అథ చతుర్దశోఽధ్యాయః

ఓం శ్రీ పరమాత్మనే నమః

శ్రీభగవానువాచ
పరం భూయః ప్రవక్ష్యామి జ్ఞానానాం జ్ఞానముత్తమమ్.
యజ్జ్ఞాత్వా మునయః సర్వే పరాం సిద్ధిమితో గతాః..1..

ఇదం జ్ఞానముపాశ్రిత్య మమ సాధర్మ్యమాగతాః.
సర్గేఽపి నోపజాయన్తే ప్రలయే న వ్యథన్తి చ..2..

మమ యోనిర్మహద్-బ్రహ్మ తస్మిన్గర్భం దధామ్యహమ్.
సమ్భవః సర్వభూతానాం తతో భవతి భారత..3..

సర్వయోనిషు కౌన్తేయ మూర్తయః సమ్భవన్తి యాః.
తాసాం బ్రహ్మ మహద్యోనిరహం బీజప్రదః పితా..4..

సత్త్వం రజస్తమ ఇతి గుణాః ప్రకృతిసమ్భవాః.
నిబధ్నన్తి మహాబాహో దేహే దేహినమవ్యయమ్..5..

తత్ర సత్త్వం నిర్మలత్వాత్ ప్రకాశకమనామయమ్.
సుఖసఙ్గేన బధ్నాతి జ్ఞానసఙ్గేన చానఘ..6..

రజో రాగాత్మకం విద్ధి తృష్ణాసఙ్గసముద్భవమ్.
తన్నిబధ్నాతి కౌన్తేయ కర్మసఙ్గేన దేహినమ్..7..

తమస్త్వజ్ఞానజం విద్ధి మోహనం సర్వదేహినామ్.
ప్రమాదాలస్యనిద్రాభిస్తన్నిబధ్నాతి భారత..8..

సత్త్వం సుఖే సఞ్జయతి రజః కర్మణి భారత.
జ్ఞానమావృత్య తు తమః ప్రమాదే సఞ్జయత్యుత..9..

రజస్తమశ్చాభిభూయ సత్త్వం భవతి భారత.
రజః సత్త్వం తమశ్చైవ తమః సత్త్వం రజస్తథా..10..

సర్వద్వారేషు దేహేఽస్మిన్ ప్రకాశ ఉపజాయతే.
జ్ఞానం యదా తదా విద్యాద్వివృద్ధం సత్త్వమిత్యుత..11..

లోభః ప్రవృత్తిరారమ్భః కర్మణామశమః స్పృహా.
రజస్యేతాని జాయన్తే వివృద్ధే భరతర్షభ..12..

అప్రకాశోఽప్రవృత్తిశ్చ ప్రమాదో మోహ ఏవ చ.
తమస్యేతాని జాయన్తే వివృద్ధే కురునన్దన..13..

యదా సత్త్వే ప్రవృద్ధే తు ప్రలయం యాతి దేహభృత్.
తదోత్తమవిదాం లోకానమలాన్ ప్రతిపద్యతే..14..

రజసి ప్రలయం గత్వా కర్మసఙ్గిషు జాయతే.
తథా ప్రలీనస్తమసి మూఢయోనిషు జాయతే..15..

కర్మణః సుకృతస్యఽఽహుః సాత్త్వికం నిర్మలం ఫలమ్.
రజసస్తు ఫలం దుఃఖమజ్ఞానం తమసః ఫలమ్..16..

సత్త్వాత్సఞ్జాయతే జ్ఞానం రజసో లోభ ఏవ చ.
ప్రమాదమోహౌ తమసో భవతోఽజ్ఞానమేవ చ..17..

ఊర్ధ్వం గచ్ఛన్తి సత్త్వస్థా మధ్యే తిష్ఠన్తి రాజసాః.
జఘన్యగుణవృత్తిస్థా అధో గచ్ఛన్తి తామసాః..18..

నాన్యం గుణేభ్యః కర్తారం యదా ద్రష్టాఽనుపశ్యతి.
గుణేభ్యశ్చ పరం వేత్తి మద్భావం సోఽధిగచ్ఛతి..19..

గుణానేతానతీత్య త్రీన్ దేహీ దేహసముద్భవాన్.
జన్మమృత్యుజరాదుఃఖైర్విముక్తోఽమృతమశ్నుతే..20..

అర్జున ఉవాచ
కైర్లిఙ్గైస్త్రీన్ గుణానేతానతీతో భవతి ప్రభో.
కిమాచారః కథం చైతాంస్త్రీన్ గుణానతివర్తతే..21..

శ్రీభగవానువాచ
ప్రకాశం చ ప్రవృత్తిం చ మోహమేవ చ పాణ్డవ.
త ద్వేష్టి సమ్ప్రవృత్తాని న నివృత్తాని కాఙ్క్షతి..22..

ఉదాసీనవదాసీనో గుణైర్యో న విచాల్యతే.
గుణా వర్తన్త ఇత్యేవ యోఽవతిష్ఠతి నేఙ్గతే..23..

సమదుఃఖసుఖః స్వస్థః సమలోష్టాశ్మకాఞ్చనః.
తుల్యప్రియాప్రియో ధీరస్తుల్యనిన్దాత్మసంస్తుతిః..24..

మానాపమానయోస్తుల్యస్తుల్యో మిత్రారిపక్షయోః.
సర్వారమ్భపరిత్యాగీ గుణాతీతః స ఉచ్యతే..25..

మాం చ యోఽవ్యభిచారేణ భక్తియోగేన సేవతే.
స గుణాన్ సమతీత్యైతాన్ బ్రహ్మభూయాయ కల్పతే..26..

బ్రహ్మణో హి ప్రతిష్ఠాఽహమమృతస్యావ్యయస్య చ.
శాశ్వతస్య చ ధర్మస్య సుఖస్యైకాన్తికస్య చ..27..

.. ఓం తత్సదితి శ్రీమద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్త్రే శ్రీకృష్ణార్జునసంవాదే గుణత్రయవిభాగయోగో నామ చతుర్దశోఽధ్యాయః ..