వేదారమ్భసంస్కారవిధిః

వేదారమ్భసంస్కారవిధిః
 గాయత్రీదీక్షోపరాన్తమ్ ఆచార్యః బ్రహ్మచారిణం బ్రహ్మచర్యనియమాన్ ఉపదిశతి, కతిపయదినపర్యన్తం చ తస్య దినచర్యాం యథోపదిష్టవిధినా అనుష్ఠాపయతి. తస్య వ్రతానుష్ఠానేన పరితుష్టః ఆచార్యః శుభే ముహూర్తే వేదారమ్భసంస్కారం సమ్పాదయతి. తన్నిమిత్తమ్ ఉపనయనవదేవ బ్రహ్మచారిణా గణేశాదిసర్వదేవాన్ సమ్పూజ్య, పృథగ్వేద్యాం సఙ్కల్పపూర్వకం 'సముద్భవ'నామకస్యాగ్నేః స్థాపనం కరోతి.,
తద్యథా-
గోత్రవర్ణీ సఙ్కీర్త్య
'అస్య మాణవకస్య వేదారమ్భసంస్కారకర్మణి పఞ్చభూసంస్కారపూర్వకం సముద్భవనామకమగ్నిం స్థాపయిష్యే'.
ఆచార్య సంకల్ప కరనే కే ఉపరాన్త పఞ్చభూ-సంస్కారపూర్వక అగ్ని కీ స్థాపనా కరే తథా బ్రహ్మవరణ ఏవం పూర్వోక్త ప్రకార సే కుశకణ్డికా కరకే అగ్ని కీ పూజా బ్రహ్మచారీ సే కరవాయే
అగ్నిస్థాపనమ్
ఓం అగ్ని దూతం పురోదధే హవ్యవాహముపనువే. దేవాఀ ఆసాదయాదిహ..

ఇతి మన్త్రేణాగ్ని స్థాపయేత్.
తద్రక్షార్థం తదుపరి కిఞ్చిత్ కాష్ఠాదికం నిదధ్యాద్ ఉపధమేచ్చ.
తతః అగ్న్యాయతనాదీశాన్యాం బ్రహ్మవరణం కుర్యాత్,
తద్యథా-
'దేశకాలౌ సఙ్కీర్త్య
అముకగోత్రః అముకశర్మా అస్మిన్ వేదారమ్భసంస్కారహవనకర్మణి కృతాకృతావేక్షణాదిబ్రహ్మకర్మ కర్తుమ్
అముకగోత్రమముకశర్మాణం బ్రాహ్మణమేభిర్వరణద్రవ్యైర్బ్రహ్మత్వేన త్వామహం వృణే.
ఓం 'వృతోఽస్మి' ఇతి బ్రహ్మా వదేత్.
తతః ఆచార్యః కృతాఞ్జలిః బ్రహ్మాణం ప్రార్థయేత్, తద్యథా-
యథా చతుర్ముఖో బ్రహ్మా సర్వవేదధరః ప్రభుః . తథా త్వం మమ యజ్ఞేఽస్మిన్ బ్రహ్మా భవ ద్విజోత్తమ ..

తతః ఉపనయనవత్ కుశకణ్డికాం కృత్వా అగ్నిపూజనం కుర్యాత్.
తద్యథా-
తతః 'సముద్భవనామాగ్నే సుప్రతిష్ఠితో వరదో భవ' ఇతి ప్రతిష్ఠాప్య ధ్యాయేత్-
'ఓం భూర్భువః స్వః సముద్భవనామ్నే అగ్నయే నమః'.
అగ్ని ప్రజ్వలితం వన్దే జాతవేదం హుతాశనమ్ .
సువర్ణవర్ణమమలమనన్తం విశ్వతోముఖమ్ ..

సర్వతః పాణిపాదశ్చ సర్వతోఽక్షిశిరోముఖః .
విశ్వరూపో మహానగ్నిః ప్రణీతః సర్వకర్మసు ..

ఓం చత్వారి శృఙ్గా త్రయో అస్య పాదాః ద్వే శీర్షే సప్త హస్తాసో అస్య.
త్రిధా బద్ధో వృషభో రోరవీతి మహో దేవో మర్త్యా ఆవివేశ ..

ఇతి మన్త్రైరగ్ని సమ్పూజ్య దక్షిణం జాన్వాచ్య కుశేన దక్షిణబాహౌ బ్రహ్మణా అన్వారబ్ధః ఆచాన్తో మౌనీ మూలమధ్యభాగయోర్మధ్యేన స్రువం గృహీత్వా జుహుయాత్.
తత్రాదౌ-
'ఇదమాజ్యం తత్తద్దేవతాయై మయా పరిత్యక్తం యథాదైవతమస్తు న మమ'
ఇతి త్యాగం పూర్వమేవ కుర్యాత్.
తతః 'వేదారమ్భకర్మణి సముద్భవనామాగ్నేః పూజనం కరిష్యే'
ఇతి సఙ్కల్ప్య సమ్పూజ్య స్వస్యోత్తరతో బ్రహ్మచారిణముపవేశ్య దక్షిణజాన్వాచ్య బ్రహ్మణాఽన్వారబ్ధ ఆజ్యాహుతీర్జుహుయాత్.
హవనవిధిః
ఓం ప్రజాపతయే స్వాహా, ఇదం ప్రజాపతయే న మమ.
ఓం ఇన్ద్రాయ స్వాహా, ఇదమిన్ద్రాయ న మమ.
యజ్ఞోపవీత-వేదారమ్భ-సమావర్తన-సంస్కార
ఓం అగ్నయే స్వాహా, ఇదమగ్నయే న మమ.
ఓం సోమాయ స్వాహా, ఇదం సోమాయ న మమ.
తతః అన్వారబ్ధం త్యక్త్వా జుహుయాత్, ఆదౌ యజుర్వేదాహుతయః -
ఓం అన్తరిక్షాయ స్వాహా, ఇదమన్తరిక్షాయ న మమ.
ఓం వాయవే స్వాహా, ఇదం వాయవే న మమ.
ఓం బ్రహ్మణే స్వాహా, ఇదం బ్రహ్మణే న మమ.
ఓం ఛన్దోభ్యః స్వాహా, ఇదం ఛన్దోభ్యో న మమ.

ఓం పృథివ్యై స్వాహా, ఇదం పృథివ్యై న మమ.
ఓం అగ్నయే స్వాహా, ఇదమగ్నయే న మమ.
ఓం బ్రహ్మణే స్వాహా, ఇదం బ్రహ్మణే న మమ.
ఓం ఛన్దోభ్యః స్వాహా, ఇదం ఛన్దోభ్యో న మమ.

ఓం దివే స్వాహా, ఇదం దివే న మమ.
ఓం సూర్యాయ స్వాహా, ఇదం సూర్యాయ న మమ.
ఓం బ్రహ్మణే స్వాహా, ఇదం బ్రహ్మణే న మమ.
ఓం ఛన్దోభ్యః స్వాహా, ఇదం ఛన్దోభ్యో న మమ.

ఓం దిగ్భ్యః స్వాహా, ఇదం దిగ్భ్యో న మమ.
ఓం చన్ద్రమసే స్వాహా, ఇదం చన్ద్రమసే న మమ.
ఓం బ్రహ్మణే స్వాహా, ఇదం బ్రహ్మణే న మమ.
ఓం ఛన్దోభ్యః స్వాహా, ఇదం ఛన్దోభ్యో న మమ.
సామాన్యాహుతయః -
ఓం ప్రజాపతయే స్వాహా, ఇదం ప్రజాపతయే న మమ.
ఓం దేవేభ్యః స్వాహా, ఇదం దేవేభ్యో న మమ.
ఓం ఋషిభ్యః స్వాహా, ఇదం ఋషిభ్యో న మమ.
ఓం శ్రద్ధాయై స్వాహా, ఇదం శ్రద్ధాయై న మమ.
ఓం మేధాయై స్వాహా, ఇదం మేధాయై న మమ.
ఓం సదసస్పతయే స్వాహా, ఇదం సదసస్పతయే న మమ.
ఓం అనుమతయే స్వాహా, ఇదమనుమతయే న మమ.
పునః బ్రహ్మణాఽన్వారబ్ధః -
ఓం భూః స్వాహా, ఇదమగ్నయే న మమ.
ఓం భువః స్వాహా, ఇదం వాయవే న మమ.
ఓం స్వః స్వాహా, ఇదం సూర్యాయ న మమ.
ఓం త్వన్నో అగ్నే వరుణస్య విద్వాన్ దేవస్య హేడో అవ యాసిసీష్ఠాః.
యజిష్ఠో వహ్నితమః శోశుచానో విశ్వా ద్వేషాఽసి ప్రముగ్ధ్యస్మత్స్వాహా..

ఓం స త్వన్నో అగ్నేఽవమో భవోతీ నేదిష్ఠో అస్యా ఉషసో వ్యుష్టౌ. అవ యక్ష్వ నో వరుణ రరాణో
ఇదమగ్నీవరుణాభ్యాం న మమ.
వ్వ్రీహి మృడీక సుహవో న ఏధి స్వాహా.. ఇదమగ్నీవరుణాభ్యాం న మమ.
ఓం అయాశ్చాగ్నేఽస్యనభిశస్తి పాశ్చ సత్యమిత్వమయా అసి.
అయా నో యజ్ఞం వహాస్యయా నో ధేహి భేషజః స్వాహా..

ఇదమగ్నయే అయసే న మమ.
ఓం యే తే శతం వరుణ యే సహస్త్రం యజ్ఞియాః పాశా వితతా మహాన్తః.
తేభిర్నో అద్య సవితోత విష్ణుర్విశ్వే ముఞ్చన్తు మరుతః స్వర్కాః స్వాహా..

ఇదం వరుణాయ సవిత్రే విష్ణవే విశ్వేభ్యో దేవేభ్యో మరుద్భ్యః స్వర్కేభ్యశ్చ న మమ.
ఓం ఉదుత్తమం వరుణ పాశమస్మదవాధమం విమధ్యమః శ్రథాయ.
అథా వయమాదిత్యవ్రతే తవానాగసో అదితయే స్యామ స్వాహా..

ఇదం వరుణాయాదిత్యాయాదితయే న మమ.
ఓం ప్రజాపతయే స్వాహా, ఇదం ప్రజాపతయే న మమ.
ఓం అగ్నయే స్విష్టకృతే స్వాహా, ఇదమగ్నయే స్విష్టకృతే న మమ.
తతః సంస్రవప్రాశనమ్. మార్జనమ్. అగ్నౌ పవిత్రప్రతిపత్తిః. ప్రణీతా- విమోకః.
పూర్ణపాత్రదానమ్.
తద్యథా-
"అముకగోత్రః అముకశర్మా వేదారమ్భాఙ్గహోమకర్మణః సాఙ్గఫల- సిద్ధయే అపూర్ణపూరణార్థమిదం పూర్ణపాత్రం ప్రజాపతిదైవతం యథానామగోత్రాయ బ్రాహ్మణాయ తుభ్యమహం సమ్ప్రదదే" ఇతి దద్యాత్.
బ్రహ్మా చ తం గృహీత్వా-
ఓం అక్రన్ కర్మ కర్మకృతః సహ వాచా మయోభువా .
దేవేభ్యః కర్మ కృత్వా తం ప్రేతవాచా స చాభువః ..

ఇతి ఆశిషం దద్యాత్.
తదనన్తరం బ్రహ్మచారీ "అముకగోత్రః అముకశర్మాహం వేదారమ్భకర్మణః పూర్వాఙ్గత్వేన సరస్వతీ-విష్ణు-లక్ష్మీ-యజుర్వేద-గురూణాం పూజనం కరిష్యే"
ఇస ప్రకార సంకల్ప కర తత్తద్దేవతాఓం ఏవం గురు జీ కీ యథోపలబ్ధోపచార సే పూజా కర ప్రణవవ్యాహృతిపూర్వక గాయత్రీ మన్త్ర పఢ఼నే కే ఉపరాన్త అపనీ వేదశాఖా కే మన్త్ర కా ఉచ్చారణ గురుముఖ సే సుననే కే
బాద కరనా చాహిఏ.
ఓం భూర్భువః స్వః తత్స॑వి॒తుర్వర॑ణ్యం భర్గో దే॒వస్య॑ ధీమహి. థియో యో నః ప్రచోదయాంత్ ..

శుక్లయజుర్వేదారమ్భః
ఓం ఇషే త్వోర్జే త్వాం వ్వాయవ॑స్థ దే॒వో వః సవితా ప్రాార్పయతు శ్రేష్ఠంతమాయ్ కర్మణ ఆప్యా॑యధ్వమచ్యా ఇన్ద్రాయ భాగం ప్ర॒జావ॑తీరనమీబా అ॑య॒క్ష్మా మా వ॑స్తేన ఈశత॒మాధర్శ సో ధ్రువా అ॒స్మిన్ గోప॑తౌ స్యాత్ బుద్ధీర్యజ॑మానస్య పంశూన్ పాంహి ..

ఋగ్వేదారమ్భః
ఓం అ॒గ్నిర్మీడే పురోహితం య॒జ్ఞస్య॑ దే॒వమూత్విజ॑మ్ . హోతారం రత్న॒ర్థాతమమ్ ....

సామవేదారమ్భః
ఓం అగ్న ఆ యాహి వీతయే గృణానో హవ్యదాతయే. నిహోతా సత్సి బర్హిషి..

అథర్వవేదారమ్భః
ఓం శన్నోం దే॒వీర్భీష్టంయూ ఆపోం భవన్తు పీతయేం శంయోభిన॑వన్తు నః..

ఆచారాద్ అస్మిన్నవసరే మాణవకం వేదపాఠార్థ వారాణసీం ప్రస్థాపయన్తి.
తతః 'కృతస్య వేదారమ్భకర్మణః సాఙ్గతాసిద్ధ్యర్థమాచార్యాయ దక్షిణాం తుభ్యమహం సమ్ప్రదదే' ఇతి దత్వా
'కృతస్య వేదారమ్భకర్మణః సమృద్ధ్యర్థం దశ యథాశక్తి వా బ్రాహ్మణాన్ భోజయిష్యే'. ఇతి సఙ్కల్పయేత్.
అధ్యేతృ-నియమాః- ఆచార్యేణాహూత ఉత్థాయ ప్రతివచనం దద్యాత్.
శయానం చేదాసీనః, ఆసీనం చేత్తిష్ఠన్, తిష్ఠన్తం చేత్ గచ్ఛన్,
గచ్ఛన్తం చేదభిధావన్ ప్రతిశృణుయాత్.
తతః సముద్భవనామాగ్ని సమ్పూజ్య విసృజేత్ ..