శుల్కయజుర్వేదాన్తర్గతపురుషసూక్తమ్

శుక్లయజుర్వేదీయ పురుషసూక్తః

హరిః ఓం సహస్రశీర్షా పురుషః సహస్రాక్షః సహస్రపాత్ .
స భూమిꣳ సర్వత స్పృత్వాఽత్యతిష్ఠద్దశాఙ్గులమ్ .. 1..

పురుష ఏవేదꣳ సర్వం యద్భూతం యచ్చ భావ్యమ్ .
ఉతామృతత్వస్యేశానో యదన్నేనాతిరోహతి .. 2..

ఏతావానస్య మహిమాతో జ్యాయాఀశ్చ పూరుషః .
పాదోఽస్య విశ్వా భూతాని త్రిపాదస్యామృతం దివి .. 3..

త్రిపాదూర్ధ్వ ఉదైత్పురుషః పాదోఽస్యేహాభవత్ పునః .
తతో విష్వఙ్ వ్యక్రామత్సాశనానశనే అభి .. 4..

తతో విరాడజాయత విరాజో అధి పూరుషః .
స జాతో అత్యరిచ్యత పశ్చాద్భూమిమథో పురః .. 5..

తస్మాద్యజ్ఞాత్ సర్వహుతః సమ్భృతం పృషదాజ్యమ్ .
పశూఀస్తాఀశ్చక్రే వాయవ్యానారణ్యా గ్రామ్యాశ్చ యే .. 6..

తస్మాద్యజ్ఞాత్ సర్వహుతః ఋచః సామాని జజ్ఞిరే .
ఛన్దాꣳసి జజ్ఞిరే తస్మాద్యజుస్తస్మాదజాయత .. 7..

తస్మాదశ్వా అజాయన్త యే కే చోభయాదతః .
గావో హ జజ్ఞిరే తస్మాత్తస్మాజ్జాతా అజావయః .. 8..

తం యజ్ఞం బర్హిషి ప్రౌక్షన్ పురుషం జాతమగ్రతః .
తేన దేవా అయజన్త సాధ్యా ఋషయశ్చ యే .. 9..

యత్పురుషం వ్యదధుః కతిధా వ్యకల్పయన్ .
ముఖం కిమస్యాసీత్ కిం బాహూ కిమూరూ పాదా ఉచ్యేతే .. 10..

బ్రాహ్మణోఽస్య ముఖమాసీద్బాహూ రాజన్యః కృతః .
ఊరూ తదస్య యద్వైశ్యః పద్భ్యాꣳ శూద్రో అజాయత .. 11..

చన్ద్రమా మనసో జాతశ్చక్షోః సూర్యో అజాయత .
శ్రోత్రాద్వాయుశ్చ ప్రాణశ్చ ముఖాదగ్నిరజాయత .. 12..

నాభ్యా ఆసీదన్తరిక్షꣳ శీర్ష్ణో ద్యౌః సమవర్తత .
పద్భ్యాం భూమిర్దిశః శ్రోత్రాత్తథా లోకాఀఽకల్పయన్ .. 13..

యత్పురుషేణ హవిషా దేవా యజ్ఞమతన్వత .
వసన్తోఽస్యాసీదాజ్యం గ్రీష్మ ఇధ్మః శరద్ధవిః .. 14..

సప్తాస్యాసన్ పరిధయస్త్రిః సప్త సమిధః కృతాః .
దేవా యద్యజ్ఞం తన్వానా అబధ్నన్ పురుషం పశుమ్ .. 15..

యజ్ఞేన యజ్ఞమయజన్త దేవాస్తాని ధర్మాణి ప్రథమాన్యాసన్ .
తే హ నాకం మహిమానః సచన్త యత్ర పూర్వే సాధ్యాః సన్తి దేవాః .. 16..