಯಾ ತತಂ ವ್ಯಾಪ್ತಂ ವಿಶ್ವಂ ಸಮಸ್ತಮ್ . ಹೇಽನನ್ತರೂಪ ! ಅನ್ತೋ ನ ವಿದ್ಯತೇ ತವ ರೂಪಾಣಾಮ್ ..೧೧.೩೮..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ವಾಯುರ್ಯಮೋಽಗ್ನಿರ್ವರುಣಃ ಶಶಾಙ್ಕಃ
ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತ್ವಂ ಪ್ರಪಿತಾಮಹಶ್ಚ .
ನಮೋ ನಮಸ್ತೇಽಸ್ತು ಸಹಸ್ರಕೃತ್ವಃ
ಪುನಶ್ಚ ಭೂಯೋಽಪಿ ನಮೋ ನಮಸ್ತೇ ..೧೧.೩೯..

ವಾಯುಸ್ತ್ವಂ ಯಮಶ್ಚಾಗ್ನಿಃ ವರುಣೋಽಪಾಂ ಪತಿಃ ಶಶಾಙ್ಕಶ್ಚನ್ದ್ರಮಾಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತ್ವಂ ಕಶ್ಯಪಾದಿಃ ಪ್ರಪಿತಾಮಹಶ್ಚ ಪಿತಾಮಹಸ್ಯಾಪಿ ಪಿತಾ ಪ್ರಪಿತಾಮಹಃ, ಬ್ರಹ್ಮಣೋಽಪಿ ಪಿತಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ನಮೋ ನಮಸ್ತೇ ತುಭ್ಯಮಸ್ತು ಸಹಸ್ರಕೃತ್ವಃ . ಪುನಶ್ಚ ಭೂಯೋಽಪಿ ನಮೋ ನಮಸ್ತೇ . ಬಹುಶೋ ನಮಸ್ಕಾರಕ್ರಿಯಾಭ್ಯಾಸಾವೃತ್ತಿಗಣನಂ ಕೃತ್ವಸುಚೋಚ್ಯತೇ . ಪುನಶ್ಚ ಭೂಯೋಽಪೀತಿ ಶ್ರದ್ಧಾಭಕ್ತಯತಿಶಯಾದಪರಿತೋಷಮಾತ್ಮನೋ ದರ್ಶಯತಿ ..೧೧.೩೯..

==============================
ತಥಾ
ನಮಃ ಪುರಸ್ತಾದಥ ಪೃಷ್ಠತಸ್ತೇ
ನಮೋಽಸ್ತು ತೇ ಸರ್ವತ ಏವ ಸರ್ವ .
ಅನನ್ತವೀರ್ಯಾಮಿತವಿಕ್ರಮಸ್ತ್ವಂ
ಸರ್ವಂ ಸಮಾಪ್ನೋಷಿ ತತೋಽಸಿ ಸರ್ವಃ ..೧೧.೪೦..

ನಮಃ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪೂರ್ವಸ್ಯಾಂ ದಿಶಿ ತುಭ್ಯಮ್, ಅಥ ಪೃಷ್ಠತಸ್ತೇ ಪೃಷ್ಠತೋಽಪಿ ಚ ತೇ ನಮೋಽಸ್ತು ತೇ ಸರ್ವತ ಏವ ಸರ್ವಾಸು ದಿಕ್ಷು ಸರ್ವತ್ರ ಸ್ಥಿತಾಯ . ಹೇ ಸರ್ವ ! ಅನನ್ತವೀರ್ಯಾಮಿತವಿಕ್ರಮೋಽನನ್ತಂ ವೀರ್ಯಮಸ್ಯ, ಅಮಿತೋ ವಿಕ್ರಮೋಽಸ್ಯ . ವೀರ್ಯಂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಂ ವಿಕ್ರಮಃ ಪರಾಕ್ರಮಃ . ವೀರ್ಯವಾನಪಿ ಕಶ್ಚಿತ್ಶತ್ರುವಧಾದಿವಿಷಯೇ ನ ಪರಾಕ್ರಮತೇ, ಮನ್ದಪರಾಕ್ರಮೋ ವಾ . ತ್ವಂ ತ್ವನನ್ತವೀರ್ಯೋಽಮಿತವಿಕ್ರಮಶ್ಚೇತ್ಯನನ್ತವೀರ್ಯಾಮಿತವಿಕ್ರಮಃ . ಸರ್ವಂ ಸಮಸ್ತಂ ಜಗತ್ಸಮಾಪ್ನೋಷಿ ಸಮ್ಯಗೇಕೇನಾತ್ಮನಾ ವ್ಯಾಪ್ನೋಷಿ ಯತಃ, ತತಸ್ತಸ್ಮಾದಸಿ ಭವಸಿ ಸರ್ವಸ್ತ್ವಮ್ . ತ್ವಯಾ ವಿನಾಭೂತಂ ನ ಕಿಂಚಿದಸ್ತೀತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ ..೧೧.೪೦..

==============================
ಯತೋಽಹಂ ತ್ವನ್ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಾಪರಿಜ್ಞಾನಾದಪರಾದ್ಧಃ . ಅತಃ
ಸಖೇತಿ ಮತ್ವಾ ಪ್ರಸಭಂ ಯದುಕ್ತಂ
ಹೇ ಕೃಷ್ಣ ಹೇ ಯಾದವ ಹೇ ಸಖೇತಿ .
ಅಜಾನತಾ ಮಹಿಮಾನಂ ತವೇದಂ
ಮಯಾ ಪ್ರಮಾದಾತ್ಪ್ರಣಯೇನ ವಾಪಿ ..೧೧.೪೧..

ಸಖಾ ಸಮಾನವಯಾ ಇತಿ ಮತ್ವಾ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ವಿಪರೀತಬುದ್ಧ್ಯಾ ಪ್ರಸಭಮಭಿಭೂಯ ಪ್ರಸಹ್ಯ ಯದುಕ್ತಂ ಹೇ ಕೃಷ್ಣ ಹೇ ಯಾದವ ಹೇ ಸಖೇತಿ ಚಾಜಾನತಾಜ್ಞಾನಿನಾ ಮೂಢೇನ . ಕಿಮಜಾನತಾ ? ಇತ್ಯಾಹ ಮಹಿಮಾನಂ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಂ ತವೇದಮೀಶ್ವರಸ್ಯ ವಿಶ್ವರೂಪಮ್ . ತವೇದಂ ಮಹಿಮಾನಮಜಾನತೇತಿ ವೈಯಧಿಕರಣ್ಯೇನ ಸಂಬನ್ಧಃ . ತವೇಮಮಿತಿ ಪಾಠೋ ಯದ್ಯಸ್ತಿ, ತದಾ ಸಾಮಾನಾಧಿಕರಣ್ಯಮೇವ . ಮಯಾ ಪ್ರಮಾದಾತ್ವಿಕ್ಷಿಪ್ತಚಿತ್ತತಯಾ, ಪ್ರಣಯೇನ ವಾಪಿ . ಪ್ರಣಯೋ ನಾಮ ಸ್ನೇಹನಿಮಿತ್ತೋ ವಿಸ್ರಮ್ಭಃ . ತೇನಾಪಿ ಕಾರಣೇನ ಯದುಕ್ತವಾನಸ್ಮಿ ..೧೧.೪೧..

==============================
ಯಚ್ಚಾವಹಾಸಾರ್ಥಮಸತ್ಕೃತೋಽಸಿ
ವಿಹಾರಶಯ್ಯಾಸನಭೋಜನೇಷು .
ಏಕೋಽಥ ವಾಪ್ಯಚ್ಯುತ ತತ್ಸಮಕ್ಷಂ
ತತ್ಕ್ಷಾಮಯೇ ತ್ವಾಮಹಮಪ್ರಮೇಯಮ್ ..೧೧.೪೨..

ಯಚ್ಚಾವಹಾಸಾರ್ಥಂ ಪರಿಹಾಸಪ್ರಯೋಜನಾಯಾಸತ್ಕೃತಃ ಪರಿಭೂತೋಽಸಿ ಭವಸಿ . ಕ್ವ ? ವಿಹಾರಶಯ್ಯಾಸನಭೋಜನೇಷು . ವಿಹರಣಂ ವಿಹಾರಃ ಪಾದವ್ಯಾಯಾಮಃ, ಶಯನಂ ಶಯ್ಯಾ, ಆಸನಮಾಸ್ಥಾಯಿಕಾ, ಭೋಜನಮದನಮ್, ಇತ್ಯೇತೇಷು ವಿಹಾರಶಯ್ಯಾಸನಭೋಜನೇಷು, ಏಕಃ ಪರೋಕ್ಷಃ ಸನ್ನಸತ್ಕೃತೋಽಸಿ ಪರಿಭೂತೋಽಸಿ . ಅಥವಾಪಿ ಹೇಽಚ್ಯುತ ! ತತ್ಸಮಕ್ಷಮ್, ತಚ್ಛಬ್ದಃ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷಣಾರ್ಥಃ, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ವಾಸತ್ಕೃತೋಽಸಿ ತತ್ಸರ್ವಮಪರಾಧಜಾತಂ ಕ್ಷಾಮಯೇ ಕ್ಷಮಾಂ ಕಾರಯೇ ತ್ವಾಮಹಮಪ್ರಮೇಯಂ ಪ್ರಮಾಣಾತೀತಮ್ ..೧೧.೪೨..

==============================
ಯತಸ್ತ್ವಮ್
ಪಿತಾಸಿ ಲೋಕಸ್ಯ ಚರಾಚರಸ್ಯ
ತ್ವಮಸ್ಯ ಪೂಜ್ಯಶ್ಚ ಗುರುರ್ಗರೀಯಾನ್ .
ನ ತ್ವತ್ಸಮೋಽಸ್ತ್ಯಭ್ಯಧಿಕಃ ಕುತೋಽನ್ಯೋ
ಲೋಕತ್ರಯೇಽಪ್ಯಪ್ರತಿಮಪ್ರಭಾವ ..೧೧.೪೩..

ಪಿತಾಸಿ ಜನಯಿತಾಸಿ ಲೋಕಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಜಾತಸ್ಯ ಚರಾಚರಸ್ಯ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಸ್ಯ . ನ ಕೇವಲಂ ತ್ವಮಸ್ಯ ಜಗತಃ ಪಿತಾ . ಪೂಜ್ಯಶ್ಚ ಪೂಜಾರ್ಹಃ, ಯತೋ ಗುರುರ್ಗರೀಯಾನ್ ಗುರುತರಃ . ಕಸ್ಮಾದ್ಗುರುತರಸ್ತ್ವಮಿತ್ಯಾಹ ನ ತ್ವತ್ಸಮಸ್ತ್ವತ್ತುಲ್ಯೋಽಸ್ತಿ . ನ ಹೀಶ್ವರದ್ವಯಂ ಸಂಭವತಿ, ಅನೇಕೇ ವರತ್ವೇ ವ್ಯವಹಾರಾನುಪಪತ್ತೇಃ . ತ್ವತ್ಸಮ ಏವ ತಾವದನ್ಯೋ ನ ಸಂಭವತಿ . ಕುತ ಏವಾನ್ಯೋಽಭ್ಯಧಿಕಃ ಸ್ಯಾತ್ಲೋಕತ್ರಯೇಽಪಿ ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ ? ಅಪ್ರತಿಮಪ್ರಭಾವ ! ಪ್ರತಿಮೀಯತೇ ಯಯಾ ಸಾ ಪ್ರತಿಮಾ, ನ ವಿದ್ಯತೇ ಪ್ರತಿಮಾ ಯಸ್ಯ ತವ ಪ್ರಭಾವಸ್ಯ ಸ ತ್ವಮಪ್ರತಿಮಪ್ರಭಾವೋ ಹೇಽಪ್ರತಿಮಪ್ರಭಾವ ನಿರತಿಶಯಪ್ರಭಾವ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೧೧.೪೩..

==============================
ಯತ ಏವಮ್
ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಣಮ್ಯ ಪ್ರಣಿಧಾಯ ಕಾಯಂ
ಪ್ರಸಾದಯೇ ತ್ವಾಮಹಮೀಶಮೀಡ್ಯಮ್ .
ಪಿತೇವ ಪುತ್ರಸ್ಯ ಸಖೇವ ಸಖ್ಯುಃ
ಪ್ರಿಯಃ ಪ್ರಿಯಾಯಾರ್ಹಸಿ ದೇವ ಸೋಢುಮ್ ..೧೧.೪೪..

ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಣಮ್ಯ ನಮಸ್ಕೃತ್ಯ, ಪ್ರಣಿಧಾಯ ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ನೀಚೈರ್ಧೃತ್ವಾ ಕಾಯಂ ಶರೀರಮ್, ಪ್ರಸಾದಯೇ ಪ್ರಸಾದಂ ಕಾರಯೇ ತ್ವಾಮಹಮೀಶಮೀಶಿತಾರಮ್, ಈಡ್ಯಂ ಸ್ತುತ್ಯಮ್ . ತ್ವಂ ಪುನಃ ಪುತ್ರಸ್ಯಾಪರಾಧಂ ಪಿತಾ ಯಥಾ ಕ್ಷಮತೇ, ಸರ್ವಂ ಸಖೇವ ಸಖ್ಯುರಪರಾಧಮ್, ಯಥಾ ವಾ ಪ್ರಿಯಃ ಪ್ರಿಯಾಯಾ ಅಪರಾಧಂ ಕ್ಷಮತೇ . ಏವಮರ್ಹಸಿ ಹೇ ದೇವ ! ಸೋಢುಂ ಪ್ರಸಹಿತುಂ ಕ್ಷನ್ತುಮಿತ್ಯರ್ಥಃ ..೧೧.೪೪..

==============================
ಅದೃಷ್ಟಪೂರ್ವಂ ಹೃಷಿತೋಽಸ್ಮಿ ದೃಷ್ಟ್ವಾ
ಭಯೇನ ಚ ಪ್ರವ್ಯಥಿತಂ ಮನೋ ಮೇ .
ತದೇವ ಮೇ ದರ್ಶಯ ದೇವ ರೂಪಂ
ಪ್ರಸೀದ ದೇವೇಶ ಜಗನ್ನಿವಾಸ ..೧೧.೪೫..

ಅದೃಷ್ಟಪೂರ್ವಂ ನ ಕದಾಚಿದಪಿ ದೃಷ್ಟಪೂರ್ವಮಿದಂ ವಿಶ್ವರೂಪಂ ತವ ಮಯಾನ್ಯೈರ್ವಾ, ತತಹಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಹೃಷಿತೋಽಸ್ಮಿ . ಭಯೇನ ಚ ಪ್ರವ್ಯಥಿತಂ ಮನಃ ಮೇ . ಅತಸ್ತದೇವ ಮೇ ಮಮ ದರ್ಶಯ ಹೇ ದೇವ ರೂಪಂ ಯತ್ಮತ್ಸಖಮ್ . ಪ್ರಸೀದ ದೇವೇಶ, ಜಗನ್ನಿವಾಸ ಜಗತೋ ನಿವಾಸೋ ಜಗನ್ನಿವಾಸಃ, ಹೇ ಜಗನ್ನಿವಾಸ ..೧೧.೪೫..

==============================
ಕಿರೀಟಿನಂ ಗದಿನಂ ಚಕ್ರಹಸ್ತಮ್
ಇಚ್ಛಾಮಿ ತ್ವಾಂ ದ್ರಷ್ಟುಮಹಂ ತಥೈವ .
ತೇನೈವ ರೂಪೇಣ ಚತುರ್ಭುಜೇನ
ಸಹಸ್ರಬಾಹೋ ಭವ ವಿಶ್ವಮೂರ್ತೇ ..೧೧.೪೬..

ಕಿರೀಟಿನಂ ಕಿರೀಟವನ್ತಂ ತಥಾ ಗದಿನಂ ಗದಾವನ್ತಂ ಚಕ್ರಹಸ್ತಮಿಚ್ಛಾಮಿ ತ್ವಾಂ ಪ್ರಾರ್ಥಯೇ ತ್ವಾಂ ದ್ರಷ್ಟುಮಹಮ್, ತಥೈವ ಪೂರ್ವವದಿತ್ಯರ್ಥಃ . ಯತ ಏವಮ್, ತಸ್ಮಾತ್ತೇನೈವ ರೂಪೇಣ ವಸುದೇವಪುತ್ರರೂಪೇಣ ಚತುರ್ಭುಜೇನ, ಸಹಸ್ರಬಾಹೋ ! ವಾರ್ತಮಾನಿಕೇನ ವಿಶ್ವರೂಪೇಣ, ಭವ ವಿಶ್ವಮೂರ್ತೇ . ಉಪಸಂಹೃತ್ಯ ವಿಶ್ವರೂಪಮ್, ತೇನೈವ ರೂಪೇಣ ಭವೇತ್ಯರ್ಥಃ ..೧೧.೪೬..

==============================
ಅರ್ಜುನಂ ಭೀತಮುಪಲಭ್ಯ, ಉಪಸಂಹೃತ್ಯ ವಿಶ್ವರೂಪಮ್, ಪ್ರಿಯವಚನೇನ ಆಶ್ವಾಸಯನ್ ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಮಯಾ ಪ್ರಸನ್ನೇನ ತವಾರ್ಜುನೇದಂ
ರೂಪಂ ಪರಂ ದರ್ಶಿತಮಾತ್ಮಯೋಗಾತ್ .
ತೇಜೋಮಯಂ ವಿಶ್ವಮನನ್ತಮ್
ಆದ್ಯಂ ಯನ್ಮೇ ತ್ವದನ್ಯೇನ ನ ದೃಷ್ಟಪೂರ್ವಮ್ ..೧೧.೪೭..

ಮಯಾ ಪ್ರಸನ್ನೇನ, ಪ್ರಸಾದೋ ನಾಮ ತ್ವಯ್ಯನುಗ್ರಹಬುದ್ಧಿಃ, ತದ್ವತಾ ಪ್ರಸನ್ನೇನ ಮಯಾ ತವ . ಹೇಽರ್ಜುನ ! ಇದಂ ಪರಂ ರೂಪಂ ವಿಶ್ವರೂಪಂ ದರ್ಶಿತಮಾತ್ಮಯೋಗಾದಾತ್ಮನ ಐಶ್ವರ್ಯಸ್ಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾತ್ . ತೇಜೋಮಯಂ ತೇಜಃಪ್ರಾಯಂ ವಿಶ್ವಂ ಸಮಸ್ತಮನನ್ತಮನ್ತರಹಿತಮಾದೌ ಭವಮಾದ್ಯಂ, ಯದ್ರೂಪಂ ಮೇ ಮಮ ತ್ವದನ್ಯೇನ ತ್ವತ್ತೋಽನ್ಯೇನ ಕೇನಚಿನ್ನ ದೃಷ್ಟಪೂರ್ವಮ್ ..೧೧.೪೭..

==============================
ಆತ್ಮನೋ ಮಮ ರೂಪದರ್ಶನೇನ ಕೃತಾರ್ಥ ಏವ ತ್ವಂ ಸಂವೃತ್ತ ಇತಿ ತತ್ಸ್ತೌತಿ
ನ ವೇದ ಯಜ್ಞಾಧ್ಯಯನೈರ್ನ ದಾನೈರ್
ನ ಚ ಕ್ರಿಯಾಭಿರ್ನ ತಪೋಭಿರುಗ್ರೈಃ .
ಏವಂರೂಪಃ ಶಕ್ಯ ಅಹಂ ನೃಲೋಕೇ
ದ್ರಷ್ಟುಂ ತ್ವದನ್ಯೇನ ಕುರುಪ್ರವೀರ ..೧೧.೪೮..

ನ ವೇದಯಜ್ಞಾಧ್ಯಯನೈಶ್ಚತುರ್ಣಾಮಪಿ ವೇದಾನಾಮಧ್ಯಯನೈರ್ಯಥಾವತ್ಯಜ್ಞಾಧ್ಯಯನೈಶ್ಚ ವೇದಾಧ್ಯಯನೈರೇವ ಯಜ್ಞಾಧ್ಯಯನಸ್ಯ ಸಿದ್ಧತ್ವಾತ್ಪೃಥಕ್ಯಜ್ಞಾಧ್ಯಯನಗ್ರಹಣಂ ಯಜ್ಞವಿಜ್ಞಾನೋಪಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಮ್ ತಥಾ ನ ದಾನೈಸ್ತುಲಾಪುರುಷಾದಿಭಿಃ, ನ ಚ ಕ್ರಿಯಾಭಿರಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿಭಿಃ ಶ್ರೌತಾದಿಭಿಃ, ನಾಪಿ ತಪೋಭಿರುಗ್ರೈಶ್ಚಾನ್ದ್ರಾಯಣಾದಿಭಿರುಗ್ರೈರ್ಘೋರೈಃ, ಏವಂರೂಪೋ ಯಥಾದರ್ಶಿತಂ ವಿಶ್ವರೂಪಂ ಯಸ್ಯ ಸೋಽಹಮೇವಂರೂಪೋ ನ ಶಕ್ಯೋಽಹಂ ನೃಲೋಕೇ ಮನುಷ್ಯಲೋಕೇ ದ್ರಷ್ಟುಂ ತ್ವದನ್ಯೇನ ತ್ವತ್ತೋಽನ್ಯೇನ ಕುರಪ್ರವೀರ ..೧೧.೪೮..

==============================
ಮಾ ತೇ ವ್ಯಥಾ ಮಾ ಚ ವಿಮೂಢಭಾವೋ
ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರೂಪಂ ಘೋರಮೀದೃಙ್ಮಮೇದಮ್ .
ವ್ಯಪೇತಭೀಃ ಪ್ರೀತಮನಾಃ ಪುನಸ್ತ್ವಂ
ತದೇವ ಮೇ ರೂಪಮಿದಂ ಪ್ರಪಶ್ಯ ..೧೧.೪೯..

ಮಾ ತೇ ವ್ಯಥಾ ಮಾ ಭೂತ್ತೇ ಭಯಮ್, ಮಾ ಚ ವಿಮೂಢಭಾವೋ ವಿಮೂಢಚಿತ್ತತಾ, ದೃಷ್ಟ್ವೋಪಲಭ್ಯ ರೂಪಂ ಘೋರಮೀದೃಕ್ಯಥಾದರ್ಶಿತಂ ಮಮೇದಮ್ . ವ್ಯಪೇತಭೀರ್ವಿಗತಭಯಃ, ಪ್ರೀತಮನಾಶ್ಚ ಸನ್ ಪುನರ್ಭೂಯಸ್ತ್ವಂ ತದೇವ ಚತುರ್ಭುಜಂ ರೂಪಂ ಶಙ್ಖಚಕ್ರಗದಾಧರಂ ತವೇಷ್ಟಂ ರೂಪಮಿದಂ ಪ್ರಪಶ್ಯ ..೧೧.೪೯..

==============================
ಸಂಜಯ ಉವಾಚ
ಇತ್ಯರ್ಜುನಂ ವಾಸುದೇವಸ್ತಥೋಕ್ತ್ವಾ
ಸ್ವಕಂ ರೂಪಂ ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ಭೂಯಃ .
ಆಶ್ವಾಸಯಾಮಾಸ ಚ ಭೀತಮೇನಂ
ಭೂತ್ವಾ ಪುನಃ ಸೌಮ್ಯವಪುರ್ಮಹಾತ್ಮಾ ..೧೧.೫೦..

ಇತ್ಯೇವಮರ್ಜುನಂ ವಾಸುದೇವಸ್ತಥಾಭೂತಂ ವಚನಮುಕ್ತ್ವಾ, ಸ್ವಕಂ ವಸುದೇವಸ್ಯ ಗೃಹೇ ಜಾತಂ ರೂಪಂ ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ದರ್ಶಿತವಾನ್ ಭೂಯಃ ಪುನಃ . ಆಶ್ವಾಸಯಾಮಾಸ ಚ ಆಶ್ವಾಸಿತವಾನ್ ಭೀತಮೇನಮ್, ಭೂತ್ವಾ ಪುನಃ ಸೌಮ್ಯವಪುಃ ಪ್ರಸನ್ನದೇಹೋ ಮಹಾತ್ಮಾ ..೧೧.೫೦..

==============================
ಅರ್ಜುನ ಉವಾಚ
ದೃಷ್ಟ್ವೇದಂ ಮಾನುಷಂ ರೂಪಂ ತವ ಸೌಮ್ಯಂ ಜನಾರ್ದನ .
ಇದಾನೀಮಸ್ಮಿ ಸಂವೃತ್ತಃ ಸಚೇತಾಃ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಗತಃ ..೧೧.೫೧..

ದೃಷ್ಟ್ವೇದಂ ಮಾನುಷಂ ರೂಪಂ ಮತ್ಸಖಂ ಪ್ರಸನ್ನಂ ತವ ಸೌಮ್ಯಂ ಜನಾರ್ದನ, ಇದಾನೀಮ್, ಅಧುನಾಸ್ಮಿ ಸಂವೃತ್ತಃ ಸಂಜಾತಃ . ಕಿಮ್ ? ಸಚೇತಾಃ ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತಃ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಸ್ವಭಾವಂ ಗತಶ್ಚಾಸ್ಮಿ ..೧೧.೫೧..

==============================
ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಸುದುರ್ದರ್ಶಮಿದಂ ರೂಪಂ ದೃಷ್ಟವಾನಸಿ ಯನ್ಮಮ .
ದೇವಾ ಅಪ್ಯಸ್ಯ ರೂಪಸ್ಯ ನಿತ್ಯಂ ದರ್ಶನಕಾಙ್ಕ್ಷಿಣಃ ..೧೧.೫೨..

ಸುದುರ್ದರ್ಶಂ ಸುಷ್ಠು ದುಃಖೇನ ದರ್ಶನಮಸ್ಯೇತಿ ಸುದುರ್ದರ್ಶಮ್ . ಇದಂ ರೂಪಂ ದೃಷ್ಟವಾನಸಿ ಯನ್ಮಮ, ದೇವಾ ಅಪ್ಯಸ್ಯ ಮಮ ರೂಪಸ್ಯ ನಿತ್ಯಂ ಸರ್ವದಾ ದರ್ಶನಕಾಙ್ಕ್ಷಿಣಃ . ದರ್ಶನೇಪ್ಸವೋಽಪಿ ನ ತ್ವಮಿವ ದೃಷ್ಟವನ್ತಃ, ನ ದ್ರಕ್ಷ್ಯನ್ತಿ ಚೇತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ ..೧೧.೫೨..

==============================
ಕಸ್ಮಾತ್?
ನಾಹಂ ವೇದೈರ್ನ ತಪಸಾ ನ ದಾನೇನ ನ ಚೇಜ್ಯಯಾ .
ಶಕ್ಯ ಏವಂವಿಧೋ ದ್ರಷ್ಟುಂ ದೃಷ್ಟವಾನಸಿ ಮಾಂ ಯಥಾ ..೧೧.೫೩..

ನಾಹಂ ವೇದೈಃ ಋಗ್ಯಜುಃಸಾಮಾಥರ್ವವೇದೈಶ್ಚತುರ್ಭಿರಪಿ, ನ ತಪಸಾ ಉಗ್ರೇಣ ಚಾನ್ದ್ರಾಯಣಾದಿನಾ, ನ ದಾನೇನ ಗೋಭೂಹಿರಣ್ಯಾದಿನಾ, ನ ಚೇಜ್ಯಯಾ ಯಜ್ಞೇನ ಪೂಜಯಾ ವಾ ಶಕ್ಯಃ ಏವಂವಿಧೋ ಯಥಾದರ್ಶಿತಪ್ರಕಾರೋ ದ್ರಷ್ಟುಂ ದೃಷ್ಟವಾನಸಿ ಮಾಂ ಯಥಾ ತ್ವಮ್ ..೧೧.೫೩..

==============================
ಕಥಂ ಪುನಃ ಶಕ್ಯ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ಭಕ್ತ್ಯಾ ತ್ವನನ್ಯಯಾ ಶಕ್ಯ ಅಹಮೇವಂವಿಧೋಽರ್ಜುನ .
ಜ್ಞಾತುಂ ದ್ರಷ್ಟುಂ ಚ ತತ್ತ್ವೇನ ಪ್ರವೇಷ್ಟುಂ ಚ ಪರನ್ತಪ ..೧೧.೫೪..

ಭಕ್ತ್ಯಾ ತು ಕಿಂವಿಶಿಷ್ಟಯಾ ಇತ್ಯಾಹ ಅನನ್ಯಯಾಪೃಥಗ್ಭೂತಯಾ, ಭಗವತೋಽನ್ಯತ್ರ ಪೃಥಙ್ನ ಕದಾಚಿದಪಿ ಯಾ ಭವತಿ ಸಾ ತ್ವನನ್ಯಾ ಭಕ್ತಿಃ . ಸರ್ವೈರಪಿ ಕರಣೈಃ ವಾಸುದೇವಾದನ್ಯನ್ನ ಉಪಲಭ್ಯತೇ ಯಯಾ, ಸಾನನ್ಯಾ ಭಕ್ತಿಃ, ತಯಾ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಶಕ್ಯೋಽಹಮೇವಂವಿಧೋ ವಿಶ್ವರೂಪಪ್ರಕಾರೋ ಹೇಽರ್ಜುನ, ಜ್ಞಾತುಂ ಶಾಸ್ತ್ರತಃ . ನ ಕೇವಲಂ ಜ್ಞಾತುಂ ಶಾಸ್ತ್ರತಃ, ದ್ರಷ್ಟುಂ ಚ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರ್ತುಂ ತತ್ತ್ವೇನ ತತ್ತ್ವತಃ, ಪ್ರವೇಷ್ಟುಂ ಚ ಮೋಕ್ಷಂ ಚ ಗನ್ತುಂ ಪರನ್ತಪ ..೧೧.೫೪..

==============================
ಅಧುನಾ ಸರ್ವಸ್ಯ ಗೀತಾಶಾಸ್ತ್ರಸ್ಯ ಸಾರಭೂತೋಽರ್ಥೋ ನಿಃಶ್ರೇಯಸಾರ್ಥೋಽನುಷ್ಠೇಯತ್ವೇನ ಸಮುಚ್ಚಿತ್ಯೋಚ್ಯತೇ
ಮತ್ಕರ್ಮಕೃನ್ಮತ್ಪರಮೋ ಮದ್ಭಕ್ತಃ ಸಙ್ಗವರ್ಜಿತಃ .
ನಿರ್ವೈರಃ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಯಃ ಸ ಮಾಮೇತಿ ಪಾಣ್ಡವ ..೧೧.೫೫..

ಮತ್ಕರ್ಮಕೃನ್ಮದರ್ಥಂ ಕರ್ಮ ಮತ್ಕರ್ಮ, ತತ್ಕರೋತೀತಿ ಮತ್ಕರ್ಮಕೃತ್ . ಮತ್ಪರಮಃ ಕರೋತಿ ಭೃತ್ಯಃ ಸ್ವಾಮಿಕರ್ಮ, ನ ತ್ವಾತ್ಮನಃ ಪರಮಾ ಪ್ರೇತ್ಯ ಗನ್ತವ್ಯಾ ಗತಿರಿತಿ ಸ್ವಾಮಿನಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ . ಅಯಂ ತು ಮತ್ಕರ್ಮಕೃನ್ಮಾಮೇವ ಪರಮಾಂ ಗತಿಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ ಇತಿ ಮತ್ಪರಮಃ, ಅಹಂ ಪರಮಃ ಪರಾ ಗತಿರ್ಯಸ್ಯ ಸೋಽಯಂ ಮತ್ಪರಮಃ . ತಥಾ ಮದ್ಭಕ್ತೋ ಮಾಮೇವ ಸರ್ವಪ್ರಕಾರೈಃ ಸರ್ವಪ್ರಕಾರೈಃ ಸರ್ವಾತ್ಮನಾ ಸರ್ವೋತ್ಸಾಹೇನ ಭಜತೇ ಇತಿ ಮದ್ಭಕ್ತಃ . ಸಙ್ಗವರ್ಜಿತೋ ಧನಪುತ್ರಮಿತ್ರಕಲತ್ರಬನ್ಧುವರ್ಗೇಷು ಸಙ್ಗವರ್ಜಿತಃ ಸಙ್ಗಃ ಪ್ರೀತಿಃ ಸ್ನೇಹಸ್ತದ್ವರ್ಜಿತಃ . ನಿರ್ವೈರೋ ನಿರ್ಗತವೈರಃ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಶತ್ರುಭಾವರಹಿತ
ಆತ್ಮನೋಽ ತ್ಯನ್ತಾಪಕಾರಪ್ರವೃತ್ತೇಷ್ವಪಿ . ಯ ಈದೃಶೋ ಮದ್ಭಕ್ತಃ ಸ ಮಾಮೇತಿ . ಅಹಮೇವ ತಸ್ಯ ಪರಾ ಗತಿಃ, ನಾನ್ಯಾ ಗತಿಃ ಕಾಚಿತ್ಭವತಿ . ಅಯಂ ತವೋಪದೇಶ ಇಷ್ಟೋ ಮಯಾ ಉಪದಿಷ್ಟಃ . ಹೇ ಪಾಣ್ಡಾವ ! ಇತಿ ..೧೧.೫೫..

ಶಿಷ್ಯಸ್ಯ ಶ್ರೀಮಚ್ಛಂಕರಭಗವತಃ ಕೃತೌ ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾಭಾಷ್ಯೇ
ಏಕಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ..೧೧..

__________________________________________________________
ಭಗವದ್ಗೀತಾ ೧೨
ಅಥ ಭಕ್ತಿಯೋಗೋ ನಾಮ ದ್ವಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ
(ಶ್ರೀಶಙ್ಕರಾಚಾರ್ಯಭಗವತ್ಪಾದಕೃತಭಾಷ್ಯಮ್)
ದ್ವಿತೀಯಾಧ್ಯಾಯಪ್ರಭೃತಿಷು ವಿಭೂತ್ಯನ್ತೇಷು ಅಧ್ಯಾಯೇಷು ಪರಮಾತ್ಮನೋ ಬ್ರಹ್ಮಣೋಽಕ್ಷರಸ್ಯ ವಿಧ್ವಸ್ತಸರ್ವೋಪಾಧಿವಿಶೇಷಸ್ಯೋಪಾಸನಮುಕ್ತಮ್ . ಸರ್ವಯೋಗೈಶ್ವರ್ಯಸರ್ವಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿಮತ್ಸತ್ತ್ವೋಪಾಧೇರೀಶ್ವರಸ್ಯ ತತ್ರ ಚೋಪಾಸನಂ ತತ್ರ ತತ್ರೋಕ್ತಮ್ . ವಿಶ್ವರೂಪಾಧ್ಯಾಯೇ ತ್ವೈಶ್ವರಮಾದ್ಯಂ ಸಮಸ್ತಜಗದಾತ್ಮರೂಪಂ ವಿಶ್ವರೂಪಂ ತ್ವದೀಯಂ ದರ್ಶಿತಮುಪಾಸನಾರ್ಥಮೇವ ತ್ವಯಾ . ತಚ್ಚ ದರ್ಶಯಿತ್ವಾ ಉಕ್ತವಾನಸಿ ಮತ್ಕರ್ಮಕೃದ್[ಗೀತಾ ೧೧.೫೫] ಇತ್ಯಾದಿ . ಅತೋಽಹಮನಯೋರುಭಯೋಃ ಪಕ್ಷಯೋರ್ವಿಶಿಷ್ಟತರಬುಭುತ್ಸಯಾ ತ್ವಾಂ ಪೃಚ್ಛಾಮೀತ್ಯರ್ಜುನ ಉವಾಚ
ಏವಂ ಸತತಯುಕ್ತಾ ಯೇ ಭಕ್ತಾಸ್ತ್ವಾಂ ಪರ್ಯುಪಾಸತೇ .
ಯೇ ಚಾಪ್ಯಕ್ಷರಮವ್ಯಕ್ತಂ ತೇಷಾಂ ಕೇ ಯೋಗವಿತ್ತಮಾಃ ..೧೨.೧..

ಏವಮಿತ್ಯತೀತಾನನ್ತರಲೋಕೇನ ಉಕ್ತಮರ್ಥಂ ಪರಾಮೃಶತಿ ಮತ್ಕರ್ಮಕೃದಿತ್ಯಾದಿನಾ . ಏವಂ ಸತತಯುಕ್ತಾಃ, ನೈರನ್ತರ್ಯೇಣ ಭಗವತ್ಕರ್ಮಾದೌ ಯಥೋಕ್ತೇಽರ್ಥೇ ಸಮಾಹಿತಾಃ ಸನ್ತಃ ಪ್ರವೃತ್ತಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಯೇ ಭಕ್ತಾ ಅನನ್ಯಶರಣಾಃ ಸನ್ತಸ್ತ್ವಾಂ ಯಥಾದರ್ಶಿತಂ ವಿಶ್ವರೂಪಂ ಪರ್ಯುಪಾಸತೇ ಧ್ಯಾಯನ್ತಿ . ಯೇ ಚಾನ್ಯೇಽಪಿ ತ್ಯಕ್ತಸರ್ವೇಷಣಾಃ ಸಂನ್ಯಸ್ತಸರ್ವಕರ್ಮಾಣೋ ಯಥಾವಿಶೇಷಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಕ್ಷರಂ ನಿರಸ್ತಸರ್ವೋಪಾಧಿತ್ವಾದವ್ಯಕ್ತಮಕರಣಗೋಚರಮ್ . ಯದ್ಧಿ ಕರಣಗೋಚರಂ ತದ್ವ್ಯಕ್ತಮುಚ್ಯತೇ, ಅಞ್ಜೇರ್ಧಾತೋಸ್ತತ್ಕರ್ಮಕತ್ವಾತ್ . ಇದಂ ತ್ವಕ್ಷರಂ ತದ್ವಿಪರೀತಮ್, ಶಿಷ್ಟೌ ಚ ಉಚ್ಯಮಾನೈರ್ವಿಶೇಷಣೈರ್ವಿಶಿಷ್ಟಮ್, ತದ್ಯೇ ಚಾಪಿ
ಪರ್ಯುಪಾಸತೇ, ತೇಷಾಮುಭಯೇಷಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಕೇ ಯೋಗಿವಿತ್ತಮಾಃ ? ಕೇಽತಿಶಯೇನ ಯೋಗವಿದ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೧೨.೧..

==============================
ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ ಯೇ ತ್ವಕ್ಷರೋಪಾಸಕಾಃ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶಿನೋ ನಿವೃತ್ತೈಷಣಾಸ್ತೇ ತಾವತ್ತಿಷ್ಠನ್ತು . ತಾನ್ ಪ್ರತಿ ಯದ್ವಕ್ತವ್ಯಮ್, ತದುಪರಿಷ್ಟಾದ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ . ಯೇ ತ್ವಿತರೇ
ಮಯ್ಯಾವೇಶ್ಯ ಮನೋ ಯೇ ಮಾಂ ನಿತ್ಯಯುಕ್ತಾ ಉಪಾಸತೇ .
ಶ್ರದ್ಧಯಾ ಪರಯೋಪೇತಾಸ್ತೇ ಮೇ ಯುಕ್ತತಮಾ ಮತಾಃ ..೧೨.೨..

ಮಯಿ ವಿಶ್ವರೂಪೇ ಪರಮೇಶ್ವರ ಆವೇಶ್ಯ ಸಮಾಧಾಯ ಮನೋ ಯೇ ಭಕ್ತಾಃ ಸನ್ತಃ, ಮಾಂ ಸರ್ವಯೋಗೇ ವರಾಣಾಮಧೀಶ್ವರಂ ಸರ್ವಜ್ಞಂ ವಿಮುಕ್ತರಾಗಾದಿಕ್ಲೇಶತಿಮಿರದೃಷ್ಟಿಮ್, ನಿತ್ಯಯುಕ್ತಾ ಅತೀತಾನನ್ತರಾಧ್ಯಾಯಾನ್ತೋಕ್ತಶ್ಲೋಕಾರ್ಥನ್ಯಾಯೇನ ಸತತಯುಕ್ತಾಃ ಸನ್ತ ಉಪಾಸತೇ ಶ್ರದ್ಧಯಾ ಪರಯಾ ಪ್ರಕೃಷ್ಟಯೋಪೇತಾಃ, ತೇ ಮೇ ಮಮ ಮತಾ ಅಭಿಪ್ರೇತಾ ಯುಕ್ತತಮಾ ಇತಿ . ನೈರನ್ತರ್ಯೇಣ ಹಿ ತೇ ಮಚ್ಚಿತ್ತತಯಾಹೋರಾತ್ರಮತಿವಾಹಯನ್ತಿ . ಅತೋ ಯುಕ್ತಂ ತಾನ್ ಪ್ರತಿ ಯುಕ್ತತಮಾ ಇತಿ ವಕ್ತುಮ್ ..೧೨.೨..

==============================
ಕಿಮಿತರೇ ಯುಕ್ತತಮಾ ನ ಭವನ್ತಿ ? ನ . ಕಿಂತು ತಾನ್ ಪ್ರತಿ ಯದ್ವಕ್ತವ್ಯಮ್, ತಚ್ಛೃಣು
ಯೇ ತ್ವಕ್ಷರಮನಿರ್ದೇಶ್ಯಮವ್ಯಕ್ತಂ ಪರ್ಯುಪಾಸತೇ .
ಸರ್ವತ್ರಗಮಚಿನ್ತ್ಯಂ ಚ ಕೂಟಸ್ಥಮಚಲಂ ಧ್ರುವಮ್ ..೧೨.೩..

ಯೇ ತ್ವಕ್ಷರಮನಿರ್ದೇಶ್ಯಮ್, ಅವ್ಯಕ್ತತ್ವಾದಶಬ್ದಗೋಚರೇತಿ ನ ನಿರ್ದೇಷ್ಟುಂ ಶಕ್ಯತೇ, ಅತೋಽನಿರ್ದೇಶ್ಯಮ್ . ಅವ್ಯಕ್ತಂ ನ ಕೇನಾಪಿ ಪ್ರಮಾಣೇನ ವ್ಯಜ್ಯತ ಇತ್ಯವ್ಯಕ್ತಂ ಪರ್ಯುಪಾಸತೇ ಪರಿ ಸಮನ್ತಾದುಪಾಸತೇ . ಉಪಾಸನಂ ನಾಮ ಯಥಾಶಾಸ್ತ್ರಮುಪಾಸ್ಯಸ್ಯಾರ್ಥಸ್ಯ ವಿಷಯೀಕರಣೇನ ಸಾಮೀಪ್ಯಮುಪಗಮ್ಯ ತೈಲಧಾರಾವತ್ಸಮಾನಪ್ರತ್ಯಯಪ್ರವಾಹೇಣ ದೀರ್ಘಕಾಲಂ ಯದಾಸನಮ್, ತದುಪಾಸನಮಾಚಕ್ಷತೇ . ಅಕ್ಷರಸ್ಯ ವಿಶೇಷಣಮಾಹ ಸರ್ವತ್ರಗಂ ವ್ಯೋಮವದ್ವ್ಯಾಪ್ಯಚಿನ್ತ್ಯಂ ಚಾವ್ಯಕ್ತತ್ವಾದಚಿನ್ತ್ಯಮ್ . ಯದ್ಧಿ ಕರಣಗೋಚರಮ್, ತನ್ಮನಸಾಪಿ ಚಿನ್ತ್ಯಮ್, ತದ್ವಿಪರೀತತ್ವಾದಚಿನ್ತ್ಯಮಕ್ಷರಮ್, ಕೂಟಸ್ಥಂ ದೃಶ್ಯಮಾನಗುಣಮನ್ತರ್ದೋಷಂ ವಸ್ತು ಕೂಟಮ್ . ಕೂಟರೂಪಂ ಕೂಟಸಾಕ್ಷ್ಯಮಿತ್ಯಾದೌ ಕೂಟಶಬ್ದಃ
ಪ್ರಸಿದ್ಧೋ ಲೋಕೇ . ತಥಾ ಚಾವಿದ್ಯಾದ್ಯನೇಕಸಂಸಾರಬೀಜಮನ್ತರ್ದೋಷವನ್ಮಾಯಾವ್ಯಾಕೃತಾದಿಶಬ್ದವಾಚ್ಯತಯಾ ಮಾಯಾಂ ತು ಪ್ರಕೃತಿಂ ವಿದ್ಯಾನ್ಮಾಯಿನಂ ತು ಮಹೇಶ್ವರಮ್ [ಶ್ವೇತೂ ೪.೧೦], ಮಮ ಮಾಯಾ ದುರತ್ಯಯಾ [ಗೀತಾ ೭.೧೪] ಇತ್ಯಾದೌ ಪ್ರಸಿದ್ಧಂ ಯತ್ತತ್ಕೂಟಮ್, ತಸ್ಮಿನ್ ಕೂಟೇ ಸ್ಥಿತಂ ಕೂಟಸ್ಥಂ ತದಧ್ಯಕ್ಷತಯಾ . ಅಥವಾ, ರಾಶಿರಿವ ಸ್ಥಿತಂ ಕೂಟಸ್ಥಮತ ಏವಾಚಲಮ್ . ಯಸ್ಮಾದಚಲಮ್, ತಸ್ಮಾದ್ಧ್ರುವಮ್, ನಿತ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ ..೧೨.೩..

==============================
ಸಂನಿಯಮ್ಯೇನ್ದ್ರಿಯಗ್ರಾಮಂ ಸರ್ವತ್ರ ಸಮಬುದ್ಧಯಃ .
ತೇ ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತಿ ಮಾಮೇವ ಸರ್ವಭೂತಹಿತೇ ರತಾಃ ..೧೨.೪..

ಸಂನಿಯಮ್ಯ ಸಮ್ಯಕ್ನಿಯಮ್ಯ ಉಪಸಂಹೃತ್ಯ ಇನ್ದ್ರಿಯಗ್ರಾಮಮಿನ್ದ್ರಿಯಸಮುದಾಯಂ ಸರ್ವತ್ರ ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ಸಮಬುದ್ಧಯಃ ಸಮಾ ತುಲ್ಯಾ ಬುದ್ಧಿರ್ಯೇಷಾಮಿಷ್ಟಾನಿಷ್ಟಪ್ರಾಪ್ತೌ ತೇ ಸಮಬುದ್ಧಯಃ . ತೇ ಯೇ ಏವಂವಿಧಾಸ್ತೇ ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತಿ ಮಾಮೇವ ಸರ್ವಭೂತಹಿತೇ ರತಾಃ . ನ ತು ತೇಷಾಂ ವಕ್ತವ್ಯಂ ಕಿಂಚಿತ್ಮಾಂ ತೇ ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತೀತಿ . ಜ್ಞಾನೀ ತ್ವಾತ್ಮೈವ ಮೇ ಮತಮಿತಿ ಹ್ಯುಕ್ತಮ್ . ನ ಹಿ ಭಗವತ್ಸ್ವರೂಪಾಣಾಂ ಸತಾಂ ಯುಕ್ತತಮತ್ವಮಯುಕ್ತತಮತ್ವಂ ವಾ ವಾಚ್ಯಮ್ ..೧೨.೪..

==============================
ಕಿಂ ತು
ಕ್ಲೇಶೋಽಧಿಕತರಸ್ತೇಷಾಮವ್ಯಕ್ತಾಸಕ್ತಚೇತಸಾಮ್ .
ಅವ್ಯಕ್ತಾ ಹಿ ಗತಿರ್ದುಃಖಂ ದೇಹವದ್ಭಿರವಾಪ್ಯತೇ ..೧೨.೫..

ಕ್ಲೇಶೋಽಧಿಕತರಃ . ಯದ್ಯಪಿ ಮತ್ಕರ್ಮಾದಿಪರಾಣಾಂ ಕ್ಲೇಶೋಽಧಿಕ ಏವ . ಕ್ಲೇಶೋಽಧಿಕತರಸ್ತ್ವಕ್ಷರಾತ್ಮನಾಂ ಪರಮಾರ್ಥದರ್ಶಿನಾಂ ದೇಹಾಭಿಮಾನಪರಿತ್ಯಾಗನಿಮಿತ್ತಃ . ಅವ್ಯಕ್ತಾಸಕ್ತಚೇತಸಾಮವ್ಯಕ್ತ ಆಸಕ್ತಂ ಚೇತೋ ಯೇಷಾಂ ತೇಽವ್ಯಕ್ತಾಸಕ್ತಚೇತಸಸ್ತೇಷಾಮವ್ಯಕ್ತಾಸಕ್ತಚೇತಸಾಮ್ . ಅವ್ಯಕ್ತಾ ಹಿ ಯಸ್ಮಾದ್ಯಾ ಗತಿರಕ್ಷರಾತ್ಮಿಕಾ ದುಃಖಂ ಸಾ ದೇಹವದ್ಭಿರ್ದೇಹಾಭಿಮಾನವದ್ಭಿರವಾಪ್ಯತೇ . ಅತಃ ಕ್ಲೇಶೋಽಧಿಕತರಃ . ಅಕ್ಷರೋಪಾಸಕಾನಾಂ ಯದ್ವರ್ತನಮ್, ತದುಪರಿಷ್ಟಾದ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ ..೧೨.೫..

==============================
ಯೇ ತು ಸರ್ವಾಣಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಮಯಿ ಸಂನ್ಯಸ್ಯ ಮತ್ಪರಾಃ .
ಅನನ್ಯೇನೈವ ಯೋಗೇನ ಮಾಂ ಧ್ಯಾಯನ್ತ ಉಪಾಸತೇ ..೧೨.೬..

ಯೇ ತು ಸರ್ವಾಣಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಮಯೀಶ್ವರೇ ಸಂನ್ಯಸ್ಯ ಮತ್ಪರಾ ಅಹಂ ಪರೋ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಮತ್ಪರಾಃ ಸನ್ತೋಽನನ್ಯೇನೈವಾವಿದ್ಯಮಾನಮನ್ಯತಾಲಮ್ಬನಂ ವಿಶ್ವರೂಪಂ ದೇವಮಾತ್ಮಾನಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ ಯಸ್ಯ ಸೋಽನನ್ಯಸ್ತೇನಾನನ್ಯೇನೈವ . ಕೇನ ? ಯೋಗೇನ ಸಮಾಧಿನಾ ಮಾಂ ಧ್ಯಾಯನ್ತಶ್ಚಿನ್ತಯನ್ತ ಉಪಾಸತೇ ..೧೨.೬..

==============================
ತೇಷಾಂ ಕಿಮ್ ?
ತೇಷಾಮಹಂ ಸಮುದ್ಧರ್ತಾ ಮೃತ್ಯುಸಂಸಾರಸಾಗರಾತ್ .
ಭವಾಮಿ ನಚಿರಾತ್ಪಾರ್ಥ ಮಯ್ಯಾವೇಶಿತಚೇತಸಾಮ್ ..೧೨.೭..

ತೇಷಾಂ ಮದುಪಾಸನೈಕಪರಾಣಾಮಹಮೀಶ್ವರಃ ಸಮುದ್ಧರ್ತಾ . ಕುತಃ ? ಇತ್ಯಾಹ ಮೃತ್ಯುಸಂಸಾರಸಾಗರಾನ್ಮೃತ್ಯುಯುಕ್ತಃ ಸಂಸಾರೋ ಮೃತ್ಯುಸಂಸಾರಃ, ಸ ಏವ ಸಾಗರ ಇವ ಸಾಗರಃ, ದುಸ್ತರತ್ವಾತ್, ತಸ್ಮಾತ್ಮೃತ್ಯುಸಂಸಾರಸಾಗರಾತಹಂ ತೇಷಾಂ ಸಮುದ್ಧರ್ತಾ ಭವಾಮಿ ನ ಚಿರಾತ್ . ಕಿಂ ತರ್ಹಿ ? ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವ ಹೇ ಪಾರ್ಥ, ಮಯಿ ಆವೇಶಿತಚೇತಸಾಂ ಮಯಿ ವಿಶ್ವರೂಪ ಆವೇಶಿತಂ ಸಮಾಹಿತಂ ಚೇತೋ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಮಯ್ಯಾವೇಶಿತಚೇತಸಸ್ತೇಷಾಮ್ ..೧೨.೭..

==============================
ಯತ ಏವಮ್, ತಸ್ಮಾತ್
ಮಯ್ಯೇವ ಮನ ಆಧತ್ಸ್ವ ಮಯಿ ಬುದ್ಧಿಂ ನಿವೇಶಯ .
ನಿವಸಿಷ್ಯಸಿ ಮಯ್ಯೇವ ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ನ ಸಂಶಯಃ ..೧೨.೮..

ಮಯ್ಯೇವ ವಿಶ್ವರೂಪ ಈಶ್ವರೇ ಮನಃ ಸಂಕಲ್ಪವಿಕಲ್ಪಾತ್ಮಕಮಾಧತ್ಸ್ವ ಸ್ಥಾಪಯ . ಮಯ್ಯೇವಾಧ್ಯವಸಾಯಂ ಕುರ್ವತೀಂ ಬುದ್ಧಿಮಾಧತ್ಸ್ವ ನಿವೇಶಯ . ತತಸ್ತೇ ಕಿಂ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಸೃಣು ನಿವಸಿಷ್ಯಸಿ ನಿವತ್ಸ್ಯಸಿ ನಿಶ್ಚಯೇನ ಮದಾತ್ಮನಾ ಮಯಿ ನಿವಾಸಂ ಕರಿಷ್ಯಸಿ . ಏವಾತಃ ಶರೀರಪಾತಾದೂರ್ಧ್ವಮ್ . ನ ಸಂಶಯಃ, ಸಂಶಯೋಽತ್ರ ನ ಕರ್ತವ್ಯಃ ..೧೨.೮..

==============================
ಅಥ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಾತುಂ ನ ಶಕ್ನೋಷಿ ಮಯಿ ಸ್ಥಿರಮ್ .
ಅಭ್ಯಾಸಯೋಗೇನ ತತೋ ಮಾಮಿಚ್ಛಾಪ್ತುಂ ಧನಞ್ಜಯ ..೧೨.೯..

ಅಥ ಏವಂ ಯಥಾವೋಚಂ ತಥಾ ಮಯಿ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಾತುಂ ಸ್ಥಾಪಯಿತುಂ ಸ್ಥಿರಮಚಲಂ ನ ಶಕ್ನೋಷಿ ಚೇತ್, ತತಃ ಪಶ್ಚಾದಭ್ಯಾಸಯೋಗೇನ . ಚಿತ್ತಸ್ಯೈಕಸ್ಮಿನಾಲಮ್ಬನೇ ಸರ್ವತಃ ಸಮಾಹೃತ್ಯ ಪುನಃ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪನಮಭ್ಯಾಸಃ . ತತ್ಪೂರ್ವಕೋ ಯೋಗಃ ಸಮಾಧಾನಲಕ್ಷಣಸ್ತೇನಾಭ್ಯಾಸಯೋಗೇನ ಮಾಂ ವಿಶ್ವರೂಪಮಿಚ್ಛ ಪ್ರಾರ್ಥಯಸ್ವ ಆಪ್ತುಂ ಪ್ರಾಪ್ತುಮ್ . ಹೇ ಧನಞ್ಜಯ ..೧೨.೯..

==============================
ಅಭ್ಯಾಸೇಽಪ್ಯಸಮರ್ಥೋಽಸಿ ಮತ್ಕರ್ಮಪರಮೋ ಭವ .
ಮದರ್ಥಮಪಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಕುರ್ವನ್ ಸಿದ್ಧಿಮವಾಪ್ಸ್ಯಸಿ ..೧೨.೧೦..

ಅಭ್ಯಾಸೇಽಪ್ಯಸಮರ್ಥೋಽಸ್ಯಶಕ್ತೋಽಸಿ, ತರ್ಹಿ ಮತ್ಕರ್ಮಪರಮೋ ಭವ ಮದರ್ಥಂ ಕರ್ಮ ಮತ್ಕರ್ಮ ತತ್ಪರಮಃ ಮತ್ಕರ್ಮಪರಮಃ, ಮತ್ಕರ್ಮಪ್ರಧಾನ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಅಭ್ಯಾಸೇನ ವಿನಾ ಮದರ್ಥಮಪಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಕೇವಲಂ ಕುರ್ವನ್ ಸಿದ್ಧಿಂ ಸತ್ತ್ವಶುದ್ಧಿಯೋಗಜ್ಞಾನಪ್ರಾಪ್ತಿದ್ವಾರೇಣಾವಾಪ್ಸ್ಯಸಿ ..೧೨.೧೦..

==============================
ಅಥೈತದಪ್ಯಶಕ್ತೋಽಸಿ ಕರ್ತುಂ ಮದ್ಯೋಗಮಾಶ್ರಿತಃ .
ಸರ್ವಕರ್ಮಫಲತ್ಯಾಗಂ ತತಃ ಕುರು ಯತಾತ್ಮವಾನ್ ..೧೨.೧೧..

ಅಥ ಪುನರೇತದಪಿ ಯದುಕ್ತಂ ಮತ್ಕರ್ಮಪರಮತ್ವಮ್, ತತ್ಕರ್ತುಮಶಕ್ತೋಽಸಿ, ಮದ್ಯೋಗಮ್, ಆಶ್ರಿತೋ ಮಯಿ ಕ್ರಿಯಮಾಣಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಸಂನ್ಯಸ್ಯ ಯತ್ಕರಣಂ ತೇಷಾಮನುಷ್ಠಾನಂ ಸ ಮದ್ಯೋಗಃ, ತಮಾಶ್ರಿತಃ ಸನ್, ಸರ್ವಕರ್ಮಫಲತ್ಯಾಗಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಕರ್ಮಣಾಂ ಫಲಸಂನ್ಯಾಸಂ ಸರ್ವಕರ್ಮಫಲತ್ಯಾಗಂ ತತೋಽನನ್ತರಂ ಕುರು ಯತಾತ್ಮವಾನ್ ಸಂಯತಚಿತ್ತಃ ಸನಿತ್ಯರ್ಥಃ ..೧೨.೧೧..

==============================
ಇದಾನೀಂ ಸರ್ವಕರ್ಮಫಲತ್ಯಾಗಂ ಸ್ತೌತಿ
ಶ್ರೇಯೋ ಹಿ ಜ್ಞಾನಮಭ್ಯಾಸಾಜ್ಜ್ಞಾನಾದ್ಧ್ಯಾನಂ ವಿಶಿಷ್ಯತೇ .
ಧ್ಯಾನಾತ್ಕರ್ಮಫಲತ್ಯಾಗಸ್ತ್ಯಾಗಾಚ್ಛಾನ್ತಿರನನ್ತರಮ್ ..೧೨.೧೨..

ಶ್ರೇಯೋ ಹಿ ಪ್ರಶಸ್ಯತರಂ ಜ್ಞಾನಮ್ . ಕಸ್ಮಾತ್? ವಿವೇಕಪೂರ್ವಕಾದಭ್ಯಾಸಾತ್ . ತಸ್ಮಾದಪಿ ಜ್ಞಾನಾಜ್ಜ್ಞಾನಪೂರ್ವಕಂ ಧ್ಯಾನಂ ವಿಶಿಷ್ಯತೇ . ಜ್ಞಾನವತೋ ಧ್ಯಾನಾದಪಿ ಕರ್ಮಫಲತ್ಯಾಗೋ ವಿಶಿಷ್ಯತ ಇತ್ಯನುಷಜ್ಯತೇ . ಏವಂ ಕರ್ಮಫಲತ್ಯಾಗಾತ್ಪೂರ್ವವಿಶೇಷಣವತಃ ಶಾನ್ತಿರುಪಶಮಃ ಸಹೇತುಕಸ್ಯ ಸಂಸಾರಸ್ಯಾನನ್ತರಮೇವ ಸ್ಯಾತ್, ನ ತು ಕಾಲಾನ್ತರಮಪೇಕ್ಷತೇ .
ಅಜ್ಞಸ್ಯ ಕರ್ಮಣಿ ಪ್ರವೃತ್ತಸ್ಯ ಪೂರ್ವೋಪದಿಷ್ಟೋಪಾಯಾನುಷ್ಠಾನಾಶಕ್ತೌ ಸರ್ವಕರ್ಮಣಾಂ ಫಲತ್ಯಾಗಃ ಶ್ರೇಯಃಸಾಧನಮುಪದಿಷ್ಟಮ್, ನ ಪ್ರಥಮಮೇವ . ಅತಶ್ಚ ಶ್ರೇಯೋ ಹಿ ಜ್ಞಾನಮಭ್ಯಾಸಾದಿತ್ಯುತ್ತರೋತ್ತರವಿಶಿಷ್ಟತ್ವೋಪದೇಶೇನ ಸರ್ವಕರ್ಮಫಲತ್ಯಾಗಃ ಸ್ತೂಯತೇ, ಸಂಪನ್ನಸಾಧನಾನುಷ್ಠಾನಾಶಕ್ತೌ ಅನುಷ್ಠೇಯತ್ವೇನ ಶ್ರುತತ್ವಾತ್ . ಕೇನ ಸಾಧರ್ಮ್ಯೇಣ ಸ್ತುತಿತ್ವಮ್ ? ಯದಾ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಮುಚ್ಯನ್ತ ಇತಿ ಸರ್ವಕಾಮಪ್ರಹಾಣಾದಮೃತತ್ವಮುಕ್ತಮ್ . ತತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್ . ಕಾಮಾಶ್ಚ ಸರ್ವೇ ಶ್ರೌತಸ್ಮಾರ್ತಕರ್ಮಣಾಂ ಫಲಾನಿ . ತತ್ತ್ಯಾಗೇ ಚ ವಿದುಷೋ ಧ್ಯಾನನಿಷ್ಠಸ್ಯಾನನ್ತರೈವ ಶಾನ್ತಿರಿತಿ ಸರ್ವಕಾಮತ್ಯಾಗಸಾಮಾನ್ಯಮಜ್ಞಕರ್ಮಫಲತ್ಯಾಗಸ್ಯಾಸ್ತೀತಿ ತತ್ಸಾಮಾನ್ಯಾತ್ಸರ್ವಕರ್ಮಫಲತ್ಯಾಗಸ್ತುತಿರಿಯಂ ಪ್ರರೋಚನಾರ್ಥಾ . ಯಥಾಗಸ್ತ್ಯೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಸಮುದ್ರಃ
ಪೀತ ಇತೀದಾನೀಂತನಾ ಅಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವಸಾಮಾನ್ಯಾತ್ಸ್ತೂಯನ್ತೇ, ಏವಂ ಕರ್ಮಫಲತ್ಯಾಗಾತ್ಕರ್ಮಯೋಗಸ್ಯ ಶ್ರೇಯಃ ಸಾಧನತ್ವಮಭಿಹಿತಮ್ ..೧೨.೧೨..

==============================
ಅತ್ರ ಚಾತ್ಮೇಶ್ವರಭೇದಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ವಿಶ್ವರೂಪ ಈಶ್ವರೇ ಚೇತಃಸಮಾಧಾನಲಕ್ಷಣೋ ಯೋಗ ಉಕ್ತಃ, ಈಶ್ವರಾರ್ಥಂ ಕರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನಾದಿ ಚ . ಅಥೈತದಪ್ಯಶಕ್ತೋಽಸಿ [ಗೀತಾ ೧೨.೧೧] ಇತ್ಯಜ್ಞಾನಕಾರ್ಯಸೂಚನಾನ್ನಾಭೇದದರ್ಶಿನೋಽಕ್ಷರೋಪಾಸಕಸ್ಯ ಕರ್ಮಯೋಗ ಉಪಪದ್ಯತ ಇತಿ ದರ್ಶಯತಿ . ತಥಾ ಕರ್ಮಯೋಗಿನೋಽಕ್ಷರೋಪಾಸನಾನುಪಪತ್ತಿಮ್ . ತೇ ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತಿ ಮಾಮೇವ [ಗೀತಾ ೧೨.೪] ಇತ್ಯಕ್ಷರೋಪಾಸಕಾನಾಂ ಕೈವಲ್ಯಪ್ರಾಪ್ತೌ ಸ್ವಾತನ್ತ್ರ್ಯಮುಕ್ತ್ವಾ, ಇತರೇಷಾಂ ಪಾರತನ್ತ್ರ್ಯಾದೀಶ್ವರಾಧೀನತಾಂ ದರ್ಶಿತವಾನ್ ತೇಷಾಮಹಂ ಸಮುದ್ಧರ್ತಾ [ಗೀತಾ ೧೨.೭] ಇತಿ . ಯದಿ ಹೀಶ್ವರಸ್ಯಾತ್ಮಭೂತಾಸ್ತೇ ಮತಾ ಅಭೇದದರ್ಶಿತ್ವಾತ್, ಅಕ್ಷರಸ್ವರೂಪಾ ಏವ ತ ಇತಿ ಸಮುದ್ಧರಣಕರ್ಮವಚನಂ ತಾನ್ ಪ್ರತ್ಯಪೇಶಲಂ ಸ್ಯಾತ್ . ಯಸ್ಮಾಚ್ಚಾರ್ಜುನಸ್ಯಾತ್ಯನ್ತಮೇವ ಹಿತೈಷೀ
ಭಗವಾನ್ ತಸ್ಯ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಾನನ್ವಿತಂ ಕರ್ಮಯೋಗಂ ಭೇದದೃಷ್ಟಿಮನ್ತಮೇವ ಉಪದಿಶತಿ . ನ ಚಾತ್ಮಾನಮೀಶ್ವರಂ ಪ್ರಮಾಣತೋ ಬುದ್ಧ್ವಾ ಕಸ್ಯಚಿದ್ಗುಣಭಾವಂ ಜಿಗಮಿಷತಿ ಕಶ್ಚಿದ್, ವಿರೋಧಾತ್ . ತಸ್ಮಾದಕ್ಷರೋಪಾಸಕಾನಾಂ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನನಿಷ್ಠಾನಾಂ ಸಂನ್ಯಾಸಿನಾಂ ತ್ಯಕ್ತಸರ್ವೇಷಣಾನಾಮದ್ವೇಷ್ಟಾ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿಧರ್ಮಪೂಗಂ ಸಾಕ್ಷಾದಮೃತತ್ವಕಾರಣಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮೀತಿ ಪ್ರವರ್ತತೇ
ಅದ್ವೇಷ್ಟಾ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಮೈತ್ರಃ ಕರುಣ ಏವ ಚ .
ನಿರ್ಮಮೋ ನಿರಹಂಕಾರಃ ಸಮದುಃಖಸುಖಃ ಕ್ಷಮೀ ..೧೨.೧೩..

ಅದ್ವೇಷ್ಟಾ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ನ ದ್ವೇಷ್ಟಾ, ಆತ್ಮನೋ ದುಃಖಹೇತುಮಪಿ ನ ಕಿಂಚಿದ್ದ್ವೇಷ್ಟಿ, ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ಯಾತ್ಮತ್ವೇನ ಹಿ ಪಶ್ಯತಿ . ಮೈತ್ರೋ ಮಿತ್ರಭಾವೋ ಮೈತ್ರೀ ಮಿತ್ರತಯಾ ವರ್ತತ ಇತಿ ಮೈತ್ರಃ . ಕರುಣ ಏವ ಚ, ಕರುಣಾ ಕೃಪಾ ದುಃಖಿತೇಷು ದಯಾ, ತದ್ವಾನ್ ಕರುಣಃ, ಸರ್ವಭೂತಾಭಯಪ್ರದಃ, ಸಂನ್ಯಾಸೀತ್ಯರ್ಥಃ . ನಿರ್ಮಮೋ ಮಮಪ್ರತ್ಯಯವರ್ಜಿತಃ . ನಿರಹಂಕಾರೋ ನಿರ್ಗತಾಹಂಪ್ರತ್ಯಯಃ . ಸಮದುಃಖಸುಖಃ ಸಮೇ ದುಃಖಸುಖೇ ದ್ವೇಷರಾಗಯೋರಪ್ರವರ್ತಕೇ ಯಸ್ಯ ಸ ಸಮದುಃಖಸುಖಃ . ಕ್ಷಮೀ ಕ್ಷಮಾವಾನ್, ಆಕ್ರುಷ್ಟೋಽಭಿಹತೋ ವಾವಿಕ್ರಿಯ ಏವಾಸ್ತೇ ..೧೨.೧೩..

==============================
ಸಂತುಷ್ಟಃ ಸತತಂ ಯೋಗೀ ಯತಾತ್ಮಾ ದೃಢನಿಶ್ಚಯಃ .
ಮಯ್ಯರ್ಪಿತಮನೋಬುದ್ಧಿರ್ಯೋ ಮದ್ಭಕ್ತಃ ಸ ಮೇ ಪ್ರಿಯಃ ..೧೨.೧೪..

ಸಂತುಷ್ಟಃ ಸತತಂ ನಿತ್ಯಂ ದೇಹಸ್ಥಿತಿಕಾರಣಸ್ಯ ಲಾಭೇಽಲಾಭೇ ಚ ಉತ್ಪನ್ನಾಲಂಪ್ರತ್ಯಯಃ . ತಥಾ ಗುಣವಲ್ಲಾಭೇ ವಿಪರ್ಯಯೇ ಚ ಸಂತುಷ್ಟಃ . ಸತತಂ ಯೋಗೀ ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತಃ . ಯತಾತ್ಮಾ ಸಂಯತಸ್ವಭಾವಃ . ದೃಢನಿಶ್ಚಯೋ ದೃಢಃ ಸ್ಥಿರೋ ನಿಶ್ಚಯೋಽಧ್ಯವಸಾಯೋ ಯಸ್ಯಾತ್ಮತತ್ತ್ವವಿಷಯೇ ಸ ದೃಢನಿಶ್ಚಯಃ . ಮಯ್ಯರ್ಪಿತಮನೋಬುದ್ಧಿಃ ಸಂಕಲ್ಪವಿಕಲ್ಪಾತ್ಮಕಂ ಮನಃ, ಅಧ್ಯವಸಾಯಲಕ್ಷಣಾ ಬುದ್ಧಿಃ, ತೇ ಮಯ್ಯೇವಾರ್ಪಿತೇ ಸ್ಥಾಪಿತೇ ಯಸ್ಯ ಸಂನ್ಯಾಸಿನಃ ಸ ಮಯ್ಯರ್ಪಿತಮನೋಬುದ್ಧಿಃ . ಯ ಈದೃಶೋ ಮದ್ಭಕ್ತಃ ಸ ಮೇ ಪ್ರಿಯಃ . ಪ್ರಿಯೋ ಹಿ ಜ್ಞಾನಿನೋಽತ್ಯರ್ಥಮಹಂ
ಸ ಚ ಮಮ ಪ್ರಿಯ ಇತಿ ಸಪ್ತಮೇಽಧ್ಯಾಯೇ ಸೂಚಿತಮ್, ತದಿಹ ಪ್ರಪಞ್ಚ್ಯತೇ ..೧೨.೧೪..

==============================
ಯಸ್ಮಾನ್ನೋದ್ವಿಜತೇ ಲೋಕೋ ಲೋಕಾನ್ನೋದ್ವಿಜತೇ ಚ ಯಃ .
ಹರ್ಷಾಮರ್ಷಭಯೋದ್ವೇಗೈರ್ಮುಕ್ತೋ ಯಃ ಸ ಚ ಮೇ ಪ್ರಿಯಃ ..೧೨.೧೫..

ಯಸ್ಮಾತ್ಸಂನ್ಯಾಸಿನೋ ನೋದ್ವಿಜತೇ ನೋದ್ವೇಗಂ ಗಚ್ಛತಿ ನ ಸನ್ತಪ್ಯತೇ ನ ಸಂಕ್ಷುಭ್ಯತಿ ಲೋಕಃ, ತಥಾ ಲೋಕಾನ್ನೋದ್ವಿಜತೇ ಚ ಯಃ, ಹರ್ಷಾಮರ್ಷಭಯೋದ್ವೇಗೈರ್ಹರ್ಷಶ್ಚಾಮರ್ಷಶ್ಚ ಭಯಂ ಚೋದ್ವೇಗಶ್ಚ ತೈರ್ಹರ್ಷಾಮರ್ಷಭಯೋದ್ವೇಗೈರ್ಮುಕ್ತಃ . ಹರ್ಷಃ ಪ್ರಿಯಲಾಭೇಽನ್ತಃಕರಣಸ್ಯೋತ್ಕರ್ಷೋ ರೋಮಾಞ್ಚನಾಶ್ರುಪಾತಾದಿಲಿಙ್ಗಃ . ಅಮರ್ಷೋಽಸಹಿಷ್ಣುತಾ . ಭಯಂ ತ್ರಾಸಃ . ಉದ್ವೇಗ ಉದ್ವಿಗ್ನತಾ . ತೈರ್ಮುಕ್ತೋ ಯಃ ಸ ಚ ಮೇ ಪ್ರಿಯಃ ..೧೨.೧೫..

==============================
ಅನಪೇಕ್ಷಃ ಶುಚಿರ್ದಕ್ಷ ಉದಾಸೀನೋ ಗತವ್ಯಥಃ .
ಸರ್ವಾರಮ್ಭಪರಿತ್ಯಾಗೀ ಯೋ ಮದ್ಭಕ್ತಃ ಸ ಮೇ ಪ್ರಿಯಃ ..೧೨.೧೬..

ದೇಹೇನ್ದ್ರಿಯವಿಷಯಸಂಬನ್ಧಾದಿಷು ಅಪೇಕ್ಷಾವಿಷಯೇಷು ಅನಪೇಕ್ಷೋ ನಿಃಸ್ಪೃಹಃ . ಶುಚಿರ್ಬಾಹ್ಯೇನ ಆಭ್ಯನ್ತರೇಣ ಚ ಶೌಚೇನ ಸಂಪನ್ನಃ . ದಕ್ಷಃ ಪ್ರತ್ಯುತ್ಪನ್ನೇಷು ಕಾರ್ಯೇಷು ಸದ್ಯೋ ಯಥಾವತ್ಪ್ರತಿಪತ್ತುಂ ಸಮರ್ಥಃ . ಉದಾಸೀನೋ ನ ಕಸ್ಯಚಿತ್ಮಿತ್ರಾದೇಃ ಪಕ್ಷಂ ಭಜತೇ ಯಃ, ಸ ಉದಾಸೀನೋ ಯತಿಃ . ಗತವ್ಯಥೋ ಗತಭಯಃ . ಸರ್ವಾರಮ್ಭಪರಿತ್ಯಾಗೀ ಆರಭ್ಯನ್ತೇತಿ . ಆರಮ್ಭಾ ಇಹಾಮುತ್ರಫಲಭೋಗಾರ್ಥಾನಿ ಕಾಮಹೇತೂನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಸರ್ವಾರಮ್ಭಾಃ, ತಾನ್ ಪರಿತ್ಯಕ್ತುಂ ಶೀಲಮಸ್ಯೇತಿ ಸರ್ವಾರಮ್ಭಪರಿತ್ಯಾಗೀ ಯಃ ಮದ್ಭಕ್ತಃ ಸಃ ಮೇ ಪ್ರಿಯಃ ..೧೨.೧೬..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಯೋ ನ ಹೃಷ್ಯತಿ ನ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ನ ಶೋಚತಿ ನ ಕಾಙ್ಕ್ಷತಿ .
ಶುಭಾಶುಭಪರಿತ್ಯಾಗೀ ಭಕ್ತಿಮಾನ್ ಯಃ ಸ ಮೇ ಪ್ರಿಯಃ ..೧೨.೧೭..

ಯೋ ನ ಹೃಷ್ಯತೀಷ್ಟಪ್ರಾಪ್ತೌ, ನ ದ್ವೇಷ್ಟ್ಯನಿಷ್ಟಪ್ರಾಪ್ತೌ, ನ ಶೋಚತಿ ಪ್ರಿಯವಿಯೋಗೇ, ನ ಚಾಪ್ರಾಪ್ತಂ ಕಾಙ್ಕ್ಷತಿ, ಶುಭಾಶುಭೇ ಕರ್ಮಣೀ ಪರಿತ್ಯಕ್ತುಂ ಶೀಲಮಸ್ಯೇತಿ ಶುಭಾಶುಭಪರಿತ್ಯಾಗೀ ಭಕ್ತಿಮಾನ್ ಯಃ ಸ ಮೇ ಪ್ರಿಯಃ ..೧೨.೧೭..

==============================
ಸಮಃ ಶತ್ರೌ ಚ ಮಿತ್ರೇ ಚ ತಥಾ ಮಾನಾಪಮಾನಯೋಃ .
ಶೀತೋಷ್ಣಸುಖದುಃಖೇಷು ಸಮಃ ಸಙ್ಗವಿವರ್ಜಿತಃ ..೧೨.೧೮..

ಸಮಃ ಶತ್ರೌ ಚ ಮಿತ್ರೇ ಚ, ತಥಾ ಮಾನಾಪಮಾನಯೋಃ ಪೂಜಾಪರಿಭವಯೋಃ, ಶೀತೋಷ್ಣಸುಖದುಃಖೇಷು ಸಮಃ . ಸರ್ವತ್ರ ಚ ಸಙ್ಗವಿವರ್ಜಿತಃ ..೧೨.೧೮..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ತುಲ್ಯನಿನ್ದಾಸ್ತುತಿರ್ಮೌನೀ ಸಂತುಷ್ಟೋ ಯೇನ ಕೇನಚಿತ್ .
ಅನಿಕೇತಃ ಸ್ಥಿರಮತಿರ್ಭಕ್ತಿಮಾನ್ಮೇ ಪ್ರಿಯೋ ನರಃ ..೧೨.೧೯..

ತುಲ್ಯನಿನ್ದಾಸ್ತುತಿಃ . ನಿನ್ದಾ ಚ ಸ್ತುತಿಶ್ಚ ನಿನ್ದಾಸ್ತುತೀ . ತೇ ತುಲ್ಯೇ ಯಸ್ಯ ಸ ತುಲ್ಯನಿನ್ದಾಸ್ತುತಿಃ . ಮೌನೀ ಮೌನವಾನ್ ಸಂಯತವಾಕ್ . ಸಂತುಷ್ಟಃ ಯೇನ ಕೇನಚಿತ್ಶರೀರಸ್ಥಿತಿಹೇತುಮಾತ್ರೇಣ . ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್
ಯೇನ ಕೇನಚಿದಾಚ್ಛನ್ನೋ ಯೇನ ಕೇನಚಿದಾಶಿತಃ .
ಯತ್ರ ಕ್ವಚನ ಶಾಯೀ ಸ್ಯಾತ್ತಂ ದೇವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಿದುಃ .. [ಮ.ಭಾ. ೧೨.೨೪೫.೧೨] ಇತಿ .
ಕಿಂ ಚ, ಅನಿಕೇತೋ ನಿಕೇತ ಆಶ್ರಯೋ ನಿವಾಸೋ ನಿಯತೋ ನ ವಿದ್ಯತೇ ಯಸ್ಯ ಸೋಽನಿಕೇತಃ, ನಾಗಾರೇ ಇತ್ಯಾದಿಸ್ಮೃತ್ಯನ್ತರಾತ್ . ಸ್ಥಿರಮತಿಃ ಸ್ಥಿರಾ ಪರಮಾರ್ಥವಿಷಯಾ ಯಸ್ಯ ಮತಿಃ ಸಃ ಸ್ಥಿರಮತಿಃ . ಭಕ್ತಿಮಾನ್ಮೇ ಪ್ರಿಯೋ ನರಃ ..೧೨.೧೯..

==============================
ಅದ್ವೇಷ್ಟಾ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಮ್ [ಗೀತಾ ೧೨.೧೩] ಇತ್ಯಾದಿನಾಕ್ಷರೋಪಾಸಕಾನಾಂ ನಿವೃತ್ತಸರ್ವೇಷಣಾನಾಂ ಸಂನ್ಯಾಸಿನಾಂ ಪರಮಾರ್ಥಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠಾನಾಂ ಧರ್ಮಜಾತಂ ಪ್ರಕ್ರಾನ್ತಮುಪಸಂಹ್ರಿಯತೇ
ಯೇ ತು ಧರ್ಮ್ಯಾಮೃತಮಿದಂ ಯಥೋಕ್ತಂ ಪರ್ಯುಪಾಸತೇ .
ಶ್ರದ್ದಧಾನಾ ಮತ್ಪರಮಾ ಭಕ್ತಾಸ್ತೇಽತೀವ ಮೇ ಪ್ರಿಯಾಃ ..೧೨.೨೦..

ಯೇ ತು ಸಂನ್ಯಾಸಿನೋ ಧರ್ಮ್ಯಾಮೃತಂ ಧರ್ಮಾದನಪೇತಂ ಧರ್ಮ್ಯಂ ಚ ತದಮೃತಂ ಚ ತತ್, ಅಮೃತತ್ವಹೇತುತ್ವಾತ್, ಇದಂ ಯಥೋಕ್ತಮ್, ಅದ್ವೇಷ್ಟಾ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಪರ್ಯುಪಾಸತೇಽನುತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಶ್ರದ್ದಧಾನಾಃ ಸನ್ತಃ ಮತ್ಪರಮಾಃ ಯಥೋಕ್ತೋಽಹಮಕ್ಷರಾತ್ಮಾ ಪರಮೋ ನಿರತಿಶಯಾ ಗತಿರ್ಯೇಷಾಂ ತೇ ಮತ್ಪರಮಾಃ, ಮದ್ಭಕ್ತಾಶ್ಚೋತ್ತಮಾಂ ಪರಮಾರ್ಥಜ್ಞಾನಲಕ್ಷಣಾಂ ಭಕ್ತಿಮಾಶ್ರಿತಾಃ, ತೇಽತೀವ ಮೇ ಪ್ರಿಯಾಃ . ಪ್ರಿಯೋ ಹಿ ಜ್ಞಾನಿನೋಽತ್ಯರ್ಥಮ್ [ಗೀತಾ ೭.೧೮] ಇತಿ ಯತ್ಸೂಚಿತಂ ತತ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯೇಹೋಪಸಂಹೃತಂ ಭಕ್ತಾಸ್ತೇಽತೀವ ಮೇ ಪ್ರಿಯಾ ಇತಿ . ಯಸ್ಮಾದ್ಧರ್ಮ್ಯಾಮೃತಮಿದಂ ಯಥೋಕ್ತಮನುತಿಷ್ಠನ್ ಭಗವತೋ ವಿಷ್ಣೋಃ
ಪರಮೇಶ್ವರಸ್ಯಾತೀವ ಪ್ರಿಯೋ ಭವತಿ, ತಸ್ಮಾದಿದಂ ಧರ್ಮ್ಯಾಮೃತಂ ಮುಮುಕ್ಷುಣಾ ಯತ್ನತೋಽನುಷ್ಠೇಯಂ ವಿಷ್ಣೋಃ ಪ್ರಿಯಂ ಪರಂ ಧಾಮ ಜಿಗಮಿಷುಣೇತಿ ವಾಕ್ಯಾರ್ಥಃ ..೧೨.೨೦..

ಶಿಷ್ಯಸ್ಯ ಶ್ರೀಮಚ್ಛಂಕರಭಗವತಃ ಕೃತೌ ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾಭಾಷ್ಯೇ
ದ್ವಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ..

__________________________________________________________
ಭಗವದ್ಗೀತಾ ೧೩
[*ಣ್Oಟ್E ಣುಮ್ಬೇರಿನ್ಗೋf ಥಿಸಧ್ಯಯ ಓಉತೋf ತುನೇ wಇಥ್ಸ್ತನ್ದರ್ದೇದಿತಿಓನ್ಸ್
ಅನ್ದ್ಪ್ರೋಬಬ್ಲ್ಯ್ದೇfಏಚ್ತಿವೇ॑ "೧೩.೩೩" ಮಿಸ್ಸಿನ್ಗ್!]
ಅಥ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಯೋಗೋ ನಾಮ
ತ್ರಯೋದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ
(ಶ್ರೀಶಙ್ಕರಾಚಾರ್ಯಭಗವತ್ಪಾದಕೃತಭಾಷ್ಯಮ್)
ಸಪ್ತಮೇಽಧ್ಯಾಯೇ ಸೂಚಿತೇ ದ್ವೇ ಪ್ರಕೃತೀ ಈಶ್ವರಸ್ಯ ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಿಕಾಷ್ಟಧಾ ಭಿನ್ನಾಪರಾ ಸಂಸಾರಹೇತುತ್ವಾತ್, ಪರಾ ಚಾನ್ಯಾ ಜೀವಭೂತಾ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಲಕ್ಷಣೇಶ್ವರಾತ್ಮಿಕಾ . ಯಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಕೃತಿಭ್ಯಾಮೀಶ್ವರೋ ಜಗದುತ್ಪತ್ತಿಸ್ಥಿತಿಲಯಹೇತುತ್ವಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ . ತತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಲಕ್ಷಣಪ್ರಕೃತಿದ್ವಯನಿರೂಪಣದ್ವಾರೇಣ ತದ್ವತ ಈಶ್ವರಸ್ಯ ತತ್ತ್ವನಿರ್ಧಾರಣಾರ್ಥಂ ಕ್ಷೇತ್ರಾಧ್ಯಾಯ ಆರಭ್ಯತೇ . ಅತೀತಾನನ್ತರಾಧ್ಯಾಯೇ ಚ ಅದ್ವೇಷ್ಟಾ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ [ಗೀತಾ ೧೨.೧೩] ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಯಾವದಧ್ಯಾಯಪರಿಸಮಾಪ್ತಿಸ್ತಾವತ್ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿನಾಂ ಸನ್ನ್ಯಾಸಿನಾಂ ನಿಷ್ಠಾ ಯಥಾ ತೇ ವರ್ತನ್ತ ಇತ್ಯೇತದುಕ್ತಮ್ . ಕೇನ ಪುನಸ್ತೇ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನೇನ ಯುಕ್ತಾ ಯಥೋಕ್ತಧರ್ಮಾಚರಣಾದ್ಭಗವತಃ ಪ್ರಿಯಾ ಭವನ್ತ್ಯೇವಮರ್ಥಶ್ಚಾಯಮಧ್ಯಾಯ ಆರಭ್ಯತೇ . ಪ್ರಕೃತಿಶ್ಚ ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಿಕಾ
ಸರ್ವಕಾರ್ಯಕರಣವಿಷಯಾಕಾರೇಣ ಪರಿಣತಾ ಪುರುಷಸ್ಯ ಭೋಗಾಪವರ್ಗಾರ್ಥಕರ್ತವ್ಯತಯಾ ದೇಹೇನ್ದ್ರಿಯಾದ್ಯಾಕಾರೇಣ ಸಂಹನ್ಯತೇ . ಸೋಽಯಂ ಸಙ್ಘಾತ ಇದಂ ಶರೀರಮ್ . ತದೇತದ್ಭಗವಾನುವಾಚ
ಇದಂ ಶರೀರಂ ಕೌನ್ತೇಯ ಕ್ಷೇತ್ರಮಿತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ .
ಏತದ್ಯೋ ವೇತ್ತಿ ತಂ ಪ್ರಾಹುಃ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ ಇತಿ ತದ್ವಿದಃ ..೧೩.೧..

ಇದಮಿತಿ ಸರ್ವನಾಮ್ನೋಕ್ತಂ ವಿಶಿನಷ್ಟಿ ಶರಿರಮಿತಿ . ಹೇ ಕೌನ್ತೇಯ ! ಕ್ಷತತ್ರಾಣಾತ್ಕ್ಷಯಾತ್ಕ್ಷರಣಾತ್, ಕ್ಷೇತ್ರವದ್ವಾಸ್ಮಿನ್ ಕರ್ಮಫಲನಿಷ್ಪತ್ತೇಃ ಕ್ಷೇತ್ರಮಿತಿ . ಇತಿಶಬ್ದ ಏವಂಶಬ್ದೇದಾರ್ಥಕಃ . ಕ್ಷೇತ್ರಮಿತ್ಯೇವಮಭಿಧೀಯತೇ ಕಥ್ಯತೇ . ಏತಚ್ಛರೀರಂ ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಯೋ ವೇತ್ತಿ ವಿಜಾನಾತಿ, ಆಪಾದತಲಮಸ್ತಕಂ ಜ್ಞಾನೇನ ವಿಷಯೀಕರೋತಿ, ಸ್ವಾಭಾವಿಕೇನೌಪದೇಶಿಕೇನ ವಾ ವೇದನೇನ ವಿಷಯೀಕರೋತಿ ವಿಭಾಗಶಃ, ತಂ ವೇದಿತಾರಂ ಪ್ರಾಹುಃ ಕಥಯನ್ತಿ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ ಇತಿ . ಇತಿಶಬ್ದಃ ಏವಂಶಬ್ದಪದಾರ್ಥಕ ಏವ ಪೂರ್ವವತ್ . ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಃ ಇತ್ಯೇವಮಾಹುಃ . ಕೇ ? ತದ್ವಿದಸ್ತೌ
ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞೌ ಯೇ ವಿದನ್ತಿ ತೇ ತದ್ವಿದಃ ..೧೩.೧..

==============================
ಏವಂ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞೌ ಉಕ್ತೌ . ಕಿಮೇತಾವನ್ಮಾತ್ರೇಣ ಜ್ಞಾನೇನ ಜ್ಞಾತವ್ಯೌ? ಇತಿ ನೇತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಂ ಚಾಪಿ ಮಾಂ ವಿದ್ಧಿ ಸರ್ವಕ್ಷೇತ್ರೇಷು ಭಾರತ .
ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಯೋರ್ಜ್ಞಾನಂ ಯತ್ತಜ್ಜ್ಞಾನಂ ಮತಂ ಮಮ ..೧೩.೨..

ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಂ ಯಥೋಕ್ತಲಕ್ಷಣಂ ಚಾಪಿ ಮಾಂ ಪರಮೇಶ್ವರಮಸಂಸಾರಿಣಂ ವಿದ್ಧಿ ಜಾನೀಹಿ . ಸರ್ವಕ್ಷೇತ್ರೇಷು ಯಃ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞೋ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಸ್ತಮ್ಬಪರ್ಯನ್ತಾನೇಕಕ್ಷೇತ್ರೋಪಾಧಿಪ್ರವಿಭಕ್ತಃ . ತಂ ನಿರಸ್ತಸರ್ವೋಪಾಧಿಭೇದಂ ಸದಸದಾದಿಶಬ್ದಪ್ರತ್ಯಯಾಗೋಚರಂ ವಿದ್ಧೀತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ . ಹೇ ಭಾರತ ! ಯಸ್ಮಾತ್ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞೇಶ್ವರಯಾಥಾತ್ಮ್ಯವ್ಯತಿರೇಕೇಣ ನ ಜ್ಞಾನಗೋಚರಮನ್ಯದವಶಿಷ್ಟಮಸ್ತಿ, ತಸ್ಮಾತ್ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಯೋರ್ಜ್ಞೇಯಭೂತಯೋರ್ಯಜ್ಜ್ಞಾನಂ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞೌ ಯೇನ ಜ್ಞಾನೇನ ವಿಷಯೀಕ್ರಿಯೇತೇ, ತಜ್ಜ್ಞಾನಂ ಸಮ್ಯಗ್ಜ್ಞಾನಮಿತಿ ಮತಮಭಿಪ್ರಾಯಃ ಮಮೇಶ್ವರಸ್ಯ
ವಿಷ್ಣೋಃ ..

ನನು ಸರ್ವಕ್ಷೇತ್ರೇಷ್ವೇಕ ಏವೇಶ್ವರಃ . ನಾನ್ಯಸ್ತದ್ವ್ಯತಿರಿಕ್ತೋ ಭೋಕ್ತಾ ವಿದ್ಯತೇ ಚೇತ್, ತತ ಈಶ್ವರಸ್ಯ ಸಂಸಾರಿತ್ವಂ ಪ್ರಾಪ್ತಮ್ . ಈಶ್ವರವ್ಯತಿರೇಕೇಣ ವಾ ಸಂಸಾರಿಣೋಽನ್ಯಸ್ಯಾಭಾವಾತ್ಸಂಸಾರಾಭಾವಪ್ರಸಙ್ಗಃ . ತಚ್ಚೋಭಯಮನಿಷ್ಟಮ್, ಬನ್ಧಮೋಕ್ಷತದ್ಧೇತುಶಾಸ್ತ್ರಾನರ್ಥಕ್ಯಪ್ರಸಙ್ಗಾತ್, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾದಿಪ್ರಮಾಣವಿರೋಧಾಚ್ಚ . ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೇಣ ತಾವತ್ಸುಖದುಃಖತದ್ಧೇತುಲಕ್ಷಣಃ ಸಂಸಾರ ಉಪಲಭ್ಯತೇ . ಜಗದ್ವೈಚಿತ್ರ್ಯೋಪಲಬ್ಧೇ ಚ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮನಿಮಿತ್ತಃ ಸಂಸಾರೋಽನುಮೀಯತೇ . ಸರ್ವಮೇತದನುಪಪನ್ನಮಾತ್ಮೇಶ್ವರೈಕತ್ವೇ . ನ . ಜ್ಞಾನಾಜ್ಞಾನಯೋರನ್ಯತ್ವೇನೋಪಪತ್ತೇಃ . ದೂರಮೇತೇ ವಿಪರೀತೇ ವಿಷೂಚೀ ಅವಿದ್ಯಾ ಯಾ ಚ ವಿದ್ಯೇತಿ ಜ್ಞಾತಾ [Kಅಠೂ ೧.೨.೪] ತಥಾ ತಯೋರ್ವಿದ್ಯಾವಿದ್ಯಾವಿಷಯಯೋಃ
ಫಲಭೇದೋಽಪಿ ವಿರುದ್ಧೋ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಃ ಶ್ರೇಯಶ್ಚ ಪ್ರೇಯಶ್ಚ [Kಅಠೂ ೧.೨.೨] ಇತಿ . ವಿದ್ಯಾವಿಷಯಃ ಶ್ರೇಯಃ, ಪ್ರೇಯಸ್ತ್ವವಿದ್ಯಾಕಾರ್ಯಮಿತಿ . ತಥಾ ಚ ವ್ಯಾಸಃ ದ್ವಾವಿಮಾವಥ ಪನ್ಥಾನೌ [ಮ.ಭಾ. ೧೨.೨೪೧.೬] ಇತ್ಯಾದಿ, ಇಮೌ ದ್ವಾವೇವ ಪನ್ಥಾನಾವಿತ್ಯಾದಿ ಚ . ಇಹ ಚ ದ್ವೇ ನಿಷ್ಠೇ ಉಕ್ತೇ . ಅವಿದ್ಯಾ ಚ ಸಹ ಕಾರ್ಯೇಣ ವಿದ್ಯಯಾ ಹಾತವ್ಯೇತಿ ಶ್ರುತಿಸ್ಮೃತಿನ್ಯಾಯೇಭ್ಯೋಽವಗಮ್ಯತೇ .
ಶ್ರುತಯಸ್ತಾವತ್ ಇಹ ಚೇದವೇದೀದಥ ಸತ್ಯಮಸ್ತಿ ನ ಚೇದಿಹಾವೇದೀನ್ಮಹತೀ ವಿನಷ್ಟಿಃ [Kಏನಊ ೨.೫],
ತಮೇವಂ ವಿದ್ವಾನಮೃತ ಇಹ ಭವತಿ [ಟೈತ್ತಾ ೩.೧೨], ನಾನ್ಯಃ ಪನ್ಥಾ ವಿದ್ಯತೇಽಯನಾಯ [ಶ್ವೇತೂ ೩.೮] ವಿದ್ವಾನ್ನ ಬಿಭೇತಿ ಕುತಶ್ಚನ [ಟೈತ್ತೂ ೨.೯] .
ಅವಿದುಷಸ್ತು ಅಥ ತಸ್ಯ ಭಯಂ ಭವತಿ [ಟೈತ್ತೂ ೨.೭], ಅವಿದ್ಯಾಯಾಮನ್ತರೇ ವರ್ತಮಾನಾಃ [Kಅಠೂ ೧.೨.೫], ಬ್ರಹ್ಮ ವೇದ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ಭವತಿ [ಂುಣ್ಡೂ ೩.೨.೯], ಅನ್ಯೋಽಸಾವನ್ಯೋಽಹಮಸ್ಮೀತಿ ನ ಸ ವೇದ ಯಥಾ ಪಶುರೇವಂ ಸ ದೇವಾನಾಮ್ [ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೧.೪.೧೦] . ಆತ್ಮವಿದ್ಯಃ ಸ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಭವತಿ [ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೧.೪.೧೦], ಯದಾ ಚರ್ಮವತ್[ಶ್ವೇತೂ ೬.೨೦] ಇತ್ಯಾದ್ಯಾಃ ಸಹಸ್ರಶಃ .
ಸ್ಮೃತಯಶ್ಚ ಅಜ್ಞಾನೇನಾವೃತಂ ಜ್ಞಾನಂ ತೇನ ಮುಹ್ಯನ್ತಿ ಜನ್ತವಃ [ಗೀತಾ ೫.೨೫], ಇಹೈವ ತೈರ್ಜಿತಃ ಸರ್ಗೋ ಯೇಷಾಂ ಸಾಮ್ಯೇ ಸ್ಥಿತಂ ಮನಃ [ಗೀತಾ ೫.೧೯], ಸಮಂ ಪಶ್ಯನ್ ಹಿ ಸರ್ವತ್ರ [ಗೀತಾ ೧೩.೨೯] ಇತ್ಯಾದ್ಯಾಃ .
ನ್ಯಾಯತಶ್ಚ
ಸರ್ಪಾನ್ ಕುಶಾಗ್ರಾಣಿ ತಥೋದಪಾನಂ
ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಮನುಷ್ಯಾಃ ಪರಿವರ್ಜಯನ್ತಿ .
ಅಜ್ಞಾನತಸ್ತತ್ರ ಪತನ್ತಿ ಕೇಚಿಜ್ಜ್ಞಾನೇ
ಫಲಂ ಪಶ್ಯ ಯಥಾವಿಶಿಷ್ಟಮ್ .. [ಮ.ಭಾ. ೧೨.೨೦೧.೧೭] ಇತಿ .
ತಥಾ ಚ ದೇಹಾದಿಷು ಆತ್ಮಬುದ್ಧಿರವಿದ್ವಾನ್ ರಾಗದ್ವೇಷಾದಿಪ್ರಯುಕ್ತೋ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನಕೃಜ್ಜಾಯತೇ ಮ್ರಿಯತೇ ಚೇತ್ಯವಗಮ್ಯತೇ . ದೇಹಾದಿವ್ಯತಿರಿಕ್ತಾತ್ಮದರ್ಶಿನೋ ರಾಗದ್ವೇಷಾದಿಪ್ರಹಾಣಾಪೇಕ್ಷಧರ್ಮಾಧರ್ಮಪ್ರವೃತ್ತ್ಯುಪಶಮಾನ್ಮುಚ್ಯನ್ತ ಇತಿ ನ ಕೇನಚಿತ್ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾತುಂ ಶಕ್ಯಂ ನ್ಯಾಯತಃ . ತತ್ರೈವಂ ಸತಿ, ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಸ್ಯೇಶ್ವರಸ್ಯೈವ ಸತೋಽವಿದ್ಯಾಕೃತೋಪಾಧಿಭೇದತಃ ಸಂಸಾರಿತ್ವಮಿವ ಭವತಿ, ಯಥಾ ದೇಹಾದ್ಯಾತ್ಮತ್ವಮಾತ್ಮನಃ . ಸರ್ವಜನ್ತೂನಾಂ ಹಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧೋ ದೇಹಾದಿಷ್ವನಾತ್ಮಸು ಆತ್ಮಭಾವೋ ನಿಶ್ಚಿತೋಽವಿದ್ಯಾಕೃತಃ, ಯಥಾ ಸ್ಥಾಣೌ ಪುರುಷನಿಶ್ಚಯಃ . ನ ಚೈತಾವತಾ ಪುರುಷಧರ್ಮಃ ಸ್ಥಾಣೋರ್ಭವತಿ, ಸ್ಥಾಣುಧರ್ಮೋ ವಾ ಪುರುಷಸ್ಯ . ತಥಾ ನ ಚೈತನ್ಯಧರ್ಮೋ
ದೇಹಸ್ಯ, ದೇಹಧರ್ಮೋ ವಾ ಚೇತನಸ್ಯ ಸುಖದುಃಖಮೋಹಾತ್ಮಕತ್ವಾದಿರಾತ್ಮನೋ ನ ಯುಕ್ತಃ . ಅವಿದ್ಯಾಕೃತತ್ವಾವಿಶೇಷಾತ್, ಜರಾಮೃತ್ಯುವತ್ .
ನ, ಅತುಲ್ಯತ್ವಾತ್ . ಇತಿ ಚೇತ್ ಸ್ಥಾಣುಪುರುಷೌ ಜ್ಞೇಯಾವೇವ ಸನ್ತೌ ಜ್ಞಾತ್ರಾನ್ಯೋನ್ಯಸ್ಮಿನ್ನಧ್ಯಸ್ತಾವವಿದ್ಯಯಾ . ದೇಹಾತ್ಮನೋಸ್ತು ಜ್ಞೇಯಜ್ಞಾತ್ರೋರೇವ ಇತರೇತರಾಧ್ಯಾಸಃ, ಇತಿ ನ ಸಮೋ ದೃಷ್ಟಾನ್ತಃ .
ಅತೋ ದೇಹಧರ್ಮೋ ಜ್ಞೇಯೋಽಪಿ ಜ್ಞಾತುರಾತ್ಮನೋ ಭವತೀತಿ ಚೇತ್, ನ . ಅಚೈತನ್ಯಾದಿಪ್ರಸಙ್ಗಾತ್ . ಯದಿ ಹಿ ಜ್ಞೇಯಸ್ಯ ದೇಹಾದೇಃ ಕ್ಷೇತ್ರಸ್ಯ ಧರ್ಮಾಃ ಸುಖದುಃಖಮೋಹೇಚ್ಛಾದಯೋ ಜ್ಞಾತುರ್ಭವನ್ತಿ, ತರ್ಹಿ, ಜ್ಞೇಯಸ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಸ್ಯ ಧರ್ಮಾಃ ಕೇಚಿತಾತ್ಮನೋ ಭವನ್ತ್ಯವಿದ್ಯಾಧ್ಯಾರೋಪಿತಾಃ, ಜರಾಮರಣಾದಯಸ್ತು ನ ಭವನ್ತೀತಿ ವಿಶೇಷಹೇತುರ್ವಕ್ತವ್ಯಃ . ನ ಭವನ್ತೀತ್ಯಸ್ತ್ಯನುಮಾನಮ್ ಅವಿದ್ಯಾಧ್ಯಾರೋಪಿತತ್ವಾಜ್ಜರಾಮರಣಾದಿವದಿತಿ, ಹೇಯತ್ವಾತ್, ಉಪಾದೇಯತ್ವಾಚ್ಚೇತ್ಯಾದಿ .
ತತ್ರೈವಂ ಸತಿ, ಕರ್ತೃತ್ವಭೋಕ್ತೃತ್ವಲಕ್ಷಣಃ ಸಂಸಾರೋ ಜ್ಞೇಯಸ್ಥೋ ಜ್ಞಾತರ್ಯವಿದ್ಯಯಾಧ್ಯಾರೋಪಿತ ಇತಿ, ನ ತೇನ ಜ್ಞಾತುಃ ಕಿಂಚಿದ್ದುಷ್ಯತಿ . ಯಥಾ ಬಾಲೈರಧ್ಯಾರೋಪಿತೇನಾಕಾಶಸ್ಯ ತಲಮಲಿನತ್ವಾದಿನಾ .
ಏವಂ ಚ ಸತಿ, ಸರ್ವಕ್ಷೇತ್ರೇಷ್ವಪಿ ಸತೋ ಭಗವತಃ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಸ್ಯೇಶ್ವರಸ್ಯ ಸಂಸಾರಿತ್ವಗನ್ಧಮಾತ್ರಮಪಿ ನಾಶಙ್ಕಯಮ್ . ನ ಹಿ ಕ್ವಚಿದಪಿ ಲೋಕೇಽವಿದ್ಯಾಧ್ಯಸ್ತೇನ ಧರ್ಮೇಣ ಕಸ್ಯಚಿದುಪಕಾರೋಽಪಕಾರೋ ವಾ ದೃಷ್ಟಃ .
ಯತ್ತೂಕ್ತಮ್ ನ ಸಮೋ ದೃಷ್ಟಾನ್ತ ಇತಿ, ತದಸತ್ . ಕಥಮ್ ? ಅವಿದ್ಯಾಧ್ಯಾಸಮಾತ್ರಂ ಹಿ ದೃಷ್ಟಾನ್ತದಾರ್ಷ್ಟಾನ್ತಿಕಯೋಃ ಸಾಧರ್ಮ್ಯಂ ವಿವಕ್ಷಿತಮ್ . ತನ್ನ ವ್ಯಭಿಚರತಿ . ಯತ್ತು ಜ್ಞಾತರಿ ವ್ಯಭಿಚರತೀತಿ ಮನ್ಯಸೇ, ತಸ್ಯಾಪ್ಯನೈಕಾನ್ತಿಕತ್ವಂ ದರ್ಶಿತಂ ಜರಾದಿಭಿಃ ..

ಅವಿದ್ಯಾವತ್ತ್ವಾತ್ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಸ್ಯ ಸಂಸಾರಿತ್ವಮಿತಿ ಚೇತ್, ನ . ಅವಿದ್ಯಾಯಾಸ್ತಾಮಸತ್ವಾತ್ . ತಾಮಸೋ ಹಿ ಪ್ರತ್ಯಯಃ, ಆವರಣಾತ್ಮಕತ್ವಾದವಿದ್ಯಾ ವಿಪರೀತಗ್ರಾಹಕಃ, ಸಂಶಯೋಪಸ್ಥಾಪಕೋ ವಾ, ಅಗ್ರಹಣಾತ್ಮಕೋ ವಾ . ವಿವೇಕಪ್ರಕಾಶಭಾವೇ ತದಭಾವಾತ್ತಾಮಸೇ ಚಾವರಣಾತ್ಮಕೇ ತಿಮಿರಾದಿದೋಷೇ ಸತ್ಯಗ್ರಹಣಾದೇರವಿದ್ಯಾತ್ರಯಸ್ಯ ಉಪಲಬ್ಧೇಃ ..

ಅತ್ರಾಹ ಏವಂ ತರ್ಹಿ ಜ್ಞಾತೃಧರ್ಮೋಽವಿದ್ಯಾ . ನ . ಕರಣೇ ಚಕ್ಷುಷಿ ತೈಮಿರಿಕತ್ವಾದಿದೋಷೋಪಲಬ್ಧೇಃ . ಯತ್ತು ಮನ್ಯಸೇ ಜ್ಞಾತೃಧರ್ಮೋಽವಿದ್ಯಾ, ತದೇವ ಚಾವಿದ್ಯಾಧರ್ಮವತ್ತ್ವಂ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಸ್ಯ ಸಂಸಾರಿತ್ವಮ್ . ತತ್ರ ಯದುಕ್ತಮೀಶ್ವರ ಏವ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಃ, ನ ಸಂಸಾರೀತ್ಯೇತದಯುಕ್ತಮಿತಿ, ತನ್ನ . ಯಥಾ ಕರಣೇ ಚಕ್ಷುಷಿ ವಿಪರೀತಗ್ರಾಹಕಾದಿದೋಷಸ್ಯ ದರ್ಶನಾತ್ . ನ ವಿಪರೀತಾದಿಗ್ರಹಣಂ ತನ್ನಿಮಿತ್ತಂ ವಾ ತೈಮಿರಿಕತ್ವಾದಿದೋಷೋ ಗ್ರಹೀತುಃ, ಚಕ್ಷುಷಃ ಸಂಸ್ಕಾರೇಣ ತಿಮಿರೇಽಪನೀತೇ ಗ್ರಹೀತುರದರ್ಶನಾನ್ನ ಗ್ರಹೀತುರ್ಧರ್ಮೋ ಯಥಾ . ತಥಾ ಸರ್ವತ್ರೈವಾಗ್ರಹಣವಿಪರೀತಸಂಶಯಪ್ರತ್ಯಯಾಸ್ತನ್ನಿಮಿತ್ತಾಃ ಕರಣಸ್ಯೈವ ಕಸ್ಯಚಿತ್ಭವಿತುಮ್
ಅರ್ಹನ್ತಿ, ನ ಜ್ಞಾತುಃ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಸ್ಯ . ಸಂವೇದ್ಯತ್ವಾಚ್ಚ ತೇಷಾಂ ಪ್ರದೀಪಪ್ರಕಾಶವನ್ನ ಜ್ಞಾತೃಧರ್ಮತ್ವಮ್ . ಸಂವೇದ್ಯತ್ವಾದೇವ ಸ್ವಾತ್ಮವ್ಯತಿರಿಕ್ತಸಂವೇದ್ಯತ್ವಮ್ . ಸರ್ವಕರಣವಿಯೋಗೇ ಚ ಕೈವಲ್ಯೇ ಸರ್ವವಾದಿಭಿರವಿದ್ಯಾದಿದೋಷವತ್ತ್ವಾನಭ್ಯುಪಗಮಾತ್ . ಆತ್ಮನೋ ಯದಿ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಸ್ಯಾಗ್ನ್ಯುಷ್ಣವತ್ಸ್ವೋ ಧರ್ಮಃ, ತತೋ ನ ಕದಾಚಿದಪಿ ತೇನ ವಿಯೋಗಃ ಸ್ಯಾತ್ . ಅವಿಕ್ರಿಯಸ್ಯ ಚ ವ್ಯೋಮವತ್ಸರ್ವಗತಸ್ಯಾಮೂರ್ತಸ್ಯ ಆತ್ಮನಃ ಕೇನಚಿತ್ಸಂಯೋಗವಿಯೋಗಾನುಪಪತ್ತೇಃ, ಸಿದ್ಧಂ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಸ್ಯ ನಿತ್ಯಮೇವೇಶ್ವರತ್ವಮ್ . ಅನಾದಿತ್ವಾನ್ನಿರ್ಗುಣತ್ವಾದ್[ಗೀತಾ ೧೩.೩೨] ಇತ್ಯಾದೀಶ್ವರವಚನಾಚ್ಚ ..

ನನ್ವೇವಂ ಸತಿ ಸಂಸಾರಸಂಸಾರಿತ್ವಾಭಾವೇ ಶಾಸ್ತ್ರಾನರ್ಥಕ್ಯಾದಿದೋಷಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಚೇತ್, ನ . ಸರ್ವೈರಭ್ಯುಪಗತತ್ವಾತ್ . ಸರ್ವೈರ್ಹ್ಯಾತ್ಮವಾದಿಭಿರಭ್ಯುಪಗತೋ ದೋಷೋ ನೈಕೇನ ಪರಿಹರ್ತವ್ಯೋ ಭವತಿ . ಕಥಮಭ್ಯುಪಗತ ಇತಿ ? ಮುಕ್ತಾತ್ಮನಾಂ ಹಿ ಸಂಸಾರಸಂಸಾರಿತ್ವವ್ಯವಹಾರಾಭಾವಃ ಸರ್ವೈರೇವ ಆತ್ಮವಾದಿಭಿರಿಷ್ಯತೇ . ನ ಚ ತೇಷಾಂ ಶಾಸ್ತ್ರಾನರ್ಥಕ್ಯಾದಿದೋಷಪ್ರಾಪ್ತಿರಭ್ಯುಪಗತಾ . ತಥಾ ನಃ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಾನಾಮೀಶ್ವರೈಕತ್ವೇ ಸತಿ, ಶಾಸ್ತ್ರಾನರ್ಥಕ್ಯಂ ಭವತು . ಅವಿದ್ಯಾವಿಷಯೇ ಚಾರ್ಥವತ್ತ್ವಮ್ ಯಥಾ ದ್ವೈತಿನಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಬನ್ಧಾವಸ್ಥಾಯಾಮೇವ ಶಾಸ್ತ್ರಾದ್ಯರ್ಥವತ್ತ್ವಮ್, ನ ಮುಕ್ತಾವಸ್ಥಾಯಾಮ್, ಏವಮ್ ..

ನನ್ವಾತ್ಮನೋ ಬನ್ಧಮುಕ್ತಾವಸ್ಥೇ ಪರಮಾರ್ಥತ ಏವ ವಸ್ತುಭೂತೇ ದ್ವೈತಿನಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಮ್ . ಅತೋ ಹೇಯೋಪಾದೇಯತತ್ಸಾಧನಸದ್ಭಾವೇ ಶಾಸ್ತ್ರಾದ್ಯರ್ಥವತ್ತ್ವಂ ಸ್ಯಾತ್ . ಅದ್ವೈತಿನಾಂ ಪುನಃ, ದ್ವೈತಸ್ಯಾಪರಮಾರ್ಥತ್ವಾತ್, ಅವಿದ್ಯಾಕೃತತ್ವಾದ್ಬನ್ಧಾವಸ್ಥಾಯಾಶ್ಚಾತ್ಮನೋಽಪರಮಾರ್ಥತ್ವೇ ನಿರ್ವಿಷಯತ್ವಾತ್, ಶಾಸ್ತ್ರಾದ್ಯಾನರ್ಥಕ್ಯಮಿತಿ ಚೇತ್, ನ . ಆತ್ಮನೋಽವಸ್ಥಾಭೇದಾನುಪಪತ್ತೇಃ . ಯದಿ ತಾವತಾತ್ಮನೋ ಬನ್ಧಮುಕ್ತಾವಸ್ಥೇ, ಯುಗಪತ್ಸ್ಯಾತಾಮ್, ಕ್ರಮೇಣ ವಾ . ಯುಗಪತ್ತಾವತ್ವಿರೋಧಾನ್ನ ಸಂಭವತಃ ಸ್ಥಿತಿಗತೀ ಇವೈಕಸ್ಮಿನ್ . ಕ್ರಮಭಾವಿತ್ವೇ ಚ, ನಿರ್ನಿಮಿತ್ತತ್ವಂ ಸನಿಮಿತ್ತತ್ವಂ ವಾ ? ನಿರ್ನಿಮಿತ್ತತ್ವೇಽನಿರ್ಮೋಕ್ಷಪ್ರಸಙ್ಗಃ . ಸನಿಮಿತ್ತತ್ವೇ ಚ ಸ್ವತೋಽಭಾವಾತಪರಮಾರ್ಥತ್ವಪ್ರಸಙ್ಗಃ . ತಥಾ ಚ ಸತ್ಯಭ್ಯುಪಗಮಹಾನಿಃ .
ಕಿಂ ಚ, ಬನ್ಧಮುಕ್ತಾವಸ್ಥಯೋಃ ಪೌರ್ವಾಪರ್ಯನಿರೂಪಣಾಯಾಂ ಬನ್ಧಾವಸ್ಥಾ ಪೂರ್ವಂ ಪ್ರಕಲ್ಪ್ಯಾ, ಅನಾದಿಮತ್ಯನ್ತವತೀ ಚ . ತಚ್ಚ ಪ್ರಮಾಣವಿರುದ್ಧಮ್ . ತಥಾ ಮೋಕ್ಷಾವಸ್ಥಾದಿಮತ್ಯನನ್ತಾ ಚ ಪ್ರಮಾಣವಿರುದ್ಧೈವಾಭ್ಯುಪಗಮ್ಯತೇ . ನ ಚಾವಸ್ಥಾವತೋಽವಸ್ಥಾನ್ತರಂ ಗಚ್ಛತೋ ನಿತ್ಯತ್ವಮುಪಪಾದಯಿತುಂ ಶಕ್ಯಮ್ . ಅಥಾನಿತ್ಯತ್ವದೋಷಪರಿಹಾರಾಯ ಬನ್ಧಮುಕ್ತಾವಸ್ಥಾಭೇದೋ ನ ಕಲ್ಪ್ಯತೇ . ಅತೋ ದ್ವೈತಿನಾಮಪಿ ಶಾಸ್ತ್ರಾನರ್ಥಕ್ಯಾದಿದೋಷೋಽಪರಿಹಾರ್ಯ ಏವ . ಇತಿ ಸಮಾನತ್ವಾನ್ನಾದ್ವೈತವಾದಿನಾ ಪರಿಹರ್ತವ್ಯೋ ದೋಷಃ ..

ನ ಚ ಶಾಸ್ತ್ರಾನರ್ಥಕ್ಯಮ್, ಯಥಾಪ್ರಸಿದ್ಧಾವಿದ್ವತ್ಪುರುಷವಿಷಯತ್ವಾಚ್ಛಾಸ್ತ್ರಸ್ಯ . ಅವಿದುಷಾಂ ಹಿ ಫಲಹೇತ್ವೋರನಾತ್ಮನೋರಾತ್ಮದರ್ಶನಮ್, ನ ವಿದುಷಾಮ್ . ವಿದುಷಾಂ ಹಿ ಫಲಹೇತುಭ್ಯಾಮಾತ್ಮನೋಽನ್ಯತ್ವದರ್ಶನೇ ಸತಿ, ತಯೋರಹಮಿತ್ಯಾತ್ಮದರ್ಶನಾನುಪಪತ್ತೇಃ . ನ ಹ್ಯತ್ಯನ್ತಮೂಢ ಉನ್ಮತ್ತಾದಿರಪಿ ಜಲಾಗ್ನ್ಯೋಶ್ಛಾಯಾಪ್ರಕಾಶಯೋರ್ವೈಕಾತ್ಮ್ಯಂ ಪಶ್ಯತಿ . ಕಿಮುತ ವಿವೇಕೀ . ತಸ್ಮಾನ್ನ ವಿಧಿಪ್ರತಿಷೇಧಶಾಸ್ತ್ರಂ ತಾವತ್ಫಲಹೇತುಭ್ಯಾಮಾತ್ಮನೋಽನ್ಯತ್ವದರ್ಶಿನೋ ಭವತಿ .
ನ ಹಿ "ದೇವದತ್ತ, ತ್ವಮಿದಂ ಕುರು" ಇತಿ ಕಸ್ಮಿಂಶ್ಚಿತ್ಕರ್ಮಣಿ ನಿಯುಕ್ತೇ, "ವಿಷ್ಣುಮಿತ್ರೋಽಹಂ ನಿಯುಕ್ತಃ" ಇತಿ ತತ್ರಸ್ಥೋ ನಿಯೋಗಂ ಸೃಣ್ವನ್ನಪಿ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ . ವಿಯೋಗವಿಷಯವಿವೇಕಾಗ್ರಹಣಾತ್ತೂಪಪದ್ಯತೇ ಪ್ರತಿಪತ್ತಿಃ . ತಥಾ ಫಲಹೇತ್ವೋರಪಿ ..

ನನು ಪ್ರಾಕೃತಸಂಬನ್ಧಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಯುಕ್ತೈವ ಪ್ರತಿಪತ್ತಿಃ ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥವಿಷಯಾ ಫಲಹೇತುಭ್ಯಾಮನ್ಯಾತ್ಮವಿಷಯದರ್ಶನೇಽಪಿ ಸತಿ ಇಷ್ಟಫಲಹೇತೌ ಪ್ರವರ್ತಿತೋಽಸ್ಮಿ, ಅನಿಷ್ಟಫಲಹೇತೋಶ್ಚ ನಿವರ್ತಿತೋಽಸ್ಮೀತಿ . ಯಥಾ ಪಿತೃಪುತ್ರಾದೀನಾಮಿತರೇತರಾತ್ಮಾನ್ಯತ್ವದರ್ಶನೇ ಸತ್ಯಪ್ಯನ್ಯೋನ್ಯನಿಯೋಗಪ್ರತಿಷೇಧಾರ್ಥಪ್ರತಿಪತ್ತಿಃ . ನ . ವ್ಯತಿರಿಕ್ತಾತ್ಮದರ್ಶನಪ್ರತಿಪತ್ತೇಃ ಪ್ರಾಗೇವ ಫಲಹೇತ್ವೋರಾತ್ಮಾಭಿಮಾನಸ್ಯ ಸಿದ್ಧತ್ವಾತ್ . ಪ್ರತಿಪನ್ನನಿಯೋಗಪ್ರತಿಷೇಧಾರ್ಥೋ ಹಿ ಫಲಹೇತುಭ್ಯಾಮಾತ್ಮನೋಽನ್ಯತ್ವಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ, ನ ಪೂರ್ವಮ್ . ತಸ್ಮಾದ್ವಿಧಿಪ್ರತಿಷೇಧಶಾಸ್ತ್ರಮವಿದ್ವದ್ವಿಷಯಮಿತಿ ಸಿದ್ಧಮ್ ..

ನನು ಸ್ವರ್ಗಕಾಮೋ ಯಜೇತ [ಆಪ್.ಶ್ರ್.ಷ್. ೧೦.೨.೧] ನ ಕಲಞ್ಜಂ ಭಕ್ಷಯೇದಿತ್ಯಾದಾವಾತ್ಮವ್ಯತಿರೇಕದರ್ಶಿನಾಮಪ್ರವೃತ್ತೌ, ಕೇವಲದೇಹಾದ್ಯಾತ್ಮದೃಷ್ಟೀನಾಂ ಚ . ಅತಃ ಕರ್ತುರಭಾವಾಚ್ಛಾಸ್ತ್ರಾನರ್ಥಕ್ಯಮಿತಿ ಚೇತ್, ನ . ಯಥಾಪ್ರಸಿದ್ಧಿತ ಏವ ಪ್ರವೃತ್ತಿನಿವೃತ್ತ್ಯುಪಪತ್ತೇಃ . ಈಶ್ವರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞೈಕತ್ವದರ್ಶೀ ಬ್ರಹ್ಮವಿತ್ತಾವನ್ನ ಪ್ರವರ್ತತೇ . ತಥಾ ನೈರಾತ್ಮ್ಯವಾದ್ಯಪಿ ನಾಸ್ತಿ ಪರಲೋಕ ಇತಿ ನ ಪ್ರವರ್ತತೇ . ಯಥಾಪ್ರಸಿದ್ಧಿತಸ್ತು ವಿಧಿಪ್ರತಿಷೇಧಶಾಸ್ತ್ರಶ್ರವಣಾನ್ಯಥಾನುಪಪತ್ತ್ಯಾನುಮಿತಾತ್ಮಾಸ್ತಿತ್ವ ಆತ್ಮವಿಶೇಷಾನಭಿಜ್ಞಃ ಕರ್ಮಫಲಸಂಜಾತತೃಷ್ಣಃ ಶ್ರದ್ದಧಾನತಯಾ ಚ ಪ್ರವರ್ತತೇ . ಇತಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮ್ . ಅತೋ ನ ಶಾಸ್ತ್ರಾನರ್ಥಕ್ಯಮ್ ..

ವಿವೇಕಿನಾಮಪ್ರವೃತ್ತಿದರ್ಶನಾತ್ತದನುಗಾಮಿನಾಮಪ್ರವೃತ್ತೌ ಶಾಸ್ತ್ರಾನರ್ಥಕ್ಯಮಿತಿ ಚೇತ್, ನ . ಕಸ್ಯಚಿದೇವ ವಿವೇಕೋಪಪತ್ತೇಃ . ಅನೇಕೇಷು ಹಿ ಪ್ರಾಣಿಷು ಕಶ್ಚಿದೇವ ವಿವೇಕೀ ಸ್ಯಾತ್, ಯಥೇದಾನೀಮ್ . ನ ಚ ವಿವೇಕಿನಮನುವರ್ತನ್ತೇ ಮೂಢಾಃ, ರಾಗಾದಿದೋಷತನ್ತ್ರತ್ವಾತ್ಪ್ರವೃತ್ತೇಃ, ಅಭಿಚರಣಾದೌ ಚ ಪ್ರವೃತ್ತಿದರ್ಶನಾತ್, ಸ್ವಾಭಾವ್ಯಾಚ್ಚ ಪ್ರವೃತ್ತೇಃ . ಸ್ವಭಾವಸ್ತು ಪ್ರವರ್ತತೇ [ಗೀತಾ ೫.೧೪] ಇತಿ ಹಿ ಉಕ್ತಮ್ ..

ತಸ್ಮಾತವಿದ್ಯಾಮಾತ್ರಂ ಸಂಸಾರೋ ಯಥಾದೃಷ್ಟವಿಷಯ ಏವ . ನ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಸ್ಯ ಕೇವಲಸ್ಯಾವಿದ್ಯಾ ತತ್ಕಾರ್ಯಂ ಚ . ನ ಚ ಮಿಥ್ಯಾಜ್ಞಾನಂ ಪರಮಾರ್ಥವಸ್ತು ದೂಷಯಿತುಂ ಸಮರ್ಥಮ್ . ನ ಹ್ಯೂಷರದೇಶಂ ಸ್ನೇಹೇನ ಪಙ್ಕೀಕರ್ತುಂ ಶಕ್ನೋತಿ ಮರೀಚ್ಯುದಕಮ್ . ತಥಾವಿದ್ಯಾ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಸ್ಯ ನ ಕಿಂಚಿತ್ಕರ್ತುಂ ಶಕ್ನೋತಿ . ಅತಶ್ಚೇದಮುಕ್ತಮ್ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಂ ಚಾಪಿ ಮಾಂ ವಿದ್ಧಿ . ಅಜ್ಞಾನೇನಾವೃತಂ ಜ್ಞಾನಮ್ [ಗೀತಾ ೫.೧೫] ಇತಿ ಚ ..

ಅಥ ಕಿಮಿದಂ ಸಂಸಾರಿಣಾಮಿವಾಹಮೇವಂ ಮಮೈವೇದಮಿತಿ ಪಣ್ಡಿತಾನಾಮಪಿ ? ಸೃಣು . ಇದಂ ತತ್ಪಾಣ್ಡಿತ್ಯಮ್, ಯತ್ಕ್ಷೇತ್ರ ಏವಾತ್ಮದರ್ಶನಮ್ . ಯದಿ ಪುನಃ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಮವಿಕ್ರಿಯಂ ಪಶ್ಯೇಯುಸ್ತತೋ ನ ಭೋಗಂ ಕರ್ಮ ವಾಕಾಙ್ಕ್ಷೇಯುರ್ಮಮ ಸ್ಯಾದಿತಿ . ವಿಕ್ರಿಯೈವ ಭೋಗಕರ್ಮಣೀ . ಅಥೈವಂ ಸತಿ, ಫಲಾರ್ಥಿತ್ವಾದವಿದ್ವಾನ್ ಪ್ರವರ್ತತೇ . ವಿದುಷಃ ಪುನರವಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮದರ್ಶಿನಃ ಫಲಾರ್ಥಿತ್ವಾಭಾವಾತ್ಪ್ರವೃತ್ತ್ಯನುಪಪತ್ತೌ ಕಾರ್ಯಕರಣಸಂಘಾತವ್ಯಾಪಾರೋಪರಮೇ ನಿವೃತ್ತಿರುಪಚರ್ಯತೇ ..

ಇದಂ ಚಾನ್ಯತ್ಪಾಣ್ಡಿತ್ಯಂ ಕಸ್ಯಚಿದಸ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ ಈಶ್ವರ ಏವ . ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಚಾನ್ಯತ್ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಸ್ಯೈವ ವಿಷಯಃ . ಅಹಂ ತು ಸಂಸಾರೀ ಸುಖೀ ದುಃಖೀ ಚ . ಸಂಸಾರೋಪರಮಶ್ಚ ಮಮ ಕರ್ತವ್ಯಃ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞವಿಜ್ಞಾನೇನ, ಧ್ಯಾನೇನ ಚೇಶ್ವರಂ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಂ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕೃತ್ವಾ ತತ್ಸ್ವರೂಪಾವಸ್ಥಾನೇನೇತಿ . ಯಶ್ಚೈವಂ ಬುಧ್ಯತೇ, ಯಶ್ಚ ಬೋಧಯತಿ, ನಾಸೌ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ ಇತಿ . ಏವಂ ಮನ್ವಾನೋ ಯಃ ಸ ಪಣ್ಡಿತಾಪಶಬ್ದಃ . ಸಂಸಾರಮೋಕ್ಷಯೋಃ ಶಾಸ್ತ್ರಸ್ಯ ಚಾರ್ಥವತ್ತ್ವಂ ಕರೋಮೀತಿ . ಆತ್ಮಹಾ ಸ್ವಯಂ ಮೂಢೋಽನ್ಯಾಂ ಚ ವ್ಯಾಮೋಹಯತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥಸಂಪ್ರದಾಯರಹಿತತ್ವಾತ್,
ಶ್ರುತಹಾನಿಮಶ್ರುತಕಲ್ಪನಾಂ ಚ ಕುರ್ವನ್ . ತಸ್ಮಾತಸಂಪ್ರದಾಯವಿತ್ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರವಿದಪಿ ಮೂರ್ಖವದೇವ ಉಪೇಕ್ಷಣೀಯಃ ..

ಯತ್ತೂಕ್ತಮೀಶ್ವರಸ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞೈಕತ್ವೇ ಸಂಸಾರಿತ್ವಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ . ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಾನಾಂ ಚೇಶ್ವರೈಕತ್ವೇ ಸಂಸಾರಿಣೋಽಭಾವಾತ್ಸಂಸಾರಾಭಾವಪ್ರಸಙ್ಗ ಇತಿ . ಏತೌ ದೋಷೌ ಪ್ರತ್ಯುಕ್ತೌ ವಿದ್ಯಾವಿದ್ಯಯೋರ್ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯಾಭ್ಯುಪಗಮಾದಿತಿ . ಕಥಮ್ ? ಅವಿದ್ಯಾಪರಿಕಲ್ಪಿತದೋಷೇಣ ತದ್ವಿಷಯಂ ವಸ್ತು ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕಂ ನ ದುಷ್ಯತೀತಿ . ತಥಾ ಚ ದೃಷ್ಟನ್ತೋ ದರ್ಶಿತಃ ಮರೀಚ್ಯಮ್ಭಸಾ ಊಷರದೇಶೋ ನ ಪಙ್ಕೀಕ್ರಿಯತ ಇತಿ . ಸಂಸಾರಿಣೋಽಭಾವಾತ್ಸಂಸಾರಾಭಾವಪ್ರಸಙ್ಗದೋಷೋಽಪಿ ಸಂಸಾರಸಂಸಾರಿಣೋರವಿದ್ಯಾಕಲ್ಪಿತತ್ವೋಪಪತ್ತ್ಯಾ ಪ್ರತ್ಯುಕ್ತಃ ..

ನನು ಅವಿದ್ಯಾವತ್ತ್ವಮೇವ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಸ್ಯ ಸಂಸಾರಿತ್ವದೋಷಃ . ತತ್ಕೃತಂ ಚ ಸುಖಿತ್ವದುಃಖಿತ್ವಾದಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮುಪಲಭ್ಯತೇ ಇತಿ ಚೇತ್, ನ . ಜ್ಞೇಯಸ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಧರ್ಮತ್ವಾತ್, ಜ್ಞಾತುಃ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಸ್ಯ ತತ್ಕೃತದೋಷಾನುಪಪತ್ತೇಃ . ಯಾವತ್ಕಿಂಚಿತ್ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಸ್ಯ ದೋಷಜಾತಮವಿದ್ಯಮಾನಮಾಸಞ್ಜಯಸಿ, ತಸ್ಯ ಜ್ಞೇಯತ್ವೋಪಪತ್ತೇಃ ಕ್ಷೇತ್ರಧರ್ಮತ್ವಮೇವ, ನ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಧರ್ಮತ್ವಮ್ . ನ ಚ ತೇನ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞೋ ದುಷ್ಯತಿ, ಜ್ಞೇಯೇನ ಜ್ಞಾತುಃ ಸಂಸರ್ಗಾನುಪಪತ್ತೇಃ . ಯದಿ ಹಿ ಸಂಸರ್ಗಃ ಸ್ಯಾತ್, ಜ್ಞೇಯತ್ವಮೇವ ನೋಪಪದ್ಯೇತ . ಯದ್ಯಾತ್ಮನೋ ಧರ್ಮೋಽವಿದ್ಯಾವತ್ತ್ವಂ ದುಃಖಿತ್ವಾದಿ ಚ ಕಥಂ ಭೋಃ
ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮುಪಲಭ್ಯತೇ . ಕಥಂ ವಾ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಧರ್ಮಃ . ಜ್ಞೇಯಂ ಚ ಸರ್ವಂ ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಜ್ಞಾತೈವ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ ಇತ್ಯವಧಾರಿತೇ, ಅವಿದ್ಯಾದುಃಖಿತ್ವಾದೇಃ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞವಿಶೇಷಣತ್ವಂ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಧರ್ಮತ್ವಂ ತಸ್ಯ ಚ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೋಪಲಭ್ಯತ್ವಮಿತಿ ವಿರುದ್ಧಮುಚ್ಯತೇಽವಿದ್ಯಾಮಾತ್ರಾವಷ್ಟಮ್ಭಾತ್ಕೇವಲಮ್ ..

ಅತ್ರಾಹ ಸಾವಿದ್ಯಾ ಕಸ್ಯ ? ಇತಿ . ಯಸ್ಯ ದೃಶ್ಯತೇ ತಸ್ಯೈವ . ಕಸ್ಯ ದೃಶ್ಯತೇ ? ಇತಿ . ಅತ್ರೋಚ್ಯತೇ ಅವಿದ್ಯಾ ಕಸ್ಯ ದೃಶ್ಯತೇ ಇತಿ ಪ್ರಶ್ನೋ ನಿರರ್ಥಕಃ . ಕಥಮ್ ? ದೃಶ್ಯತೇ ಚೇದವಿದ್ಯಾ, ತದ್ವನ್ತಮಪಿ ಪಶ್ಯಸಿ . ನ ಚ ತದ್ವತ್ಯುಪಲಭ್ಯಮಾನೇ ಸಾ ಕಸ್ಯ ? ಇತಿ ಪ್ರಶ್ನೋ ಯುಕ್ತಃ . ನ ಹಿ ಗೋಮತಿ ಉಪಲಭ್ಯಮಾನೇ ಗಾವಃ ಕಸ್ಯ ? ಇತಿ ಪ್ರಶ್ನೋಽರ್ಥವಾನ್ ಭವತಿ .
ನನು ವಿಷಮೋ ದೃಷ್ಟಾನ್ತಃ . ಗವಾಂ ತದ್ವತಶ್ಚ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತ್ವಾತ್ತತ್ಸಂಬನ್ಧೋಽಪಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಇತಿ ಪ್ರಶ್ನೋ ನಿರರ್ಥಕಃ . ನ ತಥಾವಿದ್ಯಾ ತದ್ವಾಂಶ್ಚ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೌ, ಯತಃ ಪ್ರಶ್ನೋ ನಿರರ್ಥಕಃ ಸ್ಯಾತ್ . ಅಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೇಣಾವಿದ್ಯಾವತಾವಿದ್ಯಾಸಂಬನ್ಧೇ ಜ್ಞಾತೇ, ಕಿಂ ತವ ಸ್ಯಾತ್? ಅವಿದ್ಯಾಯಾ ಅನರ್ಥಹೇತುತ್ವಾತ್ಪರಿಹರ್ತವ್ಯಾ ಸ್ಯಾತ್ . ಯಸ್ಯಾವಿದ್ಯಾ, ಸ ತಾಂ ಪರಿಹರಿಷ್ಯತಿ .
ನನು ಮಮೈವಾವಿದ್ಯಾ . ಜಾನಾಸಿ ತರ್ಹ್ಯವಿದ್ಯಾಂ ತದ್ವನ್ತಂ ಚ ಆತ್ಮಾನಮ್ . ಜಾನಾಮಿ, ನ ತು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೇಣ . ಅನುಮಾನೇನಶ್ಚೇಜ್ಜಾನಾಸಿ, ಕಥಂ ಸಂಬನ್ಧಗ್ರಹಣಮ್ ? ನ ಹಿ ತವ ಜ್ಞಾತುಃ ಜ್ಞೇಯಭೂತಯಾವಿದ್ಯಯಾ ತತ್ಕಾಲೇ ಸಂಬನ್ಧೋ ಗ್ರಹೀತುಂ ಶಕ್ಯತೇ, ಅವಿದ್ಯಾಯಾ ವಿಷಯತ್ವೇನೈವ ಜ್ಞಾತುರುಪಯುಕ್ತತ್ವಾತ್ . ನ ಚ ಜ್ಞಾತುರವಿದ್ಯಾಯಾ ಚ ಸಂಬನ್ಧಸ್ಯ ಯೋ ಗ್ರಹೀತಾ, ಜ್ಞಾನಂ ಚಾನ್ಯತ್ತದ್ವಿಷಯಂ ಸಂಭವತಿ . ಅನವಸ್ಥಾಪ್ರಾಪ್ತೇಃ . ಯದಿ ಜ್ಞಾತ್ರಾಪಿ ಜ್ಞೇಯಸಂಬನ್ಧೋ ಜ್ಞಾಯತೇ, ಅನ್ಯೋ ಜ್ಞಾತಾ ಕಲ್ಪ್ಯಃ ಸ್ಯಾತ್, ತಸ್ಯಾಪ್ಯನ್ಯಃ, ತಸ್ಯಾಪ್ಯನ್ಯಃ ಇತ್ಯನವಸ್ಥಾಪರಿಹಾರ್ಯಾ . ಯದಿ ಪುನರವಿದ್ಯಾ ಜ್ಞೇಯಾ, ಅನ್ಯದ್ವಾ ಜ್ಞೇಯಂ ಜ್ಞೇಯಮೇವ . ತಥಾ ಜ್ಞಾತಾಪಿ ಜ್ಞಾತೈವ, ನ ಜ್ಞೇಯಂ ಭವತಿ . ಯದಾ ಚೈವಮ್, ಅವಿದ್ಯಾದುಃಖಿತ್ವಾದ್ಯೈರ್
ನ ಜ್ಞಾತುಃ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಸ್ಯ ಕಿಂಚಿತ್ದುಷ್ಯತಿ ..

ನನು ಅಯಮೇವ ದೋಷಃ, ಯತ್ದೋಷವತ್ಕ್ಷೇತ್ರವಿಜ್ಞಾತೃತ್ವಮ್ . ನ ಚ ವಿಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪಸ್ಯೈವಾವಿಕ್ರಿಯಸ್ಯ ವಿಜ್ಞಾತೃತ್ವೋಪಚಾರಾತ್ . ಯಥೋಷ್ಣತಾಮಾತ್ರೇಣಾಗ್ನೇಸ್ತಪ್ತಿಕ್ರಿಯೋಪಚಾರಃ, ತದ್ವತ್ . ಯಥಾತ್ರ ಭಗವತಾ ಕ್ರಿಯಾಕಾರಕಫಲಾತ್ಮತ್ವಾಭಾವ ಆತ್ಮನಿ ಸ್ವತ ಏವ ದರ್ಶಿತಃ ಅವಿದ್ಯಾಧ್ಯಾರೋಪಿತ ಏವ ಕ್ರಿಯಾಕಾರಕಾದಿರಾತ್ಮನ್ಯುಪಚರ್ಯತೇ . ತಥಾ ತತ್ರ ತತ್ರ ಯ ಏನಂ ವೇತ್ತಿ ಹನ್ತಾರಮ್ [ಗೀತಾ ೨.೧೯], ಪ್ರಕೃತೇಃ ಕ್ರಿಯಮಾಣಾನಿ ಗುಣೈಃ ಕರ್ಮಾಣಿ ಸರ್ವಶಃ [ಗೀತಾ ೩.೨೭], ನಾದತ್ತೇ ಕಸ್ಯಚಿತ್ಪಾಪಮ್ [ಗೀತಾ ೫.೧೫] ಇತ್ಯಾದಿಪ್ರಕರಣೇಷು ದರ್ಶಿತಃ . ತಥೈವ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಮಸ್ಮಾಭಿಃ . ಉತ್ತರೇಷು ಚ ಪ್ರಕರಣೇಷು ದರ್ಶಯಿಷ್ಯಾಮಃ ..

ಹನ್ತ ! ತರ್ಹ್ಯಾತ್ಮನಿ ಕ್ರಿಯಾಕಾರಕಫಲಾತ್ಮತಾಯಾಃ ಸ್ವತೋಽಭಾವೇ, ಅವಿದ್ಯಯಾ ಚಾಧ್ಯಾರೋಪಿತತ್ವೇ, ಕರ್ಮಾಣ್ಯವಿದ್ವತ್ಕರ್ತವ್ಯಾನ್ಯೇವ, ನ ವಿದುಷಾಮಿತಿ ಪ್ರಾಪ್ತಮ್ . ಸತ್ಯಮೇವಂ ಪ್ರಾಪ್ತಮ್, ಏತದೇವ ಚ ನ ಹಿ ದೇಹಭೃತಾ ಶಕ್ಯಮಿತ್ಯತ್ರ ದರ್ಶಯಿಷ್ಯಾಮಃ . ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥೋಪಸಂಹಾರಪ್ರಕರಣೇ ಚ ಸಮಾಸೇನೈವ ಕೌನ್ತೇಯ ನಿಷ್ಠಾ ಜ್ಞಾನಸ್ಯ ಯಾ ಪರಾ ಇತ್ಯತ್ರ ವಿಶೇಷತೋ ದರ್ಶಯಿಷ್ಯಾಮಃ . ಅಲಮಿಹ ಬಹುಪ್ರಪಞ್ಚನೇನ, ಇತಿ ಉಪಸಂಹ್ರಿಯತೇ ..೧೩.೨..

==============================
ಇದಂ ಶರೀರಮ್ [ಗೀತಾ ೧೩.೨] ಇತ್ಯಾದಿಶ್ಲೋಕೋಪದಿಷ್ಟಸ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಾಧ್ಯಾಯಾರ್ಥಸ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಶ್ಲೋಕೋಽಯಮುಪನ್ಯಸ್ಯತೇ ತತ್ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಯಚ್ಚೇತ್ಯಾದಿ, ವ್ಯಾಚಿಖ್ಯಾಸಿತಸ್ಯ ಹ್ಯರ್ಥಸ್ಯ ಸಂಗ್ರಹೋಪನ್ಯಾಸೋ ನ್ಯಾಯ್ಯ ಇತಿ
ತತ್ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಯಚ್ಚ ಯಾದೃಕ್ಚ ಯದ್ವಿಕಾರಿ ಯತಶ್ಚ ಯತ್ .
ಸ ಚ ಯೋ ಯತ್ಪ್ರಭಾವಶ್ಚ ತತ್ಸಮಾಸೇನ ಮೇ ಶೃಣು ..೧೩.೩..

ಯನ್ನಿರ್ದಿಷ್ಟಮಿದಂ ಶರೀರಮಿತಿ ತತ್ತಚ್ಛಬ್ದೇನ ಪರಾಮೃಶತಿ . ಯಚ್ಚ ಇದಂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಕ್ಷೇತ್ರಂ ತತ್ಯಾದೃಕ್ಯಾದೃಶಂ ಸ್ವಕೀಯೈರ್ಧರ್ಮೈಃ . ಚಶಬ್ದಃ ಸಮುಚ್ಚಯಾರ್ಥಃ . ಯದ್ವಿಕಾರಿ ಯೋ ವಿಕಾರೋ ಯಸ್ಯ ತತ್ಯದ್ವಿಕಾರಿ, ಯತೋ ಯಸ್ಮಾಚ್ಚ ಯತ್, ಕಾರ್ಯಮುತ್ಪದ್ಯತೇ ಇತಿ ವಾಕ್ಯಶೇಷಃ . ಸ ಚ ಯಃ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞೋ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಃ ಸ ಯತ್ಪ್ರಭಾವೋ ಯೇ ಪ್ರಭಾವಾ ಉಪಾಧಿಕೃತಾಃ ಶಕ್ತಯೋ ಯಸ್ಯ ಸ ಯತ್ಪ್ರಭಾವಶ್ಚ . ತತ್ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಯೋರ್ಯಾಥಾತ್ಮ್ಯಂ ಯಥಾವಿಶೇಷಿತಂ ಸಮಾಸೇನ ಸಂಕ್ಷೇಪೇಣ ಮೇ ಮಮ ವಾಕ್ಯತಃ ಶೃಣು . ಶ್ರುತ್ವಾವಧಾರಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೧೩.೩..

==============================
ತತ್ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಯಾಥಾತ್ಮ್ಯಂ ವಿವಕ್ಷಿತಂ ಸ್ತೌತಿ ಶ್ರೋತೃಬುದ್ಧಿಪ್ರರೋಚನಾರ್ಥಮ್
ಋಷಿಭಿರ್ಬಹುಧಾ ಗೀತಂ ಛನ್ದೋಭಿರ್ವಿವಿಧೈಃ ಪೃಥಕ್ .
ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರಪದೈಶ್ಚೈವ ಹೇತುಮದ್ಭಿರ್ವಿನಿಶ್ಚಿತೈಃ ..೧೩.೪..

ಋಷಿಭಿರ್ವಸಿಷ್ಠಾದಿಭಿರ್ಬಹುಧಾ ಬಹುಪ್ರಕಾರಂ ಗೀತಂ ಕಥಿತಮ್ . ಛನ್ದೋಭಿಶ್ಛನ್ದಾಂಸಿ ಋಗಾದೀನಿ ತೈಶ್ಛನ್ದೋಭಿರ್ವಿವಿಧೈರ್ನಾನಾಭಾವೈರ್ನಾನಾಪ್ರಕಾರೈಃ ಪೃಥಗ್ವಿವೇಕತೋ ಗೀತಮ್ . ಕಿಂ ಚ, ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರಪದೈಶ್ಚೈವ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸೂಚಕಾನಿ ವಾಕ್ಯಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರಾಣಿ ತೈಃ ಪದ್ಯತೇ ಗಮ್ಯತೇ ಜ್ಞಾಯತ ಇತಿ ತಾನಿ ಪದಾನ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ ತೈರೇವ ಚ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಯಾಥಾತ್ಮ್ಯಂ ಗೀತಮಿತ್ಯನುವರ್ತತೇ . ಆತ್ಮೇತ್ಯೇವೋಪಾಸೀತ ಇತ್ಯೇವಮಾದಿಭಿರ್ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರಪದೈರಾತ್ಮಾ ಜ್ಞಾಯತೇ . ಹೇತುಮದ್ಭಿರ್ಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತೈರ್ವಿನಿಶ್ಚಿತೈರ್ನಿಃಸಂಶಯರೂಪೈರ್ನಿಶ್ಚಿತಪ್ರತ್ಯಯೋತ್ಪಾದಕೈರಿತ್ಯರ್ಥಃ ..೧೩.೪..

==============================
ಸ್ತುತ್ಯಾಭಿಮುಖೀಭೂತಾಯಾರ್ಜುನಾಯಾಹ ಭಗವಾನ್
ಮಹಾಭೂತಾನ್ಯಹಂಕಾರೋ ಬುದ್ಧಿರವ್ಯಕ್ತಮೇವ ಚ .
ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ದಶೈಕಂ ಚ ಪಞ್ಚ ಚೇನ್ದ್ರಿಯಗೋಚರಾಃ ..೧೩.೫..

ಮಹಾಭೂತಾನಿ ಮಹಾನ್ತಿ ಚ ತಾನಿ ಸರ್ವವಿಕಾರವ್ಯಾಪಕತ್ವಾದ್ಭೂತಾನಿ ಚ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣಿ . ಸ್ಥೂಲಾನಿ ತ್ವಿನ್ದ್ರಿಯಗೋಚರಶಬ್ದೇನಾಭಿಧಾಯಿಷ್ಯನ್ತೇ . ಅಹಂಕಾರೋ ಮಹಾಭೂತಕಾರಣಮಹಂಪ್ರತ್ಯಯಲಕ್ಷಣಃ . ಅಹಂಕಾರಕಾರಣಂ ಬುದ್ಧಿರಧ್ಯವಸಾಯಲಕ್ಷಣಾ . ತತ್ಕಾರಣಮವ್ಯಕ್ತಮೇವ ಚ, ನ ವ್ಯಕ್ತಮವ್ಯಕ್ತಮವ್ಯಾಕೃತಮೀಶ್ವರಶಕ್ತಿರ್ಮಮ ಮಾಯಾ ದುರತ್ಯಯಾ ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್ . ಏವಶಬ್ದಃ ಪ್ರಕೃತ್ಯವಧಾರಣಾರ್ಥ ಏತಾವತ್ಯೇವಾಷ್ಟಧಾ ಭಿನ್ನಾ ಪ್ರಕೃತಿಃ . ಚಶಬ್ದೋ ಭೇದಸಮುಚ್ಚಯಾರ್ಥಃ . ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ದಶ, ಶ್ರೋತ್ರಾದೀನಿ ಪಞ್ಚ ಬುದ್ಧ್ಯುತ್ಪಾದಕತ್ವಾದ್ಬುದ್ಧೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ . ವಾಕ್ಪಾಣ್ಯಾದೀನಿ ಪಞ್ಚ ಕರ್ಮನಿರ್ವರ್ತಕತ್ವಾತ್ಕರ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ . ತಾನಿ ದಶ . ಏಕಂ ಚ . ಕಿಂ ತತ್? ಮನ ಏಕಾದಶಂ ಸಂಕಲ್ಪಾದ್ಯಾತ್ಮಕಮ್ . ಪಞ್ಚ ಚೇನ್ದ್ರಿಯಗೋಚರಾಃ
ಶಬ್ದಾದಯೋ ವಿಷಯಾಃ . ತಾನ್ಯೇತಾನಿ ಸಾಂಖ್ಯಾಶ್ಚತುರ್ವಿಂಶತಿತತ್ತ್ವಾನ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ..೧೩.೫..

==============================
ಅಥೇದಾನೀಮಾತ್ಮಗುಣಾಃ ಇತಿ ಯಾನಾಚಕ್ಷತೇ ವೈಶೇಷಿಕಾಸ್ತೇಽಪಿ ಕ್ಷೇತ್ರಧರ್ಮಾ ಏವ, ನ ತು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಸ್ಯೇತ್ಯಾಹ ಭಗವಾನ್
ಇಚ್ಛಾ ದ್ವೇಷಃ ಸುಖಂ ದುಃಖಂ ಸಂಘಾತಶ್ಚೇತನಾ ಧೃತಿಃ .
ಏತತ್ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಸಮಾಸೇನ ಸವಿಕಾರಮುದಾಹೃತಮ್ ..೧೩.೬..

ಇಚ್ಛಾ ಯಜ್ಜಾತೀಯಂ ಸುಖಹೇತುಮರ್ಥಮುಪಲಬ್ಧವಾನ್ ಪೂರ್ವಮ್, ಪುನಸ್ತಜ್ಜಾತೀಯಮುಪಲಭಮಾನಸ್ತಮಾದಾತುಮಿಚ್ಛತಿ ಸುಖಹೇತುರಿತಿ . ಸೇಯಮಿಚ್ಛಾನ್ತಃಕರಣಧರ್ಮೋ ಜ್ಞೇಯತ್ವಾತ್ಕ್ಷೇತ್ರಮ್ . ತಥಾ ದ್ವೇಷಃ, ಯಜ್ಜಾತೀಯಮರ್ಥಂ ದುಃಖಹೇತುತ್ವೇನಾನುಭೂತವಾನ್, ಪುನಸ್ತಜ್ಜಾತೀಯಮರ್ಥಮುಪಲಭಮಾನಸ್ತಂ ದ್ವೇಷ್ಟಿ . ಸೋಽಯಂ ದ್ವೇಷೋ ಜ್ಞೇಯತ್ವಾತ್ಕ್ಷೇತ್ರಮೇವ . ತಥಾ ಸುಖಮನುಕೂಲಂ ಪ್ರಸನ್ನಸತ್ತ್ವಾತ್ಮಕಂ ಜ್ಞೇಯತ್ವಾತ್ಕ್ಷೇತ್ರಮೇವ . ದುಃಖಂ ಪ್ರತಿಕೂಲಾತ್ಮಕಮ್ . ಜ್ಞೇಯತ್ವಾತ್ತದಪಿ ಕ್ಷೇತ್ರಮ್ . ಸಂಘಾತೋ ದೇಹೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಸಂಹತಿಃ . ತಸ್ಯಾಮಭಿವ್ಯಕ್ತಾನ್ತಃಕರಣವೃತ್ತಿಃ, ತಪ್ತ ಇವ ಲೋಹಪಿಣ್ಡೇಽಗ್ನಿಃ
. ಆತ್ಮಚೈತನ್ಯಾಭಾಸರಸವಿದ್ಧಾ ಚೇತನಾ . ಸಾ ಚ ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಜ್ಞೇಯತ್ವಾತ್ . ಧೃತಿರ್ಯಯಾವಸಾದಪ್ರಾಪ್ತಾನಿ ದೇಹೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಧ್ರಿಯನ್ತೇ . ಸಾ ಚ ಜ್ಞೇಯತ್ವಾತ್ಕ್ಷೇತ್ರಮ್ . ಸರ್ವಾನ್ತಃಕರಣಧರ್ಮೋಪಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಮಿಚ್ಛಾದಿಗ್ರಹಣಮ್ . ಯತ ಉಕ್ತಮುಪಸಂಹರತಿ ಏತದಿತಿ . ಏತತ್ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಸಮಾಸೇನ ಸವಿಕಾರಂ ಸಹ ವಿಕಾರೇಣ ಮಹದಾದಿನಾ ಉದಾಹೃತಮುಕ್ತಮ್ ..೧೩.೬..

==============================
ಯಸ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಭೇದಜಾತಸ್ಯ ಸಂಹತಿಃ ಇದಂ ಶರೀರಂ ಕ್ಷೇತ್ರಮ್ [ಗೀತಾ ೧೩.೨] ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್ . ತತ್ಕ್ಷೇತ್ರಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಂ ಮಹಾಭೂತಾದಿಭೇದಭಿನ್ನಂ ಧೃತ್ಯನ್ತಮ್ . ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞೋ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣವಿಶೇಷಣಃ ಯಸ್ಯ ಸಪ್ರಭಾವಸ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಸ್ಯ ಪರಿಜ್ಞಾನಾದಮೃತತ್ವಂ ಭವತಿ, ತಂ ಜ್ಞೇಯಂ ಯತ್ತತ್ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮೀತ್ಯಾದಿನಾ ಸವಿಶೇಷಣಂ ಸ್ವಯಮೇವ ವಕ್ಷ್ಯತಿ ಭಗವಾನ್ . ಅಧುನಾ ತು ತಜ್ಜ್ಞಾನಸಾಧನಗಣಮಮಾನಿತ್ವಾದಿಲಕ್ಷಣಮ್, ಯಸ್ಮಿನ್ ಸತಿ ತಜ್ಜ್ಞೇಯವಿಜ್ಞಾನೇ ಯೋಗ್ಯೋಽಧಿಕೃತೋ ಭವತಿ, ಯತ್ಪರಃ ಸಂನ್ಯಾಸೀ ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠ ಉಚ್ಯತೇ, ತಮಮಾನಿತ್ವಾದಿಗಣಂ ಜ್ಞಾನಸಾಧನತ್ವಾಜ್ಜ್ಞಾನಶಬ್ದವಾಚ್ಯಂ
ವಿದಧಾತಿ ಭಗವಾನ್
ಅಮಾನಿತ್ವಮದಮ್ಭಿತ್ವಮಹಿಂಸಾ ಕ್ಷಾನ್ತಿರಾರ್ಜವಮ್ .
ಆಚಾರ್ಯೋಪಾಸನಂ ಶೌಚಂ ಸ್ಥೈರ್ಯಮಾತ್ಮವಿನಿಗ್ರಹಃ ..೧೩.೭..

ಅಮಾನಿತ್ವಂ ಮಾನಿನೋ ಭಾವಃ ಮಾನಿತ್ವಮಾತ್ಮನೋ ಶ್ಲಾಘನಮ್, ತದಭಾವೋಽಮಾನಿತ್ವಮ್ . ಅದಮ್ಭಿತ್ವಂ ಸ್ವಧರ್ಮಪ್ರಕಟೀಕರಣಂ ದಮ್ಭಿತ್ವಮ್, ತದಭಾವೋಽದಮ್ಭಿತ್ವಮ್ . ಅಹಿಂಸಾ ಹಿಂಸನಂ ಪ್ರಾಣಿನಾಮಪೀಡಾನಮ್ . ಕ್ಷಾನ್ತಿಃ ಪರಾಪರಾಧಪ್ರಾಪ್ತಾವವಿಕ್ರಿಯಾ . ಆರ್ಜವಮೃಜುಭಾವೋಽವಕ್ರತ್ವಮ್ . ಆಚಾರ್ಯೋಪಾಸನಂ ಮೋಕ್ಷಸಾಧನೋಪದೇಷ್ಟುರಾಚಾರ್ಯಸ್ಯ ಶುಶ್ರೂಷಾದಿಪ್ರಯೋಗೇಣ ಸೇವನಮ್ . ಶೌಚಂ ಕಾಯಮಲಾನಾಂ ಮೃಜ್ಜಲಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಕ್ಷಾಲನಮ್ . ಅನ್ತಶ್ಚ ಮನಸಃ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಭಾವನಯಾ ರಾಗಾದಿಮಲಾನಾಮಪನಯನಂ ಶೌಚಮ್ . ಸ್ಥೈರ್ಯಂ ಸ್ಥಿರಭಾವಃ, ಮೋಕ್ಷಮಾರ್ಗ ಏವ ಕೃತಾಧ್ಯವಸಾಯತ್ವಮ್ . ಆತ್ಮವಿನಿಗ್ರಹ ಆತ್ಮನೋಽಪಕಾರಕಸ್ಯ
ಆತ್ಮಶಬ್ದವಾಚ್ಯಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಕರಣಸಂಘಾತಸ್ಯ ವಿನಿಗ್ರಹಃ ಸ್ವಭಾವೇನ ಸರ್ವತಃ ಪ್ರವೃತ್ತಸ್ಯ ಸನ್ಮಾರ್ಗ ಏವ ನಿರೋಧ ಆತ್ಮವಿನಿಗ್ರಹಃ ..೧೩.೭..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥೇಷು ವೈರಾಗ್ಯಮನಹಂಕಾರ ಏವ ಚ .
ಜನ್ಮಮೃತ್ಯುಜರಾವ್ಯಾಧಿದುಃಖದೋಷಾನುದರ್ಶನಮ್ ..೧೩.೮..

ಇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥೇಷು ಶಬ್ದಾದಿಷು ದೃಷ್ಟಾದೃಷ್ಟೇಷು ಭೋಗೇಷು ವಿರಾಗಭಾವೋ ವೈರಾಗ್ಯಮ್ . ಅನಹಂಕಾರೋಽಹಂಕಾರಾಭಾವ ಏವ ಚ . ಜನ್ಮಮೃತ್ಯುಜರಾವ್ಯಾಧಿದುಃಖದೋಷಾನುದರ್ಶನಂ ಜನ್ಮ ಚ ಮೃತ್ಯುಶ್ಚ ಜರಾ ಚ ವ್ಯಾಧಯಶ್ಚ ದುಃಖಾನಿ ಚ ತೇಷು ಜನ್ಮಾದಿದುಃಖಾನ್ತೇಷು ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ದೋಷಾನುದರ್ಶನಮ್ . ಜನ್ಮನಿ ಗರ್ಭವಾಸಯೋನಿದ್ವಾರನಿಃಸರಣಂ ದೋಷಃ, ತಸ್ಯಾನುದರ್ಶನಮಾಲೋಚನಮ್ . ತಥಾ ಮೃತ್ಯೌ ದೋಷಾನುದರ್ಶನಮ್ . ತಥಾ ಜರಾಯಾಂ ಪ್ರಜ್ಞಾಶಕ್ತಿತೇಜೋನಿರೋಧದೋಷಾನುದರ್ಶನಂ ಪರಿಭೂತತಾ ಚೇತಿ . ತಥಾ ವ್ಯಾಧಿಷು ಶಿರೋರೋಗಾದಿಷು ದೋಷಾನುದರ್ಶನಮ್ . ತಥಾ
ದುಃಖೇಷು ಅಧ್ಯಾತ್ಮಾಧಿಭೂತಾಧಿದೈವನಿಮಿತ್ತೇಷು . ಅಥವಾ ದುಃಖಾನ್ಯೇವ ದೋಷೋ ದುಃಖದೋಷಸ್ತಸ್ಯ ಜನ್ಮಾದಿಷು ಪೂರ್ವವದನುದರ್ಶನಮ್ . ದುಃಖಂ ಜನ್ಮ, ದುಃಖಂ ಮೃತ್ಯುಃ, ದುಃಖಂ ಜರಾ, ದುಃಖಂ ವ್ಯಾಧಯಃ . ದುಃಖನಿಮಿತ್ತತ್ವಾಜ್ಜನ್ಮಾದಯೋ ದುಃಖಮ್, ನ ಪುನಃ ಸ್ವರೂಪೇಣೈವ ದುಃಖಮಿತಿ . ಏವಂ ಜನ್ಮಾದಿಷು ದುಃಖದೋಷಾನುದರ್ಶನಾದ್ದೇಹೇನ್ದ್ರಿಯಾದಿವಿಷಯಭೋಗೇಷು ವೈರಾಗ್ಯಮುಪಜಾಯತೇ . ತತಃ ಪ್ರತ್ಯಗಾತ್ಮನಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಕರಣಾನಾಮಾತ್ಮದರ್ಶನಾಯ . ಏವಂ ಜ್ಞಾನಹೇತುತ್ವಾಜ್ಜ್ಞಾನಮುಚ್ಯತೇ
ಜನ್ಮಾದಿದುಃಖದೋಷಾನುದರ್ಶನಮ್ ..೧೩.೮..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಅಸಕ್ತಿರನಭಿಷ್ವಙ್ಗಃ ಪುತ್ರದಾರಗೃಹಾದಿಷು .
ನಿತ್ಯಂ ಚ ಸಮಚಿತ್ತತ್ವಮಿಷ್ಟಾನಿಷ್ಟೋಪಪತ್ತಿಷು ..೧೩.೯..

ಅಸಕ್ತಿಃ ಸಕ್ತಿಃ ಸಙ್ಗನಿಮಿತ್ತೇಷು ವಿಷಯೇಷು ಪ್ರೀತಿಮಾತ್ರಮ್, ತದಭಾವೋಽಸಕ್ತಿಃ . ಅನಭಿಷ್ವಙ್ಗೋಽಭಿಷ್ವಙ್ಗಾಭಾವಃ . ಅಭಿಷ್ವಙ್ಗೋ ನಾಮ ಆಸಕ್ತಿವಿಶೇಷ ಏವಾನನ್ಯಾತ್ಮಭಾವನಾಲಕ್ಷಣಃ . ಯಥಾನ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಸುಖಿನಿ ದುಃಖಿನಿ ವಾಹಮೇವ ಸುಖೀ, ದುಃಖೀ ಚ, ಜೀವತಿ ಮೃತೇ ವಾಹಮೇವ ಜೀವಾಮಿ ಮರಿಷ್ಯಾಮಿ ಚೇತಿ . ಕ್ವ ? ಇತ್ಯಾಹ ಪುತ್ರದಾರಗೃಹಾದಿಷು . ಪುತ್ರೇಷು ದಾರೇಷು ಗೃಹೇಷ್ವಾದಿಗ್ರಹಣಾದನ್ಯೇಷ್ವಪ್ಯತ್ಯನ್ತೇಷ್ಟೇಷು ದಾಸವರ್ಗಾದಿಷು . ತಚ್ಚೋಭಯಂ ಜ್ಞಾನಾರ್ಥತ್ವಾಜ್ಜ್ಞಾನಮುಚ್ಯತೇ . ನಿತ್ಯಂ ಚ ಸಮಚಿತ್ತತ್ವಂ ತುಲ್ಯಚಿತ್ತತಾ . ಕ್ವ ? ಇಷ್ಟಾನಿಷ್ಟೋಪಪತ್ತಿಷ್ವ್
ಇಷ್ಟಾನಾಮನಿಷ್ಟಾನಾಂ ಚೋಪಪತ್ತಯಃ ಸಂಪ್ರಾಪ್ತಯಸ್ತಾಸ್ವಿಷ್ಟಾನಿಷ್ಟೋಪಪತ್ತಿಷು ನಿತ್ಯಮೇವ ತುಲ್ಯಚಿತ್ತತಾ . ಇಷ್ಟೋಪಪತ್ತಿಷು ನ ಹೃಷ್ಯತಿ, ನ ಕುಪ್ಯತಿ ಚಾನಿಷ್ಟೋಪಪತ್ತಿಷು . ತಚ್ಚೈತನ್ನಿತ್ಯಂ ಸಮಚಿತ್ತತ್ವಂ ಜ್ಞಾನಮ್ ..೧೩.೯..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಮಯಿ ಚಾನನ್ಯಯೋಗೇನ ಭಕ್ತಿರವ್ಯಭಿಚಾರಿಣೀ .
ವಿವಿಕ್ತದೇಶಸೇವಿತ್ವಮರತಿರ್ಜನಸಂಸದಿ ..೧೩.೧೦..

ಮಯಿ ಚೇಶ್ವರೇಽನನ್ಯಯೋಗೇನ ಅಪೃಥಕ್ಸಮಾಧಿನಾ ನಾನ್ಯೋ ಭಗವತೋ ವಾಸುದೇವಾತ್ಪರೋಽಸ್ತಿ, ಅತಃ ಸ ಏವ ನೋ ಗತಿರಿತ್ಯೇವಂ ನಿಶ್ಚಿತಾವ್ಯಭಿಚಾರಿಣೀ ಬುದ್ಧಿರನನ್ಯಯೋಗಃ, ತೇನ ಭಜನಂ ಭಕ್ತಿರ್ನ ವ್ಯಭಿಚರಣಶೀಲಾ ಅವ್ಯಭಿಚಾರಿಣೀ . ಸಾ ಚ ಜ್ಞಾನಮ್ . ವಿವಿಕ್ತದೇಶಸೇವಿತ್ವಮ್ . ವಿವಿಕ್ತಃ ಸ್ವಭಾವತಃ ಸಂಸ್ಕಾರೇಣ ವಾಶುಚ್ಯಾದಿಭಿಃ ಸರ್ಪವ್ಯಾಘ್ರಾದಿಭಿಶ್ಚ ರಹಿತೋಽರಣ್ಯನದೀಪುಲಿನದೇವಗೃಹಾದಿಭಿರ್ವಿವಿಕ್ತೋ ದೇಶಃ, ತಂ ಸೇವಿತುಂ ಶೀಲಮಸ್ಯೇತಿ ವಿವಿಕ್ತದೇಶಸೇವೀ, ತದ್ಭಾವೋ ವಿವಿಕ್ತದೇಶಸೇವಿತ್ವಮ್ . ವಿವಿಕ್ತೇಷು ಹಿ ದೇಶೇಷು ಚಿತ್ತಂ ಪ್ರಸೀದತಿ ಯತಸ್ತತಃ ಆತ್ಮಾದಿಭಾವನಾ ವಿವಿಕ್ತ ಉಪಜಾಯತೇ . ಅತೋ ವಿವಕ್ತದೇಶಸೇವಿತ್ವಂ ಜ್ಞಾನಮುಚ್ಯತೇ . ಅರತಿರರಮಣಂ ಜನಸಂಸದಿ . ಜನಾನಾಂ ಪ್ರಾಕೃತಾನಾಂ
ಸಂಸ್ಕಾರಶೂನ್ಯಾನಾಮವಿನೀತಾನಾಂ ಸಂಸತ್ಸಮವಾಯೋ ಜನಸಂಸತ್ . ನ ಸಂಸ್ಕಾರವತಾಂ ವಿನೀತಾನಾಂ ಸಂಸತ್ . ತಸ್ಯಾ ಜ್ಞಾನೋಪಕಾರಕತ್ವಾತ್ . ಅತಃ ಪ್ರಾಕೃತಜನಸಂಸದ್ಯರತಿರ್ಜ್ಞಾನಾರ್ಥತ್ವಾಜ್ಜ್ಞಾನಮ್ ..೧೩.೧೦..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಅಧ್ಯಾತ್ಮಜ್ಞಾನನಿತ್ಯತ್ವಂ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಾರ್ಥದರ್ಶನಮ್ .
ಏತಜ್ಜ್ಞಾನಮಿತಿ ಪ್ರೋಕ್ತಮಜ್ಞಾನಂ ಯದತೋಽನ್ಯಥಾ ..೧೩.೧೧..

ಅಧ್ಯಾತ್ಮಜ್ಞಾನನಿತ್ಯತ್ವಮಾತ್ಮಾದಿವಿಷಯಂ ಜ್ಞಾನಮಧ್ಯಾತ್ಮಜ್ಞಾನಮ್, ತಸ್ಮಿನ್ನಿತ್ಯಭಾವೋ ನಿತ್ಯತ್ವಮ್ . ಅಮಾನಿತ್ವಾದೀನಾಂ ಜ್ಞಾನಸಾಧನಾನಾಂ ಭಾವನಾಪರಿಪಾಕನಿಮಿತ್ತಂ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಮ್, ತಸ್ಯಾರ್ಥೋ ಮೋಕ್ಷಃ ಸಂಸಾರೋಪರಮಃ . ತಸ್ಯಾಲೋಚನಂ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಾರ್ಥದರ್ಶನಮ್ . ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಫಲಾಲೋಚನೇ ಹಿ ತತ್ಸಾಧನಾನುಷ್ಠಾನೇ ಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ . ಏತದಮಾನಿತ್ವಾದಿತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಾರ್ಥದರ್ಶನಾನ್ತಮುಕ್ತಂ ಜ್ಞಾನಮಿತಿ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಜ್ಞಾನಾರ್ಥತ್ವಾತ್ . ಅಜ್ಞಾನಂ ಯದತೋಽಸ್ಮಾದ್ಯಥೋಕ್ತಾದನ್ಯಥಾ ವಿಪರ್ಯಯೇಣ . ಮಾನಿತ್ವಂ ದಮ್ಭಿತ್ವಂ ಹಿಂಸಾ ಕ್ಷಾನ್ತಿರನಾರ್ಜವಮಿತ್ಯಾದ್ಯಜ್ಞಾನಂ ವಿಜ್ಞೇಯಂ ಪರಿಹರಣಾಯ, ಸಂಸಾರಪ್ರವೃತ್ತಿಕಾರಣತ್ವಾದಿತಿ ..೧೩.೧೧..

==============================
ಯಥೋಕ್ತೇನ ಜ್ಞಾನೇನ ಜ್ಞಾತವ್ಯಂ ಕಿಮ್ ? ಇತ್ಯಾಕಾಙ್ಕ್ಷಾಯಾಮಾಹ
ಜ್ಞೇಯಂ ಯತ್ತತ್ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯಜ್ಜ್ಞಾತ್ವಾಮೃತಮಶ್ನುತೇ .
ಅನಾದಿಮತ್ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ನ ಸತ್ತನ್ನಾಸದುಚ್ಯತೇ ..೧೩.೧೨..

ನನು ಯಮಾಃ ನಿಯಮಾಶ್ಚಾಮಾನಿತ್ವಾದಯಃ . ನ ತೈರ್ಜ್ಞೇಯಂ ಜ್ಞಾಯತೇ . ನ ಹ್ಯಮಾನಿತ್ವಾದಿ ಕಸ್ಯಚಿತ್ವಸ್ತುನಃ ಪರಿಚ್ಛೇದಕಂ ದೃಷ್ಟಮ್ . ಸರ್ವತ್ರೈವ ಚ ಯದ್ವಿಷಯಂ ಜ್ಞಾನಂ ತದೇವ ತಸ್ಯ ಜ್ಞೇಯಸ್ಯ ಪರಿಚ್ಛೇದಕಂ ದೃಶ್ಯತೇ . ನ ಹ್ಯನ್ಯವಿಷಯೇಣ ಜ್ಞಾನೇನಾನ್ಯದುಪಲಭ್ಯತೇ, ಯಥಾ ಘಟವಿಷಯೇಣ ಜ್ಞಾನೇನಾಗ್ನಿಃ . ನೈಷ ದೋಷಃ . ಜ್ಞಾನನಿಮಿತ್ತತ್ವಾಜ್ಜ್ಞಾನಮುಚ್ಯತ ಇತಿ ಹ್ಯವೋಚಾಮ . ಜ್ಞಾನಸಹಕಾರಿಕಾರಣತ್ವಾಚ್ಚ . ಜ್ಞೇಯಂ ಜ್ಞಾತವ್ಯಂ ಯತ್ತತ್ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ಯಥಾವತ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ . ಕಿಂಫಲಂ ತತ್? ಇತಿ ಪ್ರರೋಚನೇನ ಶ್ರೋತುರಭಿಮುಖೀಕರಣಾಯಾಹ ಯಜ್ಜ್ಞೇಯಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾಮೃತಮಮೃತತ್ವಮಶ್ನುತೇ, ನ ಪುನರ್ಮ್ರಿಯತ
ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಅನಾದಿಮತಾದಿರಸ್ಯಾಸ್ತೀತಿ ಆದಿಮತ್, ನಾದಿಮದನಾದಿಮತ್ . ಕಿಂ ತತ್? ಪರಂ ನಿರತಿಶಯಂ ಬ್ರಹ್ಮ, ಜ್ಞೇಯಮಿತಿ ಪ್ರಕೃತಮ್ .
ಅತ್ರ ಕೇಚಿತನಾದಿ ಮತ್ಪರಮಿತಿ ಪದಂ ಛಿನ್ದನ್ತಿ, ಬಹುವ್ರೀಹಿಣೋಕ್ತೇಽರ್ಥೇ ಮತುಪ ಆನರ್ಥಕ್ಯಮನಿಷ್ಟಂ ಸ್ಯಾದಿತಿ . ಅರ್ಥವಿಶೇಷಂ ಚ ದರ್ಶಯನ್ತಿ ಅಹಂ ವಾಸುದೇವಾಖ್ಯಾ ಪರಾ ಶಕ್ತಿರ್ಯಸ್ಯ ತನ್ಮತ್ಪರಮಿತಿ . ಸತ್ಯಮೇವಮಪುನರುಕ್ತಂ ಸ್ಯಾತ್ . ಅರ್ಥಶ್ಚೇತ್ಸಂಭವತಿ . ನ ತ್ವರ್ಥಃ ಸಂಭವತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸರ್ವವಿಶೇಷಪ್ರತಿಷೇಧೇನೈವ ವಿಜಿಜ್ಞಾಪಯಿಷಿತ್ವಾನ್ನ ಸತ್ತನ್ನಾಸದುಚ್ಯತೇ ಇತಿ . ವಿಶಿಷ್ಟಶಕ್ತಿಮತ್ತ್ವಪ್ರದರ್ಶನಂ ವಿಶೇಷಪ್ರತಿಷೇಧಶ್ಚೇತಿ ವಿಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಮ್ . ತಸ್ಮಾತ್ಮತುಪೋ ಬಹುವ್ರೀಹಿಣಾ ಸಮಾನಾರ್ಥತ್ವೇಽಪಿ ಪ್ರಯೋಗೋ ಶ್ಲೋಕಪೂರಣಾರ್ಥಃ . ಅಮೃತತ್ವಫಲಂ ಜ್ಞೇಯಂ ಮಯೋಚ್ಯತ ಇತಿ ಪ್ರರೋಚನೇನಾಭಿಮುಖೀಕೃತ್ಯಾಹ ನ ಸತ್ತಜ್ಜ್ಞೇಯಮುಚ್ಯತೇ
ಇತಿ ನಾಪ್ಯಸತ್ತದುಚ್ಯತೇ ..

ನನು ಮಹತಾ ಪರಿಕರಬನ್ಧೇನ ಕಣ್ಠರವೇಣೋದ್ಘುಷ್ಯ ಜ್ಞೇಯಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮೀತಿ, ಅನನುರೂಪಮುಕ್ತಂ ನ ಸತ್ತನ್ನಾಸದುಚ್ಯತ ಇತಿ . ನ, ಅನುರೂಪಮೇವೋಕ್ತಮ್ . ಕಥಮ್ ? ಸರ್ವಾಸು ಹ್ಯುಪನಿಷತ್ಸು ಜ್ಞೇಯಂ ಬ್ರಹ್ಮ ನೇತಿ ನೇತಿ [ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೨.೩.೬] ಅಸ್ಥೂಲಮನಣು [ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೩.೮.೮] ಇತ್ಯಾದಿವಿಶೇಷಪ್ರತಿಷೇಧೇನೈವ ನಿರ್ದಿಶ್ಯತೇ, ನೇದಂ ತದಿತಿ ವಾಚೋಽಗೋಚತ್ವಾತ್ ..

ನನು ನ ತದಸ್ತಿ, ಯದ್ವಸ್ತ್ವಸ್ತಿಶಬ್ದೇನ ನೋಚ್ಯತೇ . ಅಥಾಸ್ತಿಶಬ್ದೇನ ನೋಚ್ಯತೇ, ನಾಸ್ತಿ ತಜ್ಜ್ಞೇಯಮ್ . ವಿಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಂ ಚ ಜ್ಞೇಯಂ ತದಸ್ತಿಶಬ್ದೇನ ನೋಚ್ಯತೇ ಇತಿ ಚ . ನ ತಾವನ್ನಾಸ್ತಿ, ನಾಸ್ತಿಬುದ್ಧ್ಯವಿಷಯತ್ವಾತ್ ..

ನನು ಸರ್ವಾ ಬುದ್ಧಯೋಽಸ್ತಿನಾಸ್ತಿಬುದ್ಧ್ಯನುಗತಾ ಏವ . ತತ್ರೈವಂ ಸತಿ ಜ್ಞೇಯಮಪ್ಯಸ್ತಿಬುದ್ಧ್ಯನುಗತಪ್ರತ್ಯಯವಿಷಯಂ ವಾ ಸ್ಯಾತ್, ನಾಸ್ತಿಬುದ್ಧ್ಯನುಗತಪ್ರತ್ಯಯವಿಷಯಂ ವಾ ಸ್ಯಾತ್ . ನ, ಅತೀನ್ದ್ರಿಯತ್ವೇನೋಭಯಬುದ್ಧ್ಯನುಗತಪ್ರತ್ಯಯಾವಿಷಯತ್ವಾತ್ . ಯದ್ಧೀನ್ದ್ರಿಯಗಮ್ಯಂ ವಸ್ತು ಘಟಾದಿಕಮ್, ತದಸ್ತಿಬುದ್ಧ್ಯನುಗತಪ್ರತ್ಯಯವಿಷಯಂ ವಾ ಸ್ಯಾತ್, ನಾಸ್ತಿಬುದ್ಧ್ಯನುಗತಪ್ರತ್ಯಯವಿಷಯಂ ವಾ ಸ್ಯಾತ್ . ಇದಂ ತು ಜ್ಞೇಯಮತೀನ್ದ್ರಿಯತ್ವೇನ ಶಬ್ದೈಕಪ್ರಮಾಣಗಮ್ಯತ್ವಾನ್ನ ಘಟಾದಿವದುಭಯಬುದ್ಧ್ಯನುಗತಪ್ರತ್ಯಯವಿಷಯಮಿತ್ಯತೋ ನ ಸತ್ತನ್ನಾಸದಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ ..

ಯತ್ತೂಕ್ತಮ್ ವಿರುದ್ಧಮುಚ್ಯತೇ, ಜ್ಞೇಯಂ ತನ್ನ ಸತ್ತನ್ನಾಸದುಚ್ಯತ ಇತಿ . ನ ವಿರುದ್ಧಮ್, ಅನ್ಯದೇವ ತದ್ವಿದಿತಾದಥೋ ಅವಿದಿತಾದಧಿ [Kಏನಊ ೧.೩] ಇತಿ ಶ್ರುತೇಃ . ಶ್ರುತಿರಪಿ ವಿರುದ್ಧಾರ್ಥಾ ಇತಿ ಚೇತ್ ಯಥಾ ಯಜ್ಞಾಯ ಶಾಲಾಮಾರಭ್ಯ ಯಜ್ಞಂ ಕೋ ಹಿ ತದ್ವೇದ ಯದ್ಯಮುಷ್ಮಿನ್ ಲೋಕೇಽಸ್ತಿ ವಾ ನ ವೇತಿ [ಟೈತ್ತ್ಷ್೬.೧.೧] ಇತ್ಯೇವಮಿತಿ ಚೇತ್, ನ . ವಿದಿತಾವಿದಿತಾಭ್ಯಾಮನ್ಯತ್ವಶ್ರುತೇರವಶ್ಯವಿಜ್ಞೇಯಾರ್ಥಪ್ರತಿಪಾದನಪರತ್ವಾತ್ಯದ್ಯಮುಷ್ಮಿನಿತ್ಯಾದಿ ತು ವಿಧಿಶೇಷೋಽರ್ಥವಾದಃ . ಉಪಪತ್ತೇಶ್ಚ ಸದಸದಾದಿಶಬ್ದೈರ್ಬ್ರಹ್ಮ ನೋಚ್ಯತ ಇತಿ .
ಸರ್ವೋ ಹಿ ಶಬ್ದೋಽರ್ಥಪ್ರಕಾಶನಾಯ ಪ್ರಯುಕ್ತಃ ಶ್ರೂಯಮಾಣಶ್ಚ ಶ್ರೋತೃಭಿರ್ಜಾತಿಕ್ರಿಯಾಗುಣಸಂಬನ್ಧದ್ವಾರೇಣ ಸಂಕೇತಗ್ರಹಣಸವ್ಯಪೇಕ್ಷಾರ್ಥಂ ಪ್ರತ್ಯಾಯಯತಿ . ನಾನ್ಯಥಾ, ಅದೃಷ್ಟತ್ವಾತ್ . ತದ್ಯಥಾ ಗೌರಶ್ವ ಇತಿ ವಾ ಜಾತಿತಃ, ಪಚತಿ ಪಠತೀತಿ ವಾ ಕ್ರಿಯಾತಃ, ಶುಕ್ಲಃ ಕೃಷ್ಣ ಇತಿ ವಾ ಗುಣತಃ, ಧನೀ ಗೋಮಾನಿತಿ ವಾ ಸಂಬನ್ಧತಃ . ನ ತು ಬ್ರಹ್ಮ ಜಾತಿಮತ್, ಅತೋ ನ ಸದಾದಿಶಬ್ದವಾಚ್ಯಮ್ . ನಾಪಿ ಗುಣವತ್, ಯೇನ ಗುಣಶಬ್ದೇನೋಚ್ಯೇತ, ನಿರ್ಗುಣತ್ವಾತ್ . ನಾಪಿ ಕ್ರಿಯಾಶಬ್ದವಾಚ್ಯಂ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯತ್ವಾನ್ನಿಷ್ಕಲಂ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಂ ಶಾನ್ತಮ್ [ಶ್ವೇತೂ ೬.೧೯] ಇತಿ ಶ್ರುತೇಃ . ನ ಚ ಸಂಬನ್ಧೀ, ಏಕತ್ವಾತ್ . ಅದ್ವಯತ್ವಾದವಿಷಯತ್ವಾದಾತ್ಮತ್ವಾಚ್ಚ ನ ಕೇನಚಿತ್, ಶಬ್ದೇನೋಚ್ಯತ ಇತಿ ಯುಕ್ತಮ್ . ಯತೋ
ವಾಚೋ ನಿವರ್ತನ್ತೇ [ಟೈತ್ತೂ ೨.೯] ಇತ್ಯಾದಿಶ್ರುತಿಭಿಶ್ಚ ..೧೩.೧೨..

==============================
ಸಚ್ಛಬ್ದಪ್ರತ್ಯಯಾವಿಷಯತ್ವಾದಸತ್ತ್ವಾಶಙ್ಕಾಯಾಂ ಜ್ಞೇಯಸ್ಯ ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿಕರಣೋಪಾಧಿದ್ವಾರೇಣ ತದಸ್ತಿತ್ವಂ ಪ್ರತಿಪಾದಯನ್ ತದಾಶಙ್ಕಾನಿವೃತ್ತ್ಯರ್ಥಮಾಹ
ಸರ್ವತಃ ಪಾಣಿಪಾದಂ ತತ್ಸರ್ವತೋಽಕ್ಷಿಶಿರೋಮುಖಮ್ .
ಸರ್ವತಃ ಶ್ರುತಿಮಲ್ಲೋಕೇ ಸರ್ವಮಾವೃತ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ ..೧೩.೧೩..

ಸರ್ವತಃ ಪಾಣಿಪಾದಂ ಸರ್ವತಃ ಪಾಣಯಃ ಪಾದಾಶ್ಚಾಸ್ಯೇತಿ ಸರ್ವತಃ ಪಾಣಿಪಾದಂ ತಜ್ಜ್ಞೇಯಮ್ . ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿಕರಣೋಪಾಧಿಭಿಃ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಸ್ಯಾಸ್ತಿತ್ವಂ ವಿಭಾವ್ಯತೇ . ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಶ್ಚ ಕ್ಷೇತ್ರೋಪಾಧಿತ ಉಚ್ಯತೇ . ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಚ ಪಾಣಿಪಾದಾದಿಭಿರನೇಕಧಾ ಭಿನ್ನಮ್ . ಕ್ಷೇತ್ರೋಪಾಧಿಭೇದಕೃತಂ ವಿಶೇಷಜಾತಂ ಮಿಥ್ಯೈವ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಸ್ಯ, ಇತಿ ತದಪನಯನೇನ ಜ್ಞೇಯತ್ವಮುಕ್ತಂ ನ ಸತ್ತನ್ನಾಸದುಚ್ಯತೇ ಇತಿ . ಉಪಾಧಿಕೃತಂ ಮಿಥ್ಯಾರೂಪಮಪ್ಯಸ್ತಿತ್ವಾಧಿಗಮಾಯ ಜ್ಞೇಯಧರ್ಮವತ್ಪರಿಕಲ್ಪ್ಯ ಉಚ್ಯತೇ ಸರ್ವತಃ ಪಾಣಿಪಾದಮಿತ್ಯಾದಿ . ತಥಾ ಹಿ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದಾಂ ವಚನಮ್ ಅಧ್ಯಾರೋಪಾಪವಾದಾಭ್ಯಾಂ ನಿಷ್ಪ್ರಪಞ್ಚಂ ಪ್ರಪಞ್ಚ್ಯತೇ
ಇತಿ . ಸರ್ವತ್ರ ಸರ್ವದೇಹಾವಯವತ್ವೇನ ಗಮ್ಯಮಾನಾಃ ಪಾಣಿಪಾದಾದಯೋ ಜ್ಞೇಯಶಕ್ತಿಸದ್ಭಾವನಿಮಿತ್ತಸ್ವಕಾರ್ಯಾ ಇತಿ ಜ್ಞೇಯಸದ್ಭಾವೇ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಜ್ಞೇಯಸ್ಯೇತಿ ಉಪಚಾರತ ಉಚ್ಯನ್ತೇ . ತಥಾ ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಮನ್ಯತ್ . ಸರ್ವತಃ ಪಾಣಿಪಾದಂ ತಜ್ಜ್ಞೇಯಮ್ . ಸರ್ವತೋಽಕ್ಷಿಶಿರೋಮುಖಂ ಸರ್ವತೋಽಕ್ಷೀಣಿ ಶಿರಾಂಸಿ ಮುಖಾನಿ ಚ ಯಸ್ಯ ತತ್ಸರ್ವತೋಽಕ್ಷಿಶಿರೋಮುಖಮ್ . ಸರ್ವತಃ ಶ್ರುತಿಮತ್ . ಶ್ರುತಿಃ ಶ್ರವಣೇನ್ದ್ರಿಯಮ್, ತತ್ಯಸ್ಯ ತತ್ಶ್ರುತಿಮತ್ . ಲೋಕೇ ಪ್ರಾಣಿನಿಕಾಯೇ . ಸರ್ವಮಾವೃತ್ಯ ಸಂವ್ಯಾಪ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ ಸ್ಥಿತಿಂ ಲಭತೇ ..೧೩.೧೩..

==============================
ಉಪಾಧಿಭೂತಪಾಣಿಪಾದಾದೀನ್ದ್ರಿಯಾಧ್ಯಾರೋಪಣಾಜ್ಜ್ಞೇಯಸ್ಯ ತದ್ವತ್ತಾಶಙ್ಕಾ ಮಾ ಭೂದಿತ್ಯೇವಮರ್ಥಃ ಶ್ಲೋಕಾರಮ್ಭಃ
ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಗುಣಾಭಾಸಂ ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯವಿವರ್ಜಿತಮ್ .
ಅಸಕ್ತಂ ಸರ್ವಭೃಚ್ಚೈವ ನಿರ್ಗುಣಂ ಗುಣಭೋಕ್ತೃ ಚ ..೧೩.೧೪..

ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಗುಣಾಭಾಸಂ ಸರ್ವಾಣಿ ಚ ತಾನೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಶ್ರೋತ್ರಾದೀನಿ ಬುದ್ಧೀನ್ದ್ರಿಯಕರ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯಾಖ್ಯಾನಿ, ಅನ್ತಃಕರಣೇ ಚ ಬುದ್ಧಿಮನಸೀ, ಜ್ಞೇಯೋಪಾಧಿತ್ವಸ್ಯ ತುಲ್ಯತ್ವಾತ್, ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಗ್ರಹಣೇನ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ . ಅಪಿ ಚ, ಅನ್ತಃಕರಣೋಪಾಧಿದ್ವಾರೇಣೈವ ಶ್ರೋತ್ರಾದೀನಾಮಪಿ ಉಪಾಧಿತ್ವಮಿತ್ಯತೋಽನ್ತಃಕರಣಬಹಿಷ್ಕರಣೋಪಾಧಿಭೂತೈಃ ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಗುಣೈರಧ್ಯವಸಾಯಸಂಕಲ್ಪಶ್ರವಣವಚನಾದಿಭಿರವಭಾಸತೇ ಇತಿ ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಗುಣಾಭಾಸಂ ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯವ್ಯಾಪಾರೈರ್ವ್ಯಾಪೃತಮಿವ ತಜ್ಜ್ಞೇಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ . ಧ್ಯಾಯತೀವ ಲೇಲಾಯತೀವ [ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೪.೩.೭] ಇತಿ ಶ್ರುತೇಃ .
ಕಸ್ಮಾತ್ಪುನಃ ಕಾರಣಾನ್ನ ವ್ಯಾಪೃತಮೇವೇತಿ ಗೃಹ್ಯತ ಇತ್ಯತಃ ಆಹ ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯವಿವರ್ಜಿತಮ್, ಸರ್ವಕರಣರಹಿತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ . ಅತೋ ನ ಕರಣವ್ಯಾಪಾರೈಃ ವ್ಯಾಪೃತಂ ತಜ್ಜ್ಞೇಯಮ್ . ಯಸ್ತ್ವಯಂ ಮನ್ತ್ರಃ ಅಪಾಣಿಪಾದೋ ಜವನೋ ಗ್ರಹೀತಾ ಪಶ್ಯತ್ಯಚಕ್ಷುಃ ಸ ಸೃಣೋತ್ಯಕರ್ಣಃ [ಶ್ವೇತೂ ೩.೧೯] ಇತ್ಯಾದಿಃ . ಸ ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯೋಪಾಧಿಗುಣಾನುಗುಣ್ಯಭಜನಶಕ್ತಿಮತ್ತಜ್ಜ್ಞೇಯಮಿತ್ಯೇವಂ ಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಃ, ನ ತು ಸಾಕ್ಷಾದೇವ ಜವನಾದಿಕ್ರಿಯಾವತ್ತ್ವಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಃ . ಅನ್ಧೋ ಮಣಿಮವಿನ್ದದ್[ಟೈತ್ತಾ ೧.೧೧] ಇತ್ಯಾದಿಮನ್ತ್ರಾರ್ಥವತ್ತಸ್ಯ ಮನ್ತ್ರಸ್ಯಾರ್ಥಃ . ಯಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಕರಣವರ್ಜಿತಂ ಜ್ಞೇಯಮ್, ತಸ್ಮಾದಸಕ್ತಂ ಸರ್ವಸಂಶ್ಲೇಷವರ್ಜಿತಮ್ . ಯದ್ಯಪ್ಯೇವಮ್, ತಥಾಪಿ ಸರ್ವಭೃಚ್ಚೈವ . ಸದಾಸ್ಪದಂ
ಹಿ ಸರ್ವಂ ಸರ್ವತ್ರ ಸದ್ಬುದ್ಧ್ಯನುಗಮಾತ್ . ನ ಹಿ ಮೃಗತೃಷ್ಣಿಕಾದಯೋಽಪಿ ನಿರಾಸ್ಪದಾ ಭವನ್ತಿ . ಅತಃ ಸರ್ವಭೃತ್ಸರ್ವಂ ಬಿಭರ್ತೀತಿ . ಸ್ಯಾದಿದಂ ಚಾನ್ಯಜ್ಜ್ಞೇಯಸ್ಯ ಸತ್ತ್ವಾಧಿಗಮದ್ವಾರಮ್ ನಿರ್ಗುಣಂ ಸತ್ತ್ವರಜಸ್ತಮಾಂಸಿ ಗುಣಾಸ್ತೈರ್ವರ್ಜಿತಂ ತಜ್ಜ್ಞೇಯಮ್, ತಥಾಪಿ ಗುಣಭೋಕ್ತೃ ಚ ಗುಣಾನಾಂ ಸತ್ತ್ವರಜಸ್ತಮಸಾಂ ಶಬ್ದಾದಿದ್ವಾರೇಣ ಸುಖದುಃಖಮೋಹಾಕಾರಪರಿಣತಾನಾಂ ಭೋಕ್ತೃ ಚೋಪಲಬ್ಧೃ ಚ ತಜ್ಜ್ಞೇಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ ..೧೩.೧೪..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಬಹಿರನ್ತಶ್ಚ ಭೂತಾನಾಮಚರಂ ಚರಮೇವ ಚ .
ಸೂಕ್ಷ್ಮತ್ವಾತ್ತದವಿಜ್ಞೇಯಂ ದೂರಸ್ಥಂ ಚಾನ್ತಿಕೇ ಚ ತತ್ ..೧೩.೧೫..

ಬಹಿಸ್ತ್ವಕ್ಪರ್ಯನ್ತಂ ದೇಹಮಾತ್ಮತ್ವೇನಾವಿದ್ಯಾಕಲ್ಪಿತಮಪೇಕ್ಷ್ಯ ತಮೇವಾವವಧಿಂ ಕೃತ್ವಾ ಬಹಿರುಚ್ಯತೇ . ತಥಾ ಪ್ರತ್ಯಗಾತ್ಮಾನಮಪೇಕ್ಷ್ಯ ದೇಹಮೇವಾವಧಿಂ ಕೃತ್ವಾ ಅನ್ತರುಚ್ಯತೇ . ಬಹಿರನ್ತಶ್ಚೇತ್ಯುಕ್ತೇ ಮಧ್ಯೇಽಭಾವೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ, ಇದಮುಚ್ಯತೇ ಅಚರಂ ಚರಮೇವ ಚ, ಯಚ್ಚರಾಚರಂ ದೇಹಾಭಾಸಮಪಿ ತದೇವ ಜ್ಞೇಯಂ, ಯಥಾ ರಜ್ಜುಸರ್ಪಾಭಾಸಃ .
ಯದ್ಯಚರಂ ಚರಮೇವ ಚ ಸ್ಯಾತ್ವ್ಯವಹಾರವಿಷಯಂ ಸರ್ವಂ ಜ್ಞೇಯಮ್, ಕಿಮರ್ಥಮಿದಮಿತಿ ಸರ್ವೈರ್ನ ವಿಜ್ಞೇಯಮ್ ? ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ಸತ್ಯಂ ಸರ್ವಾಭಾಸಂ ತತ್ . ತಥಾಪಿ ವ್ಯೋಮವತ್ಸೂಕ್ಷ್ಮಮ್ . ಅತಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮತ್ವಾತ್ಸ್ವೇನ ರೂಪೇಣ ತಜ್ಜ್ಞೇಯಮಪ್ಯವಿಜ್ಞೇಯಮವಿದುಷಾಮ್ . ವಿದುಷಾಂ ತು, ಆತ್ಮೈವೇದಂ ಸರ್ವಮ್ [ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೭.೨೫.೨] ಬ್ರಹ್ಮೈವೇದಂ ಸರ್ವಮ್ [ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೨.೫.೧] ಇತ್ಯಾದಿಪ್ರಮಾಣತೋ ನಿತ್ಯಂ ವಿಜ್ಞಾತಮ್ . ಅವಿಜ್ಞಾತತಯಾ ದೂರಸ್ಥಂ ವರ್ಷಸಹಸ್ರಕೋಟ್ಯಾಪ್ಯವಿದುಷಾಮಪ್ರಾಪ್ಯತ್ವಾತ್ . ಅನ್ತಿಕೇ ಚ ತತ್, ಆತ್ಮತ್ವಾದ್ವಿದುಷಾಮ್ ..೧೩.೧೫..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಅವಿಭಕ್ತಂ ಚ ಭೂತೇಷು ವಿಭಕ್ತಮಿವ ಚ ಸ್ಥಿತಮ್ .
ಭೂತಭರ್ತೃ ಚ ತಜ್ಜ್ಞೇಯಂ ಗ್ರಸಿಷ್ಣು ಪ್ರಭವಿಷ್ಣು ಚ ..೧೩.೧೬..

ಅವಿಭಕ್ತಂ ಚ ಪ್ರತಿದೇಹಂ ವ್ಯೋಮವತ್ತದೇಕಮ್ . ಭೂತೇಷು ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿಷು ವಿಭಕ್ತಮಿವ ಚ ಸ್ಥಿತಂ ದೇಹೇಷ್ವೇವ ವಿಭಾವ್ಯಮಾನತ್ವಾತ್ . ಭೂತಭರ್ತೃ ಚ ಭೂತಾನಿ ಬಿಭರ್ತಿ ತಜ್ಜ್ಞೇಯಂ ಭೂತಭರ್ತೃ ಚ ಸ್ಥಿತಿಕಾಲೇ . ಪ್ರಲಯಕಾಲೇ ಗ್ರಸಿಷ್ಣು ಗ್ರಸನಶೀಲಮ್ . ಉತ್ಪತ್ತಿಕಾಲೇ ಪ್ರಭವಿಷ್ಣು ಚ ಪ್ರಭವನಶೀಲಂ ಯಥಾ ರಜ್ಜ್ವಾದಿಃ ಸರ್ಪಾದೇರ್ಮಿಥ್ಯಾಕಲ್ಪಿತಸ್ಯ ..೧೩.೧೬..

==============================
ಕಿಂ ಚ, ಸರ್ವತ್ರ ವಿದ್ಯಮಾನಮಪಿ ಸನ್ನೋಪಲಭ್ಯತೇ ಚೇತ್, ಜ್ಞೇಯಂ ತಮಸ್ತರ್ಹಿ ? ನ . ಕಿಂ ತರ್ಹಿ ?
ಜ್ಯೋತಿಷಾಮಪಿ ತಜ್ಜ್ಯೋತಿಸ್ತಮಸಃ ಪರಮುಚ್ಯತೇ .
ಜ್ಞಾನಂ ಜ್ಞೇಯಂ ಜ್ಞಾನಗಮ್ಯಂ ಹೃದಿ ಸರ್ವಸ್ಯ ವಿಷ್ಠಿತಮ್ ..೧೩.೧೭..

ಜ್ಯೋತಿಷಾಮಾದಿತ್ಯಾದೀನಾಮಪಿ ತಜ್ಜ್ಞೇಯಂ ಜ್ಯೋತಿಃ . ಆತ್ಮಚೈತನ್ಯಜ್ಯೋತಿಷೇದ್ಧಾನಿ ಹ್ಯಾದಿತ್ಯಾದೀನಿ ಜ್ಯೋತೀಂಷಿ ದೀಪ್ಯನ್ತೇ, ಯೇನ ಸೂರ್ಯಸ್ತಪತಿ ತೇಜಸೇದ್ಧಃ [ಟೈತ್ತ್Bರ್೩.೧೨.೯], ತಸ್ಯ ಭಾಸಾ ಸರ್ವಮಿದಂ ವಿಭಾತಿ [ಶ್ವೇತೂ ೬.೧೪] ಈತ್ಯಾದಿಶ್ರುತಿಭ್ಯಃ . ಸ್ಮೃತೇ ಚ ಇಹೈವ ಯದಾದಿತ್ಯಗತಂ ತೇಜಃ [ಗೀತಾ ೧೫.೧೨] ಇತ್ಯಾದೇಃ . ತಮಸೋಽಜ್ಞಾನಾತ್ಪರಮಸ್ಪೃಷ್ಟಮುಚ್ಯತೇ . ಜ್ಞಾನಾದೇರ್ದುಃಸಂಪಾದನಬುದ್ಧ್ಯಾ ಪ್ರಾಪ್ತಾವಸಾದಸ್ಯೋತ್ತಮ್ಭನಾರ್ಥಮಾಹ ಜ್ಞಾನಮಮಾನಿತ್ವಾದಿ . ಜ್ಞೇಯಂ ಜ್ಞೇಯಂ ಯತ್ತತ್ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮೀತ್ಯ್[ಗೀತಾ ೧೩.೧೩] ಆದಿನೋಕ್ತಮ್ . ಜ್ಞಾನಗಮ್ಯಂ ಜ್ಞೇಯಮೇವ ಜ್ಞಾತಂ ಸಜ್ಜ್ಞಾನಫಲಮಿತಿ ಜ್ಞಾನಗಮ್ಯಮುಚ್ಯತೇ . ಜ್ಞಾಯಮಾನಂ ತು ಜ್ಞೇಯಮ್ . ತದೇತತ್ತ್ರಯಮಪಿ ಹೃದಿ ಬುದ್ಧೌ ಸರ್ವಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಜಾತಸ್ಯ ವಿಷ್ಠಿತಂ
ವಿಶೇಷೇಣ ಸ್ಥಿತಮ್ . ತತ್ರೈವ ಹಿ ತ್ರಯಂ ವಿಭಾವ್ಯತೇ ..೧೩.೧೭..

==============================
ಯಥೋಕ್ತಾರ್ಥೋಪಸಂಹಾರಾರ್ಥೋಽಯಂ ಶ್ಲೋಕ ಆರಭ್ಯತೇ
ಇತಿ ಕ್ಷೇತ್ರಂ ತಥಾ ಜ್ಞಾನಂ ಜ್ಞೇಯಂ ಚೋಕ್ತಂ ಸಮಾಸತಃ .
ಮದ್ಭಕ್ತ ಏತದ್ವಿಜ್ಞಾಯ ಮದ್ಭಾವಾಯೋಪಪದ್ಯತೇ ..೧೩.೧೮..

ಇತ್ಯೇವಂ ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಮಹಾಭೂತಾದಿಧೃತ್ಯನ್ತಂ, ತಥಾ ಜ್ಞಾನಮಮಾನಿತ್ವಾದಿ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಾರ್ಥದರ್ಶನಪರ್ಯನ್ತಂ, ಜ್ಞೇಯಂ ಚ ಜ್ಞೇಯಂ ಯತ್ತತಿತ್ಯಾದಿ ತಮಸಃ ಪರಮುಚ್ಯತೇ ಇತ್ಯೇವಮನ್ತಮುಕ್ತಂ ಸಮಾಸತಃ ಸಂಕ್ಷೇಪತಃ . ಏತಾವಾನ್ ಸರ್ವೋ ಹಿ ವೇದಾರ್ಥೋ ಗೀತಾರ್ಥಶ್ಚೋಪಸಂಹೃತ್ಯೋಕ್ತಃ . ಅಸ್ಮಿನ್ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನೇ ಕೋಽಧಿಕ್ರಿಯತೇ ? ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ಮದ್ಭಕ್ತೋ ಮಯೀಶ್ವರೇ ಸರ್ವಜ್ಞೇ ಪರಮಗುರೌ ವಾಸುದೇವೇ ಸಮರ್ಪಿತಸರ್ವಾತ್ಮಭಾವೋ ಯತ್ಪಶ್ಯತಿ ಶೃಣೋತಿ ಸ್ಪೃಶತಿ ವಾ ಸರ್ವಮೇವ ಭಗವಾನ್ ವಾಸುದೇವಃ ಇತ್ಯೇವಂಗ್ರಹಾವಿಷ್ಟಬುದ್ಧಿರ್ಮದ್ಭಕ್ತಃ ಸ ಏತದ್ಯಥೋಕ್ತಂ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಂ ವಿಜ್ಞಾಯ, ಮದ್ಭಾವಾಯ ಮಮ ಭಾವೋ ಮದ್ಭಾವಃ ಪರಮಾತ್ಮಭಾವಸ್ತಸ್ಮೈ
ಮದ್ಭಾವಾಯ ಉಪಪದ್ಯತೇ, ಮೋಕ್ಷಂ ಗಚ್ಛತಿ ..೧೩.೧೮..

==============================
ತತ್ರ ಸಪ್ತಮೇ ಈಶ್ವರಸ್ಯ ದ್ವೇ ಪ್ರಕೃತೀ ಉಪನ್ಯಸ್ತೇ ಪರಾಪರೇ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಲಕ್ಷಣೇ . ಏತದ್ಯೋನೀನಿ ಭೂತಾನಿ [ಗೀತಾ ೭.೭] ಇತಿ ಚೋಕ್ತಮ್ . ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಪ್ರಕೃತಿದ್ವಯಯೋನಿತ್ವಂ ಕಥಂ ಭೂತಾನಾಮಿತ್ಯಯಮರ್ಥೋಽಧುನೋಚ್ಯತೇ
ಪ್ರಕೃತಿಂ ಪುರುಷಂ ಚೈವ ವಿದ್ಧ್ಯನಾದೀ ಉಭಾವಪಿ .
ವಿಕಾರಾಂಶ್ಚ ಗುಣಾಂಶ್ಚೈವ ವಿದ್ಧಿ ಪ್ರಕೃತಿಸಂಭವಾನ್ ..೧೩.೧೯..

ಪ್ರಕೃತಿಂ ಪುರುಷಂ ಚೈವ ಈಶ್ವರಸ್ಯ ಪ್ರಕೃತೀ . ತೌ ಪ್ರಕೃತಿಪುರುಷೌ ಉಭಾವಪ್ಯನಾದಿ ವಿದ್ಧಿ, ನ ವಿದ್ಯತೇ ಆದಿರ್ಯಯೋಸ್ತೌ ಅನಾದೀ . ನಿತ್ಯೇಶ್ವರತ್ವಾದೀಶ್ವರಸ್ಯ ತತ್ಪ್ರಕೃತ್ಯೋರಪಿ ಯುಕ್ತಂ ನಿತ್ಯತ್ವೇನ ಭವಿತುಮ್ . ಪ್ರಕೃತಿದ್ವಯವತ್ತ್ವಮೇವ ಹೀಶ್ವರಸ್ಯೇಶ್ವರತ್ವಮ್ . ಯಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಕೃತಿಭ್ಯಾಮೀಶ್ವರೋ ಜಗದುತ್ಪತ್ತಿಸ್ಥಿತಿಪ್ರಲಯಹೇತುಸ್ತೇ ದ್ವೇಽನಾದೀ ಸತ್ಯೌ ಸಂಸಾರಸ್ಯ ಕಾರಣಮ್ ..

ನಾದೀ ಅನಾದೀ ಇತಿ ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸಂ ಕೇಚಿತ್ವರ್ಣಯನ್ತಿ . ತೇನ ಹಿ ಕಿಲೇಶ್ವರಸ್ಯ ಕಾರಣತ್ವಂ ಸಿಧ್ಯತಿ . ಯದಿ ಪುನಃ ಪ್ರಕೃತಿಪುರುಷಾವೇವ ನಿತ್ಯೌ ಸ್ಯಾತಾಂ ತತ್ಕೃತಮೇವ ಜಗತ್, ನೇಶ್ವರಸ್ಯ ಜಗತಃ ಕರ್ತೃತ್ವಮ್ . ತದಸತ್ . ಪ್ರಾಕ್ಪ್ರಕೃತಿಪುರುಷಯೋರುತ್ಪತ್ತೇರೀಶಿತವ್ಯಾಭಾವಾದೀಶ್ವರಸ್ಯಾನೀಶ್ವರತ್ವಪ್ರಸಙ್ಗಾತ್, ಸಂಸಾರಸ್ಯ ನಿರ್ನಿಮಿತ್ತತ್ವೇಽನಿರ್ಮೋಕ್ಷಪ್ರಸಙ್ಗಾತ್ಶಾಸ್ತ್ರಾನರ್ಥಕ್ಯಪ್ರಸಙ್ಗಾದ್ಬನ್ಧಮೋಕ್ಷಾಭಾವಪ್ರಸಙ್ಗಾಚ್ಚ . ನಿತ್ಯತ್ವೇ ಪುನರೀಶ್ವರಸ್ಯ ಪ್ರಕೃತ್ಯೋಃ ಸರ್ವಮೇತದುಪಪನ್ನಂ ಭವೇತ್ . ಕಥಮ್ ? ವಿಕಾರಾಂಶ್ಚ ಗುಣಾಂಶ್ಚೈವ . ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾನ್ ವಿಕಾರಾನ್ ಬುದ್ಧ್ಯಾದಿದೇಹೇನ್ದ್ರಿಯಾನ್ತಾನ್ ಗುಣಾಂಶ್ಚ ಸುಖದುಃಖಮೋಹಪ್ರತ್ಯಯಾಕಾರಪರಿಣತಾನ್ ವಿದ್ಧಿ ಜಾನೀಹಿ ಪ್ರಕೃತಿಸಂಭವಾನ್ . ಪ್ರಕೃತಿರ್
ಈಶ್ವರಸ್ಯ ವಿಕಾರಕಾರಣಶಕ್ತಿಸ್ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಿಕಾ ಮಾಯಾ . ಸಾ ಸಂಭವೋ ಯೇಷಾಂ ವಿಕಾರಾಣಾಂ ಗುಣಾನಾಂ ಚ ತಾನ್ ವಿಕಾರಾನ್ ಗುಣಾಂಶ್ಚ ವಿದ್ಧಿ ಪ್ರಕೃತಿಸಂಭವಾನ್ ಪ್ರಕೃತಿಪರಿಣಾಮಾನ್ ..೧೩.೧೯..

==============================
ಕೇ ಪುನಸ್ತೇ ವಿಕಾರಾಃ ಗುಣಾಶ್ಚ ಪ್ರಕೃತಿಸಂಭವಾಃ ? ಇತ್ಯಾಹ
ಕಾರ್ಯಕರಣಕರ್ತೃತ್ವೇ ಹೇತುಃ ಪ್ರಕೃತಿರುಚ್ಯತೇ .
ಪುರುಷಃ ಸುಖದುಃಖಾನಾಂ ಭೋಕ್ತೃತ್ವೇ ಹೇತುರುಚ್ಯತೇ ..೧೩.೨೦..

ಕಾರ್ಯಕರಣಕರ್ತೃತ್ವೇ ಕಾರ್ಯಂ ಶರೀರಂ ಕರಣಾನಿ ತತ್ಸ್ಥಾನಿ ತ್ರಯೋದಶ . ದೇಹಸ್ಯಾರಮ್ಭಕಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಪಞ್ಚ ವಿಷಯಾಶ್ಚ ಪ್ರಕೃತಿಸಂಭವಾಃ ವಿಕಾರಾಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾ ಇಹ ಕಾರ್ಯಗ್ರಹಣೇನ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ . ಗುಣಾಶ್ಚ ಪ್ರಕೃತಿಸಂಭವಾಃ ಸುಖದುಃಖಮೋಹಾತ್ಮಕಾಃ ಕರಣಾಶ್ರಯತ್ವಾತ್ಕರಣಗ್ರಹಣೇನ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ . ತೇಷಾಂ ಕಾರ್ಯಕರಣಾನಾಂ ಕರ್ತೃತ್ವಮುತ್ಪಾದಕತ್ವಂ ಯತ್ತತ್ಕಾರ್ಯಕರಣಕರ್ತೃತ್ವಂ ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾರ್ಯಕರಣಕರ್ತೃತ್ವೇ ಹೇತುಃ ಕಾರಣಮಾರಮ್ಭಕತ್ವೇನ ಪ್ರಕೃತಿರುಚ್ಯತೇ . ಏವಂ ಕಾರ್ಯಕರಣಕರ್ತೃತ್ವೇನ ಸಂಸಾರಸ್ಯ ಕಾರಣಂ ಪ್ರಕೃತಿಃ .
ಕಾರ್ಯಕಾರಣಕರ್ತೃತ್ವೇ ಇತ್ಯಸ್ಮಿನ್ನಪಿ ಪಾಠೇ, ಕಾರ್ಯಂ ಯತ್ಯಸ್ಯ ಪರಿಣಾಮಸ್ತತ್ತಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಂ ವಿಕಾರೋ ವಿಕಾರಿ ಕಾರಣಂ ತಯೋರ್ವಿಕಾರವಿಕಾರಿಣೋಃ ಕಾರ್ಯಕಾರಣಯೋಃ ಕರ್ತೃತ್ವೇ ಇತಿ . ಅಥವಾ, ಷೋಡಾಶ ವಿಕಾರಾಃ ಕಾರ್ಯಂ ಸಪ್ತ ಪ್ರಕೃತಿವಿಕೃತಯಃ ಕಾರಣಂ ತಾನ್ಯೇವ ಕಾರ್ಯಕಾರಣಾನ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ ತೇಷಾಂ ಕರ್ತೃತ್ವೇ ಹೇತುಃ ಪ್ರಕೃತಿರುಚ್ಯತೇ, ಆರಮ್ಭಕತ್ವೇನೈವ .
ಪುರುಷಶ್ಚ ಸಂಸಾರಸ್ಯ ಕಾರಣಂ ಯಥಾ ಸ್ಯಾತ್ತದುಚ್ಯತೇ ಪುರುಷೋ ಜೀವಃ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞೋ ಭೋಕ್ತಾ ಇತಿ ಪರ್ಯಾಯಃ, ಸುಖದುಃಖಾನಾಂ ಭೋಗ್ಯಾನಾಂ ಭೋಕ್ತೃತ್ವೇ ಉಪಲಬ್ಧೃತ್ವೇ ಹೇತುರುಚ್ಯತೇ . ಕಥಂ ಪುನರನೇನ ಕಾರ್ಯಕರಣಕರ್ತೃತ್ವೇನ ಸುಖದುಃಖಭೋಕ್ತೃತ್ವೇನ ಚ ಪ್ರಕೃತಿಪುರುಷಯೋಃ ಸಂಸಾರಕಾರಣತ್ವಮುಚ್ಯತೇ ? ಇತ್ಯತ್ರೋಚ್ಯತೇ ಕಾರ್ಯಕರಣಸುಖದುಃಖರೂಪೇಣ ಹೇತುಫಲಾತ್ಮನಾ ಪ್ರಕೃತೇಃ ಪರಿಣಾಮಾಭಾವೇ, ಪುರುಷಸ್ಯ ಚ ಚೇತನಸ್ಯಾಸತಿ ತದುಪಲಬ್ಧೃತ್ವೇ, ಕುತಃ ಸಂಸಾರಃ ಸ್ಯಾತ್? ಯದಾ ಪುನಃ ಕಾರ್ಯಕರಣಸುಖದುಃಖಸ್ವರೂಪೇಣ ಹೇತುಫಲಾತ್ಮನಾ ಪರಿಣತಯಾ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಭೋಗ್ಯಯಾ ಪುರುಷಸ್ಯ ತದ್ವಿಪರೀತಸ್ಯ
ಭೋಕ್ತೃತ್ವೇನಾವಿದ್ಯಾರೂಪಃ ಸಂಯೋಗಃ ಸ್ಯಾತ್, ತದಾ ಸಂಸಾರಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ . ಅತೋ ಯತ್ಪ್ರಕೃತಿಪುರುಷಯೋಃ ಕಾರ್ಯಕರಣಕರ್ತೃತ್ವೇನ ಸುಖದುಃಖಭೋಕ್ತೃತ್ವೇನ ಚ ಸಂಸಾರಕಾರಣತ್ವಮುಕ್ತಮ್, ತದ್ಯುಕ್ತಮ್ . ಕಃ ಪುನರಯಂ ಸಂಸಾರೋ ನಾಮ ? ಸುಖದುಃಖಸಂಭೋಗಃ ಸಂಸಾರಃ . ಪುರುಷಸ್ಯ ಚ ಸುಖದುಃಖಾನಾಂ ಸಂಭೋಕ್ತೃತ್ವಂ ಸಂಸಾರಿತ್ವಮಿತಿ ..೧೩.೨೦..

==============================
ಯತ್ಪುರುಷಸ್ಯ ಸುಖದುಃಖಾನಾಂ ಭೋಕ್ತೃತ್ವಂ ಸಂಸಾರಿತ್ವಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ ತಸ್ಯ ತತ್ಕಿಂನಿಮಿತ್ತಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ಪುರುಷಃ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥೋ ಹಿ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಪ್ರಕೃತಿಜಾನ್ ಗುಣಾನ್ .
ಕಾರಣಂ ಗುಣಸಙ್ಗೋಽಸ್ಯ ಸದಸದ್ಯೋನಿಜನ್ಮಸು ..೧೩.೨೧..

ಪುರುಷೋ ಭೋಕ್ತಾ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥಃ . ಪ್ರಕೃತಾವವಿದ್ಯಾಲಕ್ಷಣಾಯಾಂ ಕಾರ್ಯಕರಣರೂಪೇಣ ಪರಿಣತಾಯಾಂ ಸ್ಥಿತಃ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥಃ . ಪ್ರಕೃತಿಮಾತ್ಮತ್ವೇನ ಗತಃ ಇತ್ಯೇತತ್ . ಹಿ ಯಸ್ಮಾತ್ . ತಸ್ಮಾದ್ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಉಪಲಭತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಪ್ರಕೃತಿಜಾನ್ ಪ್ರಕೃತಿತೋ ಜಾತಾನ್ ಸುಖದುಃಖಮೋಹಾಕಾರಾಭಿವ್ಯಕ್ತಾನ್ ಗುಣಾನ್ ಸುಖೀ, ದುಃಖೀ, ಮೂಢಃ, ಪಣ್ಡಿತೋಽಹಮಿತ್ಯೇವಮ್ . ಸತ್ಯಾಮಪ್ಯವಿದ್ಯಾಯಾಂ ಸುಖದುಃಖಮೋಹೇಷು ಗುಣೇಷು ಭುಜ್ಯಮಾನೇಷು ಯಃ ಸಙ್ಗ ಆತ್ಮಭಾವಃ ಸಂಸಾರಸ್ಯ ಸ ಪ್ರಧಾನಂ ಕಾರಣಂ ಯಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಜನ್ಮನಃ . ಸ ಯಥಾಕಾಮೋ ಭವತಿ ತತ್ಕ್ರತುರ್ಭವತಿ [ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೪.೪.೫] ಇತ್ಯಾದಿ ಶ್ರುತೇಃ . ತದೇತದಾಹ ಕಾರಣಂ
ಹೇತುರ್ಗುಣಸಙ್ಗೋ ಗುಣೇಷು ಸಙ್ಗೋಽಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಭೋಕ್ತುಃ ಸದಸದ್ಯೋನಿಜನ್ಮಸು . ಸತ್ಯಶ್ಚಾಸತ್ಯಶ್ಚ ಯೋನಯಃ ಸದಸದ್ಯೋನಯಸ್ತಾಸು ಸದಸದ್ಯೋನುಷು ಜನ್ಮಾನಿ ಸದಸದ್ಯೋನಿಜನ್ಮಾನಿ, ತೇಷು ಸದಸದ್ಯೋನಿಜನ್ಮಷು ವಿಷಯಭೂತೇಷು ಕಾರಣಂ ಗುಣಸಙ್ಗಃ . ಅಥವಾ, ಸದಸದ್ಯೋನಿಜನ್ಮಸು ಅಸ್ಯ ಸಂಸಾರಸ್ಯ ಕಾರಣಂ ಗುಣಸಙ್ಗ ಇತಿ ಸಂಸಾರಪದಮಧ್ಯಾಹಾರ್ಯಮ್ . ಸದ್ಯೋನಯೋ ದೇವಾದಿಯೋನಯಃ . ಅಸದ್ಯೋನಯಃ ಪಶ್ವಾದಿಯೋನಯಃ . ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾತ್ಸದಸದ್ಯೋನಯಃ ಮನುಷ್ಯಯೋನಯೋಽಪ್ಯವಿರುದ್ಧಾಃ ದ್ರಷ್ಟಾವ್ಯಾಃ ..

ಏತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥತ್ವಾಖ್ಯಾವಿದ್ಯಾ ಗುಣೇಷು ಚ ಸಙ್ಗಃ ಕಾಮಃ ಸಂಸಾರಸ್ಯ ಕಾರಣಮಿತಿ . ತಚ್ಚ ಪರಿವರ್ಜನಾಯ ಉಚ್ಯತೇ . ಅಸ್ಯ ಚ ನಿವೃತ್ತಿಕಾರಣಂ ಜ್ಞಾನವೈರಾಗ್ಯೇ ಸಸಂನ್ಯಾಸೇ ಗೀತಾಶಾಸ್ತ್ರೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್ . ತಚ್ಚ ಜ್ಞಾನಂ ಪುರಸ್ತಾದುಪನ್ಯಸ್ತಂ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞವಿಷಯಂ ಯಜ್ಜ್ಞಾತ್ವಾಮೃತಮಶ್ನುತೇ [ಗೀತಾ ೧೨.೧೩] ಇತಿ . ಉಕ್ತಂ ಚಾನ್ಯಾಪೋಹೇನಾತದ್ಧರ್ಮಾಧ್ಯಾರೋಪೇಣ ಚ ..೧೩.೨೧..

==============================
ತಸ್ಯೈವ ಪುನಃ ಸಾಕ್ಷಾನ್ನಿರ್ದೇಶಃ ಕ್ರಿಯತೇ
ಉಪದ್ರಷ್ಟಾನುಮನ್ತಾ ಚ ಭರ್ತಾ ಭೋಕ್ತಾ ಮಹೇಶ್ವರಃ .
ಪರಮಾತ್ಮೇತಿ ಚಾಪ್ಯುಕ್ತೋ ದೇಹೇಽಸ್ಮಿನ್ ಪುರುಷಃ ಪರಃ ..೧೩.೨೨..

ಉಪದ್ರಷ್ಟಾ ಸಮೀಪಸ್ಥಃ ಸನ್ ದ್ರಷ್ಟಾ ಸ್ವಯಮವ್ಯಾಪೃತಃ . ಯಥಾ ಋತ್ವಿಗ್ಯಜಮಾನೇಷು ಯಜ್ಞಕರ್ಮವ್ಯಾಪೃತೇಷು ತಟಸ್ಥೋಽನ್ಯೋಽವ್ಯಾಪೃತೋ ಯಜ್ಞವಿದ್ಯಾಕುಶಲಃ ಋತ್ವಿಗ್ಯಜಮಾನವ್ಯಾಪಾರಗುಣದೋಷಾಣಾಮೀಕ್ಷಿತಾ, ತದ್ವಚ್ಚ ಕಾರ್ಯಕರಣವ್ಯಾಪಾರೇಷು ಸವ್ಯಾಪಾರಾಣಾಂ ಸಾಮೀಪ್ಯೇನ ದ್ರಷ್ಟಾ ಉಪದ್ರಷ್ಟಾ . ಅಥವಾ, ದೇಹಚಕ್ಷುರ್ಮನೋಬುದ್ಧ್ಯಾತ್ಮಾನೋ ದ್ರಷ್ಟಾರಃ . ತೇಷಾಂ ಬಾಹ್ಯೋ ದ್ರಷ್ಟಾ ದೇಹಃ . ತತ ಆರಭ್ಯಾನ್ತರತಮಶ್ಚ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಸಮೀಪೇ ಆತ್ಮಾ ದ್ರಷ್ಟಾ, ಯತಃ ಪರೋಽನ್ತರತಮೋ ನಾಸ್ತಿ ದ್ರಷ್ಟಾ . ಸೋಽತಿಶಯಸಾಮೀಪ್ಯೇನ ದ್ರಷ್ಟೃತ್ವಾದುಪದ್ರಷ್ಟಾ ಸ್ಯಾತ್ . ಯಜ್ಞೋಪದ್ರಷ್ಟೃಅವದ್ವಾ ಸರ್ವವಿಷಯೀಕರಣಾದ್
ಉಪದ್ರಷ್ಟಾ . ಅನುಮನ್ತಾ ಚ . ಅನುಮೋದನಮನುಮನನಂ ಕುರ್ವತ್ಸು ತತ್ಕ್ರಿಯಾಸು ಪರಿತೋಷಸ್ತತ್ಕರ್ತಾನುಮನ್ತಾ ಚ . ಅಥವಾ, ಅನುಮನ್ತಾ ಕಾರ್ಯಕರಣಪ್ರವೃತ್ತಿಷು ಸ್ವಯಮಪ್ರವೃತ್ತೋಽಪಿ ಪ್ರವೃತ್ತ ಇವ ತದನುಕೂಲೋ ವಿಭಾವ್ಯತೇ, ತೇನಾನುಮನ್ತಾ . ಅಥವಾ, ಪ್ರವೃತ್ತಾನ್ ಸ್ವವ್ಯಾಪಾರೇಷು ತತ್ಸಾಕ್ಷಿಭೂತಃ ಕದಾಚಿದಪಿ ನ ನಿವಾರಯತೀತ್ಯನುಮನ್ತಾ .
ಭರ್ತಾ . ಭರಣಂ ನಾಮ ದೇಹೇನ್ದ್ರಿಯಮನೋಬುದ್ಧೀನಾಂ ಸಂಹತಾನಾಂ ಚೈತನ್ಯಾತ್ಮಪಾರಾರ್ಥ್ಯೇನ ನಿಮಿತ್ತಭೂತೇನ ಚೈತನ್ಯಾಭಾಸಾನಾಂ ಯತ್ಸ್ವರೂಪಧಾರಣಮ್, ತಚ್ಚೈತನ್ಯಾತ್ಮಕೃತಮೇವೇತಿ ಭರ್ತಾ ಆತ್ಮೇತ್ಯುಚ್ಯತೇ . ಭೋಕ್ತಾ . ಅಗ್ನ್ಯುಷ್ಣವನ್ನಿತ್ಯಚೈತನ್ಯಸ್ವರೂಪೇಣ ಬುದ್ಧೇಃ ಸುಖದುಃಖಮೋಹಾತ್ಮಕಾಃ ಪ್ರತ್ಯಯಾಃ ಸರ್ವವಿಷಯವಿಷಯಾಶ್ಚೈತನ್ಯಾತ್ಮಗ್ರಸ್ತಾ ಇವ ಜಾಯಮಾನಾ ವಿಭಕ್ತಾ ವಿಭಾವ್ಯನ್ತೇ ಇತಿ ಭೋಕ್ತಾ ಆತ್ಮೋಚ್ಯತೇ . ಮಹೇಶ್ವರಃ . ಸರ್ವಾತ್ಮತ್ವಾತ್ಸ್ವತನ್ತ್ರತ್ವಾಚ್ಚ ಮಹಾನೀಶ್ವರಶ್ಚೇತಿ ಮಹೇಶ್ವರಃ . ಪರಮಾತ್ಮಾ . ದೇಹಾದೀನಾಂ ಬುದ್ಧ್ಯನ್ತಾನಾಂ ಪ್ರತ್ಯಗಾತ್ಮತ್ವೇನ ಕಲ್ಪಿತಾನಾಮವಿದ್ಯಯಾ ಪರಮ ಉಪದ್ರಷ್ಟೃತ್ವಾದಿಲಕ್ಷಣ ಆತ್ಮೇತಿ ಪರಮಾತ್ಮಾ . ಸೋಽನ್ತಃ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಇತ್ಯನೇನ ಶಬ್ದೇನ
ಚಾಪ್ಯುಕ್ತಃ ಕಥಿತಃ ಶ್ರುತೌ . ಕ್ವಾಸೌ ? ಅಸ್ಮಿನ್ ದೇಹೇ ಪುರುಷಃ ಪರೋಽವ್ಯಕ್ತಾತ್ . ಉತ್ತಮಃ ಪುರುಷಸ್ತ್ವನ್ಯಃ ಪರಮಾತ್ಮೇತ್ಯುದಾಹೃತಃ [ಗೀತಾ ೧೩.೩] ಇತಿ ಯೋ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಃ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಂ ಚಾಪಿ ಮಾಂ ವಿದ್ಧಿ [ಗೀತಾ ೧೩.೨] ಇತಿ ಉಪನ್ಯಸ್ತೋ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯೋಪಸಂಹೃತಶ್ಚ ..೧೩.೨೨..

==============================
ತಮೇತಂ ಯಥೋಕ್ತಲಕ್ಷಣಮಾತ್ಮಾನಮ್
ಯ ಏವಂ ವೇತ್ತಿ ಪುರುಷಂ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಚ ಗುಣೈಃ ಸಹ .
ಸರ್ವಥಾ ವರ್ತಮಾನೋಽಪಿ ನ ಸ ಭೂಯೋಽಭಿಜಾಯತೇ ..೧೩.೨೩..

ಯ ಏವಂ ಯಥೋಕ್ತಪ್ರಕಾರೇಣ ವೇತ್ತಿ ಪುರುಷಂ ಸಾಕ್ಷಾದಾತ್ಮಭಾವೇನ "ಅಯಮಹಮಸ್ಮಿ" ಇತಿ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಚ ಯಥೋಕ್ತಾಮವಿದ್ಯಾಲಕ್ಷಣಾಂ ಗುಣೈಃ ಸ್ವವಿಕಾರೈಃ ಸಹ ನಿವರ್ತಿತಾಮಭಾವಮಾಪಾದಿತಾಂ ವಿದ್ಯಯಾ, ಸರ್ವಥಾ ಸರ್ವಪ್ರಕಾರೇಣ ವರ್ತಮಾನೋಽಪಿ ಸ ಭೂಯಃ ಪುನಃ ಪತಿತೇಽಸ್ಮಿನ್ ವಿದ್ವಚ್ಛರೀರೇ ದೇಹಾನ್ತರಾಯ ನಾಭಿಜಾಯತೇ ನೋತ್ಪದ್ಯತೇ, ದೇಹಾನ್ತರಂ ನ ಗೃಹ್ಣಾತೀತ್ಯರ್ಥಃ . ಅಪಿಶಬ್ದಾತ್ಕಿಮು ವಕ್ತವ್ಯಂ ? ಸ್ವವೃತ್ತಸ್ಥೋ ನ ಜಾಯತೇ ಇತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ ..

ನನು, ಯದ್ಯಪಿ ಜ್ಞಾನೋತ್ಪತ್ತ್ಯನನ್ತರಂ ಪುನರ್ಜನ್ಮಾಭಾವ ಉಕ್ತಃ, ತಥಾಪಿ ಪ್ರಾಗ್ಜ್ಞಾನೋತ್ಪತ್ತೇಃ ಕೃತಾನಾಂ ಕರ್ಮಣಾಮುತ್ತರಕಾಲಭಾವಿನಾಂ ಚ ಯಾನಿ ಚಾತಿಕ್ರಾನ್ತಾನೇಕಜನ್ಮಕೃತಾನಿ ತೇಷಾಂ ಚ ಫಲಮದತ್ತ್ವಾ ನಾಶೋ ನ ಯುಕ್ತ ಇತಿ . ಸ್ಯುಸ್ತ್ರೀಣಿ ಜನ್ಮಾನಿ ಕೃತವಿಪ್ರಣಾಶೋ ಹಿ ನ ಯುಕ್ತ ಇತಿ, ಯಥಾ ಫಲೇ ಪ್ರವೃತ್ತಾನಾಮಾರಬ್ಧಜನ್ಮನಾಂ ಕರ್ಮಣಾಮ್ . ನ ಚ ಕರ್ಮಣಾಂ ವಿಶೇಷೋಽವಗಮ್ಯತೇ . ತಸ್ಮಾತ್ತ್ರಿಪ್ರಕಾರಾಣ್ಯಪಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ತ್ರೀಣಿ ಜನ್ಮಾನ್ಯಾರಭೇರನ್ . ಸಂಹತಾನಿ ವಾ ಸರ್ವಾಣ್ಯೇಕಂ ಜನ್ಮಾರಭೇರನ್ . ಅನ್ಯಥಾ ಕೃತವಿನಾಶೇ ಸತಿ ಸರ್ವತ್ರಾನಾಶ್ವಾಸಪ್ರಸಙ್ಗಃ, ಶಾಸ್ತ್ರಾನರ್ಥಕ್ಯಂ ಚ ಸ್ಯಾತ್ . ಇತ್ಯತಃ ಇದಮಯುಕ್ತಮುಕ್ತಂ ನ ಸ ಭೂಯೋಽಭಿಜಾಯತೇ ಇತಿ . ನ . ಕ್ಷೀಯನ್ತೇ ಚಾಸ್ಯ ಕರ್ಮಾಣಿ [ಂುಣ್ಡೂ ೨.೨.೮], ಬ್ರಹ್ಮ ವೇದ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ಭವತಿ [ಂುಣ್ಡೂ ೩.೨.೯],
ತಸ್ಯ ತಾವದೇವ ಚಿರಮ್ [Cಹಾಊ ೬.೧೪.೨], ಇಷೀಕಾತೂಲವತ್ಸರ್ವಾಣಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಪ್ರದೂಯನ್ತೇ [Cಹಾಊ ೫.೨೪.೩] ಇತ್ಯಾದಿಶ್ರುತಿಶತೇಭ್ಯ ಉಕ್ತೋ ವಿದುಷಃ ಸರ್ವಕರ್ಮದಾಹಃ .
ಇಹಾಪಿ ಚೋಕ್ತೋ ಯಥೈಧಾಂಸಿ [ಗೀತಾ ೪.೩೭] ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಸರ್ವಕರ್ಮದಾಹಃ . ವಕ್ಷ್ಯತಿ ಚೋಪಪತ್ತೇಶ್ಚ . ಅವಿದ್ಯಾಕಾಮಕ್ಲೇಶಬೀಜನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಹಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಜನ್ಮಾನ್ತರಾಙ್ಕುರಮಾರಭನ್ತೇ . ಇಹಾಪಿ ಚ ಸಾಹಂಕಾರಾಭಿಸಂಧೀನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಫಲಾರಮ್ಭಕಾಣಿ, ನೇತರಾಣೀತಿ ತತ್ರ ತತ್ರ ಭಗವತೋಕ್ತಮ್ .
ಬೀಜಾನ್ಯಗ್ನ್ಯುಪದಗ್ಧಾನಿ ನ ರೋಹನ್ತಿ ಯಥಾ ಪುನಃ .
ಜ್ಞಾನದಗ್ಧೈಸ್ತಥಾ ಕ್ಲೇಶೈರ್ನಾತ್ಮಾ ಸಂಪದ್ಯತೇ ಪುನಃ [ಮ.ಭಾ. ೩.೨೦೦.೧೦] ಇತಿ ಚ .
ಅಸ್ತು ತಾವಜ್ಜ್ಞಾನೋತ್ಪತ್ತ್ಯುತ್ತರಕಾಲಕೃತಾನಾಂ ಕರ್ಮಣಾಂ ಜ್ಞಾನೇನ ದಾಹಃ, ಜ್ಞಾನಸಹಭಾವಿತ್ವಾತ್ . ನ ತ್ವಿಹ ಜನ್ಮನಿ ಜ್ಞಾನೋತ್ಪತ್ತೇಃ ಪ್ರಾಕ್ಕೃತಾನಾಂ ಕರ್ಮಣಾಮತೀತಜನ್ಮಕೃತಾನಾಂ ಚ ದಾಹೋ ಯುಕ್ತಃ . ನ . ಸರ್ವಕರ್ಮಾಣೀತಿ ವಿಶೇಷಣಾತ್ . ಜ್ಞಾನೋತ್ತರಕಾಲಭಾವಿನಾಮೇವ ಸರ್ವಕರ್ಮಣಾಮಿತಿ ಚೇತ್, ನ . ಸಂಕೋಚೇ ಕಾರಣಾನುಪಪತ್ತೇಃ . ಯತ್ತೂಕ್ತಂ ಯಥಾ ವರ್ತಮಾನಜನ್ಮಾರಮ್ಭಕಾಣಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ನ ಕ್ಷೀಯನ್ತೇ ಫಲದಾನಾಯ ಪ್ರವೃತ್ತಾನ್ಯೇವ ಸತ್ಯಪಿ ಜ್ಞಾನೇ, ತಥಾನಾರಬ್ಧಫಲಾನಾಮಪಿ ಕರ್ಮಣಾಂ ಕ್ಷಯೋ ನ ಯುಕ್ತ ಇತಿ, ತದಸತ್ . ಕಥಮ್ ? ತೇಷಾಂ ಮುಕ್ತೇಷುವತ್ಪ್ರವೃತ್ತಫಲತ್ವಾತ್ . ಯಥಾ ಪೂರ್ವಂ ಲಕ್ಷ್ಯವೇಧಾಯ ಮುಕ್ತ ಇಷುಃ ಧನುಷೋ ಲಕ್ಷ್ಯವೇಧೋತ್ತರಕಾಲಮ್
ಅಪಿ ಆರಬ್ಧವೇಗಕ್ಷಯಾತ್ಪತನೇನೈವ ನಿವರ್ತತೇ, ಏವಂ ಶರೀರಾರಮ್ಭಕಂ ಕರ್ಮ ಶರೀರಸ್ಥಿತಿಪ್ರಯೋಜನೇ ನಿವೃತ್ತೇಽಪಿ, ಆ ಸಂಸ್ಕಾರವೇಗಕ್ಷಯಾತ್ಪೂರ್ವವತ್ವರ್ತತ ಏವ . ಯಥಾ ಸ ಏವ ಇಷುಃ ಪ್ರವೃತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಾನಾರಬ್ಧವೇಗಸ್ತ್ವಮುಕ್ತೋ ಧನುಷಿ ಪ್ರಯುಕ್ತೋಽಪಿ ಉಪಸಂಹ್ರಿಯತೇ, ತಥಾನಾರಬ್ಧಫಲಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಸ್ವಾಶ್ರಯಸ್ಥಾನ್ಯೇವ ಜ್ಞಾನೇನ ನಿರ್ಬೀಜೀಕ್ರಿಯನ್ತ ಇತಿ . ಪತಿತೇಽಸ್ಮಿನ್ ವಿದ್ವಚ್ಛರೀರೇ ನ ಸ ಭೂಯೋಽಭಿಜಾಯತೇ ಇತಿ ಯುಕ್ತಮೇವೋಕ್ತಮಿತಿ ಸಿದ್ಧಮ್ ..೧೩.೨೩..

==============================
ಅತ್ರಾತ್ಮದರ್ಶನೇ ಉಪಾಯವಿಕಲ್ಪಾ ಇಮೇ ಧ್ಯಾನಾದಯ ಉಚ್ಯನ್ತೇ
ಧ್ಯಾನೇನಾತ್ಮನಿ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಕೇಚಿದಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನಾ .
ಅನ್ಯೇ ಸಾಂಖ್ಯೇನ ಯೋಗೇನ ಕರ್ಮಯೋಗೇನ ಚಾಪರೇ ..೧೩.೨೪..

ಧ್ಯಾನೇನ . ಧ್ಯಾನಂ ನಾಮ ಶಬ್ದಾದಿಭ್ಯೋ ವಿಷಯೇಭ್ಯಃ ಶ್ರೋತ್ರಾದೀನಿ ಕರಣಾನಿ ಮನಸ್ಯುಪಸಂಹೃತ್ಯ, ಮನಶ್ಚ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಚೇತನಯಿತರಿ, ಏಕಾಗ್ರತಯಾ ಯಚ್ಚಿನ್ತನಂ ತದ್ಧ್ಯಾನಮ್ . ತಥಾ, ಧ್ಯಾಯತೀವ ಬಕಃ, ಧ್ಯಾಯತೀವ ಪೃಥಿವೀ, ಧ್ಯಾಯನ್ತೀವ ಪರ್ವತಾಃ [Cಹಾಊ ೭.೬.೧] ಇತಿ ಉಪಮೋಪಾದಾನಾತ್ . ತೈಲಧಾರಾವತ್ಸಂತತೋಽವಿಚ್ಛಿನ್ನಪ್ರತ್ಯಯೋ ಧ್ಯಾನಮ್ . ತೇನ ಧ್ಯಾನೇನ ಆತ್ಮನಿ ಬುದ್ಧೌ ಪಶ್ಯನ್ತ್ಯಾತ್ಮಾನಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಚೇತನಮಾತ್ಮನಾ ಸ್ವೇನೈವ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಚೇತನೇನ ಧ್ಯಾನಸಂಸ್ಕೃತೇನಾನ್ತಃಕರಣೇನ ಕೇಚಿದ್ಯೋಗಿನಃ . ಅನ್ಯೇ ಸಾಂಖ್ಯೇನ ಯೋಗೇನ . ಸಾಂಖ್ಯಂ ನಾಮ ಇಮೇ ಸತ್ತ್ವರಜಸ್ತಮಾಂಸಿ ಗುಣಾ ಮಯಾ ದೃಶ್ಯಾ ಅಹಂ ತೇಭ್ಯೋಽನ್ಯಸ್ತದ್ವ್ಯಾಪಾರಸಾಕ್ಷಿಭೂತೋ ನಿತ್ಯೋ ಗುಣವಿಲಕ್ಷಣ ಆತ್ಮೇತಿ ಚಿನ್ತನಮೇಷ
ಸಾಂಖ್ಯೋ ಯೋಗಃ . ತೇನ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಆತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನೇತ್ಯನುವರ್ತತೇ . ಕರ್ಮಯೋಗೇನ . ಕರ್ಮೈವ ಯೋಗಃ . ಈಶ್ವರಾರ್ಪಣಬುದ್ಧ್ಯಾನುಷ್ಠೀಯಮಾನಂ ಘಟನರೂಪಂ ಯೋಗಾರ್ಥತ್ವಾದ್ಯೋಗ ಉಚ್ಯತೇ ಗುಣತಃ . ತೇನ ಸತ್ತ್ವಶುದ್ಧಿಜ್ಞಾನೋತ್ಪತ್ತಿದ್ವಾರೇಣ ಚಾಪರೇ ..೧೩.೨೪..

==============================
ಅನ್ಯೇ ತ್ವೇವಮಜಾನನ್ತಃ ಶ್ರುತ್ವಾನ್ಯೇಭ್ಯ ಉಪಾಸತೇ .
ತೇಽಪಿ ಚಾತಿತರನ್ತ್ಯೇವ ಮೃತ್ಯುಂ ಶ್ರುತಿಪರಾಯಣಾಃ ..೧೩.೨೫..

ಅನ್ಯೇ ತ್ವೇಷು ವಿಕಲ್ಪೇಷು ಅನ್ಯತಮೇನಾಪ್ಯೇವಂ ಯಥೋಕ್ತಮಾತ್ಮಾನಮಜಾನನ್ತೋಽನ್ಯೇಭ್ಯಃ ಆಚಾರ್ಯೇಭ್ಯಃ ಶ್ರುತ್ವಾ "ಇದಮೇವ ಚಿನ್ತಯತ" ಇತ್ಯುಕ್ತಾ ಉಪಾಸತೇ ಶ್ರದ್ದಧಾನಾಃ ಸನ್ತಶ್ಚಿನ್ತಯನ್ತಿ . ತೇಽಪಿ ಚಾತಿತರನ್ತ್ಯೇವ ಅತಿಕ್ರಾಮನ್ತ್ಯೇವ ಮೃತ್ಯುಂ ಮೃತ್ಯುಯುಕ್ತಂ ಸಂಸಾರಮಿತ್ಯೇತತ್ . ಶ್ರುತಿಪರಾಯಣಾಃ ಶ್ರುತಿಃ ಶ್ರವಣಂ ಪರಮಯನಂ ಗಮನಂ ಮೋಕ್ಷಮಾರ್ಗಪ್ರವೃತ್ತೌ ಪರಂ ಸಾಧನಂ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಶ್ರುತಿಪರಾಯಣಾಃ . ಕೇವಲಪರೋಪದೇಶಪ್ರಮಾಣಾಃ ಸ್ವಯಂ ವಿವೇಕರಹಿತಾ ಇತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ . ಕಿಮು ವಕ್ತವ್ಯಂ ಪ್ರಮಾಣಂ ಪ್ರತಿ ಸ್ವತನ್ತ್ರಾ ವಿವೇಕಿನೋ ಮೃತ್ಯುಮತಿತರನ್ತೀತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ ..೧೩.೨೫..

==============================
ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಂ ಚಾಪಿ ಮಾಂ ವಿದ್ಧಿ [ಗೀತಾ ೧೩.೩] ಇತಿ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞೇಶ್ವರಕತ್ವವಿಷಯಂ ಜ್ಞಾನಂ ಮೋಕ್ಷಸಾಧನಂ, ಯಜ್ಜ್ಞಾತ್ವಾಮೃತಮಶ್ನುತೇ [ಗೀತಾ ೧೩.೧೩] ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್ . ತತ್ಕಸ್ಮಾಥೇತೋಃ ? ಇತಿ ತದ್ಧೇತುಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಂ ಶ್ಲೋಕ ಆರಭ್ಯತೇ
ಯಾವತ್ಸಂಜಾಯತೇ ಕಿಂಚಿತ್ಸತ್ತ್ವಂ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಮ್ .
ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಸಂಯೋಗಾತ್ತದ್ವಿದ್ಧಿ ಭರತರ್ಷಭ ..೧೩.೨೬..

ಯಾವತ್ಯತ್ಕಿಂಚಿತ್ಸಂಜಾಯತೇ ಸಮುತ್ಪದ್ಯತೇ ಸತ್ತ್ವಂ ವಸ್ತು . ಕಿಮವಿಶೇಷೇಣ ? ನೇತ್ಯಾಹ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಂ ಸ್ಥಾವರಂ ಜಙ್ಗಮಂ ಚ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಸಂಯೋಗಾತ್ತಜ್ಜಾಯತೇ ಇತ್ಯೇವಂ ವಿದ್ಧಿ ಜಾನೀಹಿ ಭರತರ್ಷಭ .
ಕಃ ಪುನರಯಂ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಯೋಃ ಸಂಯೋಗೋಽಭಿಪ್ರೇತಃ ? ನ ತಾವತ್ರಜ್ಜ್ವೇವ ಘಟಸ್ಯಾವಯವಸಂಶ್ಲೇಷದ್ವಾರಕಃ ಸಂಬನ್ಧವಿಶೇಷಃ ಸಂಯೋಗಃ ಕ್ಷೇತ್ರೇಣ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಸ್ಯ ಸಂಭವತಿ, ಆಕಾಶವತ್ನಿರವಯವತ್ವಾತ್ . ನಾಪಿ ಸಮವಾಯಲಕ್ಷಣಸ್ತನ್ತುಪಟಯೋರಿವ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಯೋರಿತರೇತರಕಾರ್ಯಕಾರಣಭಾವಾನಭ್ಯುಪಗಮಾತ್ . ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಯೋರ್ವಿಷಯವಿಷಯಿಣೋರ್ಭಿನ್ನಸ್ವಭಾವಯೋರಿತರೇತರತದ್ಧರ್ಮಾಧ್ಯಾಸಲಕ್ಷಣಃ ಸಂಯೋಗಃ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಸ್ವರೂಪವಿವೇಕಾಭಾವನಿಬನ್ಧನಃ,
ರಜ್ಜುಶುಕ್ತಿಕಾದೀನಾಂ ತದ್ವಿವೇಕಜ್ಞಾನಾಭಾವಾದಧ್ಯಾರೋಪಿತಸರ್ಪರಜತಾದಿಸಂಯೋಗವತ್ . ಸೋಽಯಮಧ್ಯಾಸಸ್ವರೂಪಃ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಸಂಯೋಗೋ ಮಿಥ್ಯಾಜ್ಞಾನಲಕ್ಷಣಃ . ಯಥಾಶಾಸ್ತ್ರಂ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಲಕ್ಷಣಭೇದಪರಿಜ್ಞಾನಪೂರ್ವಕಂ ಪ್ರಾಕ್ದರ್ಶಿತರೂಪಾತ್ಕ್ಷೇತ್ರಾನ್ಮುಞ್ಜಾದಿವೇಷೀಕಾಂ ಯಥೋಕ್ತಲಕ್ಷಣಂ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಂ ಪ್ರವಿಭಜ್ಯ ನ ಸತ್ತನ್ನಾಸದುಚ್ಯತೇ [ಗೀತಾ ೧೩.೧೩] ಇತ್ಯನೇನ ನಿರಸ್ತಸರ್ವೋಪಾಧಿವಿಶೇಷಂ ಜ್ಞೇಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪೇಣ ಯಃ ಪಶ್ಯತಿ, ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಚ ಮಾಯಾನಿರ್ಮಿತಹಸ್ತಿಸ್ವಪ್ನದೃಷ್ಟವಸ್ತುವದ್ಗನ್ಧರ್ವನಗರಾದಿವದಸದೇವ ಸದಿವಾವಭಾಸತೇ . ಇತ್ಯ್
ಏವಂ ನಿಶ್ಚಿತವಿಜ್ಞಾನೋ ಯಃ, ತಸ್ಯ ಯಥೋಕ್ತಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನವಿರೋಧಾದಪಗಚ್ಛತಿ ಮಿಥ್ಯಾಜ್ಞಾನಮ್ . ತಸ್ಯ ಜನ್ಮಹೇತೋರಪಗಮಾದ್ಯ ಏವಂ ವೇತ್ತಿ ಪುರುಷಂ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಚ ಗುಣೈಃ ಸಹ [ಗೀತಾ ೧೩.೨೫] ಇತ್ಯನೇನ ವಿದ್ವಾನ್ ಭೂಯೋ ನಾಭಿಜಾಯತೇ ಇತಿ ಯದುಕ್ತಮ್, ತದುಪಪನ್ನಮುಕ್ತಮ್ ..೧೩.೨೬..

==============================
ನ ಸ ಭೂಯೋಽಭಿಜಾಯತೇ [ಗೀತಾ ೧೩.೨೪] ಇತಿ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಫಲಮವಿದ್ಯಾದಿಸಂಸಾರಬೀಜನಿವೃತ್ತಿದ್ವಾರೇಣ ಜನ್ಮಾಭಾವ ಉಕ್ತಃ . ಜನ್ಮಕಾರಣಂ ಚಾವಿದ್ಯಾನಿಮಿತ್ತಕಃ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಸಂಯೋಗ ಉಕ್ತಃ . ಅತಸ್ತಸ್ಯಾಃ ಅವಿದ್ಯಾಯಾ ನಿವರ್ತಕಂ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಮುಕ್ತಮಪಿ ಪುನಃ ಶಬ್ದಾನ್ತರೇಣೋಚ್ಯತೇ
ಸಮಂ ಸರ್ವೇಷು ಭೂತೇಷು ತಿಷ್ಠನ್ತಂ ಪರಮೇಶ್ವರಮ್ .
ವಿನಶ್ಯತ್ಸ್ವವಿನಶ್ಯನ್ತಂ ಯಃ ಪಶ್ಯತಿ ಸ ಪಶ್ಯತಿ ..೧೩.೨೭..

ಸಮಂ ನಿರ್ವಿಶೇಷಂ ತಿಷ್ಠನ್ತಂ ಸ್ಥಿತಿಂ ಕುರ್ವನ್ತಮ್ . ಕ್ವ ? ಸರ್ವೇಷು ಸಮಸ್ತೇಷು ಭೂತೇಷು ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಸ್ಥಾವರಾನ್ತೇಷು ಪ್ರಾಣಿಷು . ಕಮ್ ? ಪರಮೇಶ್ವರಂ ದೇಹೇನ್ದ್ರಿಯಮನೋಬುದ್ಧ್ಯವ್ಯಕ್ತಾತ್ಮನೋಽಪೇಕ್ಷ್ಯ ಪರಮೇಶ್ವರಃ, ತಂ ಸರ್ವೇಷು ಭೂತೇಷು ಸಮಂ ತಿಷ್ಠನ್ತಮ್ . ತಾನಿ ವಿಶಿನಷ್ಟಿ ವಿನಶ್ಯತ್ಸ್ವಿತಿ . ತಂ ಚ ಪರಮೇಶ್ವರಮವಿನಶ್ಯನ್ತಮಿತಿ, ಭೂತಾನಾಂ ಪರಮೇಶ್ವರಸ್ಯ ಚಾತ್ಯನ್ತವೈಲಕ್ಷಣ್ಯಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಮ್ . ಕಥಮ್ ? ಸರ್ವೇಷಾಂ ಹಿ ಭಾವವಿಕಾರಾಣಾಂ ಜನಿಲಕ್ಷಣೋ ಭಾವವಿಕಾರೋ ಮೂಲಮ್ . ಜನ್ಮೋತ್ತರಕಾಲಭಾವಿನೋಽನ್ಯೇ ಸರ್ವೇ ಭಾವವಿಕಾರಾ ವಿನಾಶಾನ್ತಾಃ
. ವಿನಾಶಾತ್ಪರೋ ನ ಕಶ್ಚಿದಸ್ತಿ ಭಾವವಿಕಾರಃ, ಭಾವಾಭಾವಾತ್ . ಸತಿ ಹಿ ಧರ್ಮಿಣಿ ಧರ್ಮಾ ಭವನ್ತಿ . ಅತೋಽನ್ತ್ಯಭಾವವಿಕಾರಾಭಾವಾನುವಾದೇನ ಪೂರ್ವಭಾವಿನಃ ಸರ್ವೇ ಭಾವವಿಕಾರಾಃ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಾ ಭವನ್ತಿ ಸಹ ಕಾರ್ಯೈಃ . ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಭೂತೈಃ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯಮತ್ಯನ್ತಮೇವ ಪರಮೇಶ್ವರಸ್ಯ ಸಿದ್ಧಮ್, ನಿರ್ವಿಶೇಷತ್ವಮೇಕತ್ವಂ ಚ . ಯ ಏವಂ ಯಥೋಕ್ತಂ ಪರಮೇಶ್ವರಂ ಪಶ್ಯತಿ, ಸ ಪಶ್ಯತಿ .
ನನು ಸರ್ವೋಽಪಿ ಲೋಕಃ ಪಶ್ಯತಿ, ಕಿಂ ವಿಶೇಷಣೇನೇತಿ . ಸತ್ಯಂ ಪಶ್ಯತಿ . ಕಿಂ ತು ವಿಪರೀತಂ ಪಶ್ಯತಿ . ಅತೋ ವಿಶಿನಷ್ಟಿ ಸ ಏವ ಪಶ್ಯತೀತಿ . ಯಥಾ ತಿಮಿರದೃಷ್ಟಿರನೇಕಂ ಚನ್ದ್ರಂ ಪಶ್ಯತಿ, ತಮಪೇಕ್ಷ್ಯ ಏಕಚನ್ದ್ರದರ್ಶೀ ವಿಶಿಷ್ಯತೇ ಸ ಏವ ಪಶ್ಯತೀತಿ . ತಥೈವೇಹಾಪ್ಯೇಕಮವಿಭಕ್ತಂ ಯಥೋಕ್ತಮಾತ್ಮಾನಂ ಯಃ ಪಶ್ಯತಿ, ಸ ವಿಭಕ್ತಾನೇಕಾತ್ಮವಿಪರೀತದರ್ಶಿಭ್ಯೋ ವಿಶಿಷ್ಯತೇ ಸ ಏವ ಪಶ್ಯತೀತಿ . ಇತರೇ ಪಶ್ಯನ್ತೋಽಪಿ ನ ಪಶ್ಯನ್ತಿ . ವಿಪರೀತದರ್ಶಿತ್ವಾತನೇಕಚನ್ದ್ರದರ್ಶಿವದಿತ್ಯರ್ಥಃ ..೧೩.೨೭..

==============================
ಯಥೋಕ್ತಸ್ಯ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಸ್ಯ ಫಲವಚನೇನ ಸ್ತುತಿಃ ಕರ್ತವ್ಯಾ ಇತಿ ಶ್ಲೋಕ ಆರಭ್ಯತೇ
ಸಮಂ ಪಶ್ಯನ್ ಹಿ ಸರ್ವತ್ರ ಸಮವಸ್ಥಿತಮೀಶ್ವರಮ್ .
ನ ಹಿನಸ್ತ್ಯಾತ್ಮನಾತ್ಮಾನಂ ತತೋ ಯಾತಿ ಪರಾಂ ಗತಿಮ್ ..೧೩.೨೮..

ಸಮಂ ಪಶ್ಯನ್ನುಪಲಭಮಾನೋ ಹಿ ಯಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವತ್ರ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಸಮವಸ್ಥಿತಂ ತುಲ್ಯತಯಾವಸ್ಥಿತಮೀಶ್ವರಮತೀತಾನನ್ತರಶ್ಲೋಕೋಕ್ತಲಕ್ಷಣಮಿತ್ಯರ್ಥಃ . ಸಮಂ ಪಶ್ಯನ್ ಕಿಮ್ ? ನ ಹಿನಸ್ತಿ ಹಿಂಸಾಂ ನ ಕರೋತಿ ಆತ್ಮನಾ ಸ್ವೇನೈವ ಸ್ವಮಾತ್ಮಾನಮ್ . ತತ್ತದಹಿಂಸನಾದ್ಯಾತಿ ಪರಾಂ ಪ್ರಕೃಷ್ಟಾಂ ಗತಿಂ ಮೋಕ್ಷಾಖ್ಯಾಮ್ ..

ನನು ನೈವ ಕಶ್ಚಿತ್ಪ್ರಾಣೀ ಸ್ವಯಂ ಸ್ವಮಾತ್ಮಾನಂ ಹಿನಸ್ತಿ . ಕಥಮುಚ್ಯತೇಽಪ್ರಾಪ್ತಂ ನ ಹಿನಸ್ತೀತಿ ? ಯಥಾ ನ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ನಾನ್ತರಿಕ್ಷೇ ನ ದಿವ್ಯಗ್ನಿಶ್ಚೇತವ್ಯಃ [ಟೈತ್ತ್ಷ್೫.೨.೭.೧] ಇತ್ಯಾದಿ . ನೈಷ ದೋಷಃ, ಅಜ್ಞಾನಾಮಾತ್ಮತಿರಸ್ಕರಣೋಪಪತ್ತೇಃ . ಸರ್ವೋ ಹ್ಯಜ್ಞೋಽತ್ಯನ್ತಪ್ರಸಿದ್ಧಂ ಸಾಕ್ಷಾದಪರೋಕ್ಷಾದಾತ್ಮಾನಂ ತಿರಸ್ಕೃತ್ಯಾನಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮತ್ವೇನ ಪರಿಗೃಹ್ಯ, ತಮಪಿ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮೌ ಕೃತ್ವೋಪಾತ್ತಮಾತ್ಮಾನಂ ಹತ್ವಾನ್ಯಮಾತ್ಮಾನಮುಪಾದತ್ತೇ ನವಂ, ತಂ ಚೈವಂ ಹತ್ವಾನ್ಯಮ್ . ಏವಂ ತಮಪಿ ಹತ್ವಾನ್ಯಮಿತ್ಯೇವಮುಪಾತ್ತಮುಪಾತ್ತಮಾತ್ಮಾನಂ ಹನ್ತೀತ್ಯಾತ್ಮಹಾ ಸರ್ವೋಽಜ್ಞಃ . ಯಸ್ತು ಪರಮಾರ್ಥಾತ್ಮಾಸಾವಪಿ ಸರ್ವದಾವಿದ್ಯಯಾ ಹತ ಇವ ವಿದ್ಯಮಾನಫಲಾಭಾವಾದಿತಿ ಸರ್ವೇ ಆತ್ಮಹನ ಏವಾವಿದ್ವಾಂಸಃ
. ಯಸ್ತ್ವಿತರೋ ಯಥೋಕ್ತಾತ್ಮದರ್ಶೀ, ಸ ಉಭಯಥಾಪಿ ಆತ್ಮನಾತ್ಮಾನಂ ನ ಹಿನಸ್ತಿ ನ ಹನ್ತಿ . ತತೋ ಯಾತಿ ಪರಾಂ ಗತಿಂ ಯಥೋಕ್ತಂ ಫಲಂ ತಸ್ಯ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ ..೧೩.೨೮..

==============================
ಸರ್ವಭೂತಸ್ಥಮೀಶ್ವರಂ ಸಮಂ ಪಶ್ಯನ್ನ ಹಿನಸ್ತ್ಯಾತ್ಮನಾತ್ಮಾನಮ್ [ಗೀತಾ ೧೩.೨೮] ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್ . ತದನುಪಪನ್ನಂ ಸ್ವಗುಣಕರ್ಮವೈಲಕ್ಷಣ್ಯಭೇದಭಿನ್ನೇಷ್ವಾತ್ಮಸು, ಇತ್ಯೇತದಾಶಙ್ಕ್ಯಾಹ
ಪ್ರಕೃತ್ಯೈವ ಚ ಕರ್ಮಾಣಿ ಕ್ರಿಯಮಾಣಾನಿ ಸರ್ವಶಃ .
ಯಃ ಪಶ್ಯತಿ ತಥಾತ್ಮಾನಮಕರ್ತಾರಂ ಸ ಪಶ್ಯತಿ ..೧೩.೨೯..

ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಪ್ರಕೃತಿರ್ಭಗವತೋ ಮಾಯಾ ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಿಕಾ . ಮಾಯಾಂ ತು ಪ್ರಕೃತಿಂ ವಿದ್ಯಾದ್[ಶ್ವೇತೂ ೪.೧೦] ಇತಿ ಮನ್ತ್ರವರ್ಣಾತ್ . ತಯಾ ಪ್ರಕೃತ್ಯೈವ ಚ ನಾನ್ಯೇನ ಮಹದಾದಿಕಾರ್ಯಕಾರಣಾಕಾರಪರಿಣತಯಾ ಕರ್ಮಾಣಿ ವಾಙ್ಮನಃಕಾಯಾರಭ್ಯಾಣಿ ಕ್ರಿಯಮಾಣಾನಿ ನಿರ್ವರ್ತ್ಯಮಾನಾನಿ ಸರ್ವಶಃ ಸರ್ವಪ್ರಕಾರೈರ್ಯಃ ಪಶ್ಯತ್ಯುಪಲಭತೇ, ತಥಾತ್ಮಾನಂ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಮಕರ್ತಾರಂ ಸರ್ವೋಪಾಧಿವಿವರ್ಜಿತಂ ಸ ಪಶ್ಯತಿ, ಸ ಪರಮಾರ್ಥದರ್ಶೀತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ . ನಿರ್ಗುಣಸ್ಯಾಕರ್ತುರ್ನಿರ್ವಿಶೇಷಸ್ಯಾಕಾಶಸ್ಯೇವ ಭೇದೇ ಪ್ರಮಾಣಾನುಪಪತ್ತಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ ..೧೩.೨೯..

==============================
ಪುನರಪಿ ತದೇವ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಂ ಶಬ್ದಾನ್ತರೇಣ ಪ್ರಪಞ್ಚಯತಿ
ಯದಾ ಭೂತಪೃಥಗ್ಭಾವಮೇಕಸ್ಥಮನುಪಶ್ಯತಿ .
ತತ ಏವ ಚ ವಿಸ್ತಾರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಸಂಪದ್ಯತೇ ತದಾ ..೧೩.೩೦..

ಯದಾ ಯಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ಭೂತಪೃಥಗ್ಭಾವಂ ಭೂತಾನಾಂ ಪೃಥಗ್ಭಾವಂ ಪೃಥಕ್ತ್ವಮೇಕಸ್ಮಿನ್ನಾತ್ಮನಿ ಸ್ಥಿತಮೇಕಸ್ಥಮನುಪಶ್ಯತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಾಚಾರ್ಯೋಪದೇಶಮನು ಆತ್ಮಾನಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತ್ವೇನ ಪಶ್ಯತ್ಯಾತ್ಮೈವೇದಂ ಸರ್ವಮ್ [Cಹಾಊ ೭.೨೫.೨] ಇತಿ . ತತ ಏವ ಚ ತಸ್ಮಾದೇವ ಚ ವಿಸ್ತಾರಮುತ್ಪತ್ತಿಂ ವಿಕಾಸಮಾತ್ಮತಃ ಪ್ರಾಣ ಆತ್ಮತ ಆಶಾ ಆತ್ಮತಃ ಸ್ಮರ ಆತ್ಮತ ಆಕಾಶ ಆತ್ಮತಸ್ತೇಜ ಆತ್ಮತ ಆಪ ಆತ್ಮತ ಆವಿರ್ಭಾವತಿರೋಭಾವಾವಾತ್ಮತೋಽನ್ನಮ್ [Cಹಾಊ ೭.೨೬.೧] ಇತ್ಯೇವಮಾದಿಪ್ರಕಾರೈರ್ವಿಸ್ತಾರಂ ಯದಾ ಪಶ್ಯತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಸಂಪದ್ಯತೇ ಭವತಿ ತದಾ ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೧೩.೩೦..

==============================
ಏಕಸ್ಯಾತ್ಮಾನಃ ಸರ್ವದೇಹಾತ್ಮತ್ವೇ ತದ್ದೋಷಸಂಬನ್ಧೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ, ಇದಮುಚ್ಯತೇ
ಅನಾದಿತ್ವಾನ್ನಿರ್ಗುಣತ್ವಾತ್ಪರಮಾತ್ಮಾಯಮವ್ಯಯಃ .
ಶರೀರಸ್ಥೋಽಪಿ ಕೌನ್ತೇಯ ನ ಕರೋತಿ ನ ಲಿಪ್ಯತೇ ..೧೩.೩೧..

ಅನಾದಿತ್ವಾತ್ . ಅನಾದೇರ್ಭಾವೋಽನಾದಿತ್ವಮ್, ಆದಿಃ ಕಾರಣಮ್, ತದ್ಯಸ್ಯ ನಾಸ್ತಿ ತದನಾದಿ . ಯದ್ಧ್ಯಾದಿಮತ್ತತ್ಸ್ವೇನಾತ್ಮನಾ ವ್ಯೇತಿ . ಅಯಂ ತ್ವನಾದಿತ್ವಾನ್ನಿರವಯವ ಇತಿ ಕೃತ್ವಾ ನ ವ್ಯೇತಿ . ತಥಾ ನಿರ್ಗುಣತ್ವಾತ್ . ಸಗುಣೋ ಹಿ ಗುಣವ್ಯಯಾತ್ವ್ಯೇತಿ . ಅಯಂ ತು ನಿರ್ಗುಣತ್ವಾಚ್ಚ ನ ವ್ಯೇತಿ . ಇತಿ ಪರಮಾತ್ಮಾಯಮವ್ಯಯಃ . ನಾಸ್ಯ ವ್ಯಯೋ ವಿದ್ಯತ ಇತ್ಯವ್ಯಯಃ . ಯತ ಏವಮತಃ ಶರೀರಸ್ಥೋಽಪಿ, ಶರೀರೇಷು ಆತ್ಮನ ಉಪಲಬ್ಧಿರ್ಭವತೀತಿ ಶರೀರಸ್ಥ ಉಚ್ಯತೇ . ತಥಾಪಿ ನ ಕರೋತಿ . ತದಕರಣಾದೇವ ತತ್ಫಲೇನ ನ ಲಿಪ್ಯತೇ . ಯೋ ಹಿ ಕರ್ತಾ, ಸ ಕರ್ಮಫಲೇನ ಲಿಪ್ಯತೇ . ಅಯಂ ತ್ವಕರ್ತಾ, ಅತೋ ನ ಫಲೇನ ಲಿಪ್ಯತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ .
ಕಃ ಪುನರ್ದೇಹೇಷು ಕರೋತಿ ಲಿಪ್ಯತೇ ಚ ? ಯದಿ ತಾವತನ್ಯಃ ಪರಮಾತ್ಮನೋ ದೇಹೀ ಕರೋತಿ ಲಿಪ್ಯತೇ ಚ, ತತಃ ಇದಮನುಪಪನ್ನಮುಕ್ತಂ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞೇಶ್ವರೈಕತ್ವಂ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಂ ಚಾಪಿ ಮಾಂ ವಿದ್ಧಿ [ಗೀತಾ ೧೩.೨] ಇತ್ಯಾದಿ . ಅಥ ನಾಸ್ತಿ ಈಶ್ವರಾದನ್ಯೋ ದೇಹೀ . ಕಃ ಕರೋತಿ ಲಿಪ್ಯತೇ ಚ ? ಇತಿ ವಾಚ್ಯಮ್ . ಪರೋ ವಾ ನಾಸ್ತೀತಿ ಸರ್ವಥಾ ದುರ್ವಿಜ್ಞೇಯಂ ದುರ್ವಾಚ್ಯಂ ಚೇತಿ ಭಗವತ್ಪ್ರೋಕ್ತಮೌಪನಿಷದಂ ದರ್ಶನಂ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಂ ವೈಶೇಷಿಕೈಃ ಸಾಂಖ್ಯಾರ್ಹತಬೌದ್ಧೈಶ್ಚ . ತತ್ರಾಯಂ ಪರಿಹಾರೋ ಭಗವತಾ ಸ್ವೇನೈವ ಉಕ್ತಃ ಸ್ವಭಾವಸ್ತು ಪ್ರವರ್ತತೇ [ಗೀತಾ ೫.೧೪] ಇತಿ . ಅವಿದ್ಯಾಮಾತ್ರಸ್ವಭಾವೋ ಹಿ ಕರೋತಿ ಲಿಪ್ಯತೇ ಇತಿ ವ್ಯವಹಾರೋ ಭವತಿ, ನ ತು ಪರಮಾರ್ಥತ ಏಕಸ್ಮಿನ್ ಪರಮಾತ್ಮನಿ ತದಸ್ತಿ . ಅತ ಏವೈತಸ್ಮಿನ್
ಪರಮಾರ್ಥಸಾಂಖ್ಯದರ್ಶನೇ ಸ್ಥಿತಾನಾಂ ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠಾನಾಂ ಪರಮಹಂಸಪರಿವ್ರಾಜಕಾನಾಂ ತಿರಸ್ಕೃತಾವಿದ್ಯಾವ್ಯವಹಾರಾಣಾಂ ಕರ್ಮಾಧಿಕಾರೋ ನಾಸ್ತೀತಿ ತತ್ರ ತತ್ರ ದರ್ಶಿತಂ ಭಗವತಾ ..೧೩.೩೧..

==============================
ಕಿಮಿವ ನ ಕರೋತಿ ನ ಲಿಪ್ಯತೇ ಇತ್ಯತ್ರ ದೃಷ್ಟಾನ್ತಮಾಹ
ಯಥಾ ಸರ್ವಗತಂ ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾದಾಕಾಶಂ ನೋಪಲಿಪ್ಯತೇ .
ಸರ್ವತ್ರಾವಸ್ಥಿತೋ ದೇಹೇ ತಥಾತ್ಮಾ ನೋಪಲಿಪ್ಯತೇ ..೧೩.೩೨..

ಯಥಾ ಸರ್ವಗತಂ ವ್ಯಾಪ್ಯಪಿ ಸತ್ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾತ್ಸೂಕ್ಷ್ಮಭಾವಾದಾಕಾಶಂ ಖಂ ನೋಪಲಿಪ್ಯತೇ ನ ಸಂಬಧ್ಯತೇ, ಸರ್ವತ್ರಾವಸ್ಥಿತೋ ದೇಹೇ ತಥಾತ್ಮಾ ನೋಪಲಿಪ್ಯತೇ ..೧೩.೩೨..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಯಥಾ ಪ್ರಕಾಶಯತ್ಯೇಕಃ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಲೋಕಮಿಮಂ ರವಿಃ .
ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಕ್ಷೇತ್ರೀ ತಥಾ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಪ್ರಕಾಶಯತಿ ಭಾರತ ..೧೩.೩೪..

ಯಥಾ ಪ್ರಕಾಶಯತ್ಯವಭಾಸಯತಿ ಏಕಃ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಲೋಕಮಿಮಂ ರವಿಃ ಸವಿತಾ ಆದಿತ್ಯಃ, ತಥಾ ತದ್ವತ್ಮಹಾಭೂತಾದಿಧೃತ್ಯನ್ತಂ ಕ್ಷೇತ್ರಮೇಕಃ ಸನ್ ಪ್ರಕಾಶಯತಿ . ಕಃ ? ಕ್ಷೇತ್ರೀ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ರವಿದೃಷ್ಟನ್ತೋಽತ್ರ ಆತ್ಮನ ಉಭಯಾರ್ಥೋಽಪಿ ಭವತಿ . ರವಿವತ್ಸರ್ವಕ್ಷೇತ್ರೇಷ್ವೇಕ ಏವಾತ್ಮಾ, ಅಲೇಪಕಶ್ಚೇತಿ ..೧೩.೩೪..

==============================
ಸಮಸ್ತಾಧ್ಯಾಯಾರ್ಥೋಪಸಂಹಾರಾರ್ಥೋಽಯಂ ಶ್ಲೋಕಃ
ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಯೋರೇವಮನ್ತರಂ ಜ್ಞಾನಚಕ್ಷುಷಾ .
ಭೂತಪ್ರಕೃತಿಮೋಕ್ಷಂ ಚ ಯೇ ವಿದುರ್ಯಾನ್ತಿ ತೇ ಪರಮ್ ..೧೩.೩೫..

ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಯೋರ್ಯಥಾವ್ಯಾಖ್ಯಾತಯೋರೇವಂ ಯಥಾಪ್ರದರ್ಶಿತಪ್ರಕಾರೇಣಾನ್ತರಮಿತರೇತರವೈಲಕ್ಷಣ್ಯವಿಶೇಷಂ ಜ್ಞಾನಚಕ್ಷುಷಾ ಶಾಸ್ತ್ರಾಚಾರ್ಯಪ್ರಸಾದೋಪದೇಶಜನಿತಮಾತ್ಮಪ್ರತ್ಯಯಿಕಂ ಜ್ಞಾನಂ ಚಕ್ಷುಃ, ತೇನ ಜ್ಞಾನಚಕ್ಷುಷಾ, ಭೂತಪ್ರಕೃತಿಮೋಕ್ಷಂ ಚ, ಭೂತಾನಾಂ ಪ್ರಕೃತಿರವಿದ್ಯಾಲಕ್ಷಣಾವ್ಯಕ್ತಾಖ್ಯಾ, ತಸ್ಯಾ ಭೂತಪ್ರಕೃತೇರ್ಮೋಕ್ಷಣಮಭಾವಗಮನಂ ಚ ಯೇ ವಿದುರ್ವಿಜಾನನ್ತಿ, ಯಾನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ತೇ ಪರಂ ಪರಮಾತ್ಮತತ್ತ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮ, ನ ಪುನರ್ದೇಹಮಾದದತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೧೩.೩೫..

==============================

ಶಿಷ್ಯಸ್ಯ ಶ್ರೀಮಚ್ಛಂಕರಭಗವತಃ ಕೃತೌ ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾಭಾಷ್ಯೇ
ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಯೋಗೋ ನಾಮ ತ್ರಯೋದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ..

__________________________________________________________
ಭಗವದ್ಗೀತಾ ೧೪
ಅಥ ಗುಣತ್ರಯವಿಭಾಗಯೋಗೋ ನಾಮ
ಚತುರ್ದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ
(ಶ್ರೀಮಚ್ಛಂಕರಭಗವತ್ಪಾದವಿರಚಿತಂ ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾಭಾಷ್ಯಮ್)
ಸರ್ವಮುತ್ಪದ್ಯಮಾನಂ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಸಂಯೋಗಾದುತ್ಪದ್ಯತ ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್ . ತತ್ಕಥಮಿತಿ, ತತ್ಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಂ ಪರಂ ಭೂಯ ಇತ್ಯಾದಿರಧ್ಯಾಯ ಆರಭ್ಯತೇ . ಅಥವಾ, ಈಶ್ವರಪರತನ್ತ್ರಯೋಃ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಯೋಃ ಜಗತ್ಕಾರಣತ್ವಂ ನ ತು ಸಾಂಖ್ಯಾನಾಮಿವ ಸ್ವತನ್ತ್ರಯೋರಿತ್ಯೇವಮರ್ಥಮ್ . ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥತ್ವಂ ಗುಣೇಷು ಚ ಸಙ್ಗಃ ಸಂಸಾರಕಾರಣಮಿತ್ಯುಕ್ತಮ್ . ಕಸ್ಮಿನ್ ಗುಣೇ ಕಥಂ ಸಙ್ಗಃ ? ಕೇ ವಾ ಗುಣಾಃ ? ಕಥಂ ವಾ ತೇ ಬಧ್ನನ್ತೀತಿ ? ಗುಣೇಭ್ಯಶ್ಚ ಮೋಕ್ಷಣಂ ಕಥಂ ಸ್ಯಾತ್? ಮುಕ್ತಸ್ಯ ಚ ಲಕ್ಷಣಂ ವಕ್ತವ್ಯಮ್, ಇತ್ಯೇವಮರ್ಥಂ ಚ ಭಗವಾನುವಾಚ
ಪರಂ ಭೂಯಃ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಜ್ಞಾನಾನಾಂ ಜ್ಞಾನಮುತ್ತಮಮ್ .
ಯಜ್ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಮುನಯಃ ಸರ್ವೇ ಪರಾಂ ಸಿದ್ಧಿಮಿತೋ ಗತಾಃ ..೧೪.೧..

ಪರಂ ಜ್ಞಾನಮಿತಿ ವ್ಯವಹಿತೇನ ಸಂಬನ್ಧಃ . ಭೂಯಃ ಪುನಃ ಪೂರ್ವೇಷು ಸರ್ವೇಷ್ವಧ್ಯಾಯೇಷು ಅಸಕೃದುಕ್ತಮಪಿ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ . ತಚ್ಚ ಪರಂ ಪರವಸ್ತುವಿಷಯತ್ವಾತ್ . ಕಿಂ ತತ್? ಜ್ಞಾನಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಜ್ಞಾನಾನಾಮುತ್ತಮಮ್, ಉತ್ತಮಫಲತ್ವಾತ್ . ಜ್ಞಾನಾನಾಮಿತಿ ನಾಮಾನಿತ್ವಾದೀನಾಮ್ . ಕಿಂ ತರ್ಹಿ ? ಯಜ್ಞಾದಿಜ್ಞೇಯವಸ್ತುವಿಷಯಾಣಾಮಿತಿ . ತಾನಿ ನ ಮೋಕ್ಷಾಯ, ಇದಂ ತು ಮೋಕ್ಷಾಯೇತಿ ಪರೋತ್ತಮಶಬ್ದಾಭ್ಯಾಂ ಸ್ತೌತಿ ಶ್ರೋತೃಬುದ್ಧಿರುಚ್ಯುತ್ಪಾದನಾರ್ಥಮ್ . ಯಜ್ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಯಜ್ಜ್ಞಾನಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಮುನಯಃ ಸಂನ್ಯಾಸಿನೋ ಮನನಶೀಲಾಃ ಸರ್ವೇ ಪರಾಂ ಸಿದ್ಧಿಂ ಮೋಕ್ಷಾಖ್ಯಾಮಿತೋಽಸ್ಮಾತ್
ದೇಹಬನ್ಧನಾತೂರ್ಧ್ವಂ ಗತಾಃ ಪ್ರಾಪ್ತಾಃ ..೧೪.೧..

==============================
ಅಸ್ಯಾಶ್ಚ ಸಿದ್ಧೈರೈಕಾನ್ತಿಕತ್ವಂ ದರ್ಶಯತಿ
ಇದಂ ಜ್ಞಾನಮುಪಾಶ್ರಿತ್ಯ ಮಮ ಸಾಧರ್ಮ್ಯಮಾಗತಾಃ .
ಸರ್ಗೇಽಪಿ ನೋಪಜಾಯನ್ತೇ ಪ್ರಲಯೇ ನ ವ್ಯಥನ್ತಿ ಚ ..೧೪.೨..

ಇದಂ ಜ್ಞಾನಂ ಯಥೋಕ್ತಮುಪಾಶ್ರಿತ್ಯ, ಜ್ಞಾನಸಾಧನಮನುಷ್ಠಾಯ ಇತ್ಯೇತತ್, ಮಮ ಪರಮೇಶ್ವರಸ್ಯ ಸಾಧರ್ಮ್ಯಂ ಮತ್ಸ್ವರೂಪತಾಮಾಗತಾಃ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ನ ತು ಸಮಾನಧರ್ಮತಾ ಸಾಧರ್ಮ್ಯಮ್, ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞೇಶ್ವರಯೋರ್ಭೇದಾನಭ್ಯುಪಗಮಾದ್ಗೀತಾಶಾಸ್ತ್ರೇ . ಫಲವಾದಶ್ಚಾಯಂ ಸ್ತುತ್ಯರ್ಥಮುಚ್ಯತೇ . ಸರ್ಗೇಽಪಿ ಸೃಷ್ಟಿಕಾಲೇಽಪಿ ನೋಪಜಾಯನ್ತೇ . ನೋತ್ಪದ್ಯನ್ತೇ . ಪ್ರಲಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಣೋಽಪಿ ವಿನಾಶಕಾಲೇ ನ ವ್ಯಥನ್ತಿ ಚ ವ್ಯಥಾಂ ನಾಪದ್ಯನ್ತೇ, ನ ಚ್ಯವನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ ..೧೪.೨..

==============================
ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಸಂಯೋಗ ಈದೃಶೋ ಭೂತಕಾರಣಮಿತ್ಯಾಹ
ಮಮ ಯೋನಿರ್ಮಹದ್ಬ್ರಹ್ಮ ತಸ್ಮಿನ್ ಗರ್ಭಂ ದಧಾಮ್ಯಹಮ್ .
ಸಂಭವಃ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ತತೋ ಭವತಿ ಭಾರತ ..೧೪.೩..

ಮಮ ಸ್ವಭೂತಾ ಮದೀಯಾ ಮಾಯಾ ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಿಕಾ ಪ್ರಕೃತಿರ್ಯೋನಿಃ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಕಾರಣಮ್ . ಸರ್ವಕಾರ್ಯೇಭ್ಯೋ ಮಹತ್ತ್ವಾತ್ಕಾರಣತ್ವಾದ್ಬೃಂಹಣಾಚ್ಚ [ಭರಣಾಚ್ಚ] ಸ್ವವಿಕಾರಾಣಾಂ ಮಹದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಇತಿ ಯೋನಿರೇವ ವಿಶಿಷ್ಯತೇ . ತಸ್ಮಿನ್ಮಹತಿ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಯೋನೌ ಗರ್ಭಂ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಸ್ಯ ಜನ್ಮನೋ ಬೀಜಂ ಸರ್ವಭೂತಜನ್ಮಕಾರಣಂ ಬೀಜಂ ದಧಾಮಿ ನಿಕ್ಷಿಪಾಮಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಪ್ರಕೃತಿದ್ವಯಶಕ್ತಿಮಾನೀಶ್ವರೋಽಹಮ್, ಅವಿದ್ಯಾಕಾಮಕರ್ಮೋಪಾಧಿಸ್ವರೂಪಾನುವಿಧಾಯಿನಂ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಂ ಕ್ಷೇತ್ರೇಣ ಸಂಯೋಜಯಾಮೀತ್ಯರ್ಥಃ . ಸಂಭವ ಉತ್ಪತ್ತಿಃ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭೋತ್ಪತ್ತಿದ್ವಾರೇಣ ತತಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಗಬ್ರ್ಹಾಧಾನಾದ್ಭವತಿ . ಹೇ ಭಾರತ ..೧೪.೩..

==============================
ಸರ್ವಯೋನಿಷು ಕೌನ್ತೇಯ ಮೂರ್ತಯಃ ಸಂಭವನ್ತಿ ಯಾಃ .
ತಾಸಾಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಮಹದ್ಯೋನಿರಹಂ ಬೀಜಪ್ರದಃ ಪಿತಾ ..೧೪.೪..

ದೇವಪಿತೃಮನುಷ್ಯಪಶುಮೃಗಾದಿಸರ್ವಯೋನಿಷು ಕೌನ್ತೇಯ, ಮೂರ್ತಯೋ ದೇಹಸಂಸ್ಥಾನಲಕ್ಷಣಾ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಾಙ್ಗಾವಯವಾ ಮೂರ್ತಯಃ ಸಂಭವನ್ತಿ ಯಾಃ, ತಾಸಾಂ ಮೂರ್ತೀನಾಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಮಹತ್ಸರ್ವಾವಸ್ಥಂ ಯೋನಿಃ ಕಾರಣಮಹಮೀಶ್ವರೋ ಬೀಜಪ್ರದೋ ಗರ್ಭಾಧಾನಸ್ಯ ಕರ್ತಾ ಪಿತಾ ..೧೪.೪..

==============================
ಕೇ ಗುಣಾಃ ? ಕಥಂ ಬಧ್ನನ್ತಿ ? ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ಸತ್ತ್ವಂ ರಜಸ್ತಮ ಇತಿ ಗುಣಾಃ ಪ್ರಕೃತಿಸಂಭವಾಃ .
ನಿಬಧ್ನನ್ತಿ ಮಹಾಬಾಹೋ ದೇಹೇ ದೇಹಿನಮವ್ಯಯಮ್ ..೧೪.೫..

ಸತ್ತ್ವಂ ರಜಸ್ತಮ ಇತ್ಯೇವಂನಾಮಾನೋ ಗುಣಾ ಇತಿ ಪಾರಿಭಾಷಿಕಃ ಶಬ್ದಃ . ನ ರೂಪಾದಿವದ್ದ್ರವ್ಯಾಶ್ರಿತಾ ಗುಣಾಃ . ನ ಚ ಗುಣಗುಣಿನೋರನ್ಯತ್ವಮತ್ರ ವಿವಕ್ಷಿತಮ್ . ತಸ್ಮಾದ್ಗುಣಾ ಇವ ನಿತ್ಯಪರತನ್ತ್ರಾಃ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಂ ಪ್ರತ್ಯವಿದ್ಯಾತ್ಮಕತ್ವಾತ್ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಂ ನಿಬಧ್ನನ್ತೀವ ತಮಾಸ್ಪದೀಕೃತ್ಯಾತ್ಮಾನಂ ಪ್ರತಿಲಭನ್ತ ಇತಿ ನಿಬಧ್ನನ್ತೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ . ತೇ ಚ ಪ್ರಕೃತಿಸಂಭವಾ ಭಗವನ್ಮಾಯಾಸಂಭವಾ ನಿಬಧ್ನನ್ತೀವ . ಹೇ ಮಹಾಬಾಹೋ . ಮಹಾನ್ತೌ ಸಮರ್ಥತರಾವಾಜಾನುಪ್ರಲಮ್ಬೌ ಬಾಹೂ ಯಸ್ಯ ಸಃ ಮಹಾಬಾಹುಃ ಹೇ ಮಹಾಬಾಹೋ . ದೇಹೇ ಶರೀರೇ ದೇಹಿನಂ ದೇಹವನ್ತಮವ್ಯಯಮ್, ಅವ್ಯಯತ್ವಂ ಚೋಕ್ತಮನಾದಿತ್ವಾದ್[ಗೀತಾ ೧೩.೩೨] ಇತ್ಯಾದಿ ಶ್ಲೋಕೇನ . ನನು ದೇಹೀ ನ ಲಿಪ್ಯತೇ [ಗೀತಾ ೧೩.೩೨] ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್ . ತತ್ಕಥಮಿಹ ನಿಬಧ್ನನ್ತೀತ್ಯ್
ಅನ್ಯಥೋಚ್ಯತೇ ? ಪರಿಹೃತಮಸ್ಮಾಭಿರಿವಶಬ್ದೇನ ನಿಬಧ್ನನ್ತೀವೇತಿ ..೧೪.೫..

==============================
ತತ್ರ ಸತ್ತ್ವಾದೀನಾಂ ಸತ್ತ್ವಸ್ಯೈವ ತಾವಲ್ಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯತೇ
ತತ್ರ ಸತ್ತ್ವಂ ನಿರ್ಮಲತ್ವಾತ್ಪ್ರಕಾಶಕಮನಾಮಯಮ್ .
ಸುಖಸಙ್ಗೇನ ಬಧ್ನಾತಿ ಜ್ಞಾನಸಙ್ಗೇನ ಚಾನಘ ..೧೪.೬..

ನಿರ್ಮಲತ್ವಾತ್ಸ್ಫಟಿಕಮಣಿರಿವ ಪ್ರಕಾಶಕಮನಾಮಯಂ ನಿರುಪದ್ರವಂ ಸತ್ತ್ವಂ ತನ್ನಿಬಧ್ನಾತಿ . ಕಥಮ್ ? ಸುಖಸಙ್ಗೇನ ಸುಖ್ಯಹಮಿತಿ ವಿಷಯಭೂತಸ್ಯ ಸುಖಸ್ಯ ವಿಷಯಿಣ್ಯಾತ್ಮನಿ ಸಂಶ್ಲೇಷಾಪಾದನಂ ಮೃಷೈವ ಸುಖೇ ಸಞ್ಜನಮಿತಿ . ಸೈಷಾವಿದ್ಯಾ . ನ ಹಿ ವಿಷಯಧರ್ಮೋ ವಿಷಯಿಣೋ ಭವತಿ . ಇಚ್ಛಾದಿ ಚ ಧೃತ್ಯನ್ತಂ ಕ್ಷೇತ್ರಸ್ಯೈವ ವಿಷಯಸ್ಯ ಧರ್ಮಃ ಇತ್ಯುಕ್ತಂ ಭಗವತಾ . ಅತೋಽವಿದ್ಯಯೈವ ಸ್ವಕೀಯಧರ್ಮಭೂತಯಾ ವಿಷಯವಿಷಯ್ಯವಿವೇಕಲಕ್ಷಣಯಾಸ್ವಾತ್ಮಭೂತೇ ಸುಖೇ ಸಂಜಯತೀವ, ಆಸಕ್ತಮಿವ ಕರೋತಿ, ಅಸಙ್ಗಂ ಸಕ್ತಮಿವ ಕರೋತಿ, ಅಸುಖಿನಂ ಸುಖಿನಮಿವ . ತಥಾ ಜ್ಞಾನಸಙ್ಗೇನ ಚ, ಜ್ಞಾನಮಿತಿ ಸುಖಸಾಹಚರ್ಯಾತ್ಕ್ಷೇತ್ರಸ್ಯೈವ
ವಿಷಯಸ್ಯಾನ್ತಃಕರಣಸ್ಯ ಧರ್ಮಃ, ನಾತ್ಮನಃ . ಆತ್ಮಧರ್ಮತ್ವೇ ಸಙ್ಗಾನುಪಪತ್ತೇಃ, ಬನ್ಧಾನುಪಪತ್ತೇಶ್ಚ . ಸುಖ ಇವ ಜ್ಞಾನಾದೌ ಸಙ್ಗೋ ಮನ್ತವ್ಯಃ . ಹೇ ಅನಘ ಅವ್ಯಸನ ..೧೪.೬..

==============================
ರಜೋ ರಾಗಾತ್ಮಕಂ ವಿದ್ಧಿ ತೃಷ್ಣಾಸಙ್ಗಸಮುದ್ಭವಮ್ .
ತನ್ನಿಬಧ್ನಾತಿ ಕೌನ್ತೇಯ ಕರ್ಮಸಙ್ಗೇನ ದೇಹಿನಮ್ ..೧೪.೭..

ರಜಃ ರಾಗಾತ್ಮಕಂ ರಜನಾದ್ರಾಗೋ ಗೈರಿಕಾದಿವ ದ್ರಾಗಾತ್ಮಕಂ ವಿದ್ಧಿ ಜಾನೀಹಿ . ತೃಷ್ಣಾಸಙ್ಗಸಮುದ್ಭವಂ ತೃಷ್ಣಾ ಅಪ್ರಾಪ್ತಾಭಿಲಾಷಃ . ಆಸಙ್ಗಃ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ವಿಷಯೇ ಮನಸಃ ಪ್ರೀತಿಲಕ್ಷಣಃ ಸಂಶ್ಲೇಷಃ . ತೃಷ್ಣಾಸಙ್ಗಯೋಃ ಸಮುದ್ಭವಂ ತೃಷ್ಣಾಸಙ್ಗಸಮುದ್ಭವಮ್ . ತನ್ನಿಬಧ್ನಾತಿ ತದ್ರಜೋ ನಿಬಧ್ನಾತಿ ಕೌನ್ತೇಯ ಕರ್ಮಸಙ್ಗೇನ, ದೃಷ್ಟಾದೃಷ್ಟಾರ್ಥೇಷು ಕರ್ಮಸು ಸಞ್ಜನಂ ತತ್ಪರತಾ ಕರ್ಮಸಙ್ಗಸ್ತೇನ ನಿಬಧ್ನಾತಿ ರಜೋ ದೇಹಿನಮ್ ..೧೪.೭..

==============================
ತಮಸ್ತ್ವಜ್ಞಾನಜಂ ವಿದ್ಧಿ ಮೋಹನಂ ಸರ್ವದೇಹಿನಾಮ್ .
ಪ್ರಮಾದಾಲಸ್ಯನಿದ್ರಾಭಿಸ್ತನ್ನಿಬಧ್ನಾತಿ ಭಾರತ ..೧೪.೮..

ತಮಸ್ತೃತೀಯೋ ಗುಣೋಽಜ್ಞಾನಜಮಜ್ಞಾನಾಜ್ಜಾತಮಜ್ಞಾನಜಂ ವಿದ್ಧಿ . ಮೋಹನಂ ಮೋಹಕರಮವಿವೇಕಕರಂ ಸರ್ವದೇಹಿನಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇಹವತಾಮ್ . ಪ್ರಮಾದಾಲಸ್ಯನಿದ್ರಾಭಿಃ ಪ್ರಮಾದಶ್ಚಾಲಸ್ಯಂ ಚ ನಿದ್ರಾ ಚ ಪ್ರಮಾದಾಲಸ್ಯನಿದ್ರಾಸ್ತಾಭಿಃ ಪ್ರಮಾದಾಲಸ್ಯನಿದ್ರಾಭಿಸ್ತತ್ತಮೋ ನಿಬಧ್ನಾತಿ ಭಾರತ ..೧೪.೮..

==============================
ಪುನರ್ಗುಣಾನಾಂ ವ್ಯಾಪಾರಃ ಸಂಕ್ಷೇಪತ ಉಚ್ಯತೇ
ಸತ್ತ್ವಂ ಸುಖೇ ಸಂಜಯತಿ ರಜಃ ಕರ್ಮಣಿ ಭಾರತ .
ಜ್ಞಾನಮಾವೃತ್ಯ ತು ತಮಃ ಪ್ರಮಾದೇ ಸಂಜಯತ್ಯುತ ..೧೪.೯..

ಸತ್ತ್ವಂ ಸುಖೇ ಸಂಜಯತಿ ಸಂಶ್ಲೇಷಯತಿ, ರಜಃ ಕರ್ಮಣಿ ಹೇ ಭಾರತ ಸಂಜಯತೀತ್ಯನುವರ್ತತೇ . ಜ್ಞಾನಂ ಸತ್ತ್ವಕೃತಂ ವಿವೇಕಮಾವೃತ್ಯ ಆಚ್ಛಾದ್ಯ ತು ತಮಃ ಸ್ವೇನ ಆವರಣಾತ್ಮನಾ ಪ್ರಮಾದೇ ಸಂಜಯತ್ಯುತ . ಪ್ರಮಾದೋ ನಾಮ ಪ್ರಾಪ್ತಕರ್ತವ್ಯಾಕರಣಮ್ ..೧೪.೯..

==============================
ಉಕ್ತಂ ಕಾರ್ಯಂ ಕದಾ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಗುಣಾಃ ? ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ರಜಸ್ತಮಶ್ಚಾಭಿಭೂಯ ಸತ್ತ್ವಂ ಭವತಿ ಭಾರತ .
ರಜಃ ಸತ್ತ್ವಂ ತಮಶ್ಚೈವ ತಮಃ ಸತ್ತ್ವಂ ರಜಸ್ತಥಾ ..೧೪.೧೦..

ರಜಸ್ತಮಶ್ಚ ಉಭಾವಪ್ಯಭಿಭೂಯ ಸತ್ತ್ವಂ ಭವತಿ ಉದ್ಭವತಿ ವರ್ಧತೇ ಯದಾ, ತದಾ ಲಬ್ಧಾತ್ಮಕಂ ಸತ್ತ್ವಂ ಸ್ವಕಾರ್ಯಂ ಜ್ಞಾನಸುಖಾದ್ಯಾರಭತೇ . ಹೇ ಭಾರತ ! ತಥಾ ರಜೋಗುಣಃ ಸತ್ತ್ವಂ ತಮಶ್ಚೈವ ಉಭಾವಪ್ಯಭಿಭೂಯ ವರ್ಧತೇ ಯದಾ, ತದಾ ಕರ್ಮ ತೃಷ್ಣಾದಿ ಸ್ವಕಾರ್ಯಮಾರಭತೇ . ತಮಆಖ್ಯೋ ಗುಣಃ ಸತ್ತ್ವಂ ರಜಶ್ಚ ಉಭಾವಪ್ಯಭಿಭೂಯ ತಥೈವ ವರ್ಧತೇ ಯದಾ, ತದಾ ಜ್ಞಾನಾವರಣಾದಿ ಸ್ವಕಾರ್ಯಮಾರಭತೇ ..೧೪.೧೦..

==============================
ಯದಾ ಯೋ ಗುಣ ಉದ್ಭೂತೋ ಭವತಿ, ತದಾ ತಸ್ಯ ಕಿಂ ಲಿಙ್ಗಮ್ ? ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ಸರ್ವದ್ವಾರೇಷು ದೇಹೇಽಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರಕಾಶ ಉಪಜಾಯತೇ .
ಜ್ಞಾನಂ ಯದಾ ತದಾ ವಿದ್ಯಾದ್ವಿವೃದ್ಧಂ ಸತ್ತ್ವಮಿತ್ಯುತ ..೧೪.೧೧..

ಸರ್ವದ್ವಾರೇಷು, ಆತ್ಮನ ಉಪಲಬ್ಧಿದ್ವಾರಾಣಿ ಶ್ರೋತ್ರಾದೀನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಕರಣಾನಿ, ತೇಷು ಸರ್ವದ್ವಾರೇಷು ಅನ್ತಃಕರಣಸ್ಯ ಬುದ್ಧೇರ್ವೃತ್ತಿಃ ಪ್ರಕಾಶೋ ದೇಹೇಽಸ್ಮಿನುಪಜಾಯತೇ . ತದೇವ ಜ್ಞಾನಮ್ . ಯದೈವಂ ಪ್ರಕಾಶೋ ಜ್ಞಾನಾಖ್ಯ ಉಪಜಾಯತೇ, ತದಾ ಜ್ಞಾನಪ್ರಕಾಶೇನ ಲಿಙ್ಗೇನ ವಿದ್ಯಾದ್ವಿವೃದ್ಧಮುದ್ಭೂತಂ ಸತ್ತ್ವಮಿತ್ಯುತಾಪಿ ..೧೪.೧೧..

==============================
ರಜಸ ಉದ್ಭೂತಸ್ಯೇದಂ ಚಿಹ್ನಮ್
ಲೋಭಃ ಪ್ರವೃತ್ತಿರಾರಮ್ಭಃ ಕರ್ಮಣಾಮಶಮಃ ಸ್ಪೃಹಾ .
ರಜಸ್ಯೇತಾನಿ ಜಾಯನ್ತೇ ವಿವೃದ್ಧೇ ಭರತರ್ಷಭ ..೧೪.೧೨..

ಲೋಭಃ ಪರದ್ರವ್ಯಾದಿತ್ಸಾ . ಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಪ್ರವರ್ತನಮ್ . ಸಾಮಾನ್ಯಚೇಷ್ಟಾ ಆರಮ್ಭಃ . ಕಸ್ಯ ? ಕರ್ಮಣಾಮ್ . ಅಶಮೋಽನುಪಶಮಃ ಹರ್ಷರಾಗಾದಿಪ್ರವೃತ್ತಿಃ . ಸ್ಪೃಹಾ ಸರ್ವಸಾಮಾನ್ಯವಸ್ತುವಿಷಯಾ ತೃಷ್ಣಾ . ರಜಸಿ ಗುಣೇ ವಿವೃದ್ಧ ಏತಾನಿ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಜಾಯನ್ತೇ . ಹೇ ಭರತರ್ಷಭ ..೧೪.೧೨..

==============================
ಅಪ್ರಕಾಶೋಽಪ್ರವೃತ್ತಿಶ್ಚ ಪ್ರಮಾದೋ ಮೋಹ ಏವ ಚ .
ತಮಸ್ಯೇತಾನಿ ಜಾಯನ್ತೇ ವಿವೃದ್ಧೇ ಕುರುನನ್ದನ ..೧೪.೧೩..

ಅಪ್ರಕಾಶೋಽವಿವೇಕಃ . ಅತ್ಯನ್ತಮಪ್ರವೃತ್ತಿಶ್ಚ ಪ್ರವೃತ್ತ್ಯಭಾವಸ್ತತ್ಕಾರ್ಯಂ ಪ್ರಮಾದೋ ಮೋಹ ಏವ ಚ . ಅವಿವೇಕೋ ಮೂಢತಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ತಮಸಿ ಗುಣೇ ವಿವೃದ್ಧ ಏತಾನಿ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಜಾಯನ್ತೇ ಹೇ ಕುರುನನ್ದನ ! ..೧೪.೧೩..

==============================
ಮರಣದ್ವಾರೇಣಾಪಿ ಯತ್ಫಲಂ ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ, ತದಪಿ ಸಙ್ಗರಾಗಹೇತುಕಂ ಸರ್ವಂ ಗೌಣಮೇವೇತಿ ದರ್ಶಯನಾಹ
ಯದಾ ಸತ್ತ್ವೇ ಪ್ರವೃದ್ಧೇ ತು ಪ್ರಲಯಂ ಯಾತಿ ದೇಹಭೃತ್ .
ತದೋತ್ತಮವಿದಾಂ ಲೋಕಾನಮಲಾನ್ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ ..೧೪.೧೪..

ಯದಾ ಸತ್ತ್ವೇ ಪ್ರವೃದ್ಧ ಉದ್ಭೂತೇ ತು ಪ್ರಲಯಂ ಮರಣಂ ಯಾತಿ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ ದೇಹಭೃದಾತ್ಮಾ, ತದೋತ್ತಮವಿದಾಂ ಮಹದಾದಿತತ್ತ್ವವಿದಾಮಿತ್ಯೇತತ್ . ಲೋಕಾನಮಲಾನ್ಮಲರಹಿತಾನ್ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ ಪ್ರಾಪ್ನೋತೀತ್ಯೇತತ್ ..೧೪.೧೪..

==============================
ರಜಸಿ ಪ್ರಲಯಂ ಗತ್ವಾ ಕರ್ಮಸಙ್ಗಿಷು ಜಾಯತೇ .
ತಥಾ ಪ್ರಲೀನಸ್ತಮಸಿ ಮೂಢಯೋನಿಷು ಜಾಯತೇ ..೧೪.೧೫..

ರಜಸಿ ಗುಣೇ ವಿವೃದ್ಧೇ ಪ್ರಲಯಂ ಮರಣಂ ಗತ್ವಾ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಕರ್ಮಸಙ್ಗಿಷು ಕರ್ಮಾಸಕ್ತಿಯುಕ್ತೇಷು ಮನುಷ್ಯೇಷು ಜಾಯತೇ . ತಥಾ ತದ್ವದೇವ ಪ್ರಲೀನೋ ಮೃತಸ್ತಮಸಿ ವಿವೃದ್ಧೇ ಮೂಢಯೋನಿಷು ಪಶ್ವಾದಿಯೋನಿಷು ಜಾಯತೇ ..೧೪.೧೫..

==============================
ಅತೀತಶ್ಲೋಕಾರ್ಥಸ್ಯೈವ ಸಂಕ್ಷೇಪ ಉಚ್ಯತೇ
ಕರ್ಮಣಃ ಸುಕೃತಸ್ಯಾಹುಃ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಂ ನಿರ್ಮಲಂ ಫಲಮ್ .
ರಜಸಸ್ತು ಫಲಂ ದುಃಖಮಜ್ಞಾನಂ ತಮಸಃ ಫಲಮ್ ..೧೪.೧೬..

ಕರ್ಮಣಃ ಸುಕೃತಸ್ಯ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಸ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ, ಆಹುಃ ಶಿಷ್ಟಃ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಮೇವ ನಿರ್ಮಲಂ ಫಲಮಿತಿ . ರಜಸಸ್ತು ಫಲಂ ದುಃಖಂ ರಾಜಸಸ್ಯ ಕರ್ಮಣ ಇತ್ಯರ್ಥಃ, ಕರ್ಮಾಧಿಕಾರಾತ್ಫಲಮಪಿ ದುಃಖಮೇವ, ಕಾರಣಾನುರೂಪ್ಯಾತ್, ರಾಜಸಮೇವ . ತಥಾ ಅಜ್ಞಾನಂ ತಮಸಸ್ತಾಮಸಸ್ಯ ಕರ್ಮಣೋಽಧರ್ಮಸ್ಯ ಪೂರ್ವವತ್ ..೧೪.೧೬..

==============================
ಕಿಂ ಚ, ಗುಣೇಭ್ಯೋ ಭವತಿ
ಸತ್ತ್ವಾತ್ಸಂಜಾಯತೇ ಜ್ಞಾನಂ ರಜಸೋ ಲೋಭ ಏವ ಚ .
ಪ್ರಮಾದಮೋಹೌ ತಮಸೋ ಭವತೋಽಜ್ಞಾನಮೇವ ಚ ..೧೪.೧೭..

ಸತ್ತ್ವಾಲ್ಲಬ್ಧಾತ್ಮಕಾತ್ಸಂಜಾಯತೇ ಸಮುತ್ಪದ್ಯತೇ ಜ್ಞಾನಮ್, ರಜಸೋ ಲೋಭ ಏವ ಚ, ಪ್ರಮಾದಮೋಹೌ ಚ ಉಭೌ ತಮಸೋ ಭವತಃ, ಅಜ್ಞಾನಮೇವ ಚ ಭವತಿ ..೧೪.೧೭..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಊರ್ಧ್ವಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಸತ್ತ್ವಸ್ಥಾ ಮಧ್ಯೇ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ರಾಜಸಾಃ .
ಜಘನ್ಯಗುಣವೃತ್ತಸ್ಥಾ ಅಧೋ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ತಾಮಸಾಃ ..೧೪.೧೮..

ಊರ್ಧ್ವಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ದೇವಲೋಕಾದಿಷೂತ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ಸತ್ತ್ವಸ್ಥಾಃ ಸತ್ತ್ವಗುಣವೃತ್ತಸ್ಥಾಃ . ಮಧ್ಯೇ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಮನುಷ್ಯೇಷೂತ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ರಾಜಸಾಃ . ಜಘನ್ಯಗುಣವೃತ್ತಸ್ಥಾ ಜಘನ್ಯಶ್ಚಾಸೌ ಗುಣಶ್ಚ ಜಘನ್ಯಗುಣಸ್ತಮಃ, ತಸ್ಯ ವೃತ್ತಂ ನಿದ್ರಾಲಸ್ಯಾದಿ, ತಸ್ಮಿನ್ ಸ್ಥಿತಾಃ ಜಘನ್ಯಗುಣವೃತ್ತಸ್ಥಾಃ ಮೂಢಾಃ ಅಧೋ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಪಶ್ವಾದಿಷೂತ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ತಾಮಸಾಃ ..೧೪.೧೮..

==============================
ಪುರುಷಸ್ಯ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥತ್ವರೂಪೇಣ ಮಿಥ್ಯಾಜ್ಞಾನೇನ ಯುಕ್ತಸ್ಯ ಭೋಗ್ಯೇಷು ಗುಣೇಷು ಸುಖದುಃಖಮೋಹಾತ್ಮಕೇಷು ಸುಖೀ ದುಃಖೀ ಮೂಢೋಽಹಮಸ್ಮೀತ್ಯೇವಂರೂಪೋ ಯಃ ಸಙ್ಗಸ್ತತ್ಕಾರಣಂ ಪುರುಷಸ್ಯ ಸದಸದ್ಯೋನಿಜನ್ಮಪ್ರಾಪ್ತಿಲಕ್ಷಣಸ್ಯ ಸಂಸಾರಸ್ಯೇತಿ ಸಮಾಸೇನ ಪೂರ್ವಾಧ್ಯಾಯೇ ಯದುಕ್ತಮ್, ತದಿಹ ಸತ್ತ್ವಂ ರಜಸ್ತಮ ಇತಿ ಗುಣಾಃ ಪ್ರಕೃತಿಸಂಭವಾ ಇತ್ಯಾರಭ್ಯ ಗುಣಸ್ವರೂಪಮ್, ಗುಣವೃತ್ತಮ್, ಸ್ವವೃತ್ತೇನ ಚ ಗುಣಾನಾಂ ಬನ್ಧಕತ್ವಮ್, ಗುಣವೃತ್ತನಿಬದ್ಧಸ್ಯ ಚ ಪುರೂಷಸ್ಯ ಯಾ ಗತಿಃ, ಇತ್ಯೇತತ್ಸರ್ವಂ ಮಿಥ್ಯಾಜ್ಞಾನಮೂಲಂ ಬನ್ಧಕಾರಣಂ ವಿಸ್ತರೇಣೋಕ್ತ್ವಾ, ಅಧುನಾ ಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶನಾನ್ಮೋಕ್ಷೋ ವಕ್ತವ್ಯ ಇತ್ಯತ ಆಹ ಭಗವಾನ್
ನಾನ್ಯಂ ಗುಣೇಭ್ಯಃ ಕರ್ತಾರಂ ಯದಾ ದ್ರಷ್ಟಾನುಪಶ್ಯತಿ .
ಗುಣೇಭ್ಯಶ್ಚ ಪರಂ ವೇತ್ತಿ ಮದ್ಭಾವಂ ಸೋಽಧಿಗಚ್ಛತಿ ..೧೪.೧೯..

ನಾನ್ಯಂ ಕಾರ್ಯಕರಣವಿಷಯಾಕಾರಪರಿಣತೇಭ್ಯೋ ಗುಣೇಭ್ಯಃ ಕರ್ತಾರಮನ್ಯಂ ಯದಾ ದ್ರಷ್ಟಾ ವಿದ್ವಾನ್ ಸನ್ನಾನುಪಶ್ಯತಿ, ಗುಣಾ ಏವ ಸರ್ವಾವಸ್ಥಾಃ ಸರ್ವಕರ್ಮಣಾಂ ಕರ್ತಾರ ಇತ್ಯೇವಂ ಪಶ್ಯತಿ, ಗುಣೇಭ್ಯಶ್ಚ ಪರಂ ಗುಣವ್ಯಾಪಾರಸಾಕ್ಷಿಭೂತಂ ವೇತ್ತಿ, ಮದ್ಭಾವಂ ಮಮ ಭಾವಂ ಸ ದ್ರಷ್ಟಾಧಿಗಚ್ಛತಿ ..೧೪.೧೯..

==============================
ಕಥಮಧಿಗಚ್ಛತಿ ? ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ಗುಣಾನೇತಾನತೀತ್ಯ ತ್ರೀನ್ ದೇಹೀ ದೇಹಸಮುದ್ಭವಾನ್ .
ಜನ್ಮಮೃತ್ಯುಜರಾದುಃಖೈರ್ವಿಮುಕ್ತೋಽಮೃತಮಶ್ನುತೇ ..೧೪.೨೦..

ಗುಣಾನೇತಾನ್ ಯಥೋಕ್ತಾನತೀತ್ಯ ಜೀವನ್ನೇವಾತಿಕ್ರಮ್ಯ ಮಾಯೋಪಾಧಿಭೂತಾನ್ ತ್ರೀನ್ ದೇಹೀ ದೇಹಸಮುದ್ಭವಾನ್ ದೇಹೋತ್ಪತ್ತಿಬೀಜಭೂತಾನ್ ಜನ್ಮಮೃತ್ಯುಜರಾದುಃಖೈರ್ಜನ್ಮ ಚ ಮೃತ್ಯುಶ್ಚ ಜರಾ ಚ ದುಃಖಾನಿ ಚ ಜನ್ಮಮೃತ್ಯುಜರಾದುಃಖಾನಿ ತೈರ್ಜೀವನ್ನೇವ ವಿಮುಕ್ತಃ ಸನ್ ವಿದ್ವಾನಮೃತಮಶ್ನುತೇ . ಏವಂ ಮದ್ಭಾವಮಧಿಗಚ್ಛತೀತ್ಯರ್ಥಃ ..೧೪.೨೦..

==============================
ಜೀವನ್ನೇವ ಗುಣಾನತೀತ್ಯಾಮೃತಮಶ್ನುತೇ ಇತಿ ಪ್ರಶ್ನಬೀಜಂ ಪ್ರತಿಲಭ್ಯಾರ್ಜುನ ಉವಾಚ
ಕೈರ್ಲಿಙ್ಗೈಸ್ತ್ರೀನ್ ಗುಣಾನೇತಾನತೀತೋ ಭವತಿ ಪ್ರಭೋ .
ಕಿಮಾಚಾರಃ ಕಥಂ ಚೈತಾಂಸ್ತ್ರೀನ್ ಗುಣಾನತಿವರ್ತತೇ ..೧೪.೨೧..

ಕೈರ್ಲಿಙ್ಗೈಶ್ಚಿಹ್ನೈಸ್ತ್ರೀನೇತಾನ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾನ್ ಗುಣಾನತೀತೋಽತಿಕ್ರಾನ್ತೋ ಭವತಿ ಪ್ರಭೋ, ಕಿಮಾಚಾರಃ ? ಕೋಽಸ್ಯ ಆಚಾರ ಇತಿ ಕಿಮಾಚಾರಃ . ಕಥಂ ಕೇನ ಚ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಏತಾನ್ ತ್ರೀನ್ ಗುಣಾನತಿವರ್ತತೇಽತೀತ್ಯ ವರ್ತತೇ ..೧೪.೨೧..

==============================
ಗುಣಾತೀತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಂ ಗುಣಾತೀತತ್ವೋಪಾಯಂ ಚಾರ್ಜುನೇನ ಪೃಷ್ಟೋಽಸ್ಮಿನ್ ಶ್ಲೋಕೇ ಪ್ರಶ್ನದ್ವಯಾರ್ಥಂ ಪ್ರತಿವಚನಂ ಭಗವಾನುವಾಚ . ಯತ್ತಾವತ್ಕೈರ್ಲಿಙ್ಗೈರ್ಯುಕ್ತೋ ಗುಣಾತೀತೋ ಭವತೀತಿ ತತ್ಶೃಣು
ಪ್ರಕಾಶಂ ಚ ಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ಚ ಮೋಹಮೇವ ಚ ಪಾಣ್ಡವ .
ನ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಸಂಪ್ರವೃತ್ತಾನಿ ನ ನಿವೃತ್ತಾನಿ ಕಾಙ್ಕ್ಷತಿ ..೧೪.೨೨..

ಪ್ರಕಾಶಂ ಚ ಸತ್ತ್ವಕಾರ್ಯಂ ಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ಚ ರಜಃಕಾರ್ಯಂ ಮೋಹಮೇವ ಚ ತಮಃಕಾರ್ಯಮಿತ್ಯೇತಾನಿ ನ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಸಂಪ್ರವೃತ್ತಾನಿ ಸಮ್ಯಗ್ವಿಷಯಭಾವೇನ ಉದ್ಭೂತಾನಿ ಮಮ ತಾಮಸಃ ಪ್ರತ್ಯಯೋ ಜಾತಃ, ತೇನಾಹಂ ಮೂಢಃ . ತಥಾ ರಾಜಸೀ ಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ಮಮ ಉತ್ಪನ್ನಾ ದುಃಖಾತ್ಮಿಕಾ, ತೇನಾಹಂ ರಜಸಾ ಪ್ರವರ್ತಿತಃ ಪ್ರಚಲಿತಃ ಸ್ವರೂಪಾತ್ . ಕಷ್ಟಂ ಮಮ ವರ್ತತೇ ಯೋಽಯಂ ಮತ್ಸ್ವರೂಪಾವಸ್ಥಾನಾತ್ಭ್ರಂಶಃ . ತಥಾ ಸಾತ್ತ್ವಿಕೋ ಗುಣಃ ಪ್ರಕಾಶಾತ್ಮಾ ಮಾಂ ವಿವೇಕಿತ್ವಮಾಪಾದಯನ್ ಸುಖೇ ಚ ಸಜಯನ್ ಬಧ್ನಾತೀತಿ ತಾನಿ ದ್ವೇಷ್ಟ್ಯಸಮ್ಯಗ್ದರ್ಶಿತ್ವೇನ . ತತೇವಂ ಗುಣಾತೀತೋ ನ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಸಂಪ್ರವೃತ್ತಾನಿ
. ಯಥಾ ಚ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಾದಿಪುರುಷಃ ಸತ್ತ್ವಾದಿಕಾರ್ಯಾಣಿ ಆತ್ಮಾನಂ ಪ್ರತಿ ಪ್ರಕಾಶ್ಯ ನಿವೃತ್ತಾನಿ ಕಾಙ್ಕ್ಷತಿ, ನ ತಥಾ ಗುಣಾತೀತೋ ನಿವೃತ್ತಾನಿ ಕಾಙ್ಕ್ಷತೀತ್ಯರ್ಥಃ . ಏತತ್ನ ಪರಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಲಿಙ್ಗಮ್ . ಕಿಂ ತರ್ಹಿ ? ಸ್ವಾತ್ಮಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತ್ವಾತಾತ್ಮಾರ್ಥಮೇವ ಏತತ್ಲಕ್ಷಣಮ್ . ನ ಹಿ ಸ್ವಾತ್ಮವಿಷಯಂ ದ್ವೇಷಮಾಕಾಙ್ಕ್ಷಾಂ ವಾ ಪರಃ ಪಶ್ಯತಿ ..೧೪.೨೨..

==============================
ಅಥ ಇದಾನೀಂ ಗುಣಾತೀತಃ ಕಿಮಾಚಾರಃ ? ಇತಿ ಪ್ರಶ್ನಸ್ಯ ಪ್ರತಿವಚನಮಾಹ
ಉದಾಸೀನವದಾಸೀನೋ ಗುಣೈರ್ಯೋ ನ ವಿಚಾಲ್ಯತೇ .
ಗುಣಾ ವರ್ತನ್ತ ಇತ್ಯೇವ ಯೋಽವತಿಷ್ಠತಿ ನೇಙ್ಗತೇ ..೧೪.೨೩..

ಉದಾಸೀನವದ್ಯಥಾ ಉದಾಸೀನೋ ನ ಕಸ್ಯಚಿತ್ಪಕ್ಷಂ ಭಜತೇ, ತಥಾಯಂ ಗುಣಾತೀತತ್ವೋಪಾಯಮಾರ್ಗೇಽವಸ್ಥಿತ ಆಸೀನ ಆತ್ಮವಿದ್ಗುಣೈರ್ಯಃ ಸಂನ್ಯಾಸೀ ನ ವಿಚಾಲ್ಯತೇ ವಿವೇಕದರ್ಶನಾವಸ್ಥಾತಃ . ತದೇತತ್ಸ್ಫುಟೀಕರೋತಿ ಗುಣಾಃ ಕಾರ್ಯಕರಣವಿಷಯಾಕಾರಪರಿಣತಾ ಅನ್ಯೋನ್ಯಸ್ಮಿನ್ ವರ್ತನ್ತೇ ಇತಿ ಯೋಽವತಿಷ್ಠತಿ . ಛನ್ದೋಭಙ್ಗಭಯಾತ್ಪರಸ್ಮೈಪದಪ್ರಯೋಗಃ . ಯೋಽನುತಿಷ್ಠತೀತಿ ವಾ ಪಾಠಾನ್ತರಮ್ . ನೇಙ್ಗತೇ ನ ಚಲತಿ, ಸ್ವರೂಪಾವಸ್ಥ ಏವ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ ..೧೪.೨೩..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಸಮದುಃಖಸುಖಃ ಸ್ವಸ್ಥಃ ಸಮಲೋಷ್ಟಾಶ್ಮಕಾಞ್ಚನಃ .
ತುಲ್ಯಪ್ರಿಯಾಪ್ರಿಯೋ ಧೀರಸ್ತುಲ್ಯನಿನ್ದಾತ್ಮಸಂಸ್ತುತಿಃ ..೧೪.೨೪..

ಸಮದುಃಖಸುಖಃ ಸಮೇ ದುಃಖಸುಖೇ ಯಸ್ಯ ಸಃ ಸಮದುಃಖಸುಖಃ, ಸ್ವಸ್ಥಃ ಸ್ವೇ ಆತ್ಮನಿ ಸ್ಥಿತಃ ಪ್ರಸನ್ನಃ ಸಮಲೋಷ್ಟಾಶ್ಮಕಾಞ್ಚನಃ ಲೋಷ್ಟಂ ಚಾಶ್ಮಾ ಚ ಕಾಞ್ಚನಂ ಚ ಲೋಷ್ಟಾಶ್ಮಕಾಞ್ಚನಾನಿ ಸಮಾನಿ ಯಸ್ಯ ಸಃ ಸಮಲೋಷ್ಟಾಶ್ಮಕಾಞ್ಚನಃ, ತುಲ್ಯಪ್ರಿಯಾಪ್ರಿಯಃ ಪ್ರಿಯಂ ಚಾಪ್ರಿಯಂ ಚ ಪ್ರಿಯಾಪ್ರಿಯೇ ತುಲ್ಯೇ ಸಮೇ ಯಸ್ಯ ಸೋಽಯಂ ತುಲ್ಯಪ್ರಿಯಾಪ್ರಿಯಃ, ಧೀರೋ ಧೀಮಾನ್, ತುಲ್ಯನಿನ್ದಾತ್ಮಸಂಸ್ತುತಿಃ ನಿನ್ದಾ ಚ ಆತ್ಮಸಂಸ್ತುತಿ ಚ ನಿನ್ದಾತ್ಮಸಂಸ್ತುತೀ, ತುಲ್ಯೇ ನಿನ್ದಾತ್ಮಸಂಸ್ತುತೀ ಯಸ್ಯ ಯತೇಃ ಸ ತುಲ್ಯನಿನ್ದಾತ್ಮಸಂಸ್ತುತಿಃ ..೧೪.೨೪..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಮಾನಾಪಮಾನಯೋಸ್ತುಲ್ಯಸ್ತುಲ್ಯೋ ಮಿತ್ರಾರಿಪಕ್ಷಯೋಃ .
ಸರ್ವಾರಮ್ಭಪರಿತ್ಯಾಗೀ ಗುಣಾತೀತಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ..೧೪.೨೫..

ಮಾನಾಪಮಾನಯೋಸ್ತುಲ್ಯಃ ಸಮೋ ನಿರ್ವಿಕಾರಃ . ತುಲ್ಯೋ ಮಿತ್ರಾರಿಪಕ್ಷಯೋಃ . ಯದ್ಯಪ್ಯುದಾಸೀನಾ ಭವನ್ತಿ ಕೇಚಿತ್ಸ್ವಾಭಿಪ್ರಾಯೇಣ, ತಥಾಪಿ ಪರಾಭಿಪ್ರಾಯೇಣ ಮಿತ್ರಾರಿಪಕ್ಷಯೋರಿವ ಭವನ್ತೀತಿ ತುಲ್ಯೋ ಮಿತ್ರಾರಿಪಕ್ಷಯೋರಿತ್ಯಾಹ . ಸರ್ವಾರಮ್ಭಪರಿತ್ಯಾಗೀ . ದೃಷ್ಟಾದೃಷ್ಟಾರ್ಥಾನಿ ಕರ್ಮಾಣ್ಯಾರಭ್ಯನ್ತ ಇತ್ಯಾರಮ್ಭಾಃ . ಸರ್ವಾನಾರಮ್ಭಾನ್ ಪರಿತ್ಯಕ್ತುಂ ಶೀಲಮಸ್ಯೇತಿ ಸರ್ವಾರಮ್ಭಪರಿತ್ಯಾಗೀ . ದೇಹಧಾರಣಮಾತ್ರನಿಮಿತ್ತವ್ಯತಿರೇಕೇಣ ಸರ್ವಕರ್ಮಪರಿತ್ಯಾಗೀತ್ಯರ್ಥಃ . ಗುಣಾತೀತಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ..೧೪.೨೫..

==============================
ಉದಾಸೀನವದಿತ್ಯಾದಿ ಗುಣಾತೀತಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ಇತ್ಯೇತದನ್ತಮುಕ್ತಂ ಯಾವತ್ಯತ್ನಸಾಧ್ಯಂ ತಾವತ್ಸಂನ್ಯಾಸಿನೋಽನುಷ್ಠೇಯಂ ಗುಣಾತೀತತ್ವಸಾಧನಂ ಮುಮುಕ್ಷೋಃ . ಸ್ಥಿರೀಭೂತಂ ತು ಸ್ವಸಂವೇದ್ಯಂ ಸದ್ಗುಣಾತೀತಸ್ಯ ಯತೇರ್ಲಕ್ಷಣಂ ಭವತೀತಿ . ಅಧುನಾ ಕಥಂ ಚ ತ್ರೀನ್ಗುಣಾನತಿವರ್ತತೇ ? ಇತ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರಶ್ನಸ್ಯ ಪ್ರತಿವಚನಮಾಹ
ಮಾಂ ಚ ಯೋಽವ್ಯಭಿಚಾರೇಣ ಭಕ್ತಿಯೋಗೇನ ಸೇವತೇ .
ಸ ಗುಣಾನ್ ಸಮತೀತ್ಯೈತಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮಭೂಯಾಯ ಕಲ್ಪತೇ ..೧೪.೨೬..

ಮಾಂ ಚ ಈಶ್ವರಂ ನಾರಾಯಣಂ ಸರ್ವಭೂತಹೃದಯಾಶ್ರಿತಂ ಯೋ ಯತಿಃ ಕರ್ಮೀ ವಾ ಅವ್ಯಭಿಚಾರೇಣ ನ ಕದಾಚಿದ್ಯೋ ವ್ಯಭಿಚರತಿ ಭಕ್ತಿಯೋಗೇನ ಭಜನಂ ಭಕ್ತಿಃ ಸೈವ ಯೋಗಸ್ತೇನ ಭಕ್ತಿಯೋಗೇನ ಸೇವತೇ, ಸ ಗುಣಾನ್ ಸಮತೀತ್ಯ ಏತಾನ್ ಯಥೋಕ್ತಾನ್ . ಬ್ರಹ್ಮಭೂಯಾಯ . ಭವನಂ ಭೂಯಃ, ಬ್ರಹ್ಮಭೂಯಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಭವನಾಯ ಮೋಕ್ಷಾಯ ಕಲ್ಪತೇ ಸಮರ್ಥೋ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ ..೧೪.೨೬..

==============================
ಕುತ ಏತದ್? ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಹಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಹಮಮೃತಸ್ಯಾವ್ಯಯಸ್ಯ ಚ .
ಶಾಶ್ವತಸ್ಯ ಚ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಸುಖಸ್ಯೈಕಾನ್ತಿಕಸ್ಯ ಚ ..೧೪.೨೭..

ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪರಮಾತ್ಮನೋ ಹಿ ಯಸ್ಮಾತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಹಂ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತ್ಯಸ್ಮಿನಿತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಹಂ ಪ್ರತ್ಯಗಾತ್ಮಾ . ಕೀದೃಶಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ? ಅಮೃತಸ್ಯ ಅವಿನಾಶಿನಃ . ಅವ್ಯಯಸ್ಯ ಅವಿಕಾರಿಣಃ . ಶಾಶ್ವತಸ್ಯ ಚ ನಿತ್ಯಸ್ಯ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಧರ್ಮಜ್ಞಾನಸ್ಯ ಜ್ಞಾನಯೋಗಧರ್ಮಪ್ರಾಪ್ಯಸ್ಯ ಸುಖಸ್ಯ ಆನನ್ದರೂಪಸ್ಯ ಐಕಾನ್ತಿಕಸ್ಯ ಅವ್ಯಭಿಚಾರಿಣೋಽಮೃತಾದಿಸ್ವಭಾವಸ್ಯ ಪರಮಾನನ್ದರೂಪಸ್ಯ ಪರಮಾತ್ಮನಃ ಪ್ರತ್ಯಗಾತ್ಮಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ .
ಸಮ್ಯಗ್ಜ್ಞಾನೇನ ಪರಮಾತ್ಮತಯಾ ನಿಶ್ಚೀಯತೇ . ತದೇತದ್ಬ್ರಹ್ಮಭೂಯಾಯ ಕಲ್ಪತ ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್ . ಯಯಾ ಚೇಶ್ವರಶಕ್ತ್ಯಾ ಭಕ್ತಾನುಗ್ರಹಾದಿಪ್ರಯೋಜನಾಯ ಬ್ರಹ್ಮ ಪ್ರತಿಷ್ಠತೇ ಪ್ರವರ್ತತೇ, ಸಾ ಶಕ್ತಿರ್ಬ್ರಹ್ಮೈವಾಹಮ್ . ಶಕ್ತಿಶಕ್ತಿಮತೋರನನ್ಯತ್ವಾದಿತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ . ಅಥವಾ, ಬ್ರಹ್ಮಶಬ್ದವಾಚ್ಯತ್ವಾತ್ಸವಿಕಲ್ಪಕಂ ಬ್ರಹ್ಮ . ತಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕೋಽಹಮೇವ ನಾನ್ಯಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಶ್ರಯಃ . ಕಿಂವಿಶಿಷ್ಟಸ್ಯ ? ಅಮೃತಸ್ಯಾಮರಣಧರ್ಮಕಸ್ಯಾವ್ಯಯಸ್ಯ ವ್ಯಯರಹಿತಸ್ಯ . ಕಿಂ ಚ, ಶಾಶ್ವತಸ್ಯ ಚ ನಿತ್ಯಸ್ಯ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠಾಲಕ್ಷಣಸ್ಯ ಸುಖಸ್ಯ ತಜ್ಜನಿತಸ್ಯ ಐಕಾನ್ತಿಕಸ್ಯ ಏಕಾನ್ತನಿಯತಸ್ಯ ಚ, ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಹಮಿತಿ ವರ್ತತೇ ..೧೪.೨೭..

==============================

ಶಿಷ್ಯಸ್ಯ ಶ್ರೀಮಚ್ಛಂಕರಭಗವತಃ ಕೃತೌ ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾಭಾಷ್ಯೇ
ಚತುರ್ದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ
..೧೪..

__________________________________________________________
ಭಗವದ್ಗೀತಾ ೧೫
ಅಥ ಪುರುಷೋತ್ತಮಯೋಗೋ ನಾಮ
ಪಞ್ಚದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ
(ಶ್ರೀಮಚ್ಛಂಕರಭಗವತ್ಪಾದವಿರಚಿತಂ ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾಭಾಷ್ಯಮ್)
ಯಸ್ಮಾನ್ಮದಧೀನಂ ಕರ್ಮಿಣಾಂ ಕರ್ಮಫಲಂ ಜ್ಞಾನಿನಾಂ ಚ ಜ್ಞಾನಫಲಮ್, ಅತೋ ಭಕ್ತಿಯೋಗೇನ ಮಾಂ ಯೇ ಸೇವನ್ತೇ ತೇ ಮಮ ಪ್ರಸಾದಾಜ್ಜ್ಞಾನಪ್ರಾಪ್ತಿಕ್ರಮೇಣ ಗುಣಾತೀತಾ ಮೋಕ್ಷಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ . ಕಿಮು ವಕ್ತವ್ಯಮಾತ್ಮನಸ್ತತ್ತ್ವಮೇವ ಸಮ್ಯಕ್ವಿಜಾನನ್ತ ಇತ್ಯತೋ ಭಗವಾನರ್ಜುನೇನಾಪೃಷ್ಟೋಽಪ್ಯಾತ್ಮನಸ್ತತ್ತ್ವಂ ವಿವಕ್ಷುರುವಾಚ ಊರ್ಧ್ವಮೂಲಮಿತ್ಯಾದಿನಾ . ತತ್ರ ತಾವದ್ವೃಕ್ಷರೂಪಕಕಲ್ಪನಯಾ ವೈರಾಗ್ಯಹೇತೋಃ ಸಂಸಾರಸ್ವರೂಪಂ ವರ್ಣಯತಿ ವಿರಕ್ತಸ್ಯ ಹಿ ಸಂಸಾರಾತ್ಭಗವತ್ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನೇಽಧಿಕಾರಃ, ನಾನ್ಯಸ್ಯೇತಿ . ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಊರ್ಧ್ವಮೂಲಮಧಃಶಾಖಮಶ್ವತ್ಥಂ ಪ್ರಾಹುರವ್ಯಯಮ್ .
ಛನ್ದಾಂಸಿ ಯಸ್ಯ ಪರ್ಣಾನಿ ಯಸ್ತಂ ವೇದ ಸ ವೇದವಿತ್ ..೧೫.೧..

ಊರ್ಧ್ವಮೂಲಂ ಕಾಲತಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮತ್ವಾತ್ಕಾರಣತ್ವಾನ್ನಿತ್ಯತ್ವಾತ್ಮಹತ್ತ್ವಾಚ್ಚೋರ್ಧ್ವಮ್ . ಉಚ್ಯತೇ ಬ್ರಹ್ಮಾವ್ಯಕ್ತಂ ಮಾಯಾ ಶಕ್ತಿಮತ್, ತನ್ಮೂಲಮಸ್ಯೇತಿ ಸೋಽಯಂ ಸಂಸಾರವೃಕ್ಷಃ ಊರ್ಧ್ವಮೂಲಃ . ಶ್ರುತೇಶ್ಚ ಊರ್ಧ್ವಮೂಲೋಽವಾಕ್ಶಾಖ ಏಷೋಽಶ್ವತ್ಥಃ ಸನಾತನಃ [Kಅಠೂ ೨.೩.೧] ಇತಿ . ಪುರಾಣೇ ಚ
ಅವ್ಯಕ್ತಮೂಲಪ್ರಭವಸ್ತಸ್ಯೈವಾನುಗ್ರಹೋತ್ಥಿತಃ .
ಬುದ್ಧಿಸ್ಕನ್ಧಮಯಶ್ಚೈವ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನ್ತರಕೋಟರಃ ..

ಮಹಾಭೂತವಿಶಾಖಶ್ಚ ವಿಷಯೈಃ ಪತ್ರವಾಂಸ್ತಥಾ .
ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಸುಪುಷ್ಪಶ್ಚ ಸುಖದುಃಖಫಲೋದಯಃ ..

ಆಜೀವ್ಯಃ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಬ್ರಹ್ಮವೃಕ್ಷಃ ಸನಾತನಃ .
ಏತದ್ಬ್ರಹ್ಮವನಂ ಚಾಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಾಚರತಿ ಸಾಕ್ಷಿವತ್ ..

ಏತಚ್ಛಿತ್ತ್ವಾ ಚ ಭಿತ್ತ್ವಾ ಚ ಜ್ಞಾನೇನ ಪರಮಾಸಿನಾ .
ತತಶ್ಚಾತ್ಮಗತಿಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ತಸ್ಮಾನ್ನಾವರ್ತತೇ ಪುನಃ .. [ಮ.ಭಾ. ೧೪.೩೫.೨೦೨೨] ಇತ್ಯಾದಿ .
ತಮೂರ್ಧ್ವಮೂಲಂ ಸಂಸಾರಂ ಮಾಯಾಮಯಂ ವೃಕ್ಷಮಾಹುಃ . ಅಧಃಶಾಖಂ ಮಹದಹಂಕಾರತನ್ಮಾತ್ರಾದಯಃ ಶಾಖಾ ಇವಾಸ್ಯಾಧೋ ಭವನ್ತೀತಿ ಸೋಽಯಮಧಃಶಾಖಃ, ತಮಧಃಶಾಖಮ್ . ನ ಶ್ವೋಽಪಿ ಸ್ಥಾತೇತ್ಯಶ್ವತ್ಥಸ್ತಂ ಕ್ಷಣಪ್ರಧ್ವಂಸಿನಮಶ್ವತ್ಥಂ ಪ್ರಾಹುಃ ಕಥಯನ್ತ್ಯವ್ಯಯಂ ಸಂಸಾರಮಾಯಾಯಾ ಅನಾದಿಕಾಲಪ್ರವೃತ್ತತ್ವಾತ್ಸೋಽಯಂ ಸಂಸಾರವೃಕ್ಷೋಽವ್ಯಯಃ, ಅನಾದ್ಯನ್ತದೇಹಾದಿಸಂತಾನಾಶ್ರಯೋ ಹಿ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧಃ, ತಮವ್ಯಯಮ್ . ತಸ್ಯೈವ ಸಂಸಾರವೃಕ್ಷಸ್ಯ ಇದಮನ್ಯತ್ವಿಶೇಷಣಮ್ ಛನ್ದಾಂಸಿ ಯಸ್ಯ ಪರ್ಣಾನಿ, ಛನ್ದಾಂಸಿ
ಚ್ಛಾದನಾದೃಗ್ಯಜುಃಸಾಮಲಕ್ಷಣಾನಿ ಯಸ್ಯ ಸಂಸಾರವೃಕ್ಷಸ್ಯ ಪರ್ಣಾನೀವ ಪರ್ಣಾನಿ . ಯಥಾ ವೃಕ್ಷಸ್ಯ ಪರಿರಕ್ಷಣಾರ್ಥಾನಿ ಪರ್ಣಾನಿ, ತಥಾ ವೇದಾಃ ಸಂಸಾರವೃಕ್ಷಪರಿರಕ್ಷಣಾರ್ಥಾ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮತದ್ಧೇತುಫಲಪ್ರಕಾಶನಾರ್ಥತ್ವಾತ್ . ಯಥಾವ್ಯಾಖ್ಯಾತಂ ಸಂಸಾರವೃಕ್ಷಂ ಸಮೂಲಂ ಯಸ್ತಂ ವೇದ ಸ ವೇದವಿತ್, ವೇದಾರ್ಥವಿದಿತ್ಯರ್ಥಃ . ನ ಹಿ ಸಮೂಲಾತ್ಸಂಸಾರವೃಕ್ಷಾದಸ್ಮಾಜ್ಜ್ಞೇಯೋಽನ್ಯೋಽಣುಮಾತ್ರೋಽಪ್ಯವಶಿಷ್ಟೋಽಸ್ತೀತ್ಯತಃ ಸರ್ವಜ್ಞಃ ಸರ್ವವೇದಾರ್ಥವಿದಿತಿ ಸಮೂಲಸಂಸಾರವೃಕ್ಷಜ್ಞಾನಂ ಸ್ತೌತಿ ..೧೫.೧..

==============================
ತಸ್ಯೈತಸ್ಯ ಸಂಸಾರವೃಕ್ಷಸ್ಯಾಪರಾವಯವಕಲ್ಪನೋಚ್ಯತೇ
ಅಧಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಸೃತಾಸ್ತಸ್ಯ ಶಾಖಾ
ಗುಣಪ್ರವೃದ್ಧಾ ವಿಷಯಪ್ರವಾಲಾಃ .
ಅಧಶ್ಚ ಮೂಲಾನ್ಯನುಸಂತತಾನಿ
ಕರ್ಮಾನುಬನ್ಧೀನಿ ಮನುಷ್ಯಲೋಕೇ ..೧೫.೨..

ಅಧೋ ಮನುಷ್ಯಾದಿಭ್ಯೋ ಯಾವತ್ಸ್ಥಾವರಮ್, ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಚ ಯಾವದ್ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ವಿಶ್ವಸೃಜೋ ಧಾಮ ಇತ್ಯೇತದನ್ತಂ ಯಥಾಕರ್ಮ ಯಥಾಶ್ರುತಂ ಜ್ಞಾನಕರ್ಮಫಲಾನಿ, ತಸ್ಯ ವೃಕ್ಷಸ್ಯ ಶಾಖಾ ಇವ ಶಾಖಾಃ ಪ್ರಸೃತಾಃ ಪ್ರಗತಾಃ . ಗುಣಪ್ರವೃದ್ಧಾಃ ಗುಣೈಃ ಸತ್ತ್ವರಜಸ್ತಮೋಭಿಃ ಪ್ರವೃದ್ಧಾಃ ಸ್ಥೂಲೀಕೃತಾ ಉಪಾದಾನಭೂತೈಃ . ವಿಷಯಪ್ರವಾಲಾ ವಿಷಯಾಃ ಶಬ್ದಾದಯಃ ಪ್ರವಾಲಾ ಇವ ದೇಹಾದಿಕರ್ಮಫಲೇಭ್ಯಃ ಶಾಖಾಭ್ಯೋಽಙ್ಕುರೀಭವನ್ತೀವ, ತೇನ ವಿಷಯಪ್ರವಾಲಾಃ ಶಾಖಾಃ . ಸಂಸಾರವೃಕ್ಷಸ್ಯ ಪರಮಮೂಲಮುಪಾದಾನಕಾರಣಂ ಪೂರ್ವಮುಕ್ತಮ್ . ಅಥೇದಾನೀಂ ಕರ್ಮಫಲಜನಿತರಾಗದ್ವೇಷಾದಿವಾಸನಾ
ಮೂಲಾನೀವ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಪ್ರವೃತ್ತಿಕಾರಣಾನ್ಯವಾನ್ತರಭಾವೀನಿ ತಾನ್ಯಧಶ್ಚ ದೇವಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಮೂಲಾನ್ಯನುಸನ್ತತಾನ್ಯನುಪ್ರವಿಷ್ಟನಿ ಕರ್ಮಾನುಬನ್ಧೀನಿ ಕರ್ಮ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಲಕ್ಷಣಮನುಬನ್ಧಃ ಪಶ್ಚಾದ್ಭಾವಿ, ಯೇಷಾಮುದ್ಭೂತಿಮನು ಉದ್ಭವತಿ, ತಾನಿ ಕರ್ಮಾನುಬನ್ಧೀನಿ ಮನುಷ್ಯಲೋಕೇ ವಿಶೇಷತಃ . ಅತ್ರ ಹಿ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಕರ್ಮಾಧಿಕಾರಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ ..೧೫.೨..

==============================
ಯಸ್ತ್ವಯಂ ವರ್ಣಿತಃ ಸಂಸಾರವೃಕ್ಷಃ
ನ ರೂಪಮಸ್ಯೇಹ ತಥೋಪಲಭ್ಯತೇ
ನಾನ್ತೋ ನ ಚಾದಿರ್ನ ಚ ಸಂಪ್ರತಿಷ್ಠಾ .
ಅಶ್ವತ್ಥಮೇನಂ ಸುವಿರೂಢಮೂಲಮ್
ಅಸಙ್ಗಶಸ್ತ್ರೇಣ ದೃಢೇನ ಛಿತ್ತ್ವಾ ..೧೫.೩..

ನ ರೂಪಮಸ್ಯೇಹ ಯಥೋಪವರ್ಣಿತಂ ತಥಾ ನೈವ ಉಪಲಭ್ಯತೇ, ಸ್ವಪ್ನಮರೀಚ್ಯುದಕಮಾಯಾಗನ್ಧರ್ವನಗರಸಮತ್ವಾತ್ . ದೃಷ್ಟನಷ್ಟಸ್ವರೂಪೋ ಹಿ ಸ ಇತ್ಯತ ಏವ ನಾನ್ತೋ ನ ಪರ್ಯನ್ತೋ ನಿಷ್ಠಾ ಪರಿಸಮಾಪ್ತಿರ್ವಾ ವಿದ್ಯತೇ . ತಥಾ ನ ಚಾದಿಃ . "ಇತ ಆರಭ್ಯಾಯಂ ಪ್ರವೃತ್ತಃ" ಇತಿ ನ ಕೇನಚಿದ್ಗಮ್ಯತೇ . ನ ಚ ಸಂಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಸ್ಥಿತಿರ್ಮಧ್ಯಮಸ್ಯ ನ ಕೇನಚಿದುಪಲಭ್ಯತೇ . ಅಶ್ವತ್ಥಮೇನಂ ಯಥೋಕ್ತಂ ಸುವಿರೂಢಮೂಲಂ ಸುಷ್ಠು ವಿರೂಢಾನಿ ವಿರೋಹಂ ಗತಾನಿ ಸುದೃಢಾನಿ ಮೂಲಾನಿ ಯಸ್ಯ ತಮೇನಂ ಸುವಿರೂಢಮೂಲಮ್ . ಅಸಙ್ಗಶಸ್ತ್ರೇಣ ಅಸಙ್ಗಃ ಪುತ್ರವಿತ್ತಲೋಕೈಷಣಾಭ್ಯೋ ವ್ಯುತ್ಥಾನಂ ತೇನಾಸಙ್ಗಶಸ್ತ್ರೇಣ ದೃಢೇನ ಪರಮಾತ್ಮಾಭಿಮುಖ್ಯನಿಶ್ಚಯದೃಢೀಕೃತೇನ ಪುನಃ ಪುನರ್ವಿವೇಕಾಭ್ಯಾಸಾಶ್ಮನಿಶಿತೇನ ಚ್ಛಿತ್ವಾ
ಸಂಸಾರವೃಕ್ಷಂ ಸಬೀಜಮುದ್ಧೃತ್ಯ ..೧೫.೩..

==============================
ತತಃ ಪದಂ ತತ್ಪರಿಮಾರ್ಗಿತವ್ಯಂ
ಯಸ್ಮಿನ್ ಗತಾ ನ ನಿವರ್ತನ್ತಿ ಭೂಯಃ .
ತಮೇವ ಚಾದ್ಯಂ ಪುರುಷಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇ
ಯತಃ ಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಪ್ರಸೃತಾ ಪುರಾಣೀ ..೧೫.೪..

ತತಃ ಪಶ್ಚಾತ್ಯತ್ಪದಂ ವೈಷ್ಣವಂ ತತ್ಪರಿಮಾರ್ಗಿತವ್ಯಮ್, ಪರಿಮಾರ್ಗಣಮನ್ವೇಷಣಂ ಜ್ಞಾತವ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ . ಯಸ್ಮಿನ್ ಪದೇ ಗತಾಃ ಪ್ರವಿಷ್ಟಾ ನ ನಿವರ್ತನ್ತಿ ನಾವರ್ತನ್ತೇ ಭೂಯಃ ಪುನಃ ಸಂಸಾರಾಯ . ಕಥಂ ಪರಿಮಾರ್ಗಿತವ್ಯಮಿತ್ಯಾಹ ತಮೇವ ಚ ಯಃ ಪದಶಬ್ದೇನೋಕ್ತ ಆದ್ಯಮಾದೌ ಭವಮಾದ್ಯಂ ಪುರುಷಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇ ಇತ್ಯೇವಂ ಪರಿಮಾರ್ಗಿತವ್ಯಂ ತಚ್ಛರಣತಯಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಕೋಽಸೌ ಪುರುಷಃ ? ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ಯತೋ ಯಸ್ಮಾತ್ಪುರುಷಾತ್ಸಂಸಾರಮಾಯಾವೃಕ್ಷಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಪ್ರಸೃತಾ ನಿಃಸೃತಾ ಐನ್ದ್ರಜಾಲಿಕಾದಿವ ಮಾಯಾ . ಪುರಾಣೀ ಚಿರಂತನೀ ..೧೫.೪..

==============================
ಕಥಂಭೂತಾಸ್ತತ್ಪದಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ
ನಿರ್ಮಾನಮೋಹಾ ಜಿತಸಙ್ಗದೋಷಾ
ಅಧ್ಯಾತ್ಮನಿತ್ಯಾ ವಿನಿವೃತ್ತಕಾಮಾಃ .
ದ್ವನ್ದ್ವೈರ್ವಿಮುಕ್ತಾಃ ಸುಖದುಃಖಸಂಜ್ಞೈರ್
ಗಚ್ಛನ್ತ್ಯಮೂಢಾಃ ಪದಮವ್ಯಯಂ ತತ್ ..೧೫.೫..

ನಿರ್ಮಾನಮೋಹಾ ಮಾನಶ್ಚ ಮೋಹಶ್ಚ ಮಾನಮೋಹೌ, ತೌ ನಿರ್ಗತೌ ಯೇಭ್ಯಸ್ತೇ ನಿರ್ಮಾನಮೋಹಾ ಮಾನಮೋಹವರ್ಜಿತಾಃ . ಜಿತಸಙ್ಗದೋಷಾಃ ಸಙ್ಗ ಏವ ದೋಷಃ ಸಙ್ಗದೋಷಃ, ಜಿತಃ ಸಙ್ಗದೋಷೋ ಯೈಸ್ತೇ ಜಿತಸಙ್ಗದೋಷಾಃ . ಅಧ್ಯಾತ್ಮನಿತ್ಯಾಃ ಪರಮಾತ್ಮಸ್ವರೂಪಾಲೋಚನನಿತ್ಯಾಸ್ತತ್ಪರಾಃ . ವಿನಿವೃತ್ತಕಾಮಾ ವಿಶೇಷತೋ ನಿರ್ಲೇಪೇನ ನಿವೃತ್ತಾಃ ಕಾಮಾ ಯೇಷಾಂ ತೇ ವಿನಿವೃತ್ತಕಾಮಾಃ . ಯತಯಃ ಸಂನ್ಯಾಸಿನೋ ದ್ವನ್ದ್ವೈಃ ಪ್ರಿಯಾಪ್ರಿಯಾದಿಭಿರ್ವಿಮುಕ್ತಾಃ ಸುಖದುಃಖಸಂಜ್ಞೈಃ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಾ ಗಚ್ಛನ್ತ್ಯಮೂಢಾ ಮೋಹವರ್ಜಿತಾಃ ಪದಮವ್ಯಯಂ ತದ್ಯಥೋಕ್ತಮ್ ..೧೫.೫..

==============================
ತದೇವ ಪದಂ ಪುನರ್ವಿಶೇಷ್ಯತೇ
ನ ತದ್ಭಾಸಯತೇ ಸೂರ್ಯೋ ನ ಶಶಾಙ್ಕೋ ನ ಪಾವಕಃ .
ಯದ್ಗತ್ವಾ ನ ನಿವರ್ತನ್ತೇ ತದ್ಧಾಮ ಪರಮಂ ಮಮ ..೧೫.೬..

ತತ್ಧಾಮೇತಿ ವ್ಯವಹಿತೇನ ಧಾಮ್ನಾ ಸಂಬಧ್ಯತೇ . ತದ್ಧಾಮ ತೇಜೋರೂಪಂ ಪದಂ ನ ಭಾಸಯತೇ ಸೂರ್ಯ ಆದಿತ್ಯಃ ಸರ್ವಾವಭಾಸನಶಕ್ತಿಮತ್ತ್ವೇಽಪಿ ಸತಿ . ತಥಾ ನ ಶಶಾಙ್ಕಶ್ಚನ್ದ್ರಃ, ನ ಪಾವಕೋ ನಾಗ್ನಿರಪಿ . ಯದ್ಧಾಮ ವೈಷ್ಣವಂ ಪದಂ ಗತ್ವಾ ಪ್ರಾಪ್ಯ ನ ನಿವರ್ತನ್ತೇ, ಯಚ್ಚ ಸೂರ್ಯಾದಿರ್ನ ಭಾಸಯತೇ, ತದ್ಧಾಮ ಪದಂ ಪರಮಂ ವಿಷ್ಣೋರ್ಮಮ ಪದಮ್ ..೧೫.೬..

==============================
ನನು ಸರ್ವಾ ಹಿ ಗತಿರಾಗತ್ಯನ್ತಾಃ . ಸಂಯೋಗಾಃ ವಿಪ್ರಯೋಗಾನ್ತಾಃ [ಮ.ಭಾ. ೧೧.೨.೩] ಇತಿ ಹಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್ . ಕಥಮುಚ್ಯತೇ ತತ್ಧಾಮ ಗತಾನಾಂ ನಾಸ್ತಿ ನಿವೃತ್ತಿಃ ? ಇತಿ . ಸೃಣು ತತ್ರ ಕಾರಣಮ್
ಮಮೈವಾಂಶೋ ಜೀವಲೋಕೇ ಜೀವಭೂತಃ ಸನಾತನಃ .
ಮನಃಷಷ್ಠಾನೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥಾನಿ ಕರ್ಷತಿ ..೧೫.೭..

ಮಮೈವ ಪರಮಾತ್ಮನೋ ನಾರಾಯಣಸ್ಯ, ಅಂಶೋ ಭಾಗೋಽವಯವ ಏಕದೇಶ ಇತ್ಯನರ್ಥಾನ್ತರಂ ಜೀವಲೋಕೇ ಜೀವಾನಾಂ ಲೋಕೇ ಸಂಸಾರೇ ಜೀವಭೂತಃ ಕರ್ತಾ ಭೋಕ್ತೇತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ ಸನಾತನಶ್ಚಿರನ್ತನಃ . ಯಥಾ ಜಲಸೂರ್ಯಕಃ ಸೂರ್ಯಾಂಶೋ ಜಲನಿಮಿತ್ತಾಪಾಯೇ ಸೂರ್ಯಮೇವ ಗತ್ವಾ ನ ನಿವರ್ತತೇ ಚ ತೇನೈವಾತ್ಮನಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಮೇವ . ಯಥಾ ಘಟಾದ್ಯುಪಾಧಿಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಘಟಾದ್ಯಾಕಾಶ ಆಕಾಶಾಂಶಃ ಸನ್ ಘಟಾದಿನಿಮಿತ್ತಾಪಾಯೇ ಆಕಾಶಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ನ ನಿವರ್ತತೇ . ಅತ ಉಪಪನ್ನಮುಕ್ತಂ ಯದ್ಗತ್ವಾ ನ ನಿವರ್ತನ್ತೇ ಇತಿ .
ನನು ನಿರವಯವಸ್ಯ ಪರಮಾತ್ಮನಃ ಕುತೋಽವಯವ ಏಕದೇಶೋಽಂಶಃ ಇತಿ ? ಸಾವಯವತ್ವೇ ಚ ವಿನಾಶಪ್ರಸಙ್ಗೋಽವಯವವಿಭಾಗಾತ್ . ನೈಷ ದೋಷಃ, ಅವಿದ್ಯಾಕೃತೋಪಾಧಿಪರಿಚ್ಛಿನ್ನ ಏಕದೇಶೋಽಂಶ ಇವ ಕಲ್ಪಿತೋ ಯತಃ . ದರ್ಶಿತಶ್ಚಾಯಮರ್ಥಃ ಕ್ಷೇತ್ರಾಧ್ಯಾಯೇ ವಿಸ್ತರಶಃ . ಸ ಚ ಜೀವೋ ಮದಂಶತ್ವೇನ ಕಲ್ಪಿತಃ ಕಥಂ ಸಂಸರತ್ಯುತ್ಕ್ರಾಮತಿ ಚ ? ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ಮನಃಷಷ್ಠಾನೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಶ್ರೋತ್ರಾದೀನಿ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥಾನಿ ಸ್ವಸ್ಥಾನೇ ಕರ್ಣಶಷ್ಕುಲ್ಯಾದೌ ಪ್ರಕೃತೌ ಸ್ಥಿತಾನಿ ಕರ್ಷತಿ ಆಕರ್ಷತಿ ..೧೫.೭..

==============================
ಕಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ?
ಶರೀರಂ ಯದವಾಪ್ನೋತಿ ಯಚ್ಚಾಪ್ಯುತ್ಕ್ರಾಮತೀಶ್ವರಃ .
ಗೃಹೀತ್ವೈತಾನಿ ಸಂಯಾತಿ ವಾಯುರ್ಗನ್ಧಾನಿವಾಶಯಾತ್ ..೧೫.೮..

ಯಚ್ಚಾಪಿ ಯದಾ ಚಾಪಿ ಉತ್ಕ್ರಾಮತೀಶ್ವರೋ ದೇಹಾದಿಸಂಘಾತಸ್ವಾಮೀ ಜೀವಃ, ತದಾ ಕರ್ಷತಿ [೧೫.೮] ಇತಿ ಶ್ಲೋಕಸ್ಯ ದ್ವಿತೀಯಪಾದೋಽರ್ಥವಶಾತ್ಪ್ರಾಥಮ್ಯೇನ ಸಂಬಧ್ಯತೇ . ಯದಾ ಚ ಪೂರ್ವಸ್ಮಾತ್ಶರೀರಾತ್ಶರೀರಾನ್ತರಮವಾಪ್ನೋತಿ ತದಾ ಗೃಹೀತ್ವೈತಾನಿ ಮನಃಷಷ್ಠಾನೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಸಂಯಾತಿ ಸಮ್ಯಕ್ಯಾತಿ ಗಚ್ಛತಿ . ಕಿಮಿವ ? ಇತ್ಯಾಹ ವಾಯುಃ ಪವನೋ ಗನ್ಧಾನಿವ ಆಶಯಾತ್ಪುಷ್ಪಾದೇಃ ..೧೫.೮..

==============================
ಕಾನಿ ಪುನಸ್ತಾನಿ
ಶ್ರೋತ್ರಂ ಚಕ್ಷುಃ ಸ್ಪರ್ಶನಂ ಚ ರಸನಂ ಘ್ರಾಣಮೇವ ಚ .
ಅಧಿಷ್ಠಾಯ ಮನಶ್ಚಾಯಂ ವಿಷಯಾನುಪಸೇವತೇ ..೧೫.೯..

ಶ್ರೋತ್ರಂ ಚಕ್ಷುಃ ಸ್ಪರ್ಶನಂ ಚ ತ್ವಗಿನ್ದ್ರಿಯಂ ರಸನಂ ಘ್ರಾಣಮೇವ ಚ ಮನಶ್ಚ ಷಷ್ಠಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮಿನ್ದ್ರಿಯೇಣ ಸಹ, ಅಧಿಷ್ಠಾಯ ದೇಹಸ್ಥೋ ವಿಷಯಾನ್ ಶಬ್ದಾದೀನುಪಸೇವತೇ ..೧೫.೯..

==============================
ಏವಂ ದೇಹಗತಂ ದೇಹಾತ್
ಉತ್ಕ್ರಾಮನ್ತಂ ಸ್ಥಿತಂ ವಾಪಿ ಭುಞ್ಜಾನಂ ವಾ ಗುಣಾನ್ವಿತಮ್ .
ವಿಮೂಢಾ ನಾನುಪಶ್ಯನ್ತಿ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಜ್ಞಾನಚಕ್ಷುಷಃ ..೧೫.೧೦..

ಉತ್ಕ್ರಾಮನ್ತಂ ದೇಹಂ ಪೂರ್ವೋಪಾತ್ತಂ ಪರಿತ್ಯಜನ್ತಂ ಸ್ಥಿತಂ ವಾಪಿ ದೇಹೇ ತಿಷ್ಠನ್ತಂ ಭುಞ್ಜಾನಾಂ ವಾ ಶಬ್ದಾದೀಂಶ್ಚೋಪಲಭಮಾನಂ ಗುಣಾನ್ವಿತಂ ಸುಖದುಃಖಮೋಹಾದ್ಯೈರ್ಗುಣೈರನ್ವಿತಮನುಗತಂ ಸಂಯುಕ್ತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ . ಏವಂಭೂತಮಪ್ಯೇನಮತ್ಯನ್ತದರ್ಶನಗೋಚರಪ್ರಾಪ್ತಂ ವಿಮೂಢಾ ದೃಷ್ಟಾದೃಷ್ಟವಿಷಯಭೋಗಬಲಾಕೃಷ್ಟಚೇತಸ್ತಯಾನೇಕಧಾ ಮೂಢಾ ನಾನುಪಶ್ಯನ್ತಿ . ಅಹೋ ಕಷ್ಟಂ ವರ್ತತೇ ಇತ್ಯನುಕ್ರೋಶತಿ ಚ ಭಗವಾನ್ . ಯೇ ತು ಪುನಃ ಪ್ರಮಾಣಜನಿತಜ್ಞಾನಚಕ್ಷುಷಸ್ತ ಏನಂ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಜ್ಞಾನಚಕ್ಷುಷೋ ವಿವಿಕ್ತದೃಷ್ಟಯ
ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೧೫.೧೦..

==============================
ಯತನ್ತೋ ಯೋಗಿನಶ್ಚೈನಂ ಪಶ್ಯನ್ತ್ಯಾತ್ಮನ್ಯವಸ್ಥಿತಮ್ .
ಯತನ್ತೋಽಪ್ಯಕೃತಾತ್ಮಾನೋ ನೈನಂ ಪಶ್ಯನ್ತ್ಯಚೇತಸಃ ..೧೫.೧೧..

ಯತನ್ತಃ ಪ್ರಯತ್ನಂ ಕುರ್ವನ್ತೋ ಯೋಗಿನಶ್ಚ ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತಾ ಏನಂ ಪ್ರಕೃತಮಾತ್ಮಾನಂ ಪಶ್ಯನ್ತ್ಯಯಮಹಮಸ್ಮೀತ್ಯುಪಲಭನ್ತ ಆತ್ಮನಿ ಸ್ವಸ್ಯಾಂ ಬುದ್ಧಾವವಸ್ಥಿತಮ್ . ಯತನ್ತೋಽಪಿ ಶಾಸ್ತ್ರಾದಿಪ್ರಮಾಣೈರಕೃತಾತ್ಮಾನೋಽಸಂಸ್ಕೃತಾತ್ಮಾನಸ್ತಪಸಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಜಯೇನ ಚ, ದುಶ್ಚರಿತಾದನುಪರತಾಃ, ಅಶಾನ್ತದರ್ಪಾಃ ಪ್ರಯತ್ನಂ ಕುರ್ವನ್ತೋಽಪಿ ನೈನಂ ಪಶ್ಯನ್ತ್ಯಚೇತಸೋಽವಿವೇಕಿನಃ ..೧೫.೧೧..

==============================
ಯತ್ಪದಂ ಸರ್ವಸ್ಯಾವಭಾಸಕಮಪ್ಯಗ್ನ್ಯಾದಿತ್ಯಾದಿಕಂ ಜ್ಯೋತಿಃ ನಾವಭಾಸಯತೇ, ಯತ್ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಚ ಮುಮುಕ್ಷವಃ ಪುನಃ ಸಂಸಾರಾಭಿಮುಖಾಃ ನ ನಿವರ್ತನ್ತೇ, ಯಸ್ಯ ಚ ಪದಸ್ಯ ಉಪಾಧಿಭೇದಮನುವಿಧೀಯಮಾನಾಃ ಜೀವಾಃ ಘಟಾಕಾಶಾದಯಃ ಇವ ಆಕಾಶಸ್ಯ ಅಂಶಾಃ, ತಸ್ಯ ಪದಸ್ಯ ಸರ್ವಾತ್ಮತ್ವಂ ಸರ್ವವ್ಯವಹಾರಾಸ್ಪದತ್ವಂ ಚ ವಿವಕ್ಷುಶ್ಚತುರ್ಭಿಃ ಶ್ಲೋಕೈಃ ವಿಭೂತಿಸಂಕ್ಷೇಪಮಾಹ ಭಗವಾನ್
ಯದಾದಿತ್ಯಗತಂ ತೇಜೋ ಜಗದ್ಭಾಸಯತೇಽಖಿಲಮ್ .
ಯಚ್ಚನ್ದ್ರಮಸಿ ಯಚ್ಚಾಗ್ನೌ ತತ್ತೇಜೋ ವಿದ್ಧಿ ಮಾಮಕಮ್ ..೧೫.೧೨..

ಯತಾದಿತ್ಯಗತಮಾದಿತ್ಯಾಶ್ರಯಮ್ . ಕಿಂ ತತ್? ತೇಜೋ ದೀಪ್ತಿಃ ಪ್ರಕಾಶೋ ಜಗದ್ಭಾಸಯತೇ ಪ್ರಕಾಶಯತ್ಯಖಿಲಂ ಸಮಸ್ತಮ್ . ಯಚ್ಚನ್ದ್ರಮಸಿ ಶಶಭೃತಿ ತೇಜೋಽವಭಾಸಕಂ ವರ್ತತೇ, ಯಚ್ಚಾಗ್ನೌ ಹುತವಹೇ, ತತ್ತೇಜೋ ವಿದ್ಧಿ ವಿಜಾನೀಹಿ ಮಾಮಕಂ ಮದೀಯಂ ಮಮ ವಿಷ್ಣೋಸ್ತಜ್ಜ್ಯೋತಿಃ . ಅಥವಾ, ಆದಿತ್ಯಗತಂ ತೇಜಶ್ಚೈತನ್ಯಾತ್ಮಕಂ ಜ್ಯೋತಿರ್ಯಚ್ಚನ್ದ್ರಮಸಿ, ಯಚ್ಚಾಗ್ನೌ ವರ್ತತೇ ತತ್ತೇಜೋ ವಿದ್ಧಿ ಮಾಮಕಂ ಮದೀಯಂ ಮಮ ವಿಷ್ಣೋಸ್ತಜ್ಜ್ಯೋತಿಃ .
ನನು ಸ್ಥಾವರೇಷು ಜಙ್ಗಮೇಷು ಚ ತತ್ಸಮಾನಂ ಚೈತನ್ಯಾತ್ಮಕಂ ಜ್ಯೋತಿಃ . ತತ್ರ ಕಥಮಿದಂ ವಿಶೇಷಣಮ್ ಯದಾದಿತ್ಯಗತಮಿತ್ಯಾದಿ . ನೈಷ ದೋಷಃ, ಸತ್ತ್ವಾಧಿಕ್ಯಾದ್ವಿಸ್ತರತ್ವೋಪಪತ್ತೇಃ . ಆದಿತ್ಯಾದಿಷು ಹಿ ಸತ್ತ್ವಮತ್ಯನ್ತಪ್ರಕಾಶಮತ್ಯನ್ತಭಾಸ್ವರಮ್ . ಅತಸ್ತತ್ರೈವಾವಿಸ್ತರಂ ಜ್ಯೋತಿರಿತಿ ತದ್ವಿಶಿಷ್ಯತೇ, ನ ತು ತತ್ರೈವ ತದಧಿಕಮಿತಿ . ಯಥಾ ಹಿ ಲೋಕೇ ತುಲ್ಯೇಽಪಿ ಮುಖಸಂಸ್ಥಾನೇ ನ ಕಾಷ್ಠಕುಡ್ಯಾದೌ ಮುಖಮಾವಿರ್ಭವತಿ, ಆದರ್ಶಾದೌ ತು ಸ್ವಚ್ಛೇ ಸ್ವಚ್ಛತರೇ ಚ ತಾರತಮ್ಯೇನಾವಿರ್ಭವತಿ, ತದ್ವತ್ ..೧೫.೧೨..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಗಾಮಾವಿಶ್ಯ ಚ ಭೂತಾನಿ ಧಾರಯಾಮ್ಯಹಮೋಜಸಾ .
ಪುಷ್ಣಾಮಿ ಚೌಷಧೀಃ ಸರ್ವಾಃ ಸೋಮೋ ಭೂತ್ವಾ ರಸಾತ್ಮಕಃ ..೧೫.೧೩..

ಗಾಂ ಪೃಥಿವೀಮಾವಿಶ್ಯ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಧಾರಯಾಮಿ ಭೂತಾನಿ ಜಗದಹಮೋಜಸಾ ಬಲೇನ . ಯದ್ಬಲಂ ಕಾಮರಾಗವಿವರ್ಜಿತಮೈಶ್ವರಂ ರೂಪಂ ಜಗದ್ವಿಧಾರಣಾಯ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಪ್ರವಿಷ್ಟಂ ಯೇನ ಪೃಥಿವೀ ಗುರ್ವೀ ನಾಧಃ ಪತತಿ ನ ವಿದೀರ್ಯತೇ ಚ . ತಥಾ ಚ ಮನ್ತ್ರವರ್ಣಃ ಯೇನ ದ್ಯೌರುಗ್ರಾ ಪೃಥಿವೀ ಚ ದೃಢಾ [ಟೈತ್ತ್ಷ್೪.೧.೮] ಇತಿ, ಸ ದಾಧಾರ ಪೃಥಿವೀಮ್ [ಋಕ್೮.೭.೩.೧] ಇತ್ಯಾದಿಶ್ಚ . ಅತೋ ಗಾಮಾವಿಶ್ಯ ಚ ಭೂತಾನಿ ಚರಾಚರಾಣಿ ಧಾರಯಾಮೀತಿ ಯುಕ್ತಮುಕ್ತಮ್ . ಕಿಂ ಚ, ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಜಾತಾ ಓಷಧೀಃ ಸರ್ವಾಃ ವ್ರೀಹಿಯವಾದ್ಯಾಃ ಪುಷ್ಣಾಮಿ ಪುಷ್ಟಿಮತೀಃ ರಸಸ್ವಾದುಮತೀ ಚ ಕರೋಮಿ ಸೋಮೋ ಭೂತ್ವಾ ರಸಾತ್ಮಕಃ ಸೋಮಃ ಸನ್ ರಸಾತ್ಮಕಃ ರಸಸ್ವಭಾವಃ . ಸರ್ವರಸಾನಾಮಾಕರಃ ಸೋಮಃ
. ಸ ಹಿ ಸರ್ವರಸಾತ್ಮಕಃ ಸರ್ವಾಃ ಓಷಧೀಃ ಸ್ವಾತ್ಮರಸಾನನುಪ್ರವೇಶಯನ್ ಪುಷ್ಣಾತಿ ..೧೫.೧೩..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಅಹಂ ವೈಶ್ವಾನರೋ ಭೂತ್ವಾ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ದೇಹಮಾಶ್ರಿತಃ .
ಪ್ರಾಣಾಪಾನಸಮಾಯುಕ್ತಃ ಪಚಾಮ್ಯನ್ನಂ ಚತುರ್ವಿಧಮ್ ..೧೫.೧೪..

ಅಹಮೇವ ವೈ ವೈಶ್ವಾನರ ಉದರಸ್ಥೋಽಗ್ನಿರ್ಭೂತ್ವಾ ಅಯಮಗ್ನಿರ್ವೈಶ್ವಾನರೋ ಯೋಽಯಮನ್ತಃ ಪುರುಷೇ ಯೇನೇದಮನ್ನಂ ಪಚ್ಯತೇ ಯದಿದಮದ್ಯತೇ [ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೫.೯.೧] ಇತ್ಯಾದಿಶ್ರುತೇಃ . ವೈಶ್ವಾನರಃ ಸನ್ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಪ್ರಾಣವತಾಂ ದೇಹಮಾಶ್ರಿತಃ ಪ್ರವಿಷ್ಟಃ ಪ್ರಾಣಾಪಾನಸಮಾಯುಕ್ತಃ ಪ್ರಾಣಾಪಾನಾಭ್ಯಾಂ ಸಮಾಯುಕ್ತಃ ಸಂಯುಕ್ತಃ ಪಚಾಮಿ ಪಙ್ಕ್ತಿ ಕರೋಮ್ಯನ್ನಮಶನಂ ಚತುರ್ವಿಧಂ ಚತುಷ್ಪ್ರಕಾರಂ ಭೋಜ್ಯಂ ಭಕ್ಷ್ಯಂ ಚೋಷ್ಯಂ ಲೇಹ್ಯಂ ಚ . ಭೋಕ್ತಾ ವೈ ವಾನರೋಽಗ್ನಿಃ . ಅಗ್ನೇರ್ಭೋಜ್ಯಮನ್ನಂ ಸೋಮಃ . ತದೇತದುಭಯಮಗ್ನೀಷೋಮೌ ಸರ್ವಮಿತಿ ಪಶ್ಯತೋಽನ್ನದೋಷಲೇಪೋ
ನ ಭವತಿ ..೧೫.೧೪..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಸರ್ವಸ್ಯ ಚಾಹಂ ಹೃದಿ ಸಂನಿವಿಷ್ಟೋ
ಮತ್ತಃ ಸ್ಮೃತಿರ್ಜ್ಞಾನಮಪೋಹನಂ ಚ .
ವೇದೈಶ್ಚ ಸರ್ವೈರಹಮೇವ ವೇದ್ಯೋ
ವೇದಾನ್ತಕೃದ್ವೇದವಿದೇವ ಚಾಹಮ್ ..೧೫.೧೫..

ಸರ್ವಸ್ಯ ಚ ಪ್ರಾಣಿಜಾತಸ್ಯಾಹಮಾತ್ಮಾ ಸನ್ ಹೃದಿ ಬುದ್ಧೌ ಸಂನಿವಿಷ್ಟಃ . ಅತೋ ಮತ್ತ ಆತ್ಮನಃ ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಸ್ಮೃತಿರ್ಜ್ಞಾನಂ ತದಪೋಹನಂ ಚಾಪಗಮನಂ ಚ . ಯೇಷಾಂ ಯಥಾ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಣಾಂ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಾನುರೋಧೇನ ಜ್ಞಾನಸ್ಮೃತೀ ಭವತಃ, ತಥಾ ಪಾಪಕರ್ಮಣಾಂ ಪಾಪಕರ್ಮಾನುರೂಪೇಣ ಸ್ಮೃತಿಜ್ಞಾನಯೋರಪೋಹನಂ ಚಾಪಾಯನಮಪಗಮನಂ ಚ . ವೇದೈಶ್ಚ ಸರ್ವೈರಹಮೇವ ಪರಮಾತ್ಮಾ ವೇದ್ಯೋ ವೇದಿತವ್ಯಃ . ವೇದಾನ್ತಕೃದ್ವೇದಾನ್ತಾರ್ಥಸಂಪ್ರದಾಯಕೃದಿತ್ಯರ್ಥಃ, ವೇದವಿದ್ವೇದಾರ್ಥವಿದೇವ ಚಾಹಮ್ ..೧೫.೧೫..

==============================
ಭಗವತ ಈಶ್ವರಸ್ಯ ನಾರಾಯಣಾಖ್ಯಸ್ಯ ವಿಭೂತಿಸಂಕ್ಷೇಪ ಉಕ್ತೋ ವಿಶಿಷ್ಟೋಪಾಧಿಕೃತೋ ಯದಾದಿತ್ಯಗತಂ ತೇಜಃ [ಗೀತಾ ೧೫.೧೨] ಇತ್ಯಾದಿನಾ . ಅಥಾಧುನಾ ತಸ್ಯೈವ ಕ್ಷರಾಕ್ಷರೋಪಾಧಿಪ್ರವಿಭಕ್ತತಯಾ ನಿರುಪಾಧಿಕಸ್ಯ ಕೇವಲಸ್ಯ ತತ್ತ್ವಸ್ವರೂಪನಿರ್ದಿಧಾರಯಿಷಯೋತ್ತರಶ್ಲೋಕಾ ಆರಭ್ಯನ್ತೇ . ತತ್ರ ಸರ್ವಮೇವಾತೀತಾನಾಗತಾನನ್ತರಾಧ್ಯಾಯಾರ್ಥಜಾತಂ ತ್ರಿಧಾ ರಾಶೀಕೃತ್ಯ ಆಹ
ದ್ವಾವಿಮೌ ಪುರುಷೌ ಲೋಕೇ ಕ್ಷರಶ್ಚಾಕ್ಷರ ಏವ ಚ .
ಕ್ಷರಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಕೂಟಸ್ಥೋಽಕ್ಷರ ಉಚ್ಯತೇ ..೧೫.೧೬..

ದ್ವಾವಿಮೌ ಪೃಥಗ್ರಾಶೀಕೃತೌ ಪುರುಷಾವಿತ್ಯುಚ್ಯೇತೇ ಲೋಕೇ ಸಂಸಾರೇ ಕ್ಷರಶ್ಚ ಕ್ಷರತೀತಿ ಕ್ಷರೋ ವಿನಾಶೀ ಇತ್ಯೇಕೋ ರಾಶಿಃ . ಅಪರಃ ಪುರುಷೋಽಕ್ಷರಸ್ತದ್ವಿಪರೀತಃ, ಭಗವತೋ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಃ, ಕ್ಷರಾಖ್ಯಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಉತ್ಪತ್ತಿಬೀಜಮನೇಕಸಂಸಾರಿಜನ್ತುಕಾಮಕರ್ಮಾದಿಸಂಸ್ಕಾರಾಶ್ರಯ ಅಕ್ಷರಃ ಪುರುಷ ಉಚ್ಯತೇ . ಕೌ ತೌ ಪುರುಷೌ ? ಇತ್ಯಾಹ ಸ್ವಯಮೇವ ಭಗವಾನ್ ಕ್ಷರಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ, ಸಮಸ್ತಂ ವಿಕಾರಜಾತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ . ಕೂಟಾಸ್ಥಃ ಕೂಟಾಃ ರಾಶೀ ರಾಶಿರಿವ ಸ್ಥಿತಃ . ಅಥವಾ, ಕೂಟಾ ಮಾಯಾ ವಚನಾ ಜಿಹ್ಮತಾ ಕುಟಿಲತಾ ಇತಿ ಪರ್ಯಾಯಾಃ . ಅನೇಕಮಾಯಾವಚನಾದಿಪ್ರಕಾರೇಣ ಸ್ಥಿತಃ
ಕೂಟಾಸ್ಥಃ . ಸಂಸಾರಬೀಜಾನನ್ತ್ಯಾತ್, ನ ಕ್ಷರತೀತ್ಯಕ್ಷರ ಉಚ್ಯತೇ ..೧೫.೧೬..

==============================
ಆಭ್ಯಾಂ ಕ್ಷರಾಕ್ಷರಾಭ್ಯಾಮನ್ಯೋ ವಿಲಕ್ಷಣಃ ಕ್ಷರಾಕ್ಷರೋಪಾಧಿದ್ವಯದೋಷೇಣಾಸ್ಪೃಷ್ಟಃ ನಿತ್ಯಶುದ್ಧಬುದ್ಧಮುಕ್ತಸ್ವಭಾವಃ
ಉತ್ತಮಃ ಪುರುಷಸ್ತ್ವನ್ಯಃ ಪರಮಾತ್ಮೇತ್ಯುದಾಹೃತಃ .
ಯೋ ಲೋಕತ್ರಯಮಾವಿಶ್ಯ ಬಿಭರ್ತ್ಯವ್ಯಯ ಈಶ್ವರಃ ..೧೫.೧೭..

ಉತ್ತಮ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತಮಃ ಪುರುಷಸ್ತ್ವನ್ಯೋಽತ್ಯನ್ತವಿಲಕ್ಷಣ ಆಭ್ಯಾಂ ಪರಮಾತ್ಮೇತಿ ಪರಮಶ್ಚಾಸೌ ದೇಹಾದ್ಯವಿದ್ಯಾಕೃತಾತ್ಮಭ್ಯಃ, ಆತ್ಮಶ್ಚ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಚೇತನಃ, ಇತ್ಯತಃ ಪರಮಾತ್ಮೇತ್ಯುದಾಹೃತ ಉಕ್ತೋ ವೇದಾನ್ತೇಷು . ಸ ಏವ ವಿಶಿಷ್ಯತೇ ಯೋ ಲೋಕತ್ರಯಂ ಭೂರ್ಭುವಃಸ್ವರಾಖ್ಯಂ ಸ್ವಕೀಯಯಾ ಚೈತನ್ಯಬಲಶಕ್ತ್ಯಾ ಆವಿಶ್ಯ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಬಿಭರ್ತಿ ಸ್ವರೂಪಸದ್ಭಾವಮಾತ್ರೇಣ ಬಿಭರ್ತಿ ಧಾರಯತಿ . ಅವ್ಯಯೋ ನಾಸ್ಯ ವ್ಯಯೋ ವಿದ್ಯತ ಇತ್ಯವ್ಯಯಃ . ಕಃ ? ಈಶ್ವರಃ ಸರ್ವಜ್ಞೋ ನಾರಾಯಣಾಖ್ಯ ಈಶನಶೀಲಃ ..೧೫.೧೭..

==============================
ಯಥಾವ್ಯಾಖ್ಯಾತಸ್ಯೇಶ್ವರಸ್ಯ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಇತ್ಯೇತತ್ನಾಮ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್ . ತಸ್ಯ ನಾಮನಿರ್ವಚನಪ್ರಸಿದ್ಧಯಾರ್ಥವತ್ತ್ವಂ ನಾಮ್ನೋ ದರ್ಶಯನ್ನಿರತಿಶಯೋಽಹಮೀಶ್ವರ ಇತ್ಯಾತ್ಮಾನಂ ದರ್ಶಯತಿ ಭಗವಾನ್
ಯಸ್ಮಾತ್ಕ್ಷರಮತೀತೋಽಹಮಕ್ಷರಾದಪಿ ಚೋತ್ತಮಃ .
ಅತೋಽಸ್ಮಿ ಲೋಕೇ ವೇದೇ ಚ ಪ್ರಥಿತಃ ಪುರುಷೋತ್ತಮಃ ..೧೫.೧೮..

ಯಸ್ಮಾತ್ಕ್ಷರಮತೀತೋಽಹಂ ಸಂಸಾರಮಾಯಾವೃಕ್ಷಮಶ್ವತ್ಥಾಖ್ಯಮತಿಕ್ರಾನ್ತೋಽಹಮಕ್ಷರಾದಪಿ ಸಂಸಾರಮಾಯಾರೂಪವೃಕ್ಷಬೀಜಭೂತಾದಪಿ ಚೋತ್ತಮ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತಮಃ ಊರ್ಧ್ವತಮೋ ವಾ . ಅತಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಕ್ಷರಾಕ್ಷರಾಭ್ಯಾಮುತ್ತಮತ್ವಾದಸ್ಮಿ ಲೋಕೇ ವೇದೇ ಚ ಪ್ರಥಿತಃ ಪ್ರಖ್ಯಾತಃ . ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಇತ್ಯೇವಂ ಮಾಂ ಭಕ್ತಜನಾ ವಿದುಃ . ಕವಯಃ ಕಾವ್ಯಾದಿಷು ಚೇದಂ ನಾಮ ನಿಬಧ್ನನ್ತಿ . ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಇತ್ಯನೇನಾಭಿಧಾನೇನಾಭಿಗೃಣನ್ತಿ ..೧೫.೧೮..

==============================
ಅಥೇದಾನೀಂ ಯಥಾನಿರುಕ್ತಮಾತ್ಮಾನಂ ಯೋ ವೇದ, ತಸ್ಯೇದಂ ಫಲಮುಚ್ಯತೇ
ಯೋ ಮಾಮೇವಮಸಂಮೂಢೋ ಜಾನಾತಿ ಪುರುಷೋತ್ತಮಮ್ .
ಸ ಸರ್ವವಿದ್ಭಜತಿ ಮಾಂ ಸರ್ವಭಾವೇನ ಭಾರತ ..೧೫.೧೯..

ಯೋ ಮಾಮೀಶ್ವರಂ ಯಥೋಕ್ತವಿಶೇಷಣಮೇವಂ ಯಥೋಕ್ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಅಸಂಮೂಢಃ ಸಂಮೋಹವರ್ಜಿತಃ ಸನ್ ಜಾನಾತ್ಯಯಮಹಮಸ್ಮೀತಿ ಪುರುಷೋತ್ತಮಂ, ಸ ಸರ್ವವಿತ್ಸರ್ವಾತ್ಮನಾ ಸರ್ವಂ ವೇತ್ತೀತಿ ಸರ್ವಜ್ಞಃ ಸರ್ವಭೂತಸ್ಥಂ ಭಜತಿ ಮಾಂ ಸರ್ವಭಾವೇನ ಸರ್ವಾತ್ಮತಯಾ ಹೇ ಭಾರತ ..೧೫.೧೯..

==============================
ಅಸ್ಮಿನಧ್ಯಾಯೇ ಭಗವತ್ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಂ ಮೋಕ್ಷಫಲಮುಕ್ತ್ವಾ, ಅಥ ಇದಾನೀಂ ತತ್ಸ್ತೌತಿ
ಇತಿ ಗುಹ್ಯತಮಂ ಶಾಸ್ತ್ರಮಿದಮುಕ್ತಂ ಮಯಾನಘ .
ಏತದ್ಬುದ್ಧ್ವಾ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ಸ್ಯಾತ್ಕೃತಕೃತ್ಯಶ್ಚ ಭಾರತ ..೧೫.೨೦..

ಇತಿ ಏತದ್ಗುಹ್ಯತಮಂ ಗೋಪ್ಯತಮಮ್, ಅತ್ಯನ್ತರಹಸ್ಯಮಿತ್ಯೇತತ್ . ಕಿಂ ತತ್? ಶಾಸ್ತ್ರಮ್ . ಯದ್ಯಪಿ ಗೀತಾಖ್ಯಂ ಸಮಸ್ತಂ ಶಾಸ್ತ್ರಮುಚ್ಯತೇ, ತಥಾಪ್ಯಯಮೇವಾಧ್ಯಾಯ ಇಹ ಶಾಸ್ತ್ರಮಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ ಸ್ತುತ್ಯರ್ಥಂ ಪ್ರಕರಣಾತ್ . ಸರ್ವೋ ಹಿ ಗೀತಾಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥೋಽಸ್ಮಿನಧ್ಯಾಯೇ ಸಮಾಸೇನ ಉಕ್ತಃ . ನ ಕೇವಲಂ ಗೀತಾಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥ ಏವ, ಕಿಂತು ಸರ್ವಶ್ಚ ವೇದಾರ್ಥ ಇಹ ಪರಿಸಮಾಪ್ತಃ . ಯಸ್ತಂ ವೇದ ಸ ವೇದವಿತ್[ಗೀತಾ ೧೫.೧] ವೇದೈಶ್ಚ ಸರ್ವೈರಹಮೇವ ವೇದ್ಯಃ [ಗೀತಾ ೧೫.೧೫] ಇತಿ ಚೋಕ್ತಮ್ . ಇದಮುಕ್ತಂ ಕಥಿತಂ ಮಯಾ ಹೇಽನಘ ಅಪಾಪ ! ಏತಚ್ಛಾಸ್ತ್ರಂ ಯಥಾದರ್ಶಿತಾರ್ಥಂ ಬುದ್ಧ್ವಾ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ಸ್ಯಾತ್ಭವೇತ್ನಾನ್ಯಥಾ . ಕೃತಕೃತ್ಯಶ್ಚ ಭಾರತ ಕೃತಂ ಕೃತ್ಯಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಯೇನ ಸ ಕೃತಕೃತ್ಯಃ . ವಿಶಿಷ್ಟಜನ್ಮಪ್ರಸೂತೇನ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಯತ್ಕರ್ತವ್ಯಂ ತತ್ಸರ್ವಂ ಭಗವತ್ತತ್ತ್ವೇ ವಿದಿತೇ ಕೃತಂ ಭವೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ . ನ ಚಾನ್ಯಥಾ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಪರಿಸಮಾಪ್ಯತೇ ಕಸ್ಯಚಿದಿತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯಃ . ಸರ್ವಂ ಕರ್ಮಾಖಿಲಂ ಪಾರ್ಥ ಜ್ಞಾನೇ ಪರಿಸಮಾಪ್ಯತೇ [ಗೀತಾ ೪.೩೩] ಇತಿ ಚೋಕ್ತಮ್ .
ಏತದ್ಧಿ ಜನ್ಮಸಾಮಗ್ರ್ಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ವಿಶೇಷತಃ .
ಪ್ರಾಪ್ಯೈತತ್ಕೃತಕೃತ್ಯೋ ಹಿ ದ್ವಿಜೋ ಭವತಿ ನಾನ್ಯಥಾ .. [ಂನು ೧೨.೯೩]
ಇತಿ ಚ ಮಾನವಂ ವಚನಮ್ . ಯತಃ ಏತತ್ಪರಮಾರ್ಥತತ್ತ್ವಂ ಮತ್ತಃ ಶ್ರುತವಾನಸಿ, ಅತಃ ಕೃತಾರ್ಥಸ್ತ್ವಂ ಭಾರತೇತಿ ..೧೫.೨೦..

ಶಿಷ್ಯಸ್ಯ ಶ್ರೀಮಚ್ಛಂಕರಭಗವತಃ ಕೃತೌ ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾಭಾಷ್ಯೇ
ಪಞ್ಚದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ..

__________________________________________________________
ಭಗವದ್ಗೀತಾ ೧೬
ಅಥ ದೈವಾಸುರಸಮ್ಪದ್ವಿಭಾಗಯೋಗೋ ನಾಮ
ಷೋಡಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ
(ಶ್ರೀಶಙ್ಕರಾಚಾರ್ಯಭಗವತ್ಪಾದಕೃತಭಾಷ್ಯಮ್)
ದೈವೀ ಆಸುರೀ ರಾಕ್ಷಸೀ ಚೇತಿ ಪ್ರಾಣಿಣಾಂ ಪ್ರಕೃತಯೋ ನವಮೇಽಧ್ಯಾಯೇ ಸೂಚಿತಾಃ . ತಾಸಾಂ ವಿಸ್ತರೇಣ ಪ್ರದರ್ಶನಾಯ ಅಭಯಂ ಸತ್ತ್ವಸಂಶುದ್ಧಿರಿತ್ಯಾದಿರಧ್ಯಾಯಃ ಆರಭ್ಯತೇ . ತತ್ರ ಸಂಸಾರಮೋಕ್ಷಾಯ ದೈವೀ ಪ್ರಕೃತಿಃ, ನಿಬನ್ಧಾಯಾಸುರೀ ರಾಕ್ಷಸೀ ಚೇತಿ ದೈವ್ಯಾ ಆದಾನಾಯ ಪ್ರದರ್ಶನಂ ಕ್ರಿಯತೇ . ಇತರಯೋಃ ಪರಿವರ್ಜನಾಯ ಚ ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ಅಭಯಂ ಸತ್ತ್ವಸಂಶುದ್ಧಿರ್ಜ್ಞಾನಯೋಗವ್ಯವಸ್ಥಿತಿಃ .
ದಾನಂ ದಮಶ್ಚ ಯಜ್ಞಶ್ಚ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಸ್ತಪ ಆರ್ಜವಮ್ ..೧೬.೧..

ಅಭಯಮಭೀರುತಾ . ಸತ್ತ್ವಸಂಶುದ್ಧಿಃ ಸತ್ತ್ವಸ್ಯಾನ್ತಃಕರಣಸ್ಯ ಸಂಶುದ್ಧಿಃ . ಸಂವ್ಯವಹಾರೇಷು ಪರವಞ್ಚನಾಮಾಯಾನೃತಾದಿಪರಿವರ್ಜನಂ ಶುದ್ಧಸತ್ತ್ವಭಾವೇನ ವ್ಯವಹಾರ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಜ್ಞಾನಯೋಗವ್ಯವಸ್ಥಿತಿರ್ಜ್ಞಾನಂ ಶಾಸ್ತ್ರತ ಆಚಾರ್ಯತಶ್ಚ ಆತ್ಮಾದಿಪದಾರ್ಥಾನಾಮವಗಮಃ . ಅವಗತಾನಾಮಿನ್ದ್ರಿಯಾದ್ಯುಪಸಂಹಾರೇಣೈಕಾಗ್ರತಯಾ ಸ್ವಾತ್ಮಸಂವೇದ್ಯತಾಪಾದನಂ ಯೋಗಃ . ತಯೋರ್ಜ್ಞಾನಯೋಗಯೋರ್ವ್ಯಾವಸ್ಥಿತಿಃ ವ್ಯವಸ್ಥಾನಂ ತನ್ನಿಷ್ಠತಾ . ಏಷಾ ಪ್ರಧಾನಾ ದೈವೀ ಸಾತ್ತ್ವಿಕೀ ಸೋಚ್ಯತೇ . ದಾನಂ ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಸಂವಿಭಾಗೋಽನ್ನಾದೀನಾಮ್ . ದಮಶ್ಚ ಬಾಹ್ಯಕರಣಾನಾಮುಪಶಮಃ . ಅನ್ತಃಕರಣಸ್ಯೋಪಶಮಂ ಶಾನ್ತಿಂ
ವಕ್ಷ್ಯತಿ . ಯಜ್ಞಶ್ಚ ಶ್ರೌತೋಽಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿಃ . ಸ್ಮಾರ್ತಶ್ಚ ದೇವಯಜ್ಞಾದಿಃ . ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಋಗ್ವೇದಾದ್ಯಧ್ಯಯನಮದೃಷ್ಟಾರ್ಥಮ್ . ತಪೋ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ ಶಾರೀರಾದಿ . ಆರ್ಜವಮೃಜುತ್ವಂ ಸರ್ವದಾ ..೧೬.೧..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಅಹಿಂಸಾ ಸತ್ಯಮಕ್ರೋಧಸ್ತ್ಯಾಗಃ ಶಾನ್ತಿರಪೈಶುನಮ್ .
ದಯಾ ಭೂತೇಷ್ವಲೋಲುಪ್ತ್ವಂ ಮಾರ್ದವಂ ಹ್ರೀರಚಾಪಲಮ್ ..೧೬.೨..

ಅಹಿಂಸಾಹಿಂಸನಂ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಪೀಡಾವರ್ಜನಮ್ . ಸತ್ಯಮಪ್ರಿಯಾನೃತವರ್ಜಿತಂ ಯಥಾಭೂತಾರ್ಥವಚನಮ್ . ಅಕ್ರೋಧಃ ಪರೈರಾಕ್ರುಷ್ಟಸ್ಯಾಭಿಹತಸ್ಯ ವಾ ಪ್ರಾಪ್ತಸ್ಯ ಕ್ರೋಧಸ್ಯ ಉಪಶಮನಮ್ . ತ್ಯಾಗಃ ಸಂನ್ಯಾಸಃ, ಪೂರ್ವಂ ದಾನಸ್ಯೋಕ್ತತ್ವಾತ್ . ಶಾನ್ತಿರನ್ತಃಕರಣಸ್ಯೋಪಶಮಃ . ಅಪೈಶುನಮಪಿಶುನತಾ . ಪರಸ್ಮೈ ಪರರನ್ಧ್ರಪ್ರಕಟೀಕರಣಂ ಪೈಶುನಮ್, ತದಭಾವೋಽಪೈಶುನಮ್ . ದಯಾ ಕೃಪಾ ಭೂತೇಷು ದುಃಖಿತೇಷು . ಅಲೋಲುಪ್ತ್ವಮಿನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ವಿಷಯಸಂನಿಧಾವವಿಕ್ರಿಯಾ . ಮಾರ್ದವಂ ಮೃದುತಾಕ್ರೌರ್ಯಮ್ . ಹ್ರೀರ್ಲಜ್ಜಾ . ಅಚಾಪಲಮಸತಿ ಪ್ರಯೋಜನೇ ವಾಕ್ಪಾಣಿಪಾದಾದೀನಾಮವ್ಯಾಪಾರಯಿತೃತ್ವಮ್ ..೧೬.೨..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ತೇಜಃ ಕ್ಷಮಾ ಧೃತಿಃ ಶೌಚಮದ್ರೋಹೋ ನಾತಿಮಾನಿತಾ .
ಭವನ್ತಿ ಸಂಪದಂ ದೈವೀಮಭಿಜಾತಸ್ಯ ಭಾರತ ..೧೬.೩..

ತೇಜಃ ಪ್ರಾಗಲ್ಭ್ಯಂ ನ ತ್ವಗ್ಗತಾ ದೀಪ್ತಿಃ . ಕ್ಷಮಾ ಆಕ್ರುಷ್ಟಸ್ಯ ತಾಡಿತಸ್ಯ ವಾನ್ತರ್ವಿಕ್ರಿಯಾನುತ್ಪತ್ತಿಃ . ಉತ್ಪನ್ನಾಯಾಂ ವಿಕ್ರಿಯಾಯಾಂ ಪ್ರಅಶಮನಮಕ್ರೋಧ ಇತ್ಯವೋಚಾಮ . ಇತ್ಥಂ ಕ್ಷಮಾಯಾ ಅಕ್ರೋಧಸ್ಯ ಚ ವಿಶೇಷಃ . ಧೃತಿರ್ದೇಹೇನ್ದ್ರಿಯೇಷ್ವವಸಾದಂ ಪ್ರಾಪ್ತೇಷು ತಸ್ಯ ಪ್ರತಿಷೇಧಕೋಽನ್ತಃಕರಣವೃತ್ತಿವಿಶೇಷಃ . ಯೇನೋತ್ತಮ್ಭಿತಾನಿ ಕರಣಾನಿ ದೇಹಶ್ಚ ನಾವಸೀದನ್ತಿ . ಶೌಚಂ ದ್ವಿವಿಧಂ ಮೃಜ್ಜಲಕೃತಂ ಬಾಹ್ಯಮಾಭ್ಯನ್ತರಂ ಚ ಮನೋಬುದ್ಧಯೋರ್ನೈರ್ಮಲ್ಯಂ ಮಾಯಾರಾಗಾದಿಕಾಲುಷ್ಯಾಭಾವಃ . ಏವಂ ದ್ವಿವಿಧಂ ಶೌಚಮ್ . ಅದ್ರೋಹಃ ಪರಜಿಘಾಂಸಾಭಾವೋ
ಽಹಿಂಸನಮ್ . ನಾತಿಮಾನಿತಾ ಅತ್ಯರ್ಥಂ ಮಾನೋಽತಿಮಾನಃ, ಸ ಯಸ್ಯ ವಿದ್ಯತೇ ಸೋಽತಿಮಾನೀ . ತದ್ಭಾವೋಽತಿಮಾನಿತಾ . ತದಭಾವೋ ನಾತಿಮಾನಿತಾ ಆತ್ಮನಃ ಪೂಜ್ಯತಾತಿಶಯಭಾವನಾಭಾವ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಭವನ್ತ್ಯಭಯಾದೀನಿ ಏತದನ್ತಾನಿ ಸಂಪದಮಭಿಜಾತಸ್ಯ . ಕಿಂವಿಶಿಷ್ಟಂ ಸಂಪದಮ್ ? ದೈವೀಂ ದೇವಾನಾಂ ಯಾ ಸಂಪತ್ತಾಮಭಿಲಕ್ಷ್ಯ ಜಾತಸ್ಯ ದೇವವಿಭೂತ್ಯರ್ಹಸ್ಯ ಭಾವಿಕಲ್ಯಾಣಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ . ಹೇ ಭಾರತ ! ..೧೬.೩..

==============================
ಅಥೇದಾನೀಮಾಸುರೀ ಸಂಪದುಚ್ಯತೇ
ದಮ್ಭೋ ದರ್ಪೋಽತಿಮಾನಶ್ಚ ಕ್ರೋಧಃ ಪಾರುಷ್ಯಮೇವ ಚ .
ಅಜ್ಞಾನಂ ಚಾಭಿಜಾತಸ್ಯ ಪಾರ್ಥ ಸಂಪದಮಾಸುರೀಮ್ ..೧೬.೪..

ದಮ್ಭೋ ಧರ್ಮಧ್ವಜಿತ್ವಮ್ . ದರ್ಪೋ ವಿದ್ಯಾಧನಸ್ವಜನಾದಿನಿಮಿತ್ತ ಉತ್ಸೇಕಃ . ಅತಿಮಾನಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಃ . ಕ್ರೋಧಶ್ಚ . ಪಾರುಷ್ಯಮೇವ ಚ ಪರುಷವಚನಮ್ . ಯಥಾ ಕಾಣಂ ಚಕ್ಷುಷ್ಮಾನ್, ವಿರೂಪಂ ರೂಪವಾನ್, ಹೀನಾಭಿಜನಮುತ್ತಮಾಭಿಜನ ಇತ್ಯಾದಿ . ಅಜ್ಞಾನಂ ಚಾವಿವೇಕಜ್ಞಾನಂ ಕರ್ತವ್ಯಾಕರ್ತವ್ಯಾದಿವಿಷಯಮಿಥ್ಯಾಪ್ರತ್ಯಯಃ . ಅಭಿಜಾತಸ್ಯ ಪಾರ್ಥ . ಕಿಮಭಿಜಾತಸ್ಯೇತ್ಯಾಹ ಸಂಪದಮಾಸುರೀಮಸುರಾಣಾಂ ಸಂಪತಾಸುರೀ ತಾಮಭಿಜಾತಸ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೧೬.೪..

==============================
ಅನಯೋಃ ಸಂಪದೋಃ ಕಾರ್ಯಮುಚ್ಯತೇ
ದೈವೀ ಸಂಪದ್ವಿಮೋಕ್ಷಾಯ ನಿಬನ್ಧಾಯಾಸುರೀ ಮತಾ .
ಮಾ ಶುಚಃ ಸಂಪದಂ ದೈವೀಮಭಿಜಾತೋಽಸಿ ಪಾಣ್ಡವ ..೧೬.೫..

ದೈವೀ ಸಂಪತ್ಯಾ ಸಾ ವಿಮೋಕ್ಷಾಯ ಸಂಸಾರಬನ್ಧನಾತ್ . ನಿಬನ್ಧಾಯ ನಿಯತೋ ಬನ್ಧೋ ನಿಬನ್ಧಸ್ತದರ್ಥಮಾಸುರೀ ಸಂಪತ್ಮತಾ ಅಭಿಪ್ರೇತಾ . ತಥಾ ರಾಕ್ಷಸೀ ಚ . ತತ್ರೈವಮುಕ್ತೇ ಸತ್ಯರ್ಜುನಸ್ಯಾನ್ತರ್ಗತಂ ಭಾವಂ ಕಿಮಹಮಾಸುರಸಂಪದ್ಯುಕ್ತಃ ? ಕಿಂ ವಾ ದೈವಸಂಪದ್ಯುಕ್ತಃ ? ಇತ್ಯೇವಮಾಲೋಚನಾರೂಪಮಾಲಕ್ಷ್ಯ ಆಹ ಭಗವಾನ್ ಮಾ ಶುಚಃ ಶೋಕಂ ಮಾ ಕಾರ್ಷೀಃ . ಸಂಪದಂ ದೈವೀಮಭಿಜಾತೋಽಸ್ಯಭಿಲಕ್ಷ್ಯ ಜಾತೋಽಸಿ . ಭಾವಿಕಲ್ಯಾಣಸ್ತ್ವಮಸೀತ್ಯರ್ಥಃ . ಹೇ ಪಾಣ್ಡಾವ ..೧೬.೫..

==============================
ದ್ವೌ ಭೂತಸರ್ಗೌ ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿನ್ ದೈವ ಆಸುರ ಏವ ಚ .
ದೈವೋ ವಿಸ್ತರಶಃ ಪ್ರೋಕ್ತ ಆಸುರಂ ಪಾರ್ಥ ಮೇ ಶೃಣು ..೧೬.೬..

ದ್ವೌ ದ್ವಿಸಂಖ್ಯಾಕೌ ಭೂತಸರ್ಗೌ ಭೂತಾನಾಂ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಸರ್ಗೌ ಸೃಷ್ಟೀ ಭೂತಸರ್ಗೌ ಸೃಜ್ಯೇತೇತಿ ಸರ್ಗೌ ಭೂತಾನ್ಯೇವ ಸೃಜ್ಯಮಾನಾನಿ ದೈವಾಸುರಸಂಪದ್ದ್ವಯಯುಕ್ತಾನೀತಿ ದ್ವೌ ಭೂತಸರ್ಗಾವಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ . ದ್ವಯಾ ಹ ವೈ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾ ದೇವಾಶ್ಚಾಸುರಾ ಚ [ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೧.೩.೧] ಇತಿ ಶ್ರುತೇಃ . ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿನ್, ಸಂಸಾರ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಸರ್ವೇಷಾಂ ದ್ವೈವಿಧ್ಯೋಪಪತ್ತೇಃ . ಕೌ ತೌ ಭೂತಸರ್ಗೌ ? ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ಪ್ರಕೃತಾವೇವ ದೈವ ಆಸುರ ಏವ ಚ . ಉಕ್ತಯೋರೇವ ಪುನರನುವಾದೇ ಪ್ರಯೋಜನಮಾಹ ದೈವೋ ಭೂತಸರ್ಗೋಽಭಯಂ ಸತ್ತ್ವಸಂಶುದ್ಧಿರಿತ್ಯಾದಿನಾ ವಿಸ್ತರಶೋ ವಿಸ್ತರಪ್ರಕಾರೈಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಕಥಿತಃ, ನ ತು ಆಸುರೋ ವಿಸ್ತರಶಃ . ಅತಸ್ತತ್ಪರಿವರ್ಜನಾರ್ಥಮಾಸುರಂ ಪಾರ್ಥ ಮೇ ಮಮ ವಚನಾದುಚ್ಯಮಾನಂ ವಿಸ್ತರಶಃ
ಸೃಣು ಅವಧಾರಯ ..೧೬.೬..

==============================
ಆ ಅಧ್ಯಾಯಪರಿಸಮಾಪ್ತೇರಾಸುರೀ ಸಂಪತ್ಪ್ರಾಣಿವಿಶೇಷಣತ್ವೇನ ಪ್ರದರ್ಶ್ಯತೇ, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೀಕರಣೇನ ಚ ಶಕ್ಯತೇ ತಸ್ಯಾಃ ಪರಿವರ್ಜನಂ ಕರ್ತುಮಿತಿ
ಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ಚ ನಿವೃತ್ತಿಂ ಚ ಜನಾ ನ ವಿದುರಾಸುರಾಃ .
ನ ಶೌಚಂ ನಾಪಿ ಚಾಚಾರೋ ನ ಸತ್ಯಂ ತೇಷು ವಿದ್ಯತೇ ..೧೬.೭..

ಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ಚ ಪ್ರವರ್ತನಂ ಯಸ್ಮಿನ್ ಪುರುಷಾರ್ಥಸಾಧನೇ ಕರ್ತವ್ಯೇ ಪ್ರವೃತ್ತಿಸ್ತಾಮ್, ನಿವೃತ್ತಿಂ ಚ ಏತದ್ವಿಪರೀತಾಂ ಯಸ್ಮಾತನರ್ಥಹೇತೋಃ ನಿವರ್ತಿತವ್ಯಂ ಸಾ ನಿವೃತ್ತಿಸ್ತಾಂ ಚ, ಜನಾ ಆಸುರಾ ನ ವಿದುರ್ನ ಜಾನನ್ತಿ . ನ ಕೇವಲಂ ಪ್ರವೃತ್ತಿನಿವೃತ್ತೀ ಏವ ತೇ ನ ವಿದುಃ, ನ ಶೌಚಂ ನಾಪಿ ಚಾಚಾರೋ ನ ಸತ್ಯಂ ತೇಷು ವಿದ್ಯತೇ . ಅಶೌಚಾ ಅನಾಚಾರಾ ಮಾಯಾವಿನೋಽನೃತವಾದಿನೋ ಹ್ಯಾಸುರಾಃ ..೧೬.೭..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಅಸತ್ಯಮಪ್ರತಿಷ್ಠಂ ತೇ ಜಗದಾಹುರನೀಶ್ವರಮ್ .
ಅಪರಸ್ಪರಸಂಭೂತಂ ಕಿಮನ್ಯತ್ಕಾಮಹೈತುಕಮ್ ..೧೬.೮..

ಅಸತ್ಯಂ ಯಥಾ ವಯಮನೃತಪ್ರಾಯಾಸ್ತಥೇದಂ ಜಗತ್ಸರ್ವಮಸತ್ಯಮ್ . ಅಪ್ರತಿಷ್ಠಂ ಚ ನಾಸ್ಯ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮೌ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾತೋಽಪ್ರತಿಷ್ಠಂ ಚೇತಿ . ತೇ ಆಸುರಾಃ ಜನಾಃ ಜಗದಾಹುರನೀಶ್ವರಂ ನ ಚ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಸವ್ಯಪೇಕ್ಷಕೋಽಸ್ಯ ಶಾಸಿತೇಶ್ವರೋ ವಿದ್ಯತ ಇತ್ಯತೋಽನೀಶ್ವರಂ ಜಗದಾಹುಃ . ಕಿಂ ಚ, ಅಪರಸ್ಪರಸಂಭೂತಂ ಕಾಮಪ್ರಯುಕ್ತಯೋಃ ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷಯೋರನ್ಯೋನ್ಯಸಂಯೋಗಾಜ್ಜಗತ್ಸರ್ವಂ ಸಂಭೂತಮ್ . ಕಿಮನ್ಯತ್ಕಾಮಹೈತುಕಮ್ . ಕಾಮಹೇತುಕಮೇವ ಕಾಮಹೈತುಕಮ್ . ಕಿಮನ್ಯಜ್ಜಗತಃ ಕಾರಣಮ್ ? ನ ಕಿಂಚಿತದೃಷ್ಟಂ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಾದಿ ಕಾರಣಾನ್ತರಂ ವಿದ್ಯತೇ . ಜಗತಃ ಕಾಮ ಏವ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ
ಕಾರಣಮಿತಿ ಲೋಕಾಯತಿಕದೃಷ್ಟಿರಿಯಮ್ ..೧೬.೮..

==============================
ಏತಾಂ ದೃಷ್ಟಿಮವಷ್ಟಭ್ಯ ನಷ್ಟಾತ್ಮಾನೋಽಲ್ಪಬುದ್ಧಯಃ .
ಪ್ರಭವನ್ತ್ಯುಗ್ರಕರ್ಮಾಣಃ ಕ್ಷಯಾಯ ಜಗತೋಽಹಿತಾಃ ..೧೬.೯..

ಏತಾಂ ದೃಷ್ಟಿಮವಷ್ಟಭ್ಯ ಆಶ್ರಿತ್ಯ ನಷ್ಟತ್ಮಾನೋ ನಷ್ಟಸ್ವಭಾವಾ ವಿಭ್ರಷ್ಟಪರಲೋಕಸಾಧನಾ ಅಲ್ಪಬುದ್ಧಯೋ ವಿಷಯವಿಷಯಾಲ್ಪೈವ ಬುದ್ಧಿರ್ಯೇಷಾಂ ತೇಽಲ್ಪಬುದ್ಧಯಃ ಪ್ರಭವನ್ತಿ ಉದ್ಭವನ್ತಿ ಉಗ್ರಕರ್ಮಾಣಃ ಕ್ರೂರಕರ್ಮಾಣೋ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕಾಃ . ಕ್ಷಯಾಯ ಜಗತಃ ಪ್ರಭವನ್ತೀತಿ ಸಂಬನ್ಧಃ .. ಜಗತೋಽಹಿತಾಃ ಶತ್ರವಃ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೧೬.೯..

==============================
ತೇ ಚ
ಕಾಮಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ದುಷ್ಪೂರಂ ದಮ್ಭಮಾನಮದಾನ್ವಿತಾಃ .
ಮೋಹಾದ್ಗೃಹೀತ್ವಾಸದ್ಗ್ರಾಹಾನ್ ಪ್ರವರ್ತನ್ತೇಽಶುಚಿವ್ರತಾಃ ..೧೬.೧೦..

ಕಾಮಮಿಚ್ಛಾವಿಶೇಷಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಅವಷ್ಟಭ್ಯ ದುಷ್ಪೂರಮಶಕ್ಯಪೂರಣಂ ದಮ್ಭಮಾನಮದಾನ್ವಿತಾ ದಮ್ಭಶ್ಚ ಮಾನಶ್ಚ ಮದಶ್ಚ ದಮ್ಭಮಾನಮದಾಸ್ತೈರನ್ವಿತಾಃ ದಮ್ಭಮಾನಮದಾನ್ವಿತಾ ಮೋಹಾದವಿವೇಕತೋ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಉಪಾದಾಯ ಅಸದ್ಗ್ರಾಹಾನಶುಭನಿಶ್ಚಯಾನ್ ಪ್ರವರ್ತನ್ತೇ ಲೋಕೇ ಅಶುಚಿವ್ರತಾಃ ಅಶುಚೀನಿ ವ್ರತಾನಿ ಯೇಷಾಂ ತೇಽಶುಚಿವ್ರತಾಃ ..೧೬.೧೦..

==============================
ಕಿಂ ಚ
ಚಿನ್ತಾಮಪರಿಮೇಯಾಂ ಚ ಪ್ರಲಯಾನ್ತಾಮುಪಾಶ್ರಿತಾಃ .
ಕಾಮೋಪಭೋಗಪರಮಾ ಏತಾವದಿತಿ ನಿಶ್ಚಿತಾಃ ..೧೬.೧೧..

ಚಿನ್ತಾಮಪರಿಮೇಯಾಂ ಚ, ನ ಪರಿಮಾತುಂ ಶಕ್ಯತೇ ಯಸ್ಯಾಶ್ಚಿನ್ತಾಯಾ ಇಯತ್ತಾ ಸಾಪರಿಮೇಯಾ, ತಾಮಪರಿಮೇಯಾಮ್, ಪ್ರಲಯಾನ್ತಾಂ ಮರಣಾನ್ತಾಮುಪಾಶ್ರಿತಾಃ, ಸದಾ ಚಿನ್ತಾಪರಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ಕಾಮೋಪಭೋಗಪರಮಾಃ, ಕಾಮ್ಯನ್ತೇ ಇತಿ ಕಾಮಾ ವಿಷಯಾಃ ಶಬ್ದಾದಯಸ್ತದುಪಭೋಗಪರಮಾ ಅಯಮೇವ ಪರಮಃ ಪುರುಷಾರ್ಥೋ ಯಃ ಕಾಮೋಪಭೋಗ ಇತ್ಯೇವಂ ನಿಶ್ಚಿತಾತ್ಮಾನಃ . ಏತಾವತಿತಿ ನಿಶ್ಚಿತಾಃ ..೧೬.೧೧..

==============================
ಆಶಾಪಾಶಶತೈರ್ಬದ್ಧಾಃ ಕಾಮಕ್ರೋಧಪರಾಯಣಾಃ .
ಈಹನ್ತೇ ಕಾಮಭೋಗಾರ್ಥಮನ್ಯಾಯೇನಾರ್ಥಸಂಚಯಾನ್ ..೧೬.೧೨..

ಆಶಾಪಾಶಶತೈರಾಶೈವ ಪಾಶಾಸ್ತಚ್ಛತೈರ್ಬದ್ಧಾಃ ನಿಯನ್ತ್ರಿತಾಃ ಸನ್ತಃ ಸರ್ವತ ಆಕೃಷ್ಯಮಾಣಾಃ, ಕಾಮಕ್ರೋಧಪರಾಯಣಾಃ ಕಾಮಕ್ರೋಧೌ ಪರಮಯನಮಾಶ್ರಯೋ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಕಾಮಕ್ರೋಧಪರಾಯಣಾಃ . ಈಹನ್ತೇ ಚೇಷ್ಟನ್ತೇ ಕಾಮಭೋಗಾರ್ಥಂ ಕಾಮಭೋಗಪ್ರಯೋಜನಾಯ ನ ಧರ್ಮಾರ್ಥಮ್ . ಅನ್ಯಾಯೇನ ಪರಸ್ವಾಪಹರಣಾದಿನೇತ್ಯರ್ಥಃ . ಕಿಮ್ ? ಅರ್ಥಸಂಚಯಾನರ್ಥಪ್ರಚಯಾನ್ ..೧೬.೧೨..

==============================
ಈದೃಶಶ್ಚ ತೇಷಾಮಭಿಪ್ರಾಯಃ
ಇದಮದ್ಯ ಮಯಾ ಲಬ್ಧಮಿದಂ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯೇ ಮನೋರಥಮ್ .
ಇದಮಸ್ತೀದಮಪಿ ಮೇ ಭವಿಷ್ಯತಿ ಪುನರ್ಧನಮ್ ..೧೬.೧೩..

ಇದಂ ದ್ರವ್ಯಮದ್ಯ ಇದಾನೀಂ ಮಯಾ ಲಬ್ಧಮ್ . ಇದಂ ಚಾನ್ಯತ್ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯೇ ಮನೋರಥಂ ಮನಸ್ತುಷ್ಟಿಕರಮ್ . ಇದಂ ಚಾಸ್ತೀದಮಪಿ ಮೇ ಭವಿಷ್ಯತಿ ಆಗಾಮಿನಿ ಸಂವತ್ಸರೇ ಪುನರ್ಧನಂ ತೇನಾಹಂ ಧನೀ ವಿಖ್ಯಾತೋ ಭವಿಷ್ಯಾಮೀತಿ ..೧೬.೧೩..

==============================
ಅಸೌ ಮಯಾ ಹತಃ ಶತ್ರುರ್ಹನಿಷ್ಯೇ ಚಾಪರಾನಪಿ .
ಈಶ್ವರೋಽಹಮಹಂ ಭೋಗೀ ಸಿದ್ಧೋಽಹಂ ಬಲವಾನ್ ಸುಖೀ ..೧೬.೧೪..

ಅಸೌ ದೇವದತ್ತನಾಮಾ ಮಯಾ ಹತೋ ದುರ್ಜಯಃ ಶತ್ರುಃ . ಹನಿಷ್ಯೇ ಚಾಪರಾನನ್ಯಾನ್ ವರಾಕಾನಪಿ . ಕಿಮೇತೇ ಕರಿಷ್ಯನ್ತಿ ತಪಸ್ವಿನಃ . ಸರ್ವಥಾಪಿ ನಾಸ್ತಿ ಮತ್ತುಲ್ಯಃ . ಕಥಮ್ ? ಈಶ್ವರೋಽಹಮ್, ಅಹಂ ಭೋಗೀ . ಸರ್ವಪ್ರಕಾರೇಣಶ್ಚ ಸಿದ್ಧೋಽಹಂ ಸಂಪನ್ನಃ ಪುತ್ರೈಃ ನಪ್ತೃಭಿಃ, ನ ಕೇವಲಂ ಮಾನುಷಃ, ಬಲವಾನ್ ಸುಖೀ ಚಾಹಮೇವ . ಅನ್ಯೇ ತು ಭೂಮಿಭಾರಾಯಾವಿತೀರ್ಣಾಃ ..೧೬.೧೪..

==============================
ಆಢ್ಯೋಽಭಿಜನವಾನಸ್ಮಿ ಕೋಽನ್ಯೋಽಸ್ತಿ ಸದೃಶೋ ಮಯಾ .
ಯಕ್ಷ್ಯೇ ದಾಸ್ಯಾಮಿ ಮೋದಿಷ್ಯ ಇತ್ಯಜ್ಞಾನವಿಮೋಹಿತಾಃ ..೧೬.೧೫..

ಆಢಡ್ಃ ಧನೇನ, ಅಭಿಜನವಾನ್ ಸಪ್ತಪುರುಷಂ ಶ್ರೋತ್ರಿಯತ್ವಾದಿಸಂಪನ್ನಃ ತೇನಾಪಿ ನ ಮಮ ತುಲ್ಯೋಽಸ್ತಿ ಕಶ್ಚಿತ್ . ಕೋಽನ್ಯೋಽಸ್ತಿ ಸದೃಶಸ್ತುಲ್ಯಃ ಮಯಾ ? ಕಿಂ ಚ, ಯಕ್ಷ್ಯೇ ಯಾಗೇನಾಪ್ಯನ್ಯಾನಭಿಭವಿಷ್ಯಾಮಿ, ದಾಸ್ಯಾಮಿ ನಟಾದಿಭ್ಯಃ, ಮೋದಿಷ್ಯೇ ಹರ್ಷಂ ಚಾತಿಶಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಾಮಿ, ಇತಿ ಏವಮಜ್ಞಾನವಿಮೋಹಿತಾಃ ಅಜ್ಞಾನೇನ ವಿಮೋಹಿತಾಃ ವಿವಿಧಮವಿವೇಕಭಾವಮಾಪನ್ನಾಃ ..೧೬.೧೫..

==============================
ಅನೇಕಚಿತ್ತವಿಭ್ರಾನ್ತಾ ಮೋಹಜಾಲಸಮಾವೃತಾಃ .
ಪ್ರಸಕ್ತಾಃ ಕಾಮಭೋಗೇಷು ಪತನ್ತಿ ನರಕೇಽಶುಚೌ ..೧೬.೧೬..

ಅನೇಕಚಿತ್ತವಿಭ್ರಾನ್ತಾ ಉಕ್ತಪ್ರಕಾರೈರನೇಕೈಶ್ಚಿತ್ತೈಃ ವಿವಿಧಂ ಭ್ರಾನ್ತಾಃ ಅನೇಕಚಿತ್ತವಿಭ್ರಾನ್ತಾಃ, ಮೋಹಜಾಲಸಮಾವೃತಾಃ ಮೋಹೋಽವಿವೇಕೋಽಜ್ಞಾನಂ ತದೇವ ಜಾಲಮಿವ ಆವರಣಾತ್ಮಕತ್ವಾತ್, ತೇನ ಸಮಾವೃತಾಃ . ಪ್ರಸಕ್ತಾಃ ಕಾಮಭೋಗೇಷು ತತ್ರೈವ ನಿಷಣ್ಣಾಃ ಸನ್ತಸ್ತೇನ ಉಪಚಿತಕಲ್ಮಷಾಃ ಪತನ್ತಿ ನರಕೇಽಶುಚೌ ವೈತರಣ್ಯಾದೌ ..೧೬.೧೬..

==============================
ಆತ್ಮಸಂಭಾವಿತಾಃ ಸ್ತಬ್ಧಾ ಧನಮಾನಮದಾನ್ವಿತಾಃ .
ಯಜನ್ತೇ ನಾಮಯಜ್ಞೈಸ್ತೇ ದಮ್ಭೇನಾವಿಧಿಪೂರ್ವಕಮ್ ..೧೬.೧೭..

ಆತ್ಮಸಂಭಾವಿತ್ತಾಃ ಸರ್ವಗುಣವಿಶಿಷ್ಟತಯಾ ಆತ್ಮನೈವ ಸಂಭಾವಿತಾಃ ಆತ್ಮಸಂಭಾವಿತಾಃ, ನ ಸಾಧುಭಿಃ . ಸ್ತಬ್ಧಾಃ ಅಪ್ರಣತಾತ್ಮಾನಃ . ಧನಮಾನಮದಾನ್ವಿತಾಃ ಧನನಿಮಿತ್ತಃ ಮಾನಃ ಮದಶ್ಚ, ತಾಭ್ಯಾಂ ಧನಮಾನಮದಾಭ್ಯಾಮನ್ವಿತಾಃ . ಯಜನ್ತೇ ನಾಮಯಜ್ಞೈಃ ನಾಮಮಾತ್ರೈರ್ಯಜ್ಞೈಸ್ತೇ ದಮ್ಭೇನ ಧರ್ಮಧ್ವಜಿತಯಾವಿಧಿಪೂರ್ವಕಂ ವಿಧಿವಿಹಿತಾಙ್ಗೇತಿಕರ್ತವ್ಯತಾರಹಿತಮ್ ..೧೬.೧೭..

==============================
ಅಹಂಕಾರಂ ಬಲಂ ದರ್ಪಂ ಕಾಮಂ ಕ್ರೋಧಂ ಚ ಸಂಶ್ರಿತಾಃ .
ಮಾಮಾತ್ಮಪರದೇಹೇಷು ಪ್ರದ್ವಿಷನ್ತೋಽಭ್ಯಸೂಯಕಾಃ ..೧೬.೧೮..

ಅಹಂಕಾರಮಹಂಕರಣಮಹಂಕಾರಃ . ವಿದ್ಯಮಾನೈರವಿದ್ಯಮಾನೈಶ್ಚ ಗುಣೈರಾತ್ಮನ್ಯಧ್ಯಾರೋಪಿತೈರ್ವಿಶಿಷ್ಟಮಾತ್ಮಾನಮಹಮಿತಿ ಮನ್ಯತೇ, ಸೋಽಹಂಕಾರೋಽವಿದ್ಯಾಖ್ಯಃ ಕಷ್ಟತಮಃ ಸರ್ವದೋಷಾಣಾಂ ಮೂಲಂ ಸರ್ವಾನರ್ಥಪ್ರವೃತ್ತೀನಾಂ ಚ, ತಮ್ . ತಥಾ ಬಲಂ ಪರಾಭಿಭವನಿಮಿತ್ತಂ ಕಾಮರಾಗಾನ್ವಿತಮ್ . ದರ್ಪಂ ದರ್ಪೋ ನಾಮ ಯಸ್ಯ ಉದ್ಭವೇ ಧರ್ಮಮತಿಕ್ರಾಮತಿ ಸೋಽಯಮನ್ತಃಕರಣಾಶ್ರಯೋ ದೋಷವಿಶೇಷಃ . ಕಾಮಂ ಸ್ತ್ರ್ಯಾದಿವಿಷಯಮ್ . ಕ್ರೋಧಮನಿಷ್ಟವಿಷಯಮ್ . ಏತಾನನ್ಯಾಂಶ್ಚ ಮಹತೋ ದೋಷಾನ್ ಸಂಶ್ರಿತಾಃ . ಕಿಂ ಚ ತೇ ಮಾಮೀಶ್ವರಮ್
ಆತ್ಮಪರದೇಹೇಷು ಸ್ವದೇಹೇ ಪರದೇಹೇಷು ಚ ತದ್ಬುದ್ಧಿಕರ್ಮಸಾಕ್ಷಿಭೂತಂ ಮಾಂ ಪ್ರದ್ವಿಷನ್ತಃ, ಮಚ್ಛಾಸನಾತಿವರ್ತಿತ್ವಂ ಪ್ರದ್ವೇಷಃ, ತಂ ಕುರ್ವನ್ತೋಽಭ್ಯಸೂಯಕಾಃ ಸನ್ಮಾರ್ಗಸ್ಥಾನಾಂ ಗುಣೇಷು ಅಸಹಮಾನಾಃ ..೧೬.೧೮..

==============================
ತಾನಹಂ ದ್ವಿಷತಃ ಕ್ರೂರಾನ್ ಸಂಸಾರೇಷು ನರಾಧಮಾನ್ .
ಕ್ಷಿಪಾಮ್ಯಜಸ್ರಮಶುಭಾನಾಸುರೀಷ್ವೇವ ಯೋನಿಷು ..೧೬.೧೯..

ತಾನಹಂ ಸನ್ಮಾರ್ಗಪ್ರತಿಪಕ್ಷಭೂತಾನ್ ಸಾಧುದ್ವೇಷಿಣೋ ದ್ವಿಷತಶ್ಚ ಮಾಂ ಕ್ರೂರಾನ್ ಸಂಸಾರೇಷು ಏವಾನೇಕನರಕಸಂಸರಣಮಾರ್ಗೇಷು ನರಾಧಮಾನಧರ್ಮದೋಷವತ್ತ್ವಾತ್ಕ್ಷಿಪಾಮಿ ಪ್ರಕ್ಷಿಪಾಮ್ಯಜಸ್ರಂ ಸಂತತಮಶುಭಾನಶುಭಕರ್ಮಕಾರಿಣಃ ಆಸುರೀಷ್ವೇವ ಕ್ರೂರಕರ್ಮಪ್ರಾಯಾಸು ವ್ಯಾಘ್ರಣ್ಸಹಾದಿಯೋನಿಷು ಕ್ಷಿಪಾಮೀತ್ಯನೇನ ಸಂಬನ್ಧಃ ..೧೬.೧೯..

==============================
ಆಸುರೀಂ ಯೋನಿಮಾಪನ್ನಾ ಮೂಢಾ ಜನ್ಮನಿ ಜನ್ಮನಿ .
ಮಾಮಪ್ರಾಪ್ಯೈವ ಕೌನ್ತೇಯ ತತೋ ಯಾನ್ತ್ಯಧಮಾಂ ಗತಿಮ್ ..೧೬.೨೦..

ಆಸುರೀಂ ಯೋನಿಮಾಪನ್ನಾಃ ಪ್ರತಿಪನ್ನಾಃ ಮೂಢಾಃ ಅವಿವೇಕಿನೋ ಜನ್ಮನಿ ಜನ್ಮನಿ ಪ್ರತಿಜನ್ಮ ತಮೋಬಹುಲಾಸ್ವೇವ ಯೋನಿಷು ಜಾಯಮಾನಾಃ ಅಧೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಮೂಢಾಃ ಮಾಮೀಶ್ವರಮಪ್ರಾಪ್ಯಾನಾಸಾದ್ಯ ಏವ ಹೇ ಕೌನ್ತೇಯ, ತತಸ್ತಸ್ಮಾದಪಿ ಯಾನ್ತ್ಯಧಮಾಂ ಗತಿಂ ನಿಕೃಷ್ಟತಮಾಂ ಗತಿಮ್ . ಮಾಮಪ್ರಾಪ್ಯೈವೇತಿ ನ ಮತ್ಪ್ರಾಪ್ತೌ ಕಾಚಿದಪಿ ಆಶಙ್ಕಾಸ್ತಿ, ಅತಃ ಮಚ್ಛಿಷ್ಟಸಾಧುಮಾರ್ಗಮಪ್ರಾಪ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೧೬.೨೦..

==============================
ಸರ್ವಸ್ಯಾ ಆಸುರ್ಯಾಃ ಸಂಪದಃ ಸಂಕ್ಷೇಪೋಽಯಮುಚ್ಯತೇ, ಯಸ್ಮಿನ್ ತ್ರಿವಿಧೇ ಸರ್ವಃ ಆಸುರೀಸಂಪದ್ಭೇದೋಽನನ್ತೋಽಪ್ಯನ್ತರ್ಭವತಿ . ಯತ್ಪರಿಹಾರೇಣ ಪರಿಹೃತಶ್ಚ ಭವತಿ, ಯತ್ಮೂಲಂ ಸರ್ವಸ್ಯಾನರ್ಥಸ್ಯ, ತತೇತದುಚ್ಯತೇ
ತ್ರಿವಿಧಂ ನರಕಸ್ಯೇದಂ ದ್ವಾರಂ ನಾಶನಮಾತ್ಮನಃ .
ಕಾಮಃ ಕ್ರೋಧಸ್ತಥಾ ಲೋಭಸ್ತಸ್ಮಾದೇತತ್ತ್ರಯಂ ತ್ಯಜೇತ್ ..೧೬.೨೧..

ತ್ರಿವಿಧಂ ತ್ರಿಪ್ರಕಾರಂ ನರಕಸ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ತಾವಿದಂ ದ್ವಾರಂ ನಾಶನಮಾತ್ಮನಃ, ಯತ್ದ್ವಾರಂ ಪ್ರವಿಶನ್ನೇವ ನಶ್ಯತಿ ಆತ್ಮಾ . ಕಸ್ಮೈಚಿತ್ಪುರುಷಾರ್ಥಾಯ ಯೋಗ್ಯೋ ನ ಭವತೀತ್ಯೇತತ್, ಅತರುಚ್ಯತೇ ದ್ವಾರಂ ನಾಶನಮಾತ್ಮನಃ ಇತಿ . ಕಿಂ ತತ್? ಕಾಮಃ ಕ್ರೋಧಸ್ತಥಾ ಲೋಭಃ . ತಸ್ಮಾತೇತತ್ತ್ರಯಂ ತ್ಯಜೇತ್ . ಯತಃ ಏತತ್ದ್ವಾರಂ ನಾಶನಮಾತ್ಮನಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಕಾಮಾದಿತ್ರಯಮೇತತ್ತ್ಯಜೇತ್ ..೧೬.೨೧..

==============================
ತ್ಯಾಗಸ್ತುತಿರಿಯಮ್
ಏತೈರ್ವಿಮುಕ್ತಃ ಕೌನ್ತೇಯ ತಮೋದ್ವಾರೈಸ್ತ್ರಿಭಿರ್ನರಃ .
ಆಚರತ್ಯಾತ್ಮನಃ ಶ್ರೇಯಸ್ತತೋ ಯಾತಿ ಪರಾಂ ಗತಿಮ್ ..೧೬.೨೨..

ಏತೈಃ ವಿಮುಕ್ತಃ ಕೌನ್ತೇಯ ತಮೋದ್ವಾರೈಸ್ತಮಸೋ ನರಕಸ್ಯ ದುಃಖಮೋಹಾತ್ಮಕಸ್ಯ ದ್ವಾರಾಣಿ ಕಾಮಾದಯಸ್ತೈಃ, ಏತೈಸ್ತ್ರಿಭಿಃ ವಿಮುಕ್ತೋ ನರ ಆಚರತ್ಯನುತಿಷ್ಠತಿ . ಕಿಮ್ ? ಆತ್ಮನಃ ಶ್ರೇಯಃ . ಯತ್ಪ್ರತಿಬದ್ಧಃ ಪೂರ್ವಂ ನಾಚಚಾರ, ತದಪಗಮಾದಾಚರತಿ . ತತಸ್ತದಾಚರಣಾತ್ಯಾತಿ ಪರಾಂ ಗತಿಂ ಮೋಕ್ಷಮಪೀತಿ ..೧೬.೨೨..

==============================
ಸರ್ವಸ್ಯ ಏತಸ್ಯ ಆಸುರೀಸಂಪತ್ಪರಿವರ್ಜನಸ್ಯ ಶ್ರೇಯಆಚರಣಸ್ಯ ಚ ಶಾಸ್ತ್ರಂ ಕಾರಣಮ್ . ಶಾಸ್ತ್ರಪ್ರಮಾಣಾದುಭಯಂ ಶಕ್ಯಂ ಕರ್ತುಮ್, ನಾನ್ಯಥಾ . ಅತಃ
ಯಃ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ವರ್ತತೇ ಕಾಮಕಾರತಃ .
ನ ಸ ಸಿದ್ಧಿಮವಾಪ್ನೋತಿ ನ ಸುಖಂ ನ ಪರಾಂ ಗತಿಮ್ ..೧೬.೨೩..

ಯಃ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿಂ ಶಾಸ್ತ್ರಂ ವೇದಸ್ತಸ್ಯ ವಿಧಿಂ ಕರ್ತವ್ಯಾಕರ್ತವ್ಯಜ್ಞಾನಕಾರಣಂ ವಿಧಿಪ್ರತಿಷೇಧಾಖ್ಯಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ವರ್ತತೇ ಕಾಮಕಾರತಃ ಕಾಮಪ್ರಯುಕ್ತಃ ಸನ್, ನ ಸ ಸಿದ್ಧಿಂ ಪುರುಷಾರ್ಥಯೋಗ್ಯತಾಮವಾಪ್ನೋತಿ, ನಾಪ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಲೋಕೇ ಸುಖಂ ನಾಪಿ ಪರಾಂ ಪ್ರಕೃಷ್ಟಾಂ ಗತಿಂ ಸ್ವರ್ಗಂ ಮೋಕ್ಷಂ ವಾ ..೧೬.೨೩..

==============================
ತಸ್ಮಾಚ್ಛಾಸ್ತ್ರಂ ಪ್ರಮಾಣಂ ತೇ ಕಾರ್ಯಾಕಾರ್ಯವ್ಯವಸ್ಥಿತೌ .
ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಾನೋಕ್ತಂ ಕರ್ಮ ಕರ್ತುಮಿಹಾರ್ಹಸಿ ..೧೬.೨೪..

ತಸ್ಮಾತ್ಶಾಸ್ತ್ರಂ ಪ್ರಮಾಣಂ ಜ್ಞಾನಸಾಧನಂ ತೇ ತವ ಕಾರ್ಯಾಕಾರ್ಯವ್ಯವಸ್ಥಿತೌ ಕರ್ತವ್ಯಾಕರ್ತವ್ಯವ್ಯವಸ್ಥಾಯಾಮ್ . ಅತೋ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಬುದ್ಧ್ವಾ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಾನೋಕ್ತಂ ವಿಧಿರ್ವಿಧಾನಂ ಶಾಸ್ತ್ರಮೇವ ವಿಧಾನಂ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಾನಂ ಕುರ್ಯಾನ್ನ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯೇವಂಲಕ್ಷಣಮ್, ತೇನ ಉಕ್ತಂ ಸ್ವಕರ್ಮ ಯತ್ತತ್ಕರ್ತುಮಿಹಾರ್ಹಸಿ . ಇಹೇತಿ ಕರ್ಮಾಧಿಕಾರಭೂಮಿಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಮಿತಿ ..೧೬.೨೪..

ಶಿಷ್ಯಸ್ಯ ಶ್ರೀಮಚ್ಛಂಕರಭಗವತಃ ಕೃತೌ ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾಭಾಷ್ಯೇ
ಷೋಡಾಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ..

__________________________________________________________
ಭಗವದ್ಗೀತಾ ೧೭
ಅಥ ಶ್ರದ್ಧಾತ್ರಯವಿಭಾಗಯೋಗಃ
ಸಪ್ತದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ
ತಸ್ಮಾಚ್ಛಾಸ್ತ್ರಂ ಪ್ರಮಾಣಂ ತ [ಗೀತಾ ೧೬.೨೪] ಇತಿ ಭಗವದ್ವಾಕ್ಯಾಲ್ಲಬ್ಧಪ್ರಶ್ನಬೀಜೋಽರ್ಜುನ ಉವಾಚ
ಯೇ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ಯಜನ್ತೇ ಶ್ರದ್ಧಯಾನ್ವಿತಾಃ .
ತೇಷಾಂ ನಿಷ್ಠಾ ತು ಕಾ ಕೃಷ್ಣ ಸತ್ತ್ವಮಾಹೋ ರಜಸ್ತಮಃ ..೧೭.೧..

ಯೇ ಕೇಚಿದವಿಶೇಷಿತಾಃ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿಂ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಾನಂ ಶ್ರುತಿಸ್ಮೃತಿಶಾಸ್ತ್ರಚೋದನಾಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಯಜನ್ತೇ ದೇವಾದೀನ್ ಪೂಜಯನ್ತಿ ಶ್ರದ್ಧಯಾನ್ವಿತಾಃ ಶ್ರದ್ಧಯಾಸ್ತಿಕ್ಯಬುದ್ಧ್ಯಾನ್ವಿತಾಃ ಸಂಯುಕ್ತಾಃ ಸನ್ತಃ . ಶ್ರುತಿಲಕ್ಷಣಂ ಸ್ಮೃತಿಲಕ್ಷಣಂ ವಾ ಕಂಚಿತ್ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿಮಪಶ್ಯನ್ತೋ ವೃದ್ಧವ್ಯವಹಾರದರ್ಶನಾದೇವ ಶ್ರದ್ದಧಾನತಯಾ ಯೇ ದೇವಾದೀನ್ ಪೂಜಯನ್ತಿ . ತೇ ಇಹ ಯೇ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ಯಜನ್ತೇ ಶ್ರದ್ಧಯಾನ್ವಿತಾ ಇತ್ಯೇವಂ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ . ಯೇ ಪುನಃ ಕಂಚಿತ್ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿಮುಪಲಭಮಾನೈವ ತಮುತ್ಸೃಜ್ಯಾಯಥಾವಿಧಿ ದೇವಾದೀನ್ ಪೂಜಯನ್ತಿ . ತ ಇಹ ಯೇ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ಯಜನ್ತ ಇತಿ ನ ಪರಿಗೃಹ್ಯನ್ತೇ . ಕಸ್ಮಾತ್? ಶ್ರದ್ಧಯಾನ್ವಿತತ್ವವಿಶೇಷಣಾತ್ . ದೇವಾದಿಪೂಜಾವಿಧಿಪರಂ ಕಿಂಚಿತ್
ಶಾಸ್ತ್ರಂ ಪಶ್ಯನ್ತ ಏವ ತದುತ್ಸೃಜ್ಯಾಶ್ರದ್ದಧಾನತಯಾ ತದ್ವಿಹಿತಾಯಾಂ ದೇವಾದಿಪೂಜಾಯಾಂ ಶ್ರದ್ಧಯಾನ್ವಿತಾಃ ಪ್ರವರ್ತನ್ತ ಇತಿ ನ ಶಕ್ಯಂ ಕಲ್ಪಯಿತುಂ ಯಸ್ಮಾತ್, ತಸ್ಮಾತ್ಪೂರ್ವೋಕ್ತೈವ ಯೇ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ಯಜನ್ತೇ ಶ್ರದ್ಧಯಾನ್ವಿತಾ ಇತ್ಯತ್ರ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ . ತೇಷಾಮೇವಂಭೂತಾನಾಂ ನಿಷ್ಠಾ ತು ಕಾ ಕೃಷ್ಣ ಸತ್ತ್ವಮಾಹೋ ರಜಸ್ತಮಃ, ಕಿಂ ಸತ್ತ್ವಂ ನಿಷ್ಠಾವಸ್ಥಾನಮ್, ಆಹೋ ಸ್ವಿತ್ರಜಃ, ಅಥವಾ ತಮ ಇತಿ . ಏತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ ಯಾ ತೇಷಾಂ ದೇವಾದಿವಿಷಯಾ ಪೂಜಾ, ಸಾ ಕಿಂ ಸಾತ್ತ್ವಿಕೀ, ಆಹೋ ಸ್ವಿತ್ರಾಜಸೀ, ಉತ ತಾಮಸೀತಿ ..೧೭.೧..

==============================
ಸಾಮಾನ್ಯವಿಷಯೋಽಯಂ ಪ್ರಶ್ನೋ ನಾಪ್ರವಿಭಜ್ರ್ಯ ಪ್ರತಿವಚನಮರ್ಹತೀತಿ ಶ್ರೀಭಗವಾನುವಾಚ
ತ್ರಿವಿಧಾ ಭವತಿ ಶ್ರದ್ಧಾ ದೇಹಿನಾಂ ಸಾ ಸ್ವಭಾವಜಾ .
ಸಾತ್ತ್ವಿಕೀ ರಾಜಸೀ ಚೈವ ತಾಮಸೀ ಚೇತಿ ತಾಂ ಶೃಣು ..೧೭.೨..

ತ್ರಿವಿಧಾ ತ್ರಿಪ್ರಕಾರಾ ಭವತಿ ಶ್ರದ್ಧಾ . ಯಸ್ಯಾಂ ನಿಷ್ಠಾಯಾಂ ತ್ವಂ ಪೃಚ್ಛಸಿ . ದೇಹಿನಾಂ ಶರೀರಿಣಾಂ ಸಾ ಸ್ವಭಾವಜಾ . ಜನ್ಮಾನ್ತರಕೃತೋ ಧರ್ಮಾದಿಸಂಸ್ಕಾರೋ ಮರಣಕಾಲೇಽಭಿವ್ಯಕ್ತಃ ಸ್ವಭಾವ ಉಚ್ಯತೇ, ತತೋ ಜಾತಾ ಸ್ವಭಾವಜಾ . ಸಾತ್ತ್ವಿಕೀ ಸತ್ತ್ವನಿರ್ವೃತ್ತಾ ದೇವಪೂಜಾದಿವಿಷಯಾ . ರಾಜಸೀ ರಜೋನಿರ್ವೃತ್ತಾ ಯಕ್ಷರಕ್ಷಃಪೂಜಾದಿವಿಷಯಾ . ತಾಮಸೀ ತಮೋನಿರ್ವೃತ್ತಾ ಪ್ರೇತಪಿಶಾಚಾದಿಪೂಜಾವಿಷಯಾ . ಏವಂ ತ್ರಿವಿಧಾಂ ತಾಮುಚ್ಯಮಾನಾಂ ಶ್ರದ್ಧಾಂ ಶೃಣ್ವವಧಾರಯ ..೧೭.೨..

==============================
ಸಾ ಇಯಂ ತ್ರಿವಿಧಾ ಭವತಿ
ಸತ್ತ್ವಾನುರೂಪಾ ಸರ್ವಸ್ಯ ಶ್ರದ್ಧಾ ಭವತಿ ಭಾರತ .
ಶ್ರದ್ಧಾಮಯೋಽಯಂ ಪುರುಷೋ ಯೋ ಯಚ್ಛ್ರದ್ಧಃ ಸ ಏವ ಸಃ ..೧೭.೩..

ಸತ್ತ್ವಾನುರೂಪಾ ವಿಶಿಷ್ಟಸಂಸ್ಕಾರೋಪೇತಾನ್ತಃಕರಣಾನುರೂಪಾ ಸರ್ವಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಜಾತಸ್ಯ ಶ್ರದ್ಧಾ ಭವತಿ ಭಾರತ . ಯದ್ಯೇವಂ ತತಃ ಕಿಂ ಸ್ಯಾತ್? ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ಶ್ರದ್ಧಾಮಯೋಽಯಂ ಶ್ರದ್ಧಾಪ್ರಾಯಃ ಪುರುಷಃ ಸಂಸಾರೀ ಜೀವಃ . ಕಥಮ್ ? ಯೋ ಯಚ್ಛ್ರದ್ಧೋ ಯಾ ಶ್ರದ್ಧಾ ಯಸ್ಯ ಜೀವಸ್ಯ ಸ ಯಚ್ಛ್ರದ್ಧಃ ಸ ಏವ ತಚ್ಛ್ರದ್ಧಾನುರೂಪ ಏವ ಸ ಜೀವಃ ..೧೭.೩..

==============================
ತತಶ್ಚ ಕಾರ್ಯೇಣ ಲಿಙ್ಗೇನ ದೇವಾದಿಪೂಜಯಾ ಸತ್ತ್ವಾದಿನಿಷ್ಠಾನುಮೇಯಾ ಇತ್ಯಾಹ
ಯಜನ್ತೇ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಾ ದೇವಾನ್ ಯಕ್ಷರಕ್ಷಾಂಸಿ ರಾಜಸಾಃ .
ಪ್ರೇತಾನ್ ಭೂತಗಣಾಂಶ್ಚಾನ್ಯೇ ಯಜನ್ತೇ ತಾಮಸಾ ಜನಾಃ ..೧೭.೪..

ಯಜನ್ತೇ ಪೂಜಯನ್ತಿ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಾಃ ಸತ್ತ್ವನಿಷ್ಠಾ ದೇವಾನ್, ಯಕ್ಷರಕ್ಷಾಂಸಿ ರಾಜಸಾಃ, ಪ್ರೇತಾನ್ ಭೂತಗಣಾಂಶ್ಚ ಸಪ್ತಮಾತೃಕಾದೀಂಶ್ಚಾನ್ಯೇ ಯಜನ್ತೇ ತಾಮಸಾಃ ಜನಾಃ ..೧೭.೪..

==============================
ಏವಂ ಕಾರ್ಯತೋ ನಿರ್ಣೀತಾಃ ಸತ್ತ್ವಾದಿನಿಷ್ಠಾಃ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧ್ಯುತ್ಸರ್ಗೇ . ತತ್ರ ಕಶ್ಚಿದೇವ ಸಹಸ್ರೇಷು ದೇವಪೂಜಾದಿಪರಃ ಸತ್ತ್ವನಿಷ್ಠೋ ಭವತಿ, ಬಾಹುಲ್ಯೇನ ತು ರಜೋನಿಷ್ಠಾಸ್ತಮೋನಿಷ್ಠಾಶ್ಚೈವ ಪ್ರಾಣಿನೋ ಭವನ್ತಿ . ಕಥಮ್ ?
ಅಶಾಸ್ತ್ರವಿಹಿತಂ ಘೋರಂ ತಪ್ಯನ್ತೇ ಯೇ ತಪೋ ಜನಾಃ .
ದಮ್ಭಾಹಂಕಾರಸಂಯುಕ್ತಾಃ ಕಾಮರಾಗಬಲಾನ್ವಿತಾಃ ..೧೭.೫..

ಅಶಾಸ್ತ್ರವಿಹಿತಂ ನ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಹಿತಮಶಾಸ್ತ್ರವಿಹಿತಂ ಘೋರಂ ಪೀಡಾಕರಂ ಪ್ರಾಣಿನಾಮಾತ್ಮನಶ್ಚ ತಪಸ್ತಪ್ಯನ್ತೇ ನಿರ್ವರ್ತಯನ್ತಿ ಯೇ ಜನಾಸ್ತೇ ಚ ದಮ್ಭಾಹಂಕಾರಸಂಯುಕ್ತಾಃ . ದಮ್ಭಶ್ಚಾಹಂಕಾರಶ್ಚ ದಮ್ಭಾಹಂಕಾರೌ, ತಾಭ್ಯಾಂ ಸಂಯುಕ್ತಾಃ ದಮ್ಭಾಹಂಕಾರಸಂಯುಕ್ತಾಃ, ಕಾಮರಾಗಬಲಾನ್ವಿತಾಃ ಕಾಮಶ್ಚ ರಾಗಶ್ಚ ಕಾಮರಾಗೌ ತತ್ಕೃತಂ ಬಲಂ ಕಾಮರಾಗಬಲಂ ತೇನಾನ್ವಿತಾಃ ಕಾಮರಾಗಬಲಾನ್ವಿತಾಃ ..೧೭.೫..

==============================
ಕರ್ಶಯನ್ತಃ ಶರೀರಸ್ಥಂ ಭೂತಗ್ರಾಮಮಚೇತಸಃ .
ಮಾಂ ಚೈವಾನ್ತಃಶರೀರಸ್ಥಂ ತಾನ್ ವಿದ್ಧ್ಯಾಸುರನಿಶ್ಚಯಾನ್ ..೧೭.೬..

ಕರ್ಶಯನ್ತಃ ಕೃಶೀಕುರ್ವನ್ತಃ ಶರೀರಸ್ಥಂ ಭೂತಗ್ರಾಮಂ ಕರಣಸಮುದಾಯಮಚೇತಸೋಽವಿವೇಕಿನಃ ಮಾಂ ಚೈವ ತತ್ಕರ್ಮಬುದ್ಧಿಸಾಕ್ಷಿಭೂತಮನ್ತಃಶರೀರಸ್ಥಂ ನಾರಾಯಣಂ ಕರ್ಶಯನ್ತಃ, ಮದನುಶಾಸನಾಕರಣಮೇವ ಮತ್ಕರ್ಶನಮ್ . ತಾನ್ ವಿದ್ಧ್ಯಾಸುರನಿಶ್ಚಯಾನಾಸುರೋ ನಿಶ್ಚಯೋ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಆಸುರನಿಶ್ಚಯಾಸ್ತಾನ್ ಪರಿಹರಣಾರ್ಥಂ ವಿದ್ಧೀತಿ ಉಪದೇಶಃ ..೧೭.೬..

==============================
ಆಹಾರಾಣಾಂ ಚ ರಸ್ಯಸ್ನಿಗ್ಧಾದಿವರ್ಗತ್ರಯರೂಪೇಣ ಭಿನ್ನಾನಾಂ ಯಥಾಕ್ರಮಂ ಸಾತ್ತ್ವಿಕರಾಜಸತಾಮಸಪುರುಷಪ್ರಿಯತ್ವದರ್ಶನಮಿಹ ಕ್ರಿಯತೇ ರಸ್ಯಸ್ನಿಗ್ಧಾದಿಷು ಆಹಾರವಿಶೇಷೇಷ್ವಾತ್ಮನಃ ಪ್ರೀತ್ಯತಿರೇಕೇಣ ಲಿಙ್ಗೇನ ಸಾತ್ತ್ವಿಕತ್ವಂ ರಾಜಸತ್ವಂ ತಾಮಸತ್ವಂ ಚ ಬುದ್ಧ್ವಾ ರಜಸ್ತಮೋಲಿಙ್ಗಾನಾಮಾಹಾರಾಣಾಂ ಪರಿವರ್ಜನಾರ್ಥಂ ಸತ್ತ್ವಲಿಙ್ಗಾನಾಂ ಚೋಪಾದಾನಾರ್ಥಮ್ . ತಥಾ ಯಜ್ಞಾದೀನಾಮಪಿ ಸತ್ತ್ವಾದಿಗುಣಭೇದೇನ ತ್ರಿವಿಧತ್ವಪ್ರತಿಪಾದನಮಿಹ ರಾಜಸತಾಮಸಾನ್ ಬುದ್ಧ್ವಾ ಕಥಂ ನು ನಾಮ ಪರಿತ್ಯಜೇತ್, ಸಾತ್ತ್ವಿಕಾನೇವಾನುತಿಷ್ಠೇದಿತ್ಯೇವಮರ್ಥಮಾಹ
ಆಹಾರಸ್ತ್ವಪಿ ಸರ್ವಸ್ಯ ತ್ರಿವಿಧೋ ಭವತಿ ಪ್ರಿಯಃ .
ಯಜ್ಞಸ್ತಪಸ್ತಥಾ ದಾನಂ ತೇಷಾಂ ಭೇದಮಿಮಂ ಶೃಣು ..೧೭.೭..

ಆಹಾರಸ್ತ್ವಪಿ ಸರ್ವಸ್ಯ ಭೋಕ್ತುಃ ಪ್ರಾಣಿನಸ್ತ್ರಿವಿಧೋ ಭವತಿ ಪ್ರಿಯಃ ಇಷ್ಟಃ . ತಥಾ ಯಜ್ಞಸ್ತಥಾ ತಪಸ್ತಥಾ ದಾನಮ್ . ತೇಷಾಮಾಹಾರಾದೀನಾಂ ಭೇದಮಿಮಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ ಸೃಣು ..೧೭.೭..

==============================
ಆಯುಃಸತ್ತ್ವಬಲಾರೋಗ್ಯಸುಖಪ್ರೀತಿವಿವರ್ಧನಾಃ .
ರಸ್ಯಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಃ ಸ್ಥಿರಾ ಹೃದ್ಯಾ ಆಹಾರಾಃ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಪ್ರಿಯಾಃ ..೧೭.೮..

ಆಯುಶ್ಚ ಸತ್ತ್ವಂ ಚ ಬಲಂ ಚ ಆರೋಗ್ಯಂ ಚ ಸುಖಂ ಚ ಪ್ರೀತಿಶ್ಚ ಆಯುಃಸತ್ತ್ವಬಲಾರೋಗ್ಯಸುಖಪ್ರೀತಯಸ್ತಾಸಾಂ ವಿವರ್ಧನಾಃ ಆಯುಃಸತ್ತ್ವಬಲಾರೋಗ್ಯಸುಖಪ್ರೀತಿವಿವರ್ಧನಾಃ . ತೇ ಚ ರಸ್ಯಾ ರಸೋಪೇತಾಃ, ಸ್ನಿಗ್ಧಾಃ ಸ್ನೇಹವನ್ತಃ, ಸ್ಥಿರಾಶ್ಚಿರಕಾಲಸ್ಥಾಯಿನೋ ದೇಹೇ, ಹೃದ್ಯಾಃ ಹೃದಯಪ್ರಿಯಾಃ, ಆಹಾರಾಃ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಪ್ರಿಯಾಃ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಸ್ಯೇಷ್ಟಾಃ ..೧೭.೮..

==============================
ಕಟ್ವಮ್ಲಲವಣಾತ್ಯುಷ್ಣತೀಕ್ಷ್ಣರೂಕ್ಷವಿದಾಹಿನಃ .
ಆಹಾರಾ ರಾಜಸಸ್ಯೇಷ್ಟಾ ದುಃಖಶೋಕಾಮಯಪ್ರದಾಃ ..೧೭.೯..

ಕಟ್ವಮ್ಲಲವಣಾತ್ಯುಷ್ಣತೀಕ್ಷ್ಣರೂಕ್ಷವಿದಾಹಿನ ಇತ್ಯತ್ರಾತಿಶಬ್ದಃ ಕಟ್ವಾದಿಷು ಸರ್ವತ್ರ ಯೋಜ್ಯಃ . ಅತಿಕಟುಃ ಅತಿತೀಕ್ಷ್ಣಃ ಇತ್ಯೇವಮ್ . ಕಟುಶ್ಚಾಮ್ಲಶ್ಚ ಲವಣಶ್ಚಾತ್ಯುಷ್ಣಶ್ಚ ತೀಕ್ಷ್ಣಶ್ಚ ರೂಕ್ಷಶ್ಚ ವಿದಾಹೀ ಚ ತೇ ಆಹಾರಾ ರಾಜಸಸ್ಯೇಷ್ಟಾ ದುಃಖಶೋಕಾಮಯಪ್ರದಾಃ ದುಃಖಂ ಚ ಶೋಕಂ ಚಾಮಯಂ ಚ ಪ್ರಯಚ್ಛನ್ತೀತಿ ದುಃಖಶೋಕಾಮಯಪ್ರದಾಃ ..೧೭.೯..

==============================
ಯಾತಯಾಮಂ ಗತರಸಂ ಪೂತಿ ಪರ್ಯುಷಿತಂ ಚ ಯತ್ .
ಉಚ್ಛಿಷ್ಟಮಪಿ ಚಾಮೇಧ್ಯಂ ಭೋಜನಂ ತಾಮಸಪ್ರಿಯಮ್ ..೧೭.೧೦..

ಯಾತಯಾಮಂ ಮನ್ದಪಕ್ವಮ್, ನಿರ್ವೀರ್ಯಸ್ಯ ಗತರಸಶಬ್ದೇನೋಕ್ತತ್ವಾತ್ . ಗತರಸಂ ರಸವಿಯುಕ್ತಮ್, ಪೂತಿ ದುರ್ಗನ್ಧಿ, ಪರ್ಯುಷಿತಂ ಚ ಪಕ್ವಂ ಸದ್ರಾತ್ರ್ಯನ್ತರಿತಂ ಚ ಯತ್, ಉಚ್ಛಿಷ್ಟಮಪಿ ಭುಕ್ತಶಿಷ್ಟಮುಚ್ಛಿಷ್ಟಮ್, ಅಮೇಧ್ಯಮಯಜ್ಞಾರ್ಹಂ ಭೋಜನಮೀದೃಶಂ ತಾಮಸಪ್ರಿಯಮ್ ..೧೭.೧೦..

==============================
ಅಥೇದಾನೀಂ ಯಜ್ಞಸ್ತ್ರಿವಿಧ ಉಚ್ಯತೇ
ಅಫಲಾಕಾಙ್ಕ್ಷಿಭಿರ್ಯಜ್ಞೋ ವಿಧಿದೃಷ್ಟೋ ಯ ಇಜ್ಯತೇ .
ಯಷ್ಟವ್ಯಮೇವೇತಿ ಮನಃ ಸಮಾಧಾಯ ಸ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಃ ..೧೭.೧೧..

ಅಫಲಾಕಾಙ್ಕ್ಷಿಭಿರಫಲಾರ್ಥಿಭಿರ್ಯಜ್ಞೋ ವಿಧಿದೃಷ್ಟಃ ಶಾಸ್ತ್ರಚೋದನಾದೃಷ್ಟೌ ಯೋ ಯಜ್ಞ ಇಜ್ಯತೇ ನಿರ್ವರ್ತ್ಯತೇ, ಯಷ್ಟವ್ಯಮೇವೇತಿ ಯಜ್ಞಸ್ವರೂಪನಿರ್ವರ್ತನಮೇವ ಕಾರ್ಯಮಿತಿ ಮನಃ ಸಮಾಧಾಯ, ನಾನೇನ ಪುರುಷಾರ್ಥೋ ಮಮ ಕರ್ತವ್ಯ ಇತ್ಯೇವಂ ನಿಶ್ಚಿತ್ಯ, ಸ ಸಾತ್ತ್ವಿಕೋ ಯಜ್ಞ ಉಚ್ಯತೇ ..೧೭.೧೧..

==============================
ಅಭಿಸಂಧಾಯ ತು ಫಲಂ ದಮ್ಭಾರ್ಥಮಪಿ ಚೈವ ಯತ್ .
ಇಜ್ಯತೇ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ ತಂ ಯಜ್ಞಂ ವಿದ್ಧಿ ರಾಜಸಮ್ ..೧೭.೧೨..

ಅಭಿಸನ್ಧಾಯ ತು ಉದ್ದಿಶ್ಯ ಫಲಂ ದಮ್ಭಾರ್ಥಮಪಿ ಚೈವ ಯದಿಜ್ಯತೇ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ ತಂ ಯಜ್ಞಂ ವಿದ್ಧಿ ರಾಜಸಮ್ ..೧೭.೧೨..

==============================
ವಿಧಿಹೀನಮಸೃಷ್ಟಾನ್ನಂ ಮನ್ತ್ರಹೀನಮದಕ್ಷಿಣಮ್ .
ಶ್ರದ್ಧಾವಿರಹಿತಂ ಯಜ್ಞಂ ತಾಮಸಂ ಪರಿಚಕ್ಷತೇ ..೧೭.೧೩..

ವಿಧಿಹೀನಂ ಯಥಾಚೋದಿತವಿಪರೀತಮ್, ಅಸೃಷ್ಟಾನ್ನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯೋ ನ ಸೃಷ್ಟಂ ನ ದತ್ತಮ್, ಅನ್ನಂ ಯಸ್ಮಿನ್ ಯಜ್ಞೇ ಸೋಽಸೃಷ್ಟಾನ್ನಸ್ತಮಸೃಷ್ಟಾನ್ನಮ್ . ಮನ್ತ್ರಹೀನಂ ಮನ್ತ್ರತಃ ಸ್ವರತೋ ವರ್ಣತೋ ವಾ ವಿಯುಕ್ತಂ ಮನ್ತ್ರಹೀನಮ್, ಅದಕ್ಷಿಣಮುಕ್ತದಕ್ಷಿಣಾರಹಿತಮ್, ಶ್ರದ್ಧಾವಿರಹಿತಂ ಯಜ್ಞಂ ತಾಮಸಂ ಪರಿಚಕ್ಷತೇ ತಮೋನಿರ್ವೃತ್ತಂ ಕಥಯನ್ತಿ ..೧೭.೧೩..

==============================
ಅಥ ಇದಾನೀಂ ತಪಸ್ತ್ರಿವಿಧಮುಚ್ಯತೇ
ದೇವದ್ವಿಜಗುರುಪ್ರಾಜ್ಞಪೂಜನಂ ಶೌಚಮಾರ್ಜವಮ್ .
ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಮಹಿಂಸಾ ಚ ಶಾರೀರಂ ತಪ ಉಚ್ಯತೇ ..೧೭.೧೪..

ದೇವಾ ಚ ದ್ವಿಜಾ ಚ ಗುರವಶ್ಚ ಪ್ರಾಜ್ಞಾಶ್ಚ ದೇವದ್ವಿಜಗುರುಪ್ರಾಜ್ಞಾಸ್ತೇಷಾಂ ಪೂಜನಂ ದೇವದ್ವಿಜಗುರುಪ್ರಾಜ್ಞಪೂಜನಮ್ . ಶೌಚಮ್ . ಆರ್ಜವಮೃಜುತ್ವಮ್ . ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಮಹಿಂಸಾ ಚ ಶರೀರನಿರ್ವರ್ತ್ಯಂ ಶಾರೀರಂ ಶರೀರಪ್ರಧಾನೈಃ ಸರ್ವೈರೇವ ಕಾರ್ಯಕರಣೈಃ ಕರ್ತ್ರಾದಿಭಿಃ ಸಾಧ್ಯಂ ಶಾರೀರಂ ತಪ ಉಚ್ಯತೇ . ಪಞ್ಚೈತೇ ತಸ್ಯ ಹೇತವಃ [ಗೀತಾ ೧೮.೧೫] ಇತಿ ಹಿ ವಕ್ಷ್ಯತಿ ..೧೭.೧೪..

==============================
ಅನುದ್ವೇಗಕರಂ ವಾಕ್ಯಂ ಸತ್ಯಂ ಪ್ರಿಯಹಿತಂ ಚ ಯತ್ .
ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಾಭ್ಯಸನಂ ಚೈವ ವಾಙ್ಮಯಂ ತಪ ಉಚ್ಯತೇ ..೧೭.೧೫..

ಅನುದ್ವೇಗಕರಂ ಪ್ರಾಣಿನಾಮದುಃಖಕರಂ ವಾಕ್ಯಂ ಸತ್ಯಂ ಪ್ರಿಯಹಿತಂ ಚ ಯತ್ಪ್ರಿಯಹಿತೇ ದೃಷ್ಟಾದೃಷ್ಟಾರ್ಥೇ . ಅನುದ್ವೇಗಕರತ್ವಾದಿಭಿರ್ಧರ್ಮೈರ್ವಾಕ್ಯಂ ವಿಶೇಷ್ಯತೇ . ವಿಶೇಷಣಧರ್ಮಸಮುಚಯಾರ್ಥಶ್ಚಶಬ್ದಃ . ಪರಪ್ರತ್ಯಯಾರ್ಥಂ ಪ್ರಯುಕ್ತಸ್ಯ ವಾಕ್ಯಸ್ಯ ಸತ್ಯಪ್ರಿಯಹಿತಾನುದ್ವೇಗಕರತ್ವಾನಾಮನ್ಯತಮೇನ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ತ್ರಿಭಿರ್ವಾ ಹೀನತಾ ಸ್ಯಾದ್ಯದಿ, ನ ತದ್ವಾಙ್ಮಯಂ ತಪಃ . ತಥಾ ಸತ್ಯವಾಕ್ಯಸ್ಯ ಇತರೇಷಾಮನ್ಯತಮೇನ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ತ್ರಿಭಿರ್ವಾ ವಿಹೀನತಾಯಾಂ ನ ವಾಙ್ಮಯತಪಸ್ತ್ವಮ್ . ತಥಾ ಪ್ರಿಯವಾಕ್ಯಸ್ಯಾಪೀತರೇಷಾಮನ್ಯತಮೇನ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ತ್ರಿಭಿರ್ವಾ ವಿಹೀನಸ್ಯ ನ ವಾಙ್ಮಯತಪಸ್ತ್ವಮ್ . ತಥಾ ಹಿತವಾಕ್ಯಸ್ಯಾಪೀತರೇಷಾಮನ್ಯತಮೇನ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ
ತ್ರಿಭಿರ್ವಾ ವಿಹೀನಸ್ಯ ನ ವಾಙ್ಮಯತಪಸ್ತ್ವಮ್ . ಕಿಂ ಪುನಸ್ತತ್ತಪಃ ? ಯತ್ಸತ್ಯಂ ವಾಕ್ಯಮನುದ್ವೇಗಕರಂ ಪ್ರಿಯಂ ಹಿತಂ ಚ, ತತ್ತಪೋ ವಾಙ್ಮಯಮ್ . ಯಥಾ ಶಾನ್ತೋ ಭವ ವತ್ಸ, ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಂ ಯೋಗಂ ಚಾನುತಿಷ್ಠ, ತಥಾ ತೇ ಶ್ರೇಯೋ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ . ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಾಭ್ಯಸನಂ ಚೈವ ಯಥಾವಿಧಿ ವಾಙ್ಮಯಂ ತಪ ಉಚ್ಯತೇ ..೧೭.೧೫..

==============================
ಮನಃಪ್ರಸಾದಃ ಸೌಮ್ಯತ್ವಂ ಮೌನಮಾತ್ಮವಿನಿಗ್ರಹಃ .
ಭಾವಸಂಶುದ್ಧಿರಿತ್ಯೇತತ್ತಪೋ ಮಾನಸಮುಚ್ಯತೇ ..೧೭.೧೬..

ಮನಃಪ್ರಸಾದಃ ಮನಸಃ ಪ್ರಶಾನ್ತಿಃ ಸ್ವಚ್ಛತಾಪಾದನಂ ಪ್ರಸಾದಃ . ಸೌಮ್ಯತ್ವಂ ಯತ್ಸೌಮನಸ್ಯಮಾಹುಃ . ಮುಖಾದಿಪ್ರಸಾದಾದಿಕಾರ್ಯೋನ್ನೇಯಾನ್ತಃಕರಣಸ್ಯ ವೃತ್ತಿಃ . ಮೌನಂ ವಾಙ್ನಿಯಮೋಽಪಿ ಮನಃಸಂಯಮಪೂರ್ವಕೋ ಭವತೀತಿ ಕಾರ್ಯೇಣ ಕಾರಣಮುಚ್ಯತೇ ಮನಃಸಂಯಮೋ ಮೌನಮಿತಿ . ಆತ್ಮವಿನಿಗ್ರಹೋ ಮನೋನಿರೋಧಃ ಸರ್ವತಃ ಸಾಮಾನ್ಯರೂಪ ಆತ್ಮವಿನಿಗ್ರಹಃ . ವಾಗ್ವಿಷಯಸ್ಯೈವ ಮನಸಃ ಸಂಯಮಃ ಮೌನಮಿತಿ ವಿಶೇಷಃ . ಭಾವಸಂಶುದ್ಧಿಃ ಪರೈಃ ವ್ಯವಹಾರಕಾಲೇಽಮಾಯಾವಿತ್ವಂ ಭಾವಸಂಶುದ್ಧಿಃ . ಇತ್ಯೇತತ್ತಪೋ
ಮಾನಸಮುಚ್ಯತೇ ..೧೭.೧೬..

==============================
ಯಥೋಕ್ತಂ ಕಾಯಿಕಂ ವಾಚಿಕಂ ಮಾನಸಂ ಚ ತಪಸ್ತಪ್ತಂ ನರೈಃ ಸತ್ತ್ವಾದಿಗುಣಭೇದೇನ ಕಥಂ ತ್ರಿವಿಧಂ ಭವತೀತಿ, ಉಚ್ಯತೇ
ಶ್ರದ್ಧಯಾ ಪರಯಾ ತಪ್ತಂ ತಪಸ್ತತ್ತ್ರಿವಿಧಂ ನರೈಃ .
ಅಫಲಾಕಾಙ್ಕ್ಷಿಭಿರ್ಯುಕ್ತೈಃ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಂ ಪರಿಚಕ್ಷತೇ ..೧೭.೧೭..

ಶ್ರದ್ಧಯಾ ಆಸ್ತಿಕ್ಯಬುದ್ಧ್ಯಾ ಪರಯಾ ಪ್ರಕೃಷ್ಟಯಾ ತಪ್ತಮನುಷ್ಠಿತಂ ತಪಸ್ತತ್ಪ್ರಕೃತಂ ತ್ರಿವಿಧಂ ತ್ರಿಪ್ರಕಾರಂ ತ್ರ್ಯಧಿಷ್ಠಾನಂ ನರೈರನುಷ್ಠಾತೃಭಿರಫಲಾಕಾಙ್ಕ್ಷಿಭಿಃ ಫಲಾಕಾಙ್ಕ್ಷಾರಹಿತೈರ್ಯುಕ್ತೈಃ ಸಮಾಹಿತೈರ್ಯದೀದೃಶಂ ತಪಃ, ತತ್ಸಾತ್ತ್ವಿಕಂ ಸತ್ತ್ವನಿರ್ವೃತ್ತಂ ಪರಿಚಕ್ಷತೇ ಕಥಯನ್ತಿ ಶಿಷ್ಟಾಃ ..೧೭.೧೭..

==============================
ಸತ್ಕಾರಮಾನಪೂಜಾರ್ಥಂ ತಪೋ ದಮ್ಭೇನ ಚೈವ ಯತ್ .
ಕ್ರಿಯತೇ ತದಿಹ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ರಾಜಸಂ ಚಲಮಧ್ರುವಮ್ ..೧೭.೧೮..

ಸತ್ಕಾರಃ ಸಾಧುಕಾರಃ ಸಾಧು ಅಯಂ ತಪಸ್ವೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಇತ್ಯೇವಮರ್ಥಮ್ . ಮಾನೋ ಮಾನನಂ ಪ್ರತ್ಯುತ್ಥಾನಾಭಿವಾದನಾದಿಸ್ತದರ್ಥಮ್ . ಪೂಜಾ ಪಾದಪ್ರಕ್ಷಾಲನಾರ್ಚನಾಶಯಿತೃತ್ವಾದಿಸ್ತದರ್ಥಂ ಚ ತಪಃ ಸತ್ಕಾರಮಾನಪೂಜಾರ್ಥಮ್ . ದಮ್ಭೇನ ಚೈವ ಯತ್ಕ್ರಿಯತೇ ತಪಸ್ತದಿಹ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಕಥಿತಂ ರಾಜಸಂ ಚಲಂ ಕಾದಾಚಿತ್ಕಫಲತ್ವೇನ ಅಧ್ರುವಮ್ ..೧೭.೧೮..

==============================
ಮೂಢಗ್ರಾಹೇಣಾತ್ಮನೋ ಯತ್ಪೀಡಯಾ ಕ್ರಿಯತೇ ತಪಃ .
ಪರಸ್ಯೋತ್ಸಾದನಾರ್ಥಂ ವಾ ತತ್ತಾಮಸಮುದಾಹೃತಮ್ ..೧೭.೧೯..

ಮೂಢಗ್ರಾಹೇಣ ಅವಿವೇಕನಿಶ್ಚಯೇನ ಆತ್ಮನಃ ಪೀಡಯಾ ಯತ್ಕ್ರಿಯತೇ ತಪಃ ಪರಸ್ಯ ಉತ್ಸಾದನಾರ್ಥಂ ವಿನಾಶಾರ್ಥಂ ವಾ, ತತ್ತಾಮಸಂ ತಪ ಉದಾಹೃತಮ್ ..೧೭.೧೯..

==============================
ಇದಾನೀಂ ದಾನತ್ರೈವಿಧ್ಯಮುಚ್ಯತೇ
ದಾತವ್ಯಮಿತಿ ಯದ್ದಾನಂ ದೀಯತೇಽನುಪಕಾರಿಣೇ .
ದೇಶೇ ಕಾಲೇ ಚ ಪಾತ್ರೇ ಚ ತದ್ದಾನಂ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ..೧೭.೨೦..

ದಾತವ್ಯಮಿತಿ ಏವಂ ಮನಃ ಕೃತ್ವಾ ಯದ್ದಾನಂ ದೀಯತೇಽನುಪಕಾರಿಣೇ ಪ್ರತ್ಯುಪಕಾರಾಸಮರ್ಥಾಯ, ಸಮರ್ಥಾಯಾಪಿ ನಿರಪೇಕ್ಷಂ ದೀಯತೇ . ದೇಶೇ ಪುಣ್ಯೇ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಾದೌ . ಕಾಲೇ ಸಂಕ್ರಾನ್ತ್ಯಾದೌ . ಪಾತ್ರೇ ಚ ಷಡಙ್ಗವಿದ್ವೇದಪಾರಗ ಇತ್ಯಾದೌ . ತದ್ದಾನಂ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ..೧೭.೨೦..

==============================
ಯತ್ತು ಪ್ರತ್ಯುಪಕಾರಾರ್ಥಂ ಫಲಮುದ್ದಿಶ್ಯ ವಾ ಪುನಃ .
ದೀಯತೇ ಚ ಪರಿಕ್ಲಿಷ್ಟಂ ತದ್ದಾನಂ ರಾಜಸಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ..೧೭.೨೧..

ಯತ್ತು ದಾನಂ ಪ್ರತ್ಯುಪಕಾರಾರ್ಥಂ ಕಾಲೇ ತ್ವಯಂ ಮಾಂ ಪ್ರತ್ಯುಪಕರಿಷ್ಯತೀತ್ಯೇವಮರ್ಥಮ್, ಫಲಂ ವಾಸ್ಯ ದಾನಸ್ಯ ಮೇ ಭವಿಷ್ಯತ್ಯದೃಷ್ಟಮಿತಿ . ತದುದ್ದಿಶ್ಯ ಪುನರ್ದೀಯತೇ ಚ ಪರಿಕ್ಲಿಷ್ಟಂ ಖೇದಸಂಯುಕ್ತಮ್, ತದ್ದಾನಂ ರಾಜಸಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ..೧೭.೨೧..

==============================
ಅದೇಶಕಾಲೇ ಯದ್ದಾನಮಪಾತ್ರೇಭ್ಯಶ್ಚ ದೀಯತೇ .
ಅಸತ್ಕೃತಮವಜ್ಞಾತಂ ತತ್ತಾಮಸಮುದಾಹೃತಮ್ ..೧೭.೨೨..

ಅದೇಶಕಾಲೇಽದೇಶೇಽಪುಣ್ಯೇ ದೇಶೇ ಮ್ಲೇಚ್ಛಾಶುಚ್ಯಾದಿಸಂಕೀರ್ಣೇ . ಅಕಾಲೇ ಪುಣ್ಯಹೇತುತ್ವೇನಾಪ್ರಖ್ಯಾತೇ ಸಂಕ್ರಾನ್ತ್ಯಾದಿವಿಶೇಷರಹಿತೇಽಪಾತ್ರೇಭ್ಯಶ್ಚ ಮೂರ್ಖತಸ್ಕರಾದಿಭ್ಯಃ . ದೇಶಾದಿಸಂಪತ್ತೌ ವಾ ಅಸತ್ಕೃತಂ ಪ್ರಿಯವಚನಪಾದಪ್ರಕ್ಷಾಲನಪೂಜಾದಿರಹಿತಮವಜ್ಞಾತಂ ಪಾತ್ರಪರಿಭವಯುಕ್ತಂ ಚ ಯದ್ದಾನಮ್, ತತ್ತಾಮಸಮುದಾಹೃತಮ್ ..೧೭.೨೨..

==============================
ಯಜ್ಞದಾನತಪಃಪ್ರಭೃತೀನಾಂ ಸಾದ್ಗುಣ್ಯಕರಣಾಯಾಯಮುಪದೇಶ ಉಚ್ಯತೇ
ಓಂ ತತ್ಸದಿತಿ ನಿರ್ದೇಶೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ತ್ರಿವಿಧಃ ಸ್ಮೃತಃ .
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಸ್ತೇನ ವೇದಾಶ್ಚ ಯಜ್ಞಾಶ್ಚ ವಿಹಿತಾಃ ಪುರಾ ..೧೭.೨೩..

ಓಂ ತತ್ಸದಿತಿ ಏವಂ ನಿರ್ದೇಶಃ, ನಿರ್ದಿಶ್ಯತೇಽನೇನೇತಿ ನಿರ್ದೇಶಃ . ತ್ರಿವಿಧೋ ನಾಮ ನಿರ್ದೇಶೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸ್ಮೃತಶ್ಚಿನ್ತಿತೋ ವೇದಾನ್ತೇಷು ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಭಿಃ . ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಸ್ತೇನ ನಿರ್ದೇಶೇನ ತ್ರಿವಿಧೇನ ವೇದಾಶ್ಚ ಯಜ್ಞಾಶ್ಚ ವಿಹಿತಾಃ ನಿರ್ಮಿತಾಃ ಪುರಾ ಪೂರ್ವಮಿತಿ ನಿರ್ದೇಶಸ್ತುತ್ಯರ್ಥಮುಚ್ಯತೇ ..೧೭.೨೩..

==============================
ತಸ್ಮಾದೋಮಿತ್ಯುದಾಹೃತ್ಯ ಯಜ್ಞದಾನತಪಃಕ್ರಿಯಾಃ .
ಪ್ರವರ್ತನ್ತೇ ವಿಧಾನೋಕ್ತಾಃ ಸತತಂ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನಾಮ್ ..೧೭.೨೪..

ತಸ್ಮಾತೋಮಿತ್ಯುದಾಹೃತ್ಯ ಉಚ್ಚಾರ್ಯ ಯಜ್ಞದಾನತಪಃಕ್ರಿಯಾ ಯಜ್ಞಾದಿಸ್ವರೂಪಾಃ ಕ್ರಿಯಾಃ ಪ್ರವರ್ತನ್ತೇ ವಿಧಾನೋಕ್ತಾಃ ಶಾಸ್ತ್ರಚೋದಿತಾಃ ಸತತಂ ಸರ್ವದಾ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನಾಂ ಬ್ರಹ್ಮವದನಶೀಲಾನಾಮ್ ..೧೭.೨೪..

==============================
ತದಿತ್ಯನಭಿಸಂಧಾಯ ಫಲಂ ಯಜ್ಞತಪಃಕ್ರಿಯಾಃ .
ದಾನಕ್ರಿಯಾಶ್ಚ ವಿವಿಧಾಃ ಕ್ರಿಯನ್ತೇ ಮೋಕ್ಷಕಾಙ್ಕ್ಷಿಭಿಃ ..೧೭.೨೫..

ತದಿತ್ಯನಭಿಸಂಧಾಯ . ತದಿತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಭಿಧಾನಮುಚ್ಚಾರ್ಯಾನಭಿಸಂಧಾಯಶ್ಚ ಯಜ್ಞಾದಿಕರ್ಮಣಃ ಫಲಂ ಯಜ್ಞತಪಃಕ್ರಿಯಾ ಯಜ್ಞಕ್ರಿಯಾಶ್ಚ ತಪಃಕ್ರಿಯಾಶ್ಚ ಯಜ್ಞತಪಃಕ್ರಿಯಾ ದಾನಕ್ರಿಯಾಶ್ಚ ವಿವಿಧಾಃ ಕ್ಷೇತ್ರಹಿರಣ್ಯಪ್ರದಾನಾದಿಲಕ್ಷಣಾಃ ಕ್ರಿಯನ್ತೇ ನಿರ್ವರ್ತ್ಯನ್ತೇ ಮೋಕ್ಷಕಾಙ್ಕ್ಷಿಭಿರ್ಮೋಕ್ಷಾರ್ಥಿಭಿರ್ಮುಮುಕ್ಷುಭಿಃ ..೧೭.೨೫..

==============================

ಸದ್ಭಾವೇ ಸಾಧುಭಾವೇ ಚ ಸದಿತ್ಯೇತತ್ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ .
ಪ್ರಶಸ್ತೇ ಕರ್ಮಣಿ ತಥಾ ಸಚ್ಛಬ್ದಃ ಪಾರ್ಥ ಯುಜ್ಯತೇ ..೧೭.೨೬..

ಸದ್ಭಾವೇ . ಅಸತಃ ಸದ್ಭಾವೇ ಯಥಾವಿದ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಪುತ್ರಸ್ಯ ಜನ್ಮನಿ . ತಥಾ ಸಾಧುಭಾವೇ ಚಾಸದ್ವೃತ್ತಸ್ಯಾಸಾಧೋಃ ಸದ್ವೃತ್ತತಾ ಸಾಧುಭಾವಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಸಾಧುಭಾವೇ ಚ . ಸದಿತ್ಯೇತದಭಿಧಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇಽಭಿಧೀಯತೇ . ಪ್ರಶಸ್ತೇ ಕರ್ಮಣಿ ವಿವಾಹಾದೌ ಚ ತಥಾ ಸಚ್ಛಬ್ದಃ ಪಾರ್ಥ ಯುಜ್ಯತೇ ಪ್ರಯುಜ್ಯತ ಇತ್ಯೇತತ್ ..೧೭.೨೬..

==============================
ಯಜ್ಞೇ ತಪಸಿ ದಾನೇ ಚ ಸ್ಥಿತಿಃ ಸದಿತಿ ಚೋಚ್ಯತೇ .
ಕರ್ಮ ಚೈವ ತದರ್ಥೀಯಂ ಸದಿತ್ಯೇವಾಭಿಧೀಯತೇ ..೧೭.೨೭..

ಯಜ್ಞೇ ಯಜ್ಞಕರ್ಮಣಿ ಯಾ ಸ್ಥಿತಿಃ, ತಪಸಿ ಚ ಯಾ ಸ್ಥಿತಿಃ, ದಾನೇ ಚ ಯಾ ಸ್ಥಿತಿಃ, ಸಾ ಸದಿತಿ ಚೋಚ್ಯತೇ ವಿದ್ವದ್ಭಿಃ . ಕರ್ಮ ಚೈವ ತದರ್ಥೀಯಂ ಯಜ್ಞದಾನತಪೋಽರ್ಥೀಯಮ್ . ಅಥವಾ, ಯಸ್ಯಾಭಿಧಾನತ್ರಯಂ ಪ್ರಕೃತಂ ತದರ್ಥೀಯಂ ಯಜ್ಞದಾನತಪೋಽರ್ಥೀಯಮೀಶ್ವರಾರ್ಥೀಯಮಿತ್ಯೇತತ್ . ಸದಿತ್ಯೇವಾಭಿಧೀಯತೇ . ತದೇತದ್ಯಜ್ಞದಾನತಪಆದಿಕರ್ಮಾಸಾತ್ತ್ವಿಕಂ ವಿಗುಣಮಪಿ ಶ್ರದ್ಧಾಪೂರ್ವಕಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೋಽಭಿಧಾನತ್ರಯಪ್ರಯೋಗೇಣ ಸಗುಣಂ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಂ ಸಂಪಾದಿತಂ ಭವತಿ ..೧೭.೨೭..

==============================
ತತ್ರ ಚ ಸರ್ವತ್ರ ಶ್ರದ್ಧಾಪ್ರಧಾನತಯಾ ಸರ್ವಂ ಸಂಪಾದ್ಯತೇ ಯಸ್ಮಾತ್, ತಸ್ಮಾತ್
ಅಶ್ರದ್ಧಯಾ ಹುತಂ ದತ್ತಂ ತಪಸ್ತಪ್ತಂ ಕೃತಂ ಚ ಯತ್ .
ಅಸದಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ ಪಾರ್ಥ ನ ಚ ತತ್ಪ್ರೇತ್ಯ ನೋ ಇಹ ..೧೭.೨೮..

ಅಶ್ರದ್ಧಯಾ ಹುತಂ ಹವನಂ ಕೃತಮ್ . ಅಶ್ರದ್ಧಯಾ ದತ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯಃ . ಅಶ್ರದ್ಧಯಾ ತಪಸ್ತಪ್ತಮನುಷ್ಠಿತಮ್ . ತಥಾಶ್ರದ್ಧಯೈವ ಕೃತಂ ಯತ್ಸ್ತುತಿನಮಸ್ಕಾರಾದಿ, ತತ್ಸರ್ವಮಸದಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ ಮತ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಸಾಧನಮಾರ್ಗಬಾಹ್ಯತ್ವಾತ್ಪಾರ್ಥ . ನ ಚ ತದ್ಬಹುಲಾಯಾಸಮಪಿ ಪ್ರೇತ್ಯ ಫಲಾಯ ನೋ ಅಪೀಹಾರ್ಥಮ್, ಸಾಧುಭಿರ್ನಿನ್ದಿತತ್ವಾದಿತಿ ..೧೭.೨೮..

ಶಿಷ್ಯಸ್ಯ ಶ್ರೀಮಚ್ಛಂಕರಭಗವತಃ ಕೃತೌ ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾಭಾಷ್ಯೇ
ಸಪ್ತದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ .
_________________________________________________________