અથ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ

ૐ શ્રી પરમાત્મને નમઃ

શ્રીભગવાનુવાચ
પરં ભૂયઃ પ્રવક્ષ્યામિ જ્ઞાનાનાં જ્ઞાનમુત્તમમ્.
યજ્જ્ઞાત્વા મુનયઃ સર્વે પરાં સિદ્ધિમિતો ગતાઃ..૧..

ઇદં જ્ઞાનમુપાશ્રિત્ય મમ સાધર્મ્યમાગતાઃ.
સર્ગેઽપિ નોપજાયન્તે પ્રલયે ન વ્યથન્તિ ચ..૨..

મમ યોનિર્મહદ્-બ્રહ્મ તસ્મિન્ગર્ભં દધામ્યહમ્.
સમ્ભવઃ સર્વભૂતાનાં તતો ભવતિ ભારત..૩..

સર્વયોનિષુ કૌન્તેય મૂર્તયઃ સમ્ભવન્તિ યાઃ.
તાસાં બ્રહ્મ મહદ્યોનિરહં બીજપ્રદઃ પિતા..૪..

સત્ત્વં રજસ્તમ ઇતિ ગુણાઃ પ્રકૃતિસમ્ભવાઃ.
નિબધ્નન્તિ મહાબાહો દેહે દેહિનમવ્યયમ્..૫..

તત્ર સત્ત્વં નિર્મલત્વાત્ પ્રકાશકમનામયમ્.
સુખસઙ્ગેન બધ્નાતિ જ્ઞાનસઙ્ગેન ચાનઘ..૬..

રજો રાગાત્મકં વિદ્ધિ તૃષ્ણાસઙ્ગસમુદ્ભવમ્.
તન્નિબધ્નાતિ કૌન્તેય કર્મસઙ્ગેન દેહિનમ્..૭..

તમસ્ત્વજ્ઞાનજં વિદ્ધિ મોહનં સર્વદેહિનામ્.
પ્રમાદાલસ્યનિદ્રાભિસ્તન્નિબધ્નાતિ ભારત..૮..

સત્ત્વં સુખે સઞ્જયતિ રજઃ કર્મણિ ભારત.
જ્ઞાનમાવૃત્ય તુ તમઃ પ્રમાદે સઞ્જયત્યુત..૯..

રજસ્તમશ્ચાભિભૂય સત્ત્વં ભવતિ ભારત.
રજઃ સત્ત્વં તમશ્ચૈવ તમઃ સત્ત્વં રજસ્તથા..૧૦..

સર્વદ્વારેષુ દેહેઽસ્મિન્ પ્રકાશ ઉપજાયતે.
જ્ઞાનં યદા તદા વિદ્યાદ્વિવૃદ્ધં સત્ત્વમિત્યુત..૧૧..

લોભઃ પ્રવૃત્તિરારમ્ભઃ કર્મણામશમઃ સ્પૃહા.
રજસ્યેતાનિ જાયન્તે વિવૃદ્ધે ભરતર્ષભ..૧૨..

અપ્રકાશોઽપ્રવૃત્તિશ્ચ પ્રમાદો મોહ એવ ચ.
તમસ્યેતાનિ જાયન્તે વિવૃદ્ધે કુરુનન્દન..૧૩..

યદા સત્ત્વે પ્રવૃદ્ધે તુ પ્રલયં યાતિ દેહભૃત્.
તદોત્તમવિદાં લોકાનમલાન્ પ્રતિપદ્યતે..૧૪..

રજસિ પ્રલયં ગત્વા કર્મસઙ્ગિષુ જાયતે.
તથા પ્રલીનસ્તમસિ મૂઢયોનિષુ જાયતે..૧૫..

કર્મણઃ સુકૃતસ્યઽઽહુઃ સાત્ત્વિકં નિર્મલં ફલમ્.
રજસસ્તુ ફલં દુઃખમજ્ઞાનં તમસઃ ફલમ્..૧૬..

સત્ત્વાત્સઞ્જાયતે જ્ઞાનં રજસો લોભ એવ ચ.
પ્રમાદમોહૌ તમસો ભવતોઽજ્ઞાનમેવ ચ..૧૭..

ઊર્ધ્વં ગચ્છન્તિ સત્ત્વસ્થા મધ્યે તિષ્ઠન્તિ રાજસાઃ.
જઘન્યગુણવૃત્તિસ્થા અધો ગચ્છન્તિ તામસાઃ..૧૮..

નાન્યં ગુણેભ્યઃ કર્તારં યદા દ્રષ્ટાઽનુપશ્યતિ.
ગુણેભ્યશ્ચ પરં વેત્તિ મદ્ભાવં સોઽધિગચ્છતિ..૧૯..

ગુણાનેતાનતીત્ય ત્રીન્ દેહી દેહસમુદ્ભવાન્.
જન્મમૃત્યુજરાદુઃખૈર્વિમુક્તોઽમૃતમશ્નુતે..૨૦..

અર્જુન ઉવાચ
કૈર્લિઙ્ગૈસ્ત્રીન્ ગુણાનેતાનતીતો ભવતિ પ્રભો.
કિમાચારઃ કથં ચૈતાંસ્ત્રીન્ ગુણાનતિવર્તતે..૨૧..

શ્રીભગવાનુવાચ
પ્રકાશં ચ પ્રવૃત્તિં ચ મોહમેવ ચ પાણ્ડવ.
ત દ્વેષ્ટિ સમ્પ્રવૃત્તાનિ ન નિવૃત્તાનિ કાઙ્ક્ષતિ..૨૨..

ઉદાસીનવદાસીનો ગુણૈર્યો ન વિચાલ્યતે.
ગુણા વર્તન્ત ઇત્યેવ યોઽવતિષ્ઠતિ નેઙ્ગતે..૨૩..

સમદુઃખસુખઃ સ્વસ્થઃ સમલોષ્ટાશ્મકાઞ્ચનઃ.
તુલ્યપ્રિયાપ્રિયો ધીરસ્તુલ્યનિન્દાત્મસંસ્તુતિઃ..૨૪..

માનાપમાનયોસ્તુલ્યસ્તુલ્યો મિત્રારિપક્ષયોઃ.
સર્વારમ્ભપરિત્યાગી ગુણાતીતઃ સ ઉચ્યતે..૨૫..

માં ચ યોઽવ્યભિચારેણ ભક્તિયોગેન સેવતે.
સ ગુણાન્ સમતીત્યૈતાન્ બ્રહ્મભૂયાય કલ્પતે..૨૬..

બ્રહ્મણો હિ પ્રતિષ્ઠાઽહમમૃતસ્યાવ્યયસ્ય ચ.
શાશ્વતસ્ય ચ ધર્મસ્ય સુખસ્યૈકાન્તિકસ્ય ચ..૨૭..

.. ઓં તત્સદિતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે ગુણત્રયવિભાગયોગો નામ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ ..