అథ ద్వితీయోఽధ్యాయః

ఓం శ్రీ పరమాత్మనే నమః

సఞ్జయ ఉవాచ
తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్.
విషీదన్తమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః..1..

శ్రీభగవానువాచ
కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్.
అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున..2..

క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే.
క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరన్తప..3..

అర్జున ఉవాచ
కథం భీష్మమహం సఙ్ఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన.
ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన..4..

గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్
శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే.
హత్వాఽర్థకామాంస్తు గురూనిహైవ
భుఞ్జీయ భోగాన్ రుధిరప్రదిగ్ధాన్..5..

న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో
యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః.
యానేవ హత్వా న జిజీవిషామః
తేఽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః..6..

కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః
పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసమ్మూఢచేతాః.
యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే
శిష్యస్తేఽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్..7..

న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాద్-
యచ్ఛోకముచ్ఛోషణమిన్ద్రియాణామ్.
అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధమ్
రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్..8 ..

సఞ్జయ ఉవాచ
ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరన్తప.
న యోత్స్య ఇతి గోవిన్దముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ..9..

తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత.
సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తమిదం వచః..10..

శ్రీభగవానువాచ
అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే.
గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచన్తి పణ్డితాః..11..

న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః.
న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్..12..

దేహినోఽస్మిన్ యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా.
తథా దేహాన్తరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి..13..

మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః.
ఆగమాపాయినోఽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత..14..

యం హి న వ్యథయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ.
సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోఽమృతత్వాయ కల్పతే..15..

నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః.
ఉభయోరపి దృష్టోఽన్తస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః..16..

అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్.
వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్ కర్తుమర్హతి..17..

అన్తవన్త ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః.
అనాశినోఽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత..18..

య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్.
ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే..19..

న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిత్
నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః.
అజో నిత్యః శాశ్వతోఽయం పురాణో
న హన్యతే హన్యమానే శరీరే..20..

వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్.
కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కమ్..21..

వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ
నవాని గృహ్ణాతి నరోఽపరాణి.
తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణాని
అన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ..22..

నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః.
న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః..23..

అచ్ఛేద్యోఽయమదాహ్యోఽయమక్లేద్యోఽశోష్య ఏవ చ.
నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోఽయం సనాతనః..24..

అవ్యక్తోఽయమచిన్త్యోఽయమవికార్యోఽయముచ్యతే.
తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి..25..

అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్.
తథాఽపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి..26..

జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ.
తస్మాదపరిహార్యేఽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి..27..

అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత.
అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా..28..

ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేనమ్
ఆశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః.
ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శృణోతి
శ్రుత్వాఽప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్..29..

దేహీ నిత్యమవధ్యోఽయం దేహే సర్వస్య భారత.
తస్మాత్ సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి..30..

స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికమ్పితుమర్హసి.
ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్ఛ్రేయోఽన్యత్ క్షత్రియస్య న విద్యతే..31..

యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్.
సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభన్తే యుద్ధమీదృశమ్..32..

థ చేత్త్వమిమం ధర్మ్యం సఙ్గ్రామం న కరిష్యసి.
తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి..33..

అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యన్తి తేఽవ్యయామ్.
సమ్భావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే..34..

భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః.
యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్..35..

అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్ వదిష్యన్తి తవాహితాః.
నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్..36..

హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్.
తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః..37..

సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ.
తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి..38..

ఏషా తేఽభిహితా సాఙ్ఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శృణు.
బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి..39..

నేహాభిక్రమనాశోఽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే.
స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్..40..

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునన్దన.
బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోఽవ్యవసాయినామ్..41..

యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదన్త్యవిపశ్చితః.
వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః..42..

కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్.
క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి..43..

భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాఽపహృతచేతసామ్.
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే..44..

త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున.
నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్..45..

యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సమ్ప్లుతోదకే.
తావాన్ సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః..46..

కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన.
మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోఽస్త్వకర్మణి..47..

యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ.
సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే..48..

దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనఞ్జయ.
బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః..49..

బుద్ధియుక్తో జహాతీహ ఉభే సుకృతదుష్కృతే.
తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్..50..

కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః.
జన్మబన్ధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛన్త్యనామయమ్..51..

యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతితరిష్యతి.
తదా గన్తాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ..52..

శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే యదా స్థాస్యతి నిశ్చలా.
సమాధావచలా బుద్ధిస్తదా యోగమవాప్స్యసి..53..

అర్జున ఉవాచ
స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ.
స్థితధీః కిం ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్..54..

శ్రీభగవానువాచ
ప్రజహాతి యదా కామాన్ సర్వాన్ పార్థ మనోగతాన్.
ఆత్మన్యేవఽఽత్మనా తుష్టః స్థితప్రజ్ఞస్తదోచ్యతే..55..

దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః సుఖేషు విగతస్పృహః.
వీతరాగభయక్రోధః స్థితధీర్మునిరుచ్యతే..56..

యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్ తత్ ప్రాప్య శుభాశుభమ్.
నాభినన్దతి న ద్వేష్టి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా..57..

యదా సంహరతే చాయం కూర్మోఽఙ్గానీవ సర్వశః.
ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేఽభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా..58..

విషయా వినివర్తన్తే నిరాహారస్య దేహినః.
రసవర్జం రసోఽప్యస్య పరం దృష్ట్వా నివర్తతే..59..

యతతో హ్యపి కౌన్తేయ పురుషస్య విపశ్చితః.
ఇన్ద్రియాణి ప్రమాథీని హరన్తి ప్రసభం మనః..60..

తాని సర్వాణి సంయమ్య యుక్త ఆసీత మత్పరః.
వశే హి యస్యేన్ద్రియాణి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా..61..

ధ్యాయతో విషయాన్ పుంసః సఙ్గస్తేషూపజాయతే.
సఙ్గాత్ సఞ్జాయతే కామః కామాత్ క్రోధోఽభిజాయతే..62..

క్రోధాద్భవతి సమ్మోహః సమ్మోహాత్ స్మృతివిభ్రమః.
స్మృతిభ్రంశాద్-బుద్ధినాశో బుద్ధినాశాత్ ప్రణశ్యతి..63..

రాగద్వేషవియుక్తైస్తు విషయానిన్ద్రియైశ్చరన్.
ఆత్మవశ్యైర్విధేయాత్మా ప్రసాదమధిగచ్ఛతి..64..

ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం హానిరస్యోపజాయతే.
ప్రసన్నచేతసో హ్యాశు బుద్ధిః పర్యవతిష్ఠతే..65..

నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న చాయుక్తస్య భావనా.
న చాభావయతః శాన్తిరశాన్తస్య కుతః సుఖమ్..66..

ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం యన్మనోఽనువిధీయతే.
తదస్య హరతి ప్రజ్ఞాం వాయుర్నావమివామ్భసి..67..

తస్మాద్యస్య మహాబాహో నిగృహీతాని సర్వశః.
ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా..68

యా నిశా సర్వభూతానాం తస్యాం జాగర్తి సంయమీ.
యస్యాం జాగ్రతి భూతాని సా నిశా పశ్యతో మునేః..69..

ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠమ్
సముద్రమాపః ప్రవిశన్తి యద్వత్.
తద్వత్కామా యం ప్రవిశన్తి సర్వే
స శాన్తిమాప్నోతి న కామకామీ..70..

విహాయ కామాన్ యః సర్వాన్ పుమాంశ్చరతి నిఃస్పృహః.
నిర్మమో నిరహఙ్కారః స శాన్తిమధిగచ్ఛతి..71..

ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ నైనాం ప్రాప్య విముహ్యతి.
స్థిత్వాఽస్యామన్తకాలేఽపి బ్రహ్మనిర్వాణమృచ్ఛతి..72..

.. ఓం తత్సదితి శ్రీమద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్త్రే శ్రీకృష్ణార్జునసంవాదే సాఙ్ఖ్యయోగో నామ ద్వితీయోఽధ్యాయః ..