અથ પ્રથમોઽધ્યાયઃ

ૐ શ્રી પરમાત્મને નમઃ

ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ
ધર્મક્ષેત્રે કુરુક્ષેત્રે સમવેતા યુયુત્સવઃ.
મામકાઃ પાણ્ડવાશ્ચૈવ કિમકુર્વત સઞ્જય..૧..

સઞ્જય ઉવાચ
દૃષ્ટ્વા તુ પાણ્ડવાનીકં વ્યૂઢં દુર્યોધનસ્તદા.
આચાર્યમુપસઙ્ગમ્ય રાજા વચનમબ્રવીત્..૨..

પશ્યૈતાં પાણ્ડુપુત્રાણામાચાર્ય મહતીં ચમૂમ્.
વ્યૂઢાં દ્રુપદપુત્રેણ તવ શિષ્યેણ ધીમતા..૩..

અત્ર શૂરા મહેષ્વાસા ભીમાર્જુનસમા યુધિ.
યુયુધાનો વિરાટશ્ચ દ્રુપદશ્ચ મહારથઃ..૪..

ધૃષ્ટકેતુશ્ચેકિતાનઃ કાશિરાજશ્ચ વીર્યવાન્.
પુરુજિત્ કુન્તિભોજશ્ચ શૈબ્યશ્ચ નરપુઙ્ગવઃ..૫..

યુધામન્યુશ્ચ વિક્રાન્ત ઉત્તમૌજાશ્ચ વીર્યવાન્.
સૌભદ્રો દ્રૌપદેયાશ્ચ સર્વ એવ મહારથાઃ..૬..

અસ્માકં તુ વિશિષ્ટા યે તાન્નિબોધ દ્વિજોત્તમ.
નાયકા મમ સૈન્યસ્ય સંજ્ઞાર્થં તાન્ બ્રવીમિ તે..૭..

ભવાન્ ભીષ્મશ્ચ કર્ણશ્ચ કૃપશ્ચ સમિતિઞ્જયઃ.
અશ્વત્થામા વિકર્ણશ્ચ સૌમદત્તિસ્તથૈવ ચ..૮..

અન્યે ચ બહવઃ શૂરા મદર્થે ત્યક્તજીવિતાઃ.
નાનાશસ્ત્રપ્રહરણાઃ સર્વે યુદ્ધવિશારદાઃ..૯..

અપર્યાપ્તં તદસ્માકં બલં ભીષ્માભિરક્ષિતમ્.
પર્યાપ્તં ત્વિદમેતેષાં બલં ભીમાભિરક્ષિતમ્..૧૦..

અયનેષુ ચ સર્વેષુ યથાભાગમવસ્થિતાઃ.
ભીષ્મમેવાભિરક્ષન્તુ ભવન્તઃ સર્વ એવ હિ..૧૧..

તસ્ય સઞ્જનયન્ હર્ષં કુરુવૃદ્ધઃ પિતામહઃ.
સિંહનાદં વિનદ્યોચ્ચૈઃ શઙ્ખં દધ્મૌ પ્રતાપવાન્..૧૨..

તતઃ શઙ્ખાશ્ચ ભેર્યશ્ચ પણવાનકગોમુખાઃ.
સહસૈવાભ્યહન્યન્ત સ શબ્દસ્તુમુલોઽભવત્..૧૩..

તતઃ શ્વેતૈર્હયૈર્યુક્તે મહતિ સ્યન્દને સ્થિતૌ.
માધવઃ પાણ્ડવશ્ચૈવ દિવ્યૌ શઙ્ખૌ પ્રદધ્મતુઃ..૧૪..

પાઞ્ચજન્યં હૃષીકેશો દેવદત્તં ધનઞ્જયઃ.
પૌણ્ડ્રં દધ્મૌ મહાશઙ્ખં ભીમકર્મા વૃકોદરઃ..૧૫..

અનન્તવિજયં રાજા કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ.
નકુલઃ સહદેવશ્ચ સુઘોષમણિપુષ્પકૌ..૧૬..

કાશ્યશ્ચ પરમેષ્વાસઃ શિખણ્ડી ચ મહારથઃ.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નો વિરાટશ્ચ સાત્યકિશ્ચાપરાજિતઃ..૧૭..

દ્રુપદો દ્રૌપદેયાશ્ચ સર્વશઃ પૃથિવીપતે.
સૌભદ્રશ્ચ મહાબાહુઃ શઙ્ખાન્ દધ્મુઃ પૃથક્ પૃથક્..૧૮..

સ ઘોષો ધાર્તરાષ્ટ્રાણાં હૃદયાનિ વ્યદારયત્.
નભશ્ચ પૃથિવીં ચૈવ તુમુલો વ્યનુનાદયન્..૧૯..

અથ વ્યવસ્થિતાન્ દૃષ્ટ્વા ધાર્તરાષ્ટ્રાન્ કપિધ્વજઃ.
પ્રવૃત્તે શસ્ત્રસમ્પાતે ધનુરુદ્યમ્ય પાણ્ડવઃ..૨૦..

હૃષીકેશં તદા વાક્યમિદમાહ મહીપતે.
અર્જુન ઉવાચ
સેનયોરુભયોર્મધ્યે રથં સ્થાપય મેઽચ્યુત..૨૧..

યાવદેતાન્નિરીક્ષેઽહં યોદ્ધુકામાનવસ્થિતાન્.
કૈર્મયા સહ યોદ્ધવ્યમસ્મિન્ રણસમુદ્યમે..૨૨..

યોત્સ્યમાનાનવેક્ષેઽહં ય એતેઽત્ર સમાગતાઃ.
ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય દુર્બુદ્ધેર્યુદ્ધે પ્રિયચિકીર્ષવઃ..૨૩..

સઞ્જય ઉવાચ
એવમુક્તો હૃષીકેશો ગુડાકેશેન ભારત.
સેનયોરુભયોર્મધ્યે સ્થાપયિત્વા રથોત્તમમ્..૨૪..

ભીષ્મદ્રોણપ્રમુખતઃ સર્વેષાં ચ મહીક્ષિતામ્.
ઉવાચ પાર્થ પશ્યૈતાન્ સમવેતાન્ કુરૂનિતિ..૨૫..

તત્રાપશ્યત્ સ્થિતાન્ પાર્થઃ પિતૄનથ પિતામહાન્.
આચાર્યાન્ માતુલાન્ ભ્રાતૄન્ પુત્રાન્ પૌત્રાન્ સખીંસ્તથા..૨૬..

શ્વશુરાન્ સુહૃદશ્ચૈવ સેનયોરુભયોરપિ.
તાન્ સમીક્ષ્ય સ કૌન્તેયઃ સર્વાન્ બન્ધૂનવસ્થિતાન્..૨૭..

કૃપયા પરયાઽઽવિષ્ટો વિષીદન્નિદમબ્રવીત્.
અર્જુન ઉવાચ
દૃષ્ટ્વેમં સ્વજનં કૃષ્ણ યુયુત્સું સમુપસ્થિતમ્..૨૮..

સીદન્તિ મમ ગાત્રાણિ મુખં ચ પરિશુષ્યતિ.
વેપથુશ્ચ શરીરે મે રોમહર્ષશ્ચ જાયતે..૨૯..

ગાણ્ડીવં સ્રંસતે હસ્તાત્ ત્વક્ચૈવ પરિદહ્યતે.
ન ચ શક્નોમ્યવસ્થાતું ભ્રમતીવ ચ મે મનઃ..૩૦..

નિમિત્તાનિ ચ પશ્યામિ વિપરીતાનિ કેશવ.
ન ચ શ્રેયોઽનુપશ્યામિ હત્વા સ્વજનમાહવે..૩૧..

ન કાઙ્ક્ષે વિજયં કૃષ્ણ ન ચ રાજ્યં સુખાનિ ચ.
કિં નો રાજ્યેન ગોવિન્દ કિં ભોગૈર્જીવિતેન વા..૩૨..

યેષામર્થે કાઙ્ક્ષિતં નો રાજ્યં ભોગાઃ સુખાનિ ચ.
ત ઇમેઽવસ્થિતા યુદ્ધે પ્રાણાંસ્ત્યક્ત્વા ધનાનિ ચ..૩૩..

આચાર્યાઃ પિતરઃ પુત્રાસ્તથૈવ ચ પિતામહાઃ.
માતુલાઃ શ્વશુરાઃ પૌત્રાઃ શ્યાલાઃ સમ્બન્ધિનસ્તથા..૩૪..

એતાન્ન હન્તુમિચ્છામિ ઘ્નતોઽપિ મધુસૂદન.
અપિ ત્રૈલોક્યરાજ્યસ્ય હેતોઃ કિં નુ મહીકૃતે..૩૫..

નિહત્ય ધાર્તરાષ્ટ્રાન્નઃ કા પ્રીતિઃ સ્યાજ્જનાર્દન.
પાપમેવઽઽશ્રયેદસ્માન્ હત્વૈતાનાતતાયિનઃ..૩૬..

તસ્માન્નઽઽર્હા વયં હન્તું ધાર્તરાષ્ટ્રાન્ સ્વબાન્ધવાન્.
સ્વજનં હિ કથં હત્વા સુખિનઃ સ્યામ માધવ..૩૭..

યદ્યપ્યેતે ન પશ્યન્તિ લોભોપહતચેતસઃ.
કુલક્ષયકૃતં દોષં મિત્રદ્રોહે ચ પાતકમ્..૩૮..

કથં ન જ્ઞેયમસ્માભિઃ પાપાદસ્માન્નિવર્તિતુમ્.
કુલક્ષયકૃતં દોષં પ્રપશ્યદ્ભિર્જનાર્દન..૩૯..

કુલક્ષયે પ્રણશ્યન્તિ કુલધર્માઃ સનાતનાઃ.
ધર્મે નષ્ટે કુલં કૃત્સ્નમધર્મોઽભિભવત્યુત..૪૦..

અધર્માભિભવાત્ કૃષ્ણ પ્રદુષ્યન્તિ કુલસ્ત્રિયઃ.
સ્ત્રીષુ દુષ્ટાસુ વાર્ષ્ણેય જાયતે વર્ણસઙ્કરઃ..૪૧..

સઙ્કરો નરકાયૈવ કુલઘ્નાનાં કુલસ્ય ચ.
પતન્તિ પિતરો હ્યેષાં લુપ્તપિણ્ડોદકક્રિયાઃ..૪૨..

દોષૈરેતૈઃ કુલઘ્નાનાં વર્ણસઙ્કરકારકૈઃ.
ઉત્સાદ્યન્તે જાતિધર્માઃ કુલધર્માશ્ચ શાશ્વતાઃ..૪૩..

ઉત્સન્નકુલધર્માણાં મનુષ્યાણાં જનાર્દન.
નરકે નિયતં વાસો ભવતીત્યનુશુશ્રુમ..૪૪..

અહો બત મહત્પાપં કર્તું વ્યવસિતા વયમ્.
યદ્રાજ્યસુખલોભેન હન્તું સ્વજનમુદ્યતાઃ..૪૫..

યદિ મામપ્રતીકારમ્ અશસ્ત્રં શસ્ત્રપાણયઃ.
ધાર્તરાષ્ટ્રા રણે હન્યુસ્તન્મે ક્ષેમતરં ભવેત્..૪૬..

સઞ્જય ઉવાચ
એવમુક્ત્વાઽર્જુનઃ સઙ્ખ્યે રથોપસ્થ ઉપાવિશત્.
વિસૃજ્ય સશરં ચાપં શોકસંવિગ્નમાનસઃ..૪૭..

.. ઓં તત્સદિતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે અર્જુનવિષાદયોગો નામ પ્રથમોઽધ્યાયઃ..