શુલ્કયજુર્વેદાન્તર્ગતપુરુષસૂક્તમ્

શુક્લયજુર્વેદીય પુરુષસૂક્તઃ

હરિઃ ૐ સહસ્રશીર્ષા પુરુષઃ સહસ્રાક્ષઃ સહસ્રપાત્ .
સ ભૂમિꣳ સર્વત સ્પૃત્વાઽત્યતિષ્ઠદ્દશાઙ્ગુલમ્ .. ૧..

પુરુષ એવેદꣳ સર્વં યદ્ભૂતં યચ્ચ ભાવ્યમ્ .
ઉતામૃતત્વસ્યેશાનો યદન્નેનાતિરોહતિ .. ૨..

એતાવાનસ્ય મહિમાતો જ્યાયાઁશ્ચ પૂરુષઃ .
પાદોઽસ્ય વિશ્વા ભૂતાનિ ત્રિપાદસ્યામૃતં દિવિ .. ૩..

ત્રિપાદૂર્ધ્વ ઉદૈત્પુરુષઃ પાદોઽસ્યેહાભવત્ પુનઃ .
તતો વિષ્વઙ્ વ્યક્રામત્સાશનાનશને અભિ .. ૪..

તતો વિરાડજાયત વિરાજો અધિ પૂરુષઃ .
સ જાતો અત્યરિચ્યત પશ્ચાદ્ભૂમિમથો પુરઃ .. ૫..

તસ્માદ્યજ્ઞાત્ સર્વહુતઃ સમ્ભૃતં પૃષદાજ્યમ્ .
પશૂઁસ્તાઁશ્ચક્રે વાયવ્યાનારણ્યા ગ્રામ્યાશ્ચ યે .. ૬..

તસ્માદ્યજ્ઞાત્ સર્વહુતઃ ઋચઃ સામાનિ જજ્ઞિરે .
છન્દાꣳસિ જજ્ઞિરે તસ્માદ્યજુસ્તસ્માદજાયત .. ૭..

તસ્માદશ્વા અજાયન્ત યે કે ચોભયાદતઃ .
ગાવો હ જજ્ઞિરે તસ્માત્તસ્માજ્જાતા અજાવયઃ .. ૮..

તં યજ્ઞં બર્હિષિ પ્રૌક્ષન્ પુરુષં જાતમગ્રતઃ .
તેન દેવા અયજન્ત સાધ્યા ઋષયશ્ચ યે .. ૯..

યત્પુરુષં વ્યદધુઃ કતિધા વ્યકલ્પયન્ .
મુખં કિમસ્યાસીત્ કિં બાહૂ કિમૂરૂ પાદા ઉચ્યેતે .. ૧૦..

બ્રાહ્મણોઽસ્ય મુખમાસીદ્બાહૂ રાજન્યઃ કૃતઃ .
ઊરૂ તદસ્ય યદ્વૈશ્યઃ પદ્ભ્યાꣳ શૂદ્રો અજાયત .. ૧૧..

ચન્દ્રમા મનસો જાતશ્ચક્ષોઃ સૂર્યો અજાયત .
શ્રોત્રાદ્વાયુશ્ચ પ્રાણશ્ચ મુખાદગ્નિરજાયત .. ૧૨..

નાભ્યા આસીદન્તરિક્ષꣳ શીર્ષ્ણો દ્યૌઃ સમવર્તત .
પદ્ભ્યાં ભૂમિર્દિશઃ શ્રોત્રાત્તથા લોકાઁઽકલ્પયન્ .. ૧૩..

યત્પુરુષેણ હવિષા દેવા યજ્ઞમતન્વત .
વસન્તોઽસ્યાસીદાજ્યં ગ્રીષ્મ ઇધ્મઃ શરદ્ધવિઃ .. ૧૪..

સપ્તાસ્યાસન્ પરિધયસ્ત્રિઃ સપ્ત સમિધઃ કૃતાઃ .
દેવા યદ્યજ્ઞં તન્વાના અબધ્નન્ પુરુષં પશુમ્ .. ૧૫..

યજ્ઞેન યજ્ઞમયજન્ત દેવાસ્તાનિ ધર્માણિ પ્રથમાન્યાસન્ .
તે હ નાકં મહિમાનઃ સચન્ત યત્ર પૂર્વે સાધ્યાઃ સન્તિ દેવાઃ .. ૧૬..