સ્તોત્રરત્નમ્

શ્રીમદ્યામુનાચાર્યવિરચિતમ્
સ્વાદયન્નિહ સર્વેષાં ત્રય્યન્તાર્થં સુદુર્ગ્રહમ્ .
સ્તોત્રયામાસ યોગીન્દ્રસ્તં વન્દે યામુનાહ્વયમ્ ..

નમો નમો યામુનાય યામુનાય નમો નમઃ .
નમો નમો યામુનાય યામુનાય નમો નમઃ ..

નમો યામુનપાદાબ્જરેણુભિઃ પાવિતાત્મને .
વિદિતાખિલ વેદ્યાય ગુરવે વિદિતાત્મને .. ..

નમોઽચિન્ત્યાદ્ભુતાક્લિષ્ટ જ્ઞાનવૈરાગ્યરાશયે .
નાથાય મુનયેઽગાધભગવદ્ભક્તિસિન્ધવે .. ૧..

તસ્મૈ નમો મધુજિદઙ્ઘ્રિસરોજતત્ત્વ
જ્ઞાનાનુરાગમહિમાતિશયાન્તસીમ્ને .
નાથાય નાથમુનયેઽત્ર પરત્ર ચાપિ
નિત્યં યદીયચરણૌ શરણં મદીયમ્ .. ૨..

ભૂયો નમોઽપરિમિતાચ્યુતભક્તિતત્ત્વ-
જ્ઞાનામૃતાબ્ધિપરિવાહશુભૈર્વચોભિઃ .
લોકેઽવતીર્ણપરમાર્થસમગ્રભક્તિ-
યોગાય નાથમુનયે યમિનાં વરાય .. ૩..

તત્ત્વેન યશ્ચિદચિદીશ્વરતત્સ્વભાવ
ભોગાપવર્ગતદુપાયગતીરુદારઃ .
સન્દર્શયન્નિરમમીત પુરાણરત્નં
તસ્મૈ નમો મુનિવરાય પરાશરાય .. ૪..

માતા પિતા યુવતયસ્તનયા વિભૂતિ
સ્સર્વં યદેવ નિયમેન મદન્વયાનામ્ .
આદ્યસ્ય નઃ કુલપતેર્વકુલાભિરામં
શ્રીમત્તદઙ્ઘ્રિયુગલં પ્રણમામિ મૂર્ધ્ના .. ૫..

યન્મૂર્ધ્નિ મે શ્રુતિશિરસ્સુ ચ ભાતિ યસ્મિ-
ન્નસ્મન્મનોરથપથસ્સકલસ્સમેતિ .
સ્તોષ્યામિ નઃ કુલધનં કુલદૈવતં ત-
ત્પાદારવિન્દમરવિન્દવિલોચનસ્ય .. ૬..

તત્ત્વેન યસ્ય મહિમાર્ણવશીકરાણુ-
શ્શક્યો ન માતુમપિ શર્વપિતામહાદ્યૈઃ .
કર્તું તદીયમહિમસ્તુતિમુદ્યતાય
મહ્યં નમોઽસ્તુ કવયે નિરપત્રપાય .. ૭..

યદ્વા શ્રમાવધિ યથામતિ વાપ્યશક્ત-
સ્સ્તૌમ્યેવમેવ ખલુ તેઽપિ સદા સ્તુવન્તઃ .
વેદાશ્ચતુર્મુખમુખાશ્ચ મહાર્ણવાન્તઃ
કો મજ્જતોરણુકુલાચલયોર્વિશેષઃ .. ૮..

કિઞ્ચૈષ શક્ત્યતિશયેન ન તેઽનુકમ્પ્ય-
સ્સ્તોતાપિ તુ સ્તુતિકૃતેન પરિશ્રમેણ .
તત્ર શ્રુમસ્તુ સુલભો મમ મન્દબુદ્ધે-
રિત્યુદ્યમોઽયમુચિતો મમ ચાબ્જનેત્ર .. ૯..

નાવેક્ષસે યદિ તતો ભુવનાન્યમૂનિ
નાલં પ્રભો ભવિતુમેવ કુતઃ પ્રવૃત્તિઃ .
એવં નિસર્ગસુહૃદિ ત્વયિ સર્વજન્તો-
સ્સ્વામિન્વિચિત્રમિદમાશ્રિતવત્સલત્વમ્ .. ૧૦..

સ્વાભાવિકાનવધિકાતિશયેશિતૃત્વં
નારાયણ ત્વયિ ન મૃષ્યતિ વૈદિકઃ કઃ .
બ્રહ્મા શિવશ્શતમખઃ પરમસ્વરાડિ-
ત્યેતેઽપિ યસ્ય મહિમાર્ણવવિપ્રુષસ્તે .. ૧૧..

કશ્શ્રીશ્શ્રિયઃ પરમસત્ત્વસમાશ્રયઃ કઃ
કઃ પુણ્ડરીકનયનઃ પુરુષોત્તમઃ કઃ .
કસ્યાયુતાયુતશતૈકકલાંશકાંશે
વિશ્વં વિચિત્રચિદચિત્પ્રવિભાગવૃત્તમ્ .. ૧૨..

વેદાપહારગુરુપાતકદૈત્યપીડા-
દ્યાપદ્વિમોચનમહિષ્ઠફલપ્રદાનૈઃ .
કોઽન્યઃ પ્રજાપશુપતી પરિપાતિ કસ્ય
પાદોદકેન સ શિવસ્સ્વશિરોધૃતેન .. ૧૩..

કસ્યોદરે હરવિરિઞ્ચિમુખઃ પ્રપઞ્ચઃ
કો રક્ષતીમમજનિષ્ટ ચ કસ્ય નાભેઃ .
ક્રાન્ત્વા નિગીર્ય પુનરુદ્ગિરતિ ત્વદન્યઃ
કઃ કેન વૈષ પરવાનિતિ શક્યશઙ્કઃ .. ૧૪..

ત્વાં શીલરૂપચરિતૈઃ પરમપ્રકૃષ્ટ-
સત્ત્વેન સાત્વિકતયા પ્રબલૈશ્ચ શાસ્ત્રૈઃ .
પ્રખ્યાતદૈવપરમાર્થવિદાં મતૈશ્ચ
નૈવાસુરપ્રકૃતયઃ પ્રભવન્તિ બોદ્ધુમ્ .. ૧૫..

ઉલ્લઙ્ઘિતત્રિવિધસીમસમાતિશાયિ-
સમ્ભાવનં તવ પરિવ્રઢિમસ્વભાવમ્ .
માયાબલેન ભવતાઽપિ નિગૂહ્યમાનં
પશ્યન્તિ કેચિદનિશં ત્વદનન્યભાવાઃ .. ૧૬..

યદણ્ડમણ્ડાન્તરગોચરં ચ યદ્દ-
શોત્તરાણ્યાવરણાનિ યાનિ ચ .
ગુણાઃ પ્રધાનં પુરુષઃ પરમ્પદં
પરાત્પરં બ્રહ્મ ચ તે વિભૂતયઃ .. ૧૭..

વશી વદાન્યો ગુણવાનૃજુશ્શુચિ-
ર્મૃદુર્દયાલુર્મધુરસ્સ્થિરસ્સમઃ .
કૃતી કૃતજ્ઞસ્ત્વમસિ સ્વભાવત-
સ્સમસ્તકલ્યાણગુણામૃતોદધિઃ .. ૧૮..

ઉપર્યુપર્યબ્જભુવોઽપિ પૂરુષા-
ન્પ્રકલ્પ્ય તે યે શતમિત્યનુક્રમાત્ .
ગિરસ્ત્વદેકૈકગુણાવધીપ્સયા
સદાસ્થિતા નોદ્યમતોઽતિશેરતે .. ૧૯..

ત્વદાશ્રિતાનાં જગદુદ્ભવસ્થિતિ-
પ્રણાશસંસારવિમોચનાદયઃ .
ભવન્તિ લીલાવિધયશ્ચ વૈદિકા-
સ્ત્વદીયગમ્ભીરમનોઽનુસારિણઃ .. ૨૦..

નમો નમો વાઙ્મનસાતિભૂમયે
નમો નમો વાઙ્મનસૈકભૂમયે .
નમો નમોઽનન્તમહાવિભૂતયે
નમો નમોઽનન્તદયૈકસિન્ધવે .. ૨૧..

ન ધર્મનિષ્ઠોઽસ્મિ ન ચાત્મવેદી
ન ભક્તિમાંસ્ત્વચ્ચરણારવિન્દે .
અકિઞ્ચનોઽનન્યગતિશ્શરણ્યઃ
ત્વત્પાદમૂલં શરણં પ્રપદ્યે .. ૨૨..

ન નિન્દિતં કર્મ તદસ્તિ લોકે
સહસ્રશો યન્ન મયા વ્યધાયિ .
સોઽહં વિપાકાવસરે મુકુન્દ
ક્રન્દામિ સમ્પ્રત્યગતિસ્તવાગ્રે .. ૨૩..

નિમજ્જતોઽનન્તભવાર્ણવાન્ત-
શ્ચિરાય મે કૂલમિવાસિ લબ્ધઃ .
ત્વયાપિ લબ્ધં ભગવન્નિદાની-
મનુત્તમં પાત્રમિદં દયાયાઃ .. ૨૪..

અભૂતપૂર્વં મમ ભાવિ કિં વા
સર્વં સહે મે સહજં હિ દુઃખમ્ .
કિન્તુ ત્વદગ્રે શરણાગતાનાં
પરાભવો નાથ ન તેઽનુરૂપઃ .. ૨૫..

નિરાસકસ્યાપિ ન તાવદુત્સહે
મહેશ હાતું તવ પાદપઙ્કજમ્ .
રૂષા નિરસ્તોઽપિ શિશુસ્સ્તનન્ધયો
ન જાતુ માતુશ્ચરણૌ જિહાસતિ .. ૨૬..

તવામૃતસ્યન્દિનિ પાદપઙ્કજે
નિવેશિતાત્મા કથમન્યદિચ્છતિ .
સ્થિતેઽરવિન્દે મકરન્દનિર્ભરે
મધુવ્રતો નેક્ષુરકં હિ વીક્ષતે .. ૨૭..

ત્વદઙ્ઘ્રિમુદ્દિશ્ય કદાપિ કેનચિ-
દ્યથા તથા વાઽપિ સકૃત્કૃતોઽઞ્ચલિઃ .
તદૈવ મુષ્ણાત્યશુભાન્યશેષત-
શ્શુભાનિ પુષ્ણાતિ ન જાતુ હીયતે .. ૨૮..

ઉદીર્ણસંસારદવાશુશુક્ષણિં
ક્ષણેન નિર્વ્યાપ્ય પરાં ચ નિર્વૃતિમ્ .
પ્રયચ્છતિ ત્વચ્ચરણારુણામ્બુજ-
દ્વયાનુરાગામૃતસિન્ધુશીકરઃ .. ૨૯..

વિલાસવિક્રાન્તપરાવરાલયં
નમસ્યદાર્તિક્ષપણે કૃતક્ષણમ્ .
ધનં મદીયં તવ પાદપઙ્કજં
કદા નુ સાક્ષાત્કરવાણિ ચક્ષુષા .. ૩૦..

કદા પુનશ્શઙ્ખરથાઙ્ગકલ્પક
ધ્વજારવિન્દાઙ્કુશવજ્રલાઞ્છનમ્ .
ત્રિવિક્રમ ત્વચ્ચરણામ્બુજદ્વયં
મદીયમૂર્ધાનમલઙ્કરિષ્યતિ .. ૩૧..

વિરાજમાનોજ્જ્વલપીતવાસસં
સ્મિતાતસીસૂનસમામલચ્છવિમ્ .
નિમગ્નનાભિં તનુભધ્યમુન્નતં
વિશાલવક્ષસ્સ્થલશોભિલક્ષણમ્ .. ૩૨..

ચકાસતં જ્યાકિણકર્કશૈશ્શુભૈ
શ્ચતુર્ભિરાજાનુવિલમ્બિભિર્ભુજૈઃ .
પ્રિયાવતંસોત્પલકર્ણભૂષણ-
શ્લધાલકાબન્ધવિમર્દશંસિભિઃ .. ૩૩..

ઉદગ્રપીનાંસવિલમ્બિકુણ્ડલા-
લકાવલીબન્ધુરકમ્બુકન્ધરમ્ .
મુખશ્રિયા ન્યક્કૃતપૂર્ણનિર્મલા-
મૃતાંશુબિમ્બામ્બુરુહોજ્જ્વલશ્રિયમ્ .. ૩૪..

પ્રબુદ્ધમુગ્ધામ્બુજચારુલોચનં
સવિભ્રમભ્રૂલતમુજ્જ્વલાધરમ્ .
શુચિસ્મિતં કોમલગણ્ડમુન્નસં
લલાટપર્યન્તવિલમ્બિતાલકમ્ .. ૩૫..

સ્ફુરત્કિરીટાઙ્ગદહારકણ્ઠિકા
મણીન્દ્રકાઞ્જીગુણનૂપુરાદિભિઃ .
રથાઙ્ગશઙ્ખાસિગદાધનુર્વરૈ-
ર્લસત્તુલસ્યાવનમાલયોજ્જ્વલમ્ .. ૩૬..

ચકર્થ યસ્યા ભવનં ભુજાન્તરં
તવ પ્રિયં ધામ યદીયજન્મભૂઃ .
જગત્સમસ્તં યદપાઙ્ગસંશ્રયં
યદર્થમમ્ભોધિરમન્થ્યબન્ધિ ચ .. ૩૭..

સ્વવૈશ્વરૂપ્યેણ સદાઽનુભૂતયા-
પ્યપૂર્વવદ્વિસ્મયમાદધાનયા .
ગુણેન રૂપેણ વિલાસચેષ્ટિતૈ-
સ્સદા તવૈવોચિતયા તવ શ્રિયા .. ૩૮..

તયા સહાસીનમનન્તભોગિનિ
પ્રકૃષ્ટવિજ્ઞાનબલૈકધામનિ .
ફણામણિત્રાતમયૂખમણ્ડલ-
પ્રકાશમાનોદરદિવ્યધામનિ .. ૩૯..

નિવાસશય્યાસનપાદુકાંશુકો-
પધાનવર્ષાતપવારણાદિભિઃ .
શરીરભેદૈસ્તવ શેષતાં ગતૈ-
ર્યથોચિતં શેષ ઇતીર્યતે જનૈઃ .. ૪૦..

દાસસ્સખા વાહનમાસનં ધ્વજો-
યસ્તે વિતાનં વ્યજનં ત્રયીમયઃ .
ઉપસ્થિતં તેન પુરો ગરુત્મતા
ત્વદઙ્ઘ્રિસમ્મર્દકિણાઙ્કશોભિના .. ૪૧..

ત્વદીયભુક્તોજ્ઝિતશેષભોજિના
ત્વયા નિવૃષ્ટાત્મભરેણ યદ્યથા .
પ્રિયેણ સેનાપતિના ન્યવેદિ તત્ત-
થાઽનુજાનન્તમુદારવીક્ષણૈઃ .. ૪૨..

હતાખિલક્લેશમલૈસ્સ્વભાવત-
સ્સદાનુકૂલ્યૈકરસૈસ્તવોચિતૈઃ .
ગૃહીતતત્તત્પરિચારસાધનૈ
ર્નિષેવ્યમાણં સચિવૈર્યથોચિતમ્ .. ૪૩..

અપૂર્વનાનારસભાવનિર્ભર-
પ્રબદ્ધયા મુગ્ધવિદગ્ધલીલયા .
ક્ષણાણુવત્ક્ષિપ્તપરાદિકાલયા
પ્રહર્ષયન્તં મહિષીં મહાભુજમ્ .. ૪૪..

અચિન્ત્યદિવ્યાદ્ભુતનિત્યયૌવન-
સ્વભાવલાવણ્યમયામૃતોદધિમ્ .
શ્રિયશ્શ્રિયં ભક્તજનૈકજીવિતં
સમર્થમાપત્સસ્ખમર્થિકલ્પકમ્ .. ૪૫..

ભવન્તમેવાનુચરન્નિરન્તર-
પ્રશાન્તનિશ્શેષમનોરથાન્તરઃ .
કદાહમૈકાન્તિકનિત્યકિઙ્કરઃ
પ્રહર્ષયિષ્યામિ સનાથજીવિતઃ .. ૪૬..

ધિગશુચિમવિનીતં નિર્દયં મામલજ્જં
પરમપુરુષ યોઽહં યોગિવર્યાગ્રગણ્યૈઃ .
વિધિશિવસનકાદ્યૈર્ધ્યાતુમત્યન્તદૂરં
તવ પરિજનભાવં કામયે કામવૃત્તઃ .. ૪૭..

અપરાધસહસ્રભાજનં પતિતં ભીમભવાર્ણવોદરે .
અગતિં શરણાગતં હરે કૃપયા કેવલમાત્મસાત્કુરુ .. ૪૮..

અવિવેકઘનાન્ધદિઙ્મુખે બહુધા સન્તતદુઃખવર્ષિણિ .
ભગવન્ભવદુર્દિને પથસ્ખલિતં મામવલોકયાચ્યુત .. ૪૯..

ન મૃષા પરમાર્થમેવ મે શૃણુ વિજ્ઞાપનમેકમગ્રતઃ .
યદિ મે ન દયિષ્યસે તતો દયનીયસ્તવ નાથ દુર્લભઃ .. ૫૦..

તદહં ત્વદૃતે ન નાથવાન્મદૃતે ત્વં દયનીયવાન્ન ચ .
વિધિનિર્મિતમેતદન્યં ભગવન્પાલય મા સ્મ જૈહ્મ્યયા .. ૫૧..

વપુરાદિષુ યોઽપિ કોઽપિ વા ગુણતોઽસાનિ યથાતથાવિધઃ .
તદયં તવ પાદપદ્મયોરહમદ્યૈવ મયા સમર્પિતઃ .. ૫૨..

મમ નાથ યદસ્તિ યોઽસ્મ્યહં સકલં તદ્ધિ તવૈવ માધવ .
નિયતસ્વમિતિ પ્રબુદ્ધધીરથવા કિન્નુ સમર્પયામિ તે .. ૫૩..

અવબોધિતવાનિમાં યથા મયિ નિત્યાં ભવદીયતાં સ્વયમ્ .
કૃપયૈવમનન્યભોગ્યતાં ભગવન્ભક્તિમપિ પ્રયચ્છ મે .. ૫૪..

તવદાસ્યસુખૈકસઙ્ગિનાં ભવનેષ્વસ્ત્વપિ કીટજન્મ મે .
ઇતરાવસથેષુ માસ્મ ભૂદપિ મે જન્મ ચતુર્મુખાત્મના .. ૫૫..

સકૃત્ત્વદાકારવિલોકનાશયા
તૃણીકૃતાનુત્તમભુક્તિમુક્તિભિઃ .
મહાત્મભિર્મામવલોક્યતાં નય
ક્ષણેઽપિ તે યદ્વિરહોઽતિદુસ્સહઃ .. ૫૬..

ન દેહં ન પ્રાણાન્ન ચ સુખમશેષાભિલષિતં
ન ચાત્માનં નાન્યત્કિમપિ તવ શેષત્વવિભવાત્ .
બહિર્ભૂતં નાથ ક્ષણમપિ સહે યાતુ શતથા
વિનાશં તત્સત્યં મધુમથન વિજ્ઞાપનમિદમ્ .. ૫૭..

દુરન્તસ્યાનાદેરપરિહરણીયસ્ય મહતો
વિહીનાચારોઽહં નૃપશુરશુભસ્યાસ્પદમપિ .
દયાસિન્ધો બન્ધો નિરવધિકવાત્સલ્યજલધે .
તવ સ્મારં સ્મારં ગુણગણમિતીચ્છામિ ગતભીઃ .. ૫૮..

અનિચ્છન્નપ્યેવં યદિ પુનરિતીચ્છન્નિવ રજ-
સ્તમશ્છન્નચ્છદ્મસ્તુતિવચનભઙ્ગીમરચયમ્ .
તથાપીત્થં રૂપં વચનમવલમ્બ્યાપિ કૃપયા
ત્વમેવૈવં ભૂતં ધરણિધર મે શિક્ષય મનઃ .. ૫૯..

પિતા ત્વં માતા ત્વં દયિત તનયસ્ત્વં પ્રિયસુહૃ-
ત્ત્વમેવ ત્વં મિત્રં ગુરુરસિ ગતિશ્ચાસિ જગતામ્ .
ત્વદીયસ્ત્વદ્ભૃત્યસ્તવ પરિજનસ્ત્વદ્ગતિરહં
પ્રપન્નશ્ચૈવં સત્યહમપિ તવૈવાસ્મિ હિ ભરઃ .. ૬૦..

જનિત્વાઽહં વંશે મહતિ જગતિ ખ્યાતયશસાં
શુચીનાં યુક્તાનાં ગુણપુરુષતત્ત્વસ્થિતિવિદામ્ .
નિસર્ગાદેવ ત્વચ્ચરણકમલૈકાન્તમનસા-
મધોધઃ પાપાત્મા શરણદ નિમજ્જામિ તમસિ .. ૬૧..

અમર્યાદઃ ક્ષુદ્રશ્ચલમતિરસૂયાપ્રસવભૂઃ
કૃતઘ્નો દુર્માની સ્મરપરવશો વઞ્ચનપરઃ .
નૃશંસઃ પાપિષ્ટઃ કથમહમિતો દુઃખજલધે-
રપારાદુત્તીર્ણસ્તવ પરિચરેયં ચરણયોઃ .. ૬૨..

રઘુવર યદભૂસ્ત્વં તાદૃશો વાયસસ્ય
પ્રણત ઇતિ દયાલુર્યચ્ચ ચૈદ્યસ્ય કૃષ્ણઃ .
પ્રતિભવમપરાદ્ધુર્મુગ્ધસાયુજ્યદોઽભૂ-
ર્વદ કિમપદમાગસ્તસ્ય તેઽસ્તિ ક્ષમાયાઃ .. ૬૩..

નનુ પ્રપન્નસ્સકૃદેવ નાથ
તવાહમસ્મીતિ ચ યાચમાનઃ .
તવાનુકમ્પ્યસ્સ્મરતઃ પ્રતિજ્ઞાં
મદેકવર્જં કિમિદં વ્રતં તે .. ૬૪..

અકૃત્રિમત્વચ્ચરણારવિન્દ-
પ્રેમપ્રકર્ષાવધિમાત્મવન્તમ્ .
પિતામહં નાથમુનિં વિલોક્ય
પ્રસીદ મદ્વૃત્તમચિન્તયિત્વા .. ૬૫..

યત્પાદામ્ભોરુહધ્યાનવિધ્વસ્તાશેષકલ્મષઃ .
વસ્તુતામુપયાતોઽહં યામુનેયાં નમામિતમ્ .. ૬૬..