.. બ્રહ્મકૃતા ભગવદ્સ્તુતિઃ ..

બ્રહ્મોવાચનૌમીડ્ય તેઽભ્રવપુષે તડિદમ્બરાય
ગુઞ્જાવતંસપરિપિચ્છલસન્મુખાય .
વન્યસ્રજે કવલવેત્રવિષાણવેણુ-
લક્ષ્મશ્રિયે મૃદુપદે પશુપાઙ્ગજાય .. ૧..

અસ્યાપિ દેવ વપુષો મદનુગ્રહસ્ય
સ્વેચ્છામયસ્ય ન તુ ભૂતમયસ્ય કોઽપિ .
નેશે મહિ ત્વવસિતું મનસાઽઽન્તરેણ
સાક્ષાત્તવૈવ કિમુતાત્મસુખાનુભૂતેઃ .. ૨..

જ્ઞાને પ્રયાસમુદપાસ્ય નમન્ત એવ
જીવન્તિ સન્મુખરિતાં ભવદીયવાર્તામ્ .
સ્થાને સ્થિતાઃ શ્રુતિગતાં તનુવાઙ્મનોભિઃ
યે પ્રાયશોઽજિત જિતોઽપ્યસિ તૈસ્ત્રિલોક્યામ્ .. ૩..

શ્રેયઃસૃતિં/સ્રુતિં ભક્તિમુદસ્ય તે વિભો
ક્લિશ્યન્તિ યે કેવલબોધલબ્ધયે .
તેષામસૌ ક્લેશલ એવ શિષ્યતે
નાન્યદ્યથા સ્થૂલતુષાવઘાતિનામ્ .. ૪..

પુરેહ ભૂમન્ બહવોઽપિ યોગિન-
સ્ત્વદર્પિતેહા નિજકર્મલબ્ધયા .
વિબુધ્ય ભક્ત્યૈવ કથોપનીતયા
પ્રપેદિરેઽઞ્જોઽચ્યુત તે ગતિં પરામ્ .. ૫..

તથાપિ ભૂમન્ મહિમાગુણસ્ય તે
વિબોદ્ધુમર્હત્યમલાન્તરાત્મભિઃ .
અવિક્રિયાત્સ્વાનુભવાદરૂપતો
હ્યનન્યબોધ્યાત્મતયા ન ચાન્યથા .. ૬..

ગુણાત્મનસ્તેઽપિ ગુણાન્ વિમાતું
હિતાવતીર્ણસ્ય ક ઈશિરેઽસ્ય .
કાલેન યૈર્વા વિમિતાઃ સુકલ્પૈ-
ર્ભૂપાંસવઃ ખે મિહિકા દ્યુભાસાઃ .. ૭..

તત્તેઽનુકમ્પાં સુસમીક્ષમાણો
ભુઞ્જાન એવાત્મકૃતં વિપાકમ્ .
હૃદ્વાગ્વપુર્ભિર્વિદધન્નમસ્તે
જીવેત યો મુક્તિપદે સ દાયભાક્ .. ૮..

પશ્યેશ મેઽનાર્યમનન્ત આદ્યે
પરાત્મનિ ત્વય્યપિ માયિમાયિનિ .
માયાં વિતત્યેક્ષિતુમાત્મવૈભવં
હ્યહં કિયાનૈચ્છમિવાર્ચિરગ્નૌ .. ૯..

અતઃ ક્ષમસ્વાચ્યુત મે રજોભુવો
હ્યજાનતસ્ત્વત્પૃથગીશમાનિનઃ .
અજાવલેપાન્ધતમોઽન્ધચક્ષુષ
એષોઽનુકમ્પ્યો મયિ નાથવાનિતિ .. ૧૦..

ક્વાહં તમોમહદહઙ્ખચરાગ્નિવાર્ભૂ-
સંવેષ્ટિતાણ્ડઘટસપ્તવિતસ્તિકાયાઃ .
ક્વેદૃગ્વિધાવિગણિતાણ્ડપરાણુચર્યા-
વાતાધ્વરોમવિવરસ્ય ચ તે મહિત્વમ્ .. ૧૧..

ઉત્ક્ષેપણં ગર્ભગતસ્ય પાદયોઃ
કિં કલ્પતે માતુરધોક્ષજાગસે .
કિમસ્તિનાસ્તિવ્યપદેશભૂષિતં
તવાસ્તિ કુક્ષેઃ કિયદપ્યનન્તઃ .. ૧૨..

જગત્ત્રયાન્તોદધિસમ્પ્લવોદે
નારાયણસ્યોદરનાભિનાલાત્ .
વિનિર્ગતોઽજસ્ત્વિતિ વાઙ્ન વૈ મૃષા
કિન્ત્વીશ્વર ત્વન્ન વિનિર્ગતોઽસ્મિ .. ૧૩..

નારાયણસ્ત્વં ન હિ સર્વદેહિના-
માત્માસ્યધીશાખિલલોકસાક્ષી .
નારાયણોઽઙ્ગં નરભૂજલાયનાત્
તચ્ચાપિ સત્યં ન તવૈવ માયા .. ૧૪..

તચ્ચેજ્જલસ્થં તવ સજ્જગદ્વપુઃ
કિં મે ન દૃષ્ટં ભગવંસ્તદૈવ .
કિં વા સુદૃષ્ટં હૃદિ મે તદૈવ
કિં નો સપદ્યેવ પુનર્વ્યદર્શિ .. ૧૫..

અત્રૈવ માયાધમનાવતારે
હ્યસ્ય પ્રપઞ્ચસ્ય બહિઃ સ્ફુટસ્ય .
કૃત્સ્નસ્ય ચાન્તર્જઠરે જનન્યા
માયાત્વમેવ પ્રકટીકૃતં તે .. ૧૬..

યસ્ય કુક્ષાવિદં સર્વં સાત્મં ભાતિ યથા તથા .
તત્ત્વય્યપીહ તત્સર્વં કિમિદં માયયા વિના .. ૧૭..

અદ્યૈવ ત્વદૃતેઽસ્ય કિં મમ ન તે માયાત્વમાદર્શિત-
મેકોઽસિ પ્રથમં તતો વ્રજસુહૃદ્વત્સાઃ સમસ્તા અપિ .
તાવન્તોઽસિ ચતુર્ભુજાસ્તદખિલૈઃ સાકં મયોપાસિતા-
સ્તાવન્ત્યેવ જગન્ત્યભૂસ્તદમિતં બ્રહ્માદ્વયં શિષ્યતે .. ૧૮..

અજાનતાં ત્વત્પદવીમનાત્મ-
ન્યાત્માઽઽત્મના ભાસિ વિતત્ય માયામ્ .
સૃષ્ટાવિવાહં જગતો વિધાન
ઇવ ત્વમેષોઽન્ત ઇવ ત્રિનેત્રઃ .. ૧૯..

સુરેષ્વૃષિષ્વીશ તથૈવ નૃષ્વપિ
તિર્યક્ષુ યાદઃસ્વપિ તેઽજનસ્ય .
જન્માસતાં દુર્મદનિગ્રહાય
પ્રભો વિધાતઃ સદનુગ્રહાય ચ .. ૨૦..

કો વેત્તિ ભૂમન્ ભગવન્ પરાત્મન્
યોગેશ્વરોતીર્ભવતસ્ત્રિલોક્યામ્ .
ક્વ વા કથં વા કતિ વા કદેતિ
વિસ્તારયન્ ક્રીડસિ યોગમાયામ્ .. ૨૧..

તસ્માદિદં જગદશેષમસત્સ્વરૂપં
સ્વપ્નાભમસ્તધિષણં પુરુદુઃખદુઃખમ્ .
ત્વય્યેવ નિત્યસુખબોધતનાવનન્તે
માયાત ઉદ્યદપિ યત્સદિવાવભાતિ .. ૨૨..

એકસ્ત્વમાત્મા પુરુષઃ પુરાણઃ
સત્યઃ સ્વયઞ્જ્યોતિરનન્ત આદ્યઃ .
નિત્યોઽક્ષરોઽજસ્રસુખો નિરઞ્જનઃ
પૂર્ણોઽદ્વયો મુક્ત ઉપાધિતોઽમૃતઃ .. ૨૩..

એવં વિધં ત્વાં સકલાત્મનામપિ
સ્વાત્માનમાત્માઽઽત્મતયા વિચક્ષતે .
ગુર્વર્કલબ્ધોપનિષત્સુચક્ષુષા
યે તે તરન્તીવ ભવાનૃતામ્બુધિમ્ .. ૨૪..

આત્માનમેવાત્મતયાવિજાનતાં
તેનૈવ જાતં નિખિલં પ્રપઞ્ચિતમ્ .
જ્ઞાનેન ભૂયોઽપિ ચ તત્પ્રલીયતે
રજ્જ્વામહેર્ભોગભવાભવૌ યથા .. ૨૫..

અજ્ઞાનસંજ્ઞૌ ભવબન્ધમોક્ષૌ
દ્વૌ નામ નાન્યૌ સ્ત ઋતજ્ઞભાવાત્ .
અજસ્રચિત્યાઽઽત્મનિ કેવલે પરે
વિચાર્યમાણે તરણાવિવાહની .. ૨૬..

ત્વામાત્માનં પરં મત્વા પરમાત્માનમેવ ચ .
આત્મા પુનર્બહિર્મૃગ્ય અહોઽજ્ઞજનતાજ્ઞતા .. ૨૭..

અન્તર્ભવેઽનન્ત ભવન્તમેવ
હ્યતત્ત્યજન્તો મૃગયન્તિ સન્તઃ .
અસન્તમપ્યન્ત્યહિમન્તરેણ
સન્તં ગુણં તં કિમુ યન્તિ સન્તઃ .. ૨૮..

અથાપિ તે દેવ પદામ્બુજદ્વય-
પ્રસાદલેશાનુગૃહીત એવ હિ .
જાનાતિ તત્ત્વં ભગવન્ મહિમ્નો-
ન ચાન્ય એકોઽપિ ચિરં વિચિન્વન્ .. ૨૯..

તદસ્તુ મે નાથ સ ભૂરિભાગો
ભવેઽત્ર વાન્યત્ર તુ વા તિરશ્ચામ્ .
યેનાહમેકોઽપિ ભવજ્જનાનાં
ભૂત્વા નિષેવે તવ પાદપલ્લવમ્ .. ૩૦..

અહોઽતિધન્યા વ્રજગોરમણ્યઃ
સ્તન્યામૃતં પીતમતીવ તે મુદા .
યાસાં વિભો વત્સતરાત્મજાત્મના
યત્તૃપ્તયેઽદ્યાપિ ન ચાલમધ્વરાઃ .. ૩૧..

અહોભાગ્યમહોભાગ્યં નન્દગોપવ્રજૌકસામ્ .
યન્મિત્રં પરમાનન્દં પૂર્ણં બ્રહ્મ સનાતનમ્ .. ૩૨..

એષાં તુ ભાગ્યમહિમાચ્યુત તાવદાસ્તા-
મેકાદશૈવ હિ વયં બત ભૂરિભાગાઃ .
એતદ્ધૃષીકચષકૈરસકૃત્પિબામઃ
શર્વાદયોઽઙ્ઘ્ર્યુદજમધ્વમૃતાસવં તે .. ૩૩..

તદ્ભૂરિભાગ્યમિહ જન્મ કિમપ્યટવ્યાં
યદ્ગોકુલેઽપિ કતમાઙ્ઘ્રિરજોઽભિષેકમ્ .
યજ્જીવિતં તુ નિખિલં ભગવાન્ મુકુન્દઃ
ત્વદ્યાપિ યત્પદરજઃ શ્રુતિમૃગ્યમેવ .. ૩૪..

એષાં ઘોષનિવાસિનામુત ભવાન્ કિં દેવ રાતેતિ નઃ
ચેતો વિશ્વફલાત્ફલં ત્વદપરં કુત્રાપ્યયન્ મુહ્યતિ .
સદ્વેષાદિવ પૂતનાપિ સકુલા ત્વામેવ દેવાપિતા
યદ્ધામાર્થસુહૃત્પ્રિયાત્મતનયપ્રાણાશયાસ્ત્વત્કૃતે .. ૩૫..

તાવદ્રાગાદયઃ સ્તેનાસ્તાવત્કારાગૃહં ગૃહમ્ .
તાવન્મોહોઽઙ્ઘ્રિનિગડો યાવત્કૃષ્ણ ન તે જનાઃ .. ૩૬..

પ્રપઞ્ચં નિષ્પ્રપઞ્ચોઽપિ વિડમ્બયસિ ભૂતલે .
પ્રપન્નજનતાનન્દસન્દોહં પ્રથિતું પ્રભો .. ૩૭..

જાનન્ત એવ જાનન્તુ કિં બહૂક્ત્યા ન મે પ્રભો .
મનસો વપુષો વાચો વૈભવં તવ ગોચરઃ .. ૩૮..

અનુજાનીહિ માં કૃષ્ણ સર્વં ત્વં વેત્સિ સર્વદૃક્ .
ત્વમેવ જગતાં નાથો જગદેતત્તવાર્પિતમ્ .. ૩૯..

શ્રીકૃષ્ણ વૃષ્ણિકુલપુષ્કરજોષદાયિન્
ક્ષ્માનિર્જરદ્વિજપશૂદધિવૃદ્ધિકારિન્ .
ઉદ્ધર્મશાર્વરહર ક્ષિતિરાક્ષસધ્રુ-
ગાકલ્પમાર્કમર્હન્ ભગવન્ નમસ્તે .. ૪૦..

શ્રીશુક ઉવાચ
ઇત્યભિષ્ટૂય ભૂમાનં ત્રિઃ પરિક્રમ્ય પાદયોઃ .
નત્વાભીષ્ટં જગદ્ધાતા સ્વધામ પ્રત્યપદ્યત .. ૪૧..

તતોઽનુજ્ઞાપ્ય ભગવાન્ સ્વભુવં પ્રાગવસ્થિતાન્ .
વત્સાન્ પુલિનમાનિન્યે યથાપૂર્વસખં સ્વકમ્ .. ૪૨..

એકસ્મિન્નપિ યાતેઽબ્દે પ્રાણેશં ચાન્તરાત્મનઃ .
કૃષ્ણમાયાહતા રાજન્ ક્ષણાર્ધં મેનિરેઽર્ભકાઃ .. ૪૩..

કિં કિં ન વિસ્મરન્તીહ માયામોહિતચેતસઃ .
યન્મોહિતં જગત્સર્વમભીક્ષ્ણં વિસ્મૃતાત્મકમ્ .. ૪૪..

ઊચુશ્ચ સુહૃદઃ કૃષ્ણં સ્વાગતં તેઽતિરંહસા .
નૈકોઽપ્યભોજિ કવલ એહીતઃ સાધુ ભુજ્યતામ્ .. ૪૫..

તતો હસન્ હૃષીકેશોઽભ્યવહૃત્ય સહાર્ભકૈઃ .
દર્શયંશ્ચર્માજગરં ન્યવર્તત વનાદ્વ્રજમ્ .. ૪૬..

બર્હપ્રસૂનનવધાતુવિચિત્રિતાઙ્ગઃ
પ્રોદ્દામવેણુદલશૃઙ્ગરવોત્સવાઢ્યઃ .
વત્સાન્ ગૃણન્નનુગગીતપવિત્રકીર્તિ-
ર્ગોપીદૃગુત્સવદૃશિઃ પ્રવિવેશ ગોષ્ઠમ્ .. ૪૭..

અદ્યાનેન મહાવ્યાલો યશોદાનન્દસૂનુના .
હતોઽવિતા વયં ચાસ્માદિતિ બાલા વ્રજે જગુઃ .. ૪૮..

રાજોવાચ
બ્રહ્મન્ પરોદ્ભવે કૃષ્ણે ઇયાન્ પ્રેમા કથં ભવેત્ .
યોઽભૂતપૂર્વસ્તોકેષુ સ્વોદ્ભવેષ્વપિ કથ્યતામ્ .. ૪૯..

શ્રીશુક ઉવાચ
સર્વેષામપિ ભૂતાનાં નૃપ સ્વાત્મૈવ વલ્લભઃ .
ઇતરેઽપત્યવિત્તાદ્યાસ્તદ્વલ્લભતયૈવ હિ .. ૫૦..

તદ્રાજેન્દ્ર યથા સ્નેહઃ સ્વસ્વકાત્મનિ દેહિનામ્ .
ન તથા મમતાલમ્બિપુત્રવિત્તગૃહાદિષુ .. ૫૧..

દેહાત્મવાદિનાં પુંસામપિ રાજન્યસત્તમ .
યથા દેહઃ પ્રિયતમસ્તથા ન હ્યનુ યે ચ તમ્ .. ૫૨..

દેહોઽપિ મમતાભાક્ચેત્તર્હ્યસૌ નાત્મવત્પ્રિયઃ .
યજ્જીર્યત્યપિ દેહેઽસ્મિન્ જીવિતાશા બલીયસી .. ૫૩..

તસ્માત્પ્રિયતમઃ સ્વાત્મા સર્વેષામપિ દેહિનામ્ .
તદર્થમેવ સકલં જગદેતચ્ચરાચરમ્ .. ૫૪..

કૃષ્ણમેનમવેહિ ત્વમાત્માનમખિલાત્મનામ્ .
જગદ્ધિતાય સોઽપ્યત્ર દેહીવાભાતિ માયયા .. ૫૫..

વસ્તુતો જાનતામત્ર કૃષ્ણં સ્થાસ્નુ ચરિષ્ણુ ચ .
ભગવદ્રૂપમખિલં નાન્યદ્વસ્ત્વિહ કિઞ્ચન .. ૫૬..

સર્વેષામપિ વસ્તૂનાં ભાવાર્થો ભવતિ સ્થિતઃ .
તસ્યાપિ ભગવાન્ કૃષ્ણઃ કિમતદ્વસ્તુ રૂપ્યતામ્ .. ૫૭..

સમાશ્રિતા યે પદપલ્લવપ્લવં
મહત્પદં પુણ્યયશો મુરારેઃ .
ભવામ્બુધિર્વત્સપદં પરં પદં
પદં પદં યદ્વિપદાં ન તેષામ્ .. ૫૮..

એતત્તે સર્વમાખ્યાતં યત્પૃષ્ટોઽહમિહ ત્વયા .
યત્કૌમારે હરિકૃતં પૌગણ્ડે પરિકીર્તિતમ્ .. ૫૯..

એતત્સુહૃદ્ભિશ્ચરિતં મુરારે-
રઘાર્દનં શાદ્વલજેમનં ચ .
વ્યક્તેતરદ્રૂપમજોર્વભિષ્ટવં
શૃણ્વન્ ગૃણન્નેતિ નરોઽખિલાર્થાન્ .. ૬૦..

એવં વિહારૈઃ કૌમારૈઃ કૌમારં જહતુર્વ્રજે .
નિલાયનૈઃ સેતુબન્ધૈર્મર્કટોત્પ્લવનાદિભિઃ .. ૬૧..