सनातन देव
सरल हवनविधिः
stotra-e49cf8ff
सरल हवनविधिः
भगवान नारायण के आगे एक हाथ लम्बा चारकोनेवाला मण्डप निर्माण कर कुशसे दो कुश साफ करके गायके गोबरसे लिप कर स्रुव अथवा कुशके मूलसे अनामिका अंगुष्ठसे उस मिट्टीको उठाकर फेक दें फिर शुद्ध जलसे संप्रोक्षण कर परिस्तरण कुशोंको बिचाकर कांसके पात्रमे अग्निको संपुटित कर सामने रखें ॐ अग्निदूतं पुरोदधेहव्यवाहमुपब्रुवे । देवाँ२ आशादयादिह ॥ अत्यन्त समयके अभावमे यहाँ बताए हुए विधिसे करें यदि समय हो तो हवनपद्धतिके अनुसार ही करें- त्वं मुखं सर्वदेवानां सप्तार्चिरमितद्युते । आगच्छभगवनग्ने यज्ञेस्मिन्सन्निधो भव ।। इस प्रकार अग्नि प्रज्वलन करके अग्निके आठदिशामे पूर्वादि क्रमसे पीले अक्षतसे अष्टवसुका आवाहन पूजन करें पूर्वमे ॐ अग्नये । आग्नयमे ॐ जातवेदसे । दक्षिण मेॐ सहोजसे । नैऋत्यमे ॐ अजिराप्रभवे । पश्चिममे ॐ वैश्वानराय । वायव्यमेॐ नर्यापसे उत्तर मे ॐ पङ्तिराधसे । इशान मे ॐ विसर्पिणे । बीचमे ॐ यज्ञपुरुषाय अपने शिरमे ॐ आत्मने नम: वैष्णव शिरमे ॐ सर्वेभ्यो श्रीवैष्णवेभ्यो नम: बोलकर पूजन करनेके बाद अग्निका पञ्च अथवा षोड्शोपचारसे पूजन करें ॐ कव्यवाहनायाग्नये नम: गन्धपुष्पाक्षतादिसे पूजन करके हात जोड्कर प्रार्थना करें ॐ चत्वारिश्रृङ्गास्त्रयोऽअस्यपादा द्वे शीर्षे सप्तहस्तासोऽअस्य । त्रिधावद्धो वृषभोरोरवीति महोदेवोमर्त्यां ३ आविवेश । तत अग्निमुखान्तं होमपूर्वतन्त्रं (कुशकण्डिका )समयानुसारेणकुर्यात्होमसामग्री जपताञ्जवताञ्चैव विनिपातो न विद्यते आज्यं दुग्धं दधि तण्डुलाः गन्धः धूपं दीपं घण्टाष्टविधचरु प्रोक्षणी प्रणीता आज्यस्थाली चरुस्थालीम कुशा पुष्पाणि पूर्णपात्रं परिधि मुक् सुवा व्यजनं सन्दंश हसन्तिका मेक्षणं पवित्रं कूर्चाणि इत्यादि होमसामग्री कुण्डसमीपे स्थापयेत् । पात्रासादनम् अग्नेरुत्तरत: पङ्क्तिद्वयाकारेण दर्भानास्तीर्य तत्र पञ्चदशसमीधः प्रोक्षणी प्रणीतां सुक, सुवौ चाधोमुखं स्थापयेत् । ब्रह्मपूजनम् ततः अग्निके दक्षिणभागमे तीन कुशका ब्रह्मासन देकर तत्र द्वादश(बारह) कुशोंका कुर्च बनाकर सावित्रीसहित ब्रह्माका आवाहन करें ॐ ब्रह्मयज्ञानं प्रथम पुरस्ताद्विसीमतः सुरुचोवेन आवः । सबुध्न्याऽउपमाऽअस्यविष्टा सतश्च योनिमसतश्च विव ॥ ॐ सावित्री सहिताय ब्रह्मणे नम: सावित्री सहितं ब्रह्माणम् आवाहयामि स्थापयामि पूजयामि इति सभी उपचारोंसे पुजनकर प्रणाम करें। जलसंस्कारः तत: पात्राण्युत्तानानिकृत्वाोत्ताने प्रोक्षणीपात्रे प्रादेशमात्रौ सानौ द्वौदौं पवित्रीकृत्याद्भिरभ्युक्ष्य प्रोक्षणीपात्रे निधाय तत्रपीताक्षतान् निक्षिपेत् । पवित्रान्तर्हिते प्रोक्षणीपात्रे पोनिनीयाग्नेक्षितः समानीय - मुखसममुद्धृत्य स्वस्य पुरतः स्थापयित्वा दक्षिणहस्ताङ्गुष्टकनिष्ठिकाभ्यामुदगग्रे पवित्रे गृहीत्वा ताभ्यां तदपः प्राक् त्रिरुत्पूय यज्ञपात्राणि स्त्रिः प्रोक्षेद्ध्मविसस्य त्रिः प्रोक्ष्य पूर्णपात्रसंस्कारं कुर्यात् । पूर्णपात्रसंस्कारः द्वे पवित्रे पूर्ण पात्रे निधाय कनिष्ठिकाङ्गुष्ठाभ्यां पूर्णपात्रं प्राक् त्रिरुत्पूयाग्ने: दक्षिणतः पूर्णपात्रं समानीय मुखसममुद्धृत्य ब्रह्मण: समीपे स्थापयित्वा दभैराच्छादयेत् । आज्यसंस्कार: ततः आज्यस्थाल्यां द्वे पवित्रे निधायाग्ने: पश्चिमत: स्थितायामाज्यस्थाल्या पवित्रान्तहितायामाज्यं निरूप्यैशान्यामङ्गारेषु निधाय ज्वलतादर्भणावद्योतनं कृत्वा द्वे दांग्रे नखादन्येन छित्वा प्रक्ष्याल्याज्यपात्रे निधाय पुनरपिज्वलतादर्भण त्रिरग्निं परिक्रम्य दर्भमैशान्यां क्षिपेत् । आज्यं वस्नेरवतायाङ्गारानग्नौ क्षिप्त्वा सपवित्रेण हस्तेनग्नेः प्रदक्षिणतः समानीय स्वस्य पुरतः स्थापयित्वा हस्तयोरङ्गुष्टकनिष्ठिकाभ्यामुदराग्रे पवित्रे गृहीत्वाऽज्यं त्रिरुत्पूयापद्रव्यं निरस्य पवित्रग्रन्थिं विस्रस्याद्भिरभ्यूक्ष्य प्रागग्रे पवित्रे वह्नौ प्रक्षिपेत् चरुसंस्कार: ध्योदनं तिलान्नञ्च सर्पिः क्षीरन्तथैव च । केवलान्नं पायसान्न मुद्गान्नञ्च गुणौदनम् ॥ चरुरष्टविधः प्रोक्तोधर्मविद्भिः पुरातनैः ॥इति अष्टविधचरुषु यथासम्भवचरु चरुस्थाल्यां निरुप्य सम्प्रोक्ष ज्वलता दर्भेणावद्योतनं पर्यग्निकरणं कृत्वा वह्नदक्षिणतः समानीयाग्नेः पश्चिमत: कुशेषु निधाय कुशैराच्छादयेत् सुवसंस्कारः सुवमग्नौप्रतप्य दर्भागः सुवाग्रं दर्भमूलैः सुवमलं दर्भमध्यैः सुवमध्यंसर्वतः सुवविलं सम्मृज्यात् पुनः प्रतप्य सम्प्रोक्षाग्नेरुत्तरत: कुशेषु स्थापयेत् । परिस्तरणम् ततो वक्षमाणानि मन्त्राणि पठन् कुशैः परिस्तरणं कुर्यात् ॐ अग्निमीले पुरोहितं यज्ञस्य देवमृत्विजम् । होतारं रत्नधातमम् ॥ इति पूर्वदिशि ॐ इषेत्वोर्जेत्वा वायवस्थ देवोवः सविता प्राप्पयतु श्रेष्ठतमाय कर्मण आप्प्यायद्धमग्घ्न्याऽइन्द्राय भागं प्रजावतीरनमीवाऽअयक्ष्मामा वस्तेन ईशतमाघश यूँ सोध्रुवाऽअस्मिन्गोपतौ स्यातबह्वीर्यजमानस्य पशून्पाहि ॥ इति दक्षिणे ॐ अग्न आयाहिवीतये गृहणानो हव्यदातये । निहोता सत्सिवर्हिषि ॥ इति पश्चिमे ॐ शन्नो देवीरभिष्टय आपो भवन्तु पीतये । शन्न्योरभिसवन्तुनः । इत्युत्तरदिशि, एवं परिस्तरणं कृत्वा परिधिं स्थापयेत् । परिधि निधानम् तदुपरिस्थविष्ठमुत्तराग्रं यज्ञियदारुमयं कनिष्ठिकामध्यमाङ्गुष्ठस्थूलं कुण्डायामपरिधिं परिदध्यात् । उत्तराग्रं परिधिमग्ने पश्चिमतो निधाय दक्षिणत अणियांसं परिधिं पूर्वाग्रं निधाय उत्तरतो हूस्वं परिधिं पूर्वाग्रं निधाय पश्चिमतो निहीतमुत्तराग्रं मध्यमं परिधिं हस्तेनोपस्पृश्याग्ने पूर्वतो दक्षिणोत्तरक्रमेण प्रागग्रे द्वे आधारसमीधे आदध्यात् । परिषेचनप्रकारम् ॐ अदिते अनुमन्यस्व बोलकर अग्निके दक्षिणसे पूर्वकी तरफ जलधारा दें ॐ अनुमते अनुमन्यस्व बोलकर अग्निके पश्चिमसे उत्तरकी तरफ जलधारा दें ॐ सरस्वते अनुमन्यस्व बोलकर अग्निके उत्तरसे पूर्वकी तरफ जलधारा दें ॐ देवसवितः प्रसुव बोलकर अग्निके चारों तरफ जलधारा दें । अग्निका वैष्णवीकरण अग्निकुण्डके मध्यमे लक्ष्मी और भगवान नारायणका संयोग होकर लक्स्मीके गर्भसे अग्निकी उत्पत्तिकि भावना करें। अग्निके षोडशसंस्कार करना :- स्वाहा बोलनेके बाद गायके घीसे अग्निमे आहुती दें १ॐ हं अग्नयेशुचिषदे नम: स्वाहा गर्भाधान संस्कारं सम्पादयामि २ॐ हं अग्नयेशुचिषदे नम: स्वाहा पुंसवन संस्कारं सम्पादयामि ३ॐ हं अग्नयेशुचिषदे नम: स्वाहा सीमन्तोनयन संस्कारं सम्पादयामि ४ॐ हं अग्नयेशुचिषदे नम: स्वाहा जातकर्म संस्कारं सम्पादयामि ५ॐ हं अग्नयेशुचिषदे नम: स्वाहा नामकरण संस्कारं सम्पादयामि ६ॐ हं अग्नयेशुचिषदे नम: स्वाहा उपनिष्क्रमण संस्कारं सम्पादयामि ७ ॐ हं अग्नयेशुचिषदे नम: स्वाहा अन्नप्रासनसंस्कारं सम्पादयामि ८ ॐ हं अग्नयेशुचिषदे नम: स्वाहा चूडाकरणसंस्कारं सम्पादयामि ९ ॐ हं अग्नयेशुचिषदे नम: स्वाहा उपनयनसंस्कारं सम्पादयामि १०ॐ हं अग्नयेशुचिषदे नम: स्वाहा सावित्रीश्रावणसंस्कारं सम्पादयामि ११ ॐ हं अग्नयेशुचिषदे नम: स्वाहा वेदारम्भसंस्कारं सम्पादयामि १२ ॐ हं अग्नयेशुचिषदे नम: स्वाहा गोदानसंस्कार सम्पादयामि १३ ॐ हं अग्नयेशुचिषदे नम: स्वाहा समावर्तनसंस्कारं सम्पादयामि १४ ॐ हं अग्नयेशुचिषदे नम: स्वाहा स्नातकव्रतसंस्कारं सम्पादयामि १५ॐहं अग्नयेशुचिषदे नम: स्वाहा आचार्याय प्रियवस्तु समर्पण संस्कारं सम्पादयामि १६ॐ हं अग्नयेशुचिषदे नम: स्वाहा विवाह संस्कारं सम्पादयामि ॐ अग्निदूतं पुरोदधे हव्यवाहमुपवे । देवाँ २ऽआसादयादिह ॥ ॐ बलेषोडशसंस्कारपूर्तिरस्तु स्वाहेति संस्कारनाम्ना घृतञ्जुहुयात्। समिद्धोमः पन्द्रह समिधा घीसे भिगोकर पुष्प अक्षतसे अलङ्कृत(सजाकर) ब्रह्माको भी पुष्प अक्षतसे अलङ्कृत(सजाकर) बोले अस्मिन् होमकर्मणि ब्रह्मन् निध्माधास्ये इत्युक्ते, आधस्व कहा ऐसा जानकर प्रजापतिको मनसे ध्यानकर पञ्चदश समिधाको वन्हि(अग्नि)मे हवन करदें । आज्याघारः ततः श्रुवमे घी लेकर स्वाहा करें ॐप्रजापतये स्वाहा इति नैऋत्यात् ईशानान्तं जुहुयात् । प्रजापतये इदन्न मम इति प्रणीतायां संश्रवं निनयेत् । एवं सर्वत्र त्यागः कर्तव्य ॐ इन्द्राय स्वाहा इति बायव्यादाग्नेयान्तं जुहुयादिन्द्राय इदं न मम । ॐ अग्नये स्वाहा इति अग्नेर्दक्षिणतोजुहुयात् अग्नये इदं न मम । ॐ सोमाय स्वाहा इति अग्नेः उत्तरतो जुहुयात् सोमाय इदं न मम अग्निजिवानामभिर्होमः ॐ प्रभायै स्वाहा इति ईशाने । ॐ दीप्यै स्वाहा इति पूर्वस्मिन् ॐ प्रकाशायै स्वाहा इति आग्नये । ॐ मरीच्यै स्वाहा इति नैऋत्ये। ॐ तापिन्यै स्वाहा इति पश्चिमे । ॐ करालायै स्वाहा इति वायव्ये । ॐ लेलिहायै स्वाहा इत्यत्तरे। ॐ लेलिहायै स्वाहा इति याम्ये। ॐ लेलिहायै स्वाहा इति मध्ये। ततः पुष्पाञ्जलि लेकर अग्निकि प्रार्थना करें । ॐ चतुर्भिश्च चतुर्भिश्च द्वाभ्यां पञ्चभिरेव च । हुयते च पुनीभ्यां स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ द्विशीर्षकं सप्तहस्तं त्रिपादं सप्तजिह्वकम् । वरदं शक्तिपाणिञ्च विभ्राणं सुक् सुवौ तथा । स्वाहाञ्च दक्षिणे पार्वे वामेदेवीं स्वधान्तथा । रक्तमाल्याम्बरधरमेवमग्निं विचिन्तयेत् ॥ पञ्चवारुणीहोमः ॐ भूः स्वाहा इदमग्नये न मम । ॐ भुवः स्वाहा इदं वायवे न मम । ॐ स्वः स्वाहा । इदं सूर्याय न मम । ॐ त्वन्नो अग्ने वरुणस्य विद्वान्देवस्य हेडोऽअवयासिसीष्ठाः । यजिष्ठोवह्नितमः शोशुचानोविश्वाद्वेषा गुँ सिप्प्रमुमुग्ध्यस्मत् ॥ ॐ अग्निवरुणाभ्यां स्वाहा । अग्निवरुणाभ्याम् इदं न मम । ॐ सत्वन्नोऽअग्नेवमोभवोतीनेदिष्टो अस्या उषसोव्युष्टौ । अवयक्क्ष्वनो वरुण यूँ रराणीवीहि मृडीक यूँ सुहवोन एधि ॥ ॐ अग्निवरुणाभ्यां स्वाहा अग्निवरुणाभ्याम् इदं न मम ॥ ॐ अयाश्चाग्नेस्यनभिशस्तिपाश्च सत्वमित्वमयाऽअसि। अयानो यज्ञं बहास्यहानो धेहि भेषज गुँ स्वाहा । ॐ अग्नये स्वाहा अग्नये इदं न मम । ॐ ये ते शतं व्वरुणं ये सहस्रं यज्ञिया पाशा वितता महान्तः । तेभिर्नोऽअद्य सवितोतद्विष्णुर्विश्वेमुञ्चन्तु मरुतः स्वाः॥ ॐ वरुणायस्वाहा सवित्रेस्वाहा विष्णवे स्वाहा विश्वेभ्यो देवेभ्यः स्वाहा मरुद्भ्यःस्वाहा स्वर्केभ्यः स्वाहा इदं वरुणाय सवित्रे विष्णवे विश्वेभ्यो देवेभ्यो मरुद्भ्यः स्वर्केभ्यो न मम । ॐ उदुत्तमँ वरुणपाशस्म्मदवाधम ब्विमध्यम गुं श्श्रथाय । अथा ब्वयमादित्त्यव्रते तवानागसोऽअदितयेस्याम ॥ ॐ वरुणाय स्वाहा वरुणाय इदं न मम ॥ ईश प्रकार पञ्वारुणीहोम करके नाराणाष्टाक्षर मन्त्रसे अष्टोत्तरशता आहुतिर देकर द्वयमन्त्रसे पञ्चविंशति (२५) वार द्वादशवार (१२) आहुती देकर हवनपद्धतिमे कहे अनुसार मध्यमहोमपर्यन्त करें चतुविंशतिनामहोमविधिः ॐ केशवाय स्वाहा ॐ नारायणाय स्वाहा ॐ माधवाय स्वाहा ॐ गोविन्दाय स्वाहा ॐ विष्णवे स्वाहा ॐ मधुसूदनाय स्वाहा ॐ त्रिविकमाय स्वाहा ॐ वामनाय स्वाहा ॐ श्रीधराय स्वाहा ॐ हृषीकेशाय स्वाहा ॐ पद्मनाभाय स्वाहा ॐ दामोदराय स्वाहा ॐ वासुदेवाय स्वाहा ॐ सङ्कर्षणाय स्वाहा ॐ प्रद्युम्नाय स्वाहा ॐ अनिरुद्धाय स्वाहा ॐ पुरुषोत्तमाय स्वाहा ॐ अधोक्षजाय स्वाहा ॐ नारसिंहाय स्वाहा ॐ अच्युताय स्वाहा ॐ जर्नादनाय स्वाहा ॐ उपेन्द्राय स्वाहा ॐ हरये स्वाहा ॐ श्रीकृष्णाय स्वाहा ॐ श्रीदेव्यै स्वाहा ॐ भूदेव्यै स्वाहा ॐ नीलादेव्यै स्वाहा ॐ गोदादेव्यै स्वाहा ॐ आधारशत्यै स्वाहा ॐ प्रकृत्यै स्वाहा ॐ अखिलजगदाधाराय कूर्मरूपिणे नारायणाय स्वाहा ॐ अनन्ताय नागराजाय स्वाहा ॐ भूम्यै स्वाहा ॐ वैकुण्ठाय दिव्यलोकाय स्वाहा ॐ वैकुण्ठाय दिव्यजनपदाय स्वाहा ॐ वैकुण्ठाय दिव्यनगराय स्वाहा ॐ वैकुण्ठाय दिव्यविमानाय स्वाहा ॐ आनन्दमयाय दिव्यमण्डपरत्नाय स्वाहा ॐ आस्तरणरूपिणे अनन्ताय नागराजाय स्वाहा ॐ धर्माय पीठपादाय स्वाहा ॐ ज्ञानाय पीठपाय स्वाहा ॐ वैराग्याय पीठपादाय स्वाहा ॐ ऐश्वर्याय पीठपादाय स्वाहा ॐ ऋग्वेदाय पीठवाहकाय स्वाहा ॐ यजुर्वेदाय पीठवाहकाय स्वाहा ॐ सामवेदाय पीठवाहकायस्वाहा ॐ अथर्ववेदाय पीठवाहकाय स्वाहा ॐ अधर्माय पीठगात्राय स्वाहा ॐ अज्ञानाय पीठगात्राय स्वाहा ॐ अवैराग्याय पीठगात्राय स्वाहा ॐ अनैश्वर्याय पीठगात्राय स्वाहा ॐ एभिः परिछिन्नतनवे सदसदात्मकाय पीठभूताय नागराजाय स्वाहा ॐ पीठस्योपरि अष्टदलपद्माय स्वाहा ॐ सोममण्डलाय स्वाहा ॐ सूर्यमण्डलाय स्वाहा ॐ वह्निमण्डलाय स्वाहा ॐ विमलायै चामरकरायै स्वाहा ॐ क्रियायै चामरकरायै स्वाहा ॐ उत्कर्षिण्यै चामरकरायै स्वाहा ॐ ज्ञानायै चामरकरायै स्वाहा ॐ प्रवैचामरकरायै स्वाहा ॐ ईशानायै चामरकरायै स्वाहा ॐ सत्यायै चामरकरायै स्वाहा ॐ योगायै चामरकरायैस्वाहा ॐ अनुग्रहायै चामरकरायैस्वाहा ॐ जगत्प्रकृतये चामरकराय स्वाहा ॐ सहस्रशीणे अनन्ताय स्वाहा ॐ पुरत: पादपीठाय स्वाहा ॐ भगवद्पादुकाभ्यां स्वाहा ॐ अस्मद्गुरुभ्यो स्वाहा ॐ अस्मद्परमगुरुभ्यो स्वाहा ॐ अस्मसर्वगुरुभ्यो स्वाहा ॐ श्रीमते रामानुजाय स्वाहा ॐ श्रीपराङ्कुशदासाय स्वाहा ॐ श्रीमद्यामुनमुनये स्वाहा ॐ श्रीराममिश्राय स्वाहा ॐ श्रीपुण्डरीकाक्षाय स्वाहा ॐ श्रीमन्नाथमुनये स्वाहा ॐ श्रीमतेशठकोपाय स्वाहा ॐ श्रीमते विष्वक्सेनाय स्वाहा ॐ श्रियै स्वाहा ॐ श्रीधराय स्वाहा ॐ सुदर्शनाय हेतिराजाय स्वाहा ॐ पाञ्चजन्याय शंखाधिपतये स्वाहा ॐ कौमोदक्यै गदाधिपतये स्वाहा ॐ नन्दकायखड्गाधिपतये स्वाहा ॐ शाङ्गायचापाधिपतये स्वाहा ॐ श्रीवत्साय श्रीनिवासाय स्वाहा ॐ कौस्तुभाय सर्वरत्नाधिपतये स्वाहा ॐ वैजयन्त्यै वनमालायै स्वाहा ॐ हीं पुष्ट्यै स्वाहा ॐ ऐं सरस्वत्यै स्वाहा ॐ द्रां निद्रायै स्वाहा ॐ क्लीं कान्त्यै स्वाहा ॐ कं पृथिव्यैस्वाहा ॐ गं गरुडायस्वाहा ॐ किरीटाय मुकुटाधिपतये स्वाहा ॐ मकराकृतिकुण्डलाभ्यां स्वाहा ॐ कण्ठिकाभरणायस्वाहा ॐ किरीटमालायै आपीडात्मिकायै स्वाहा ॐ श्रीमत्तुलस्यैस्वाहा ॐ हाराय सर्वाभरणाधिपतये स्वाहा ॐ काञ्चीगुणोज्वलाय पीताम्बराय स्वाहा ॐ सर्वेभ्यो भगवद्भूषणेभ्यो स्वाहा ॐ सर्वेभ्यो भगवदिव्यायुधेभ्यो स्वाहा ॐ सर्वाभ्यो भगवत्पादसंवाहिनीभ्यो स्वाहा ॐ सर्वेभ्यो भगवत्परिकरेभ्यो स्वाहा ॐ अनन्तायस्वाहा ॐ विष्वक्सेनायस्वाहा ॐ सूत्रवत्यैस्वाहा ॐ गं गजाननाय स्वाहा ॐ जं जयत्सेनाय स्वाहा ॐ हं ह्याननाय स्वाहा ॐ कं कालप्रकृतिसंज्ञाय स्वाहा ॐ सर्वेभ्यो विष्वक्सेनपरिजनेभ्यो स्वाहा ॐ चन्डाय स्वाहा ॐ प्रचन्डाय स्वाहा ॐ भद्राय स्वाहा ॐ सुभद्राय स्वाहा ॐ जयाय स्वाहा ॐ विजयाय स्वाहा ॐ धात्रे स्वाहा ॐ विधात्रे स्वाहा ॐ कुमुदाय सायुधाय सपरिवाराय सशक्तिकाय स्वाहा ॐ कुमुदाक्षाय सायुधाय सपरिवाराय सशक्तिकाय स्वाहा ॐ पुण्डरीकाय सायुधाय सपरिवाराय सशक्तिकाय स्वाहा ॐ वामनाय सायुधाय सपरिवाराय सशक्तिकाय स्वाहा ॐ शडकर्णाय सायुधाय सपरिवाराय सशक्तिकाय स्वाहा ॐ सर्पनेत्राय सायुधाय सपरिवाराय सशक्तिकाय स्वाहा ॐ सुमुखाय सायुधाय सपरिवाराय सशक्तिकाय स्वाहा ॐ सुप्रतिष्ठिताय सायुधाय सपरिवाराय सशक्तिकाय स्वाहा ॐ सर्वेभ्यो भगवद्गणाधिपतिभ्यो स्वाहा ॐ नित्येभ्यो स्वाहा ॐ मुक्तेभ्यो स्वाहा ॐ दिव्येभ्यो स्वाहा ॐ समस्तपरिवारायश्रीमतेनारायणाय ॐ अस्मत्पितृपितामहप्रपितामहस्वरूपेभ्यः समस्तपरिवारविशिष्टेभ्य: अनिरुद्धप्रद्युम्नसंकर्षणवासुदेवेभ्यो स्वाहा ॥ स्वीष्टकृद्धोमः अब गायके घीसे स्विष्टकृद्धोम करें ॐ यदस्य कर्मणोऽअत्यरीरिचं यद्वान्यून मिहाकरम् । अग्निष्टुत् स्विष्टकृद्विद्वान् सर्व स्विष्टं सुहुतं करोतु ॥ ॐ अग्नये स्विष्टकृते स्वाहा अग्नये स्विष्टकृते इदं न मम ॥ ॐ भूः स्वाहा अग्नये इदं न मम । ॐ भुवः स्वाहा वायवे इदं न मम ॐ स्वः स्वाहा सूर्याय इदं न मम ॥ ॐ त्वन्नोऽअग्ने वरुणस्य विद्वान् देवस्य हेडोऽअवयासिसीष्ठाः । यजिष्ठो बह्नितमः शोशुचानो विश्वाद्वेषा गुँ सि प्रमुमुग्ध्यस्मत् ॥ ॐ अग्नींवरुणाभ्यां स्वाहा अग्नीवरुणाभ्यामिदं न मम । ॐ सत्वन्नो अग्ने वमो भवोतीनेदिष्ठोऽअस्याऽउषसोब्युष्टौ। अवयक्ष्वनो वरुण यूँ रराणो वीहि मृडीकगुँसुहवोन एधि ॥ ॐ अग्नीवरुणाभ्यामिदं न मम । ॐ अयश्चाग्ने स्यनभिशस्तिपाश्च सत्यमित्वमयाऽअसि अयानो यज्ञंवहास्ययानो धेहि भेषज गँ स्वाहा ॥ ॐ अग्नये अयसे स्वाहा अग्नये अयसे इदं न मम ॥ ॐ ये ते शतं वरुण ये सहसं यज्ञियाः पाशा वितता महान्तः । तेभिर्नोऽअद्य सवितोतद्विष्णुर्विश्वे मुञ्चन्तु मरुतः स्वाः ॥ ॐ वरुणाय स्वाहा सवित्रे स्वाहा विष्णवे स्वाहा विश्वेभ्यो देवेभ्यो स्वाहा मरुद्भ्यः स्वाहा स्वर्केभ्यश्च स्वाहा इदं वरुणाय सवित्रे विष्णवे विश्वेभ्यो देवेभ्यो मरुद्भयः स्वर्केभ्यश्च न मम ॥ ॐ उदुत्तमं वरुणपाशमस्मदवाधम विमध्यम [ श्रथाय । अथावयमादित्यव्रतेतवानागसो अदितये स्याम ॥ ॐ आदित्यायादितये स्वाहा इदं आदित्यायादितये न मम । कर्मसाद्गुण्यहोमः ॐ केशवाय स्वाहा ॐनारायणाय स्वाहा। ॐ माधवाय स्वाहा ॐ गोविन्दाय स्वाहा। ॐ विष्णवे स्वाहा ॐ मधुसूदनाय स्वाहा। ॐ त्रिविक्रमाय स्वाहा ॐ वामनाय स्वाहा। ॐ श्रीधराय स्वाहा ॐ हृषीकेशाय स्वाहा। ॐ पद्मनाभाय स्वाहा ॐ दामोदराय स्वाहा। ॐ वासुदेवाय स्वाहा ॐ संकर्षणाय स्वाहा। ॐ प्रद्युम्नाय स्वाहा ॐ अनिरुद्धाय स्वाहा। ॐ पुरुषोत्तमाय स्वाहा ॐ अधोक्षजाय स्वाहा । ॐ नारसिंहाय स्वाहा ॐ अच्युताय स्वाहा। ॐ जनार्दनाय स्वाहा ॐ उपेन्द्राय स्वाहा। ॐ हरये स्वाहा ॐ श्रीकृष्णाय स्वाहा। पूर्णाहुतिः दाज्येन सुचंचतुःकृत्वः पूरयित्वा तत्र ताम्बूलपूगीफल श्रीफलानि निधाय नववस्त्रेणाच्छाद्य चित्रतन्तुभिरावेष्ट्य पुनराज्येनाभज्य पुष्पादि- भिरलङ्कृत्योतिष्ठन् मनसा यज्ञपुरुषं ध्यायन् ॐ यत्तेदेवाऽअदधुर्भागधेयममावास्येसंवसन्तो महित्वासानोयज्ञ पिपृहि विश्ववरेण्यंनो धेहि सुभगे सुवीरम् । ॐ पूर्णः पश्चादुत पूर्णः पुरस्तादुन्मध्यतः पौर्णमासी जिगााय। तस्यादेवाऽअधिवसन्त उत्तमे नाक इह मादयन्ताम्॥ ॐ सप्ततेऽअग्ने समिधः सप्तजिह्वा:सप्त ऋषयः सप्तधाम प्रियाणि । सप्तहोत्रा: सप्तधा त्वा यजन्ति सप्तयोनीरापण स्वघृतेन ॥ ॐ अग्नये पूर्णाय सप्तवते स्वाहा अग्नये पूर्णाय सप्तवते इदं न मम इति जुहुयात् अथोत्तरपरिषेचनम् जलपूर्णा प्रणीतां दक्षिणहस्तेनाय ॐ अदिते अनुमन्यस्व इति कुण्डस्य दक्षिणतः प्राचीनां जलधारां कुर्यात् । ॐ अनुमते अनुमन्यस्व इति पश्चिमत उदीचीनां जलधारं कुर्यात् । ॐ सरस्वते अनुमन्यस्व इत्युत्तरत: प्राचीनां जलधारा विधाय । ॐ देवसवितः प्रसुवः इति प्रागारभ्य प्रदक्षिणक्रमेण सर्वतो जलधारया परिषिञ्चेत् । प्रणीतापात्रं स्वस्य पुरतो निधाय तत्र ॐ सदसि सन्मे भूयाः सर्व मसि सर्वमे भूयाः पूर्णमसि पूर्णम्मे भूया: अक्षतमसि मामेक्षेष्टाः इति मन्त्रेण जलान्तर निनीय तज्जलं हस्ताभ्यामादाय ॐ देवाऋषयोमार्जयन्ताम् इति पूर्वस्यां किञ्चिद् जलं निरस्येत् । एवं ॐ मासापितरो मार्जयन्तामिति दक्षिणस्यां किञ्चिज्जलं निरस्येत् ॐ गृहाः पशावो मार्जयन्तामिति प्रतीच्यां किञ्चिज्जलं निरस्येत् ॐ आप ओषधयो बनस्पतयो मार्जयन्तामित्युदीच्याञ्च किञ्चिज्जलं निरस्येत् । ॐ यज्ञःसंवत्सरो यज्ञपतिमार्जयन्तामित्यूर्वायां दिशि किञ्चिज्जलं निरस्य ॐ सुमित्रियान आप ओषधयः सन्तु इति पुरस्ताद्भूमौ च सहिरण्यं किञ्चिज्जलं निरस्य अवशिष्टजलेन ॐ दुर्मित्रियास्तस्मै सन्तु योऽअस्मान्द्वेष्टि यञ्च वयं द्विष्मः ॥ इति प्रणीतां न्युब्जीकुर्यात् । ततोब्रह्मणे पूर्णपात्रं दत्वा दशदिक्पतिबलिं प्रदद्यात् तद्यथा- दशपुटकेषु प्रज्वलितदीपसहितं पक्वान्नादिबलिं निधाय दशदिक्पालान् संपूज्य कर्मपात्रोदकं गृहीत्वासंकल्पं कुर्यात् ॐ इन्द्रादिदशदिक्पालेभ्यः सायुधेभ्य: सशक्तिकेभ्यः सपरिवारेभ्यो इमं बलिं समर्पयामि भो इन्द्रादिदशदिक्पाला: सायुधाः सशक्तिकाः सपरिवाराः इमं बलिं गृह्णीध्वं गृहीत्वा च मम यजमानस्य आयुकर्तारः आरोग्यकर्तारः तुष्टिकर्तारः पुष्टिकर्तारः शान्तिकर्तारः वरदाः भवन्तु । इति बलिं प्रदाय ॐ ब्रमणे इति ब्रह्माणं गन्धादिभिः संपूज्यविसजगत् ॐ स्तुता मया वरदा वेदमाता प्रचोदयन्ति पवने द्विजाताः ।आयुः पृथिव्यां द्रविणं ब्रह्मवर्चसं मह्यं दत्वा प्रयातु ब्रह्मलोकम् ॥ भगवन्देवदेवेश जगतामातिनाशन । ब्रजस्वपूजामादाय पुनरागमनाय च ॥ इति ब्रह्माणम्बिसृज्य ततः परिधीनाधारसमिधः परिस्तरणकुशाञ्चानदाय ॐ समुद्रम्वः प्रहिणोमि स्वां योनिमधिगच्छत । अरिष्टास्माकं वीरामारासेचिमत्पर्यः ॥ इति वह्नौक्षिपेत् ततः प्राञ्जलिः प्रार्थयेत् । ॐ अग्ने नय सुपथारायेऽअस्मान्विश्वानि देववयुनानिद्विद्वान् । युयोध्यस्मज्जुहुराणमेनो भूयिष्ठान्ते नमऽउक्ति विधेम ॥ चतुर्भिश्च चतुर्भिश्च द्वाभ्यां पञ्चभिरेव च । हूयते च पुनभ्यां तस्मै यज्ञात्मने ॥ मन्त्रहीनं क्रियाहीनं भक्तिहीनं यदर्चितम् । यद्धृतञ्च मयादेव परिपूर्ण तदस्तुते ॥ प्रायश्चित्तान्यशेषाणि तपः कर्मात्मकानि च ॥ यानि तेषामशेषाणां कृष्णानुस्मरणम्परम् ॥ यस्यस्मृत्या च नामोक्त्याजपहोमकृयादिषु । न्यून सम्पूर्णतां याति सद्योवन्देतमच्युतम् ॥ प्रमादात्कुर्वतां कर्म पच्यवेताध्वरेषुयत् । स्मरणादेव तद्विष्णोः सम्पूर्ण स्यादिति श्रुतिः ॥ हस्ते जलाक्षतानादाय यथाशक्तिकृतेनानेन होमकर्मणा श्रीयज्ञ स्वरूपी श्रीमन्नारायण: परमात्मा प्रीयतां न मम इति जलाक्षतान् भूमौ निक्षिपेत् ततो होमसमये जुह्वतामृत्विजां हस्तात् कुण्डाद्वहिर्य द्धविः पतितं तत्सर्वम्बर्तुलीकृत्य शुद्धजलेनिक्षिपेत् ऋत्विजाब्रुवताम्बह्नौबहिः पतति यद्धविः । स ज्ञेयो वारुणो भागः प्रक्ष्येप्यो विमले जले ॥ ततः पीताक्षतैहवने आवाहितान्देवान्विसर्जयेत् । ॐ यज्ञयज्ञं गच्छ्यज्ञपतिं गच्छ स्वां योनि गच्छस्वाहा । एषते यज्ञो यज्ञपते सहसूक्तवाक: सर्वम्वीरस्तं जुषस्व स्वाहा ॥