.. ઐતરેય ઉપનિષત્ ..

.. ઐતરેય ઉપનિષત્ ..

.. શાન્તિપાઠઃ ..

વાઙ્ મે મનસિ પ્રતિષ્ઠિતા મનો મે વાચિ પ્રતિષ્ઠિતમાવિરાવીર્મ એધિ ..

વેદસ્ય મ આણીસ્થઃ શ્રુતં મે મા પ્રહાસીરનેનાધીતેનાહોરાત્રાન્ સન્દધામ્યૃતં વદિષ્યામિ સત્યં વદિષ્યામિ ..

તન્મામવતુ તદ્વક્તારમવત્વવતુ મામવતુ વક્તારમવતુ વક્તારમ્ ..

.. ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ..

આત્મા વા ઇદમેક એવાગ્ર આસીન્નાન્યત્કિઞ્ચચન .
સ ઈક્ષત લોકાન્નુ સૃજા ઇતિ .. ૧ ..

સ ઇમાઁલ્લોકાનસૃજત .
અમ્ભો મરીચીર્માપોઽદોઽમ્ભઃ પરેણ દિવં દ્યૌઃ પ્રતિષ્ઠાઽન્તરિક્ષં મરીચયઃ .
પૃથિવી મરો યા અધસ્તાત્ત આપઃ .. ૨ ..

સ ઈક્ષતેમે નુ લોકા લોકપાલાન્નુ સૃજા ઇતિ ..

સોઽદ્ભ્ય એવ પુરુષં સમુદ્ધૃત્યામૂર્છયત્ .. ૩ ..

તમભ્યતપત્તસ્યાભિતપ્તસ્ય મુખં નિરભિદ્યત યથાઽણ્ડં મુખાદ્વાગ્વાચોઽગ્નિર્નાસિકે નિરભિદ્યેતં નાસિકાભ્યાં પ્રાણઃ .
પ્રાણાદ્વાયુરક્ષિણી નિરભિદ્યેતમક્ષિભ્યાં ચક્ષુશ્ચક્ષુષ આદિત્યઃ કર્ણૌ નિરભિદ્યેતાં કર્ણાભ્યાં શ્રોત્રં શ્રોત્રદ્દિશસ્ત્વઙ્નિરભિદ્યત ત્વચો લોમાનિ લોમભ્ય ઓષધિવનસ્પતયો હૃદયં નિરભિદ્યત હૃદયાન્મનો મનસશ્ચન્દ્રમા નાભિર્નિરભિદ્યત નાભ્યા અપાનોઽપાનાન્મૃત્યુઃ શિશ્નં નિરભિદ્યત શિશ્નાદ્રેતો રેતસ આપઃ .. ૪ ..

તા એતા દેવતા સૃષ્ટા અસ્મિન્મહત્યર્ણવે પ્રાપતન્ . તમશનાપિપાસાભ્યામન્વવાર્જત્ .
તા એનમબ્રુવન્નાયતનં નઃ પ્રજાનીહિ યસ્મિન્પ્રતિષ્ઠિતા અન્નમદામેતિ .. ૧ ..

તાભ્યો ગામાનયત્તા અબ્રુવન્ન વૈ નોઽયમલમિતિ .
તાભ્યોઽશ્વમાનયત્તા અબ્રુવન્ન વૈ નોઽયમલમિતિ .. ૨ ..

તાભ્યઃ પુરુષમાનયત્તા અબ્રુવન્ સુકૃતં બતેતિ પુરુષો વાવ સુકૃતમ્ .
તા અબ્રવીદ્યથાયતનં પ્રવિશતેતિ .. ૩ ..

અગ્નિર્વાગ્ભૂત્વા મુખં પ્રાવિશદ્વાયુઃ પ્રાણો ભૂત્વા નાસિકે પ્રાવિશદાદિત્યશ્ચક્ષુર્ભૂત્વાઽક્ષિણી પ્રાવિશદ્દિશઃ શ્રોત્રં ભૂત્વા કર્ણૌ પ્રાવિશન્નોષધિવનસ્પતયો લોમાનિ ભૂત્વા ત્વચં પ્રાવિશંશ્ચન્દ્રમા મનો ભૂત્વા હૃદયં પ્રાવિશન્મૃત્યુરપાનો ભૂત્વા નાભિં પ્રાવિશદાપો રેતો ભૂત્વા શિશ્નં પ્રાવિશન્ .. ૪ ..

તમશનાયાપિપાસે અબ્રૂતામાવાભ્યામભિપ્રજાનીહીતિ તે અબ્રવીદેતાસ્વેવ વાં દેવતાસ્વાભજામ્યેતાસુ ભાગિન્યૌ કરોમીતિ . તસ્માદ્યસ્યૈ કસ્યૈ ચ દેવતાયૈ હવિર્ગૃહ્યતે ભાગિન્યાવેવાસ્યામશનાયાપિપાસે ભવતઃ .. ૫ ..

સ ઈક્ષતેમે નુ લોકાશ્ચ લોકપાલાશ્ચાન્નમેભ્યઃ સૃજા ઇતિ .. ૧ ..

સોઽપોઽભ્યતપત્તાભ્યોઽભિતપ્તાભ્યો મૂર્તિરજાયત .
યા વૈ સા મૂર્તિરજાયતાન્નં વૈ તત્ .. ૨ ..

તદેનત્સૃષ્ટં પરાઙ્ત્યજિઘાંસત્તદ્વાચાઽજિઘૃક્ષત્ તન્નાશક્નોદ્વાચા ગ્રહીતુમ્ .
સ યદ્ધૈનદ્વાચાઽગ્રહૈષ્યદભિવ્યાહૃત્ય હૈવાન્નમત્રપ્સ્યત્ .. ૩ ..

તત્પ્રાણેનાજિઘૃક્ષત્ તન્નાશક્નોત્પ્રાણેન ગ્રહીતુમ્ .
સ યદ્ધૈનત્પ્રાણેનાગ્રહૈષ્યદભિપ્રાણ્ય હૈવાન્નમત્રપ્સ્યત્ .. ૪ ..

તચ્ચક્ષુષાઽજિઘૃક્ષત્ તન્નાશક્નોચ્ચક્ષુષા ગ્રહીતુમ્ .
સ યદ્ધૈનચ્ચક્ષુષાઽગ્રહૈષ્યદ્દૃષ્ટ્વા હૈવાનમત્રપ્સ્યત્ .. ૫ ..

તચ્છ્રોત્રેણાજિઘૃક્ષત્ તન્નાશક્નોચ્છ્રોત્રેણ ગ્રહીતુમ્ .
સ યદ્ધૈનચ્છ્રોત્રેણાગ્રહૈષ્યચ્છ્રુત્વા હૈવાન્નમત્રપ્સ્યત્ .. ૬ ..

તત્ત્વચાઽજિઘૃક્ષત્ તન્નાશક્નોત્ત્વચા ગ્રહીતુમ્ .
સ યદ્ધૈનત્ત્વચાઽગ્રહૈષ્યત્ સ્પૃષ્ટ્વા હૈવાન્નમત્રપ્સ્યત્ .. ૭ ..

તન્મનસાઽજિઘૃક્ષત્ તન્નાશક્નોન્મનસા ગ્રહીતુમ્ .
સ યદ્ધૈનન્મનસાઽગ્રહૈષ્યદ્ધ્યાત્વા હૈવાન્નમત્રપ્સ્યત્ .. ૮ ..

તચ્છિશ્નેનાજિઘૃક્ષત્ તન્નાશક્નોચ્છિશ્નેન ગ્રહીતુમ્ .
સ યદ્ધૈનચ્છિશ્નેનાગ્રહૈષ્યદ્વિત્સૃજ્ય હૈવાનમત્રપ્સ્યત્ .. ૯ ..

તદપાનેનાજિઘૃક્ષત્ તદાવયત્ સૈષોઽન્નસ્ય ગ્રહો યદ્વાયુરનાયુર્વા એષ યદ્વાયુઃ .. ૧૦ ..

સ ઈક્ષત કથં ન્વિદં મદૃતે સ્યાદિતિ સ ઈક્ષત કતરેણ પ્રપદ્યા ઇતિ .
સ ઈક્ષત યદિ વાચાઽભિવ્યાહૃતં યદિ પ્રાણેનાભિપ્રાણિતં યદિ ચક્ષુષા દૃષ્ટં યદિ શ્રોત્રેણ શ્રુતં યદિ ત્વચા સ્પૃષ્ટં યદિ મનસા ધ્યાતં યદ્યપાનેનાભ્યપાનિતં યદિ શિશ્નેન વિસૃષ્ટમથ કોઽહમિતિ .. ૧૧ ..

સ એતમેવ સીમાનં વિદર્યૈતયા દ્વારા પ્રાપદ્યત .
સૈષા વિદૃતિર્નામ દ્વાસ્તદેતન્નાઽન્દનમ્ .
તસ્ય ત્રય આવસથાસ્ત્રયઃ સ્વપ્ના અયમાવસથોઽયમાવસથોઽયમાવસથ ઇતિ ..૧૨..

સ જાતો ભૂતાન્યભિવ્યૈખ્યત્ કિમિહાન્યં વાવદિષદિતિ .
સ એતમેવ પુરુષં બ્રહ્મ તતમમપશ્યત્ . ઇદમદર્શનમિતી ૩ .. ૧૩ ..

તસ્માદિદન્દ્રો નામેદન્દ્રો હ વૈ નામ તમિદન્દ્રં સન્તમિન્દ્ર ઇત્યાચક્ષતે પરોક્ષેણ .
પરોક્ષપ્રિયા ઇવ હિ દેવાઃ પરોક્ષપ્રિયા ઇવ હિ દેવાઃ .. ૧૪ ..

પુરુષે હ વા અયમાદિતો ગર્ભો ભવતિ યદેતદ્રેતઃ .
તદેતત્સર્વેભ્યોઽઙ્ગેભ્યસ્તેજઃ સમ્ભૂતમાત્મન્યેવઽઽત્માનં બિભર્તિ તદ્યદા સ્ત્રિયાં સિઞ્ચત્યથૈનજ્જનયતિ તદસ્ય પ્રથમં જન્મ .. ૧ ..

તત્સ્ત્રિયા આત્મભૂયં ગચ્છતિ યથા સ્વમઙ્ગં તથા .
તસ્માદેનાં ન હિનસ્તિ .
સાઽસ્યૈતમાત્માનમત્ર ગતં ભાવયતિ .. ૨ ..

સા ભાવયિત્રી ભાવયિતવ્યા ભવતિ .
તં સ્ત્રી ગર્ભ બિભર્તિ .
સોઽગ્ર એવ કુમારં જન્મનોઽગ્રેઽધિભાવયતિ .
સ યત્કુમારં જન્મનોઽગ્રેઽધિભાવયત્યાત્માનમેવ તદ્ભાવયત્યેષાં લોકાનાં સન્તત્યા .
એવં સન્તતા હીમે લોકાસ્તદસ્ય દ્વિતીયં જન્મ .. ૩ ..

સોઽસ્યાયમાત્મા પુણ્યેભ્યઃ કર્મભ્યઃ પ્રતિધીયતે .
અથાસ્યાયામિતર આત્મા કૃતકૃત્યો વયોગતઃ પ્રૈતિ .
સ ઇતઃ પ્રયન્નેવ પુનર્જાયતે તદસ્ય તૃતીયં જન્મ .. ૪ ..

તદુક્તમૃષિણા ગર્ભે નુ સન્નન્વેષામવેદમહં દેવાનાં જનિમાનિ વિશ્વા શતં મા પુર આયસીરરક્ષન્નધઃ શ્યેનો જવસા નિરદીયમિતિ .
ગર્ભ એવૈતચ્છયાનો વામદેવ એવમુવાચ ..૫..

સ એવં વિદ્વાનસ્માચ્છરીરભેદાદૂર્ધ્વ ઉત્ક્રમ્યામુષ્મિન્ સ્વર્ગે લોકે સર્વાન્ કામાનાપ્ત્વાઽમૃતઃ સમભવત્ સમભવત્ .. ૬ ..

કોઽયમાત્મેતિ વયમુપાસ્મહે કતરઃ સ આત્મા .
યેન વા પશ્યતિ યેન વા શૃણોતિ યેન વા ગન્ધાનાજિઘ્રતિ યેન વા વાચં વ્યાકરોતિ યેન વા સ્વાદુ ચાસ્વાદુ ચ વિજાનાતિ .. ૧ ..

યદેતદ્ધૃદયં મનશ્ચૈતત્ .
સઞ્જ્ઞાનમાજ્ઞાનં વિજ્ઞાનં પ્રજ્ઞાનં મેધા દૃષ્ટિધૃર્તિમતિર્મનીષા જૂતિઃ સ્મૃતિઃ સઙ્કલ્પઃ ક્રતુરસુઃ કામો વશ ઇતિ .
સર્વાણ્યેવૈતાનિ પ્રજ્ઞાનસ્ય નામધેયાનિ ભવન્તિ .. ૨ ..

એષ બ્રહ્મૈષ ઇન્દ્ર એષ પ્રજાપતિરેતે સર્વે દેવા ઇમાનિ ચ પઞ્ચમહાભૂતાનિ પૃથિવી વાયુરાકાશ આપો જ્યોતીંષીત્યેતાનીમાનિ ચ ક્ષુદ્રમિશ્રાણીવ .
બીજાનીતરાણિ ચેતરાણિ ચાણ્ડજાનિ ચ જારુજાનિ ચ સ્વેદજાનિ ચોદ્ભિજ્જાનિ ચાશ્વા ગાવઃ પુરુષા હસ્તિનો યત્કિઞ્ચેદં પ્રાણિ જઙ્ગમં ચ પતત્રિ ચ યચ્ચ સ્થાવરં સર્વં તત્પ્રજ્ઞાનેત્રં પ્રજ્ઞાને પ્રતિષ્ઠિતં પ્રજ્ઞાનેત્રો લોકઃ પ્રજ્ઞા પ્રતિષ્ઠા પ્રજ્ઞાનં બ્રહ્મ .. ૩ ..

સ એતેન પ્રાજ્ઞેનાઽઽત્મનાઽસ્માલ્લોકાદુત્ક્રમ્યામુષ્મિન્સ્વર્ગે લોકે સર્વાન્ કામાનાપ્ત્વાઽમૃતઃ સમભવત્ સમભવત્ .. ૪ ..