શ્રીમદ્ભાગવતમાહાત્મ્યમ્

શ્રીમદ્ભાગવતમાહાત્મ્યમ્
.. ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય ..

કૃષ્ણં નારાયણં વન્દે કૃષ્ણં વન્દે વ્રજપ્રિયમ્ .
કૃષ્ણં દ્વૈપાયનં વન્દે કૃષ્ણં વન્દે પૃથાસુતમ્ ..

.. પ્રથમોઽધ્યાયઃ - ૧ ..

સચ્ચિદાનન્દરૂપાય વિશ્વોત્પત્ત્યાદિહેતવે .
તાપત્રયવિનાશાય શ્રીકૃષ્ણાય વયં નુમઃ .. ૧..

યં પ્રવ્રજન્તમનપેતમપેતકૃત્યં
દ્વૈપાયનો વિરહકાતર આજુહાવ .
પુત્રેતિ તન્મયતયા તરવોઽભિનેદુઃ
તં સર્વભૂતહૃદયં મુનિમાનતોઽસ્મિ .. ૨..

નૈમિષે સૂતમાસીનમભિવાદ્ય મહામતિમ્ .
કથામૃતરસાસ્વાદકુશલઃ શૌનકોઽબ્રવીત્ .. ૩..

શૌનક ઉવાચ .
અજ્ઞાનધ્વાન્તવિધ્વંસકોટિસૂર્યસમપ્રભ .
સૂતાખ્યાહિ કથાસારં મમ કર્ણરસાયનમ્ .. ૪..

ભક્તિજ્ઞાનવિરાગાપ્તો વિવેકો વર્ધતે મહાન્ .
માયામોહનિરાસશ્ચ વૈષ્ણવૈઃ ક્રિયતે કથમ્ .. ૫..

ઇહ ઘોરે કલૌ પ્રાયો જીવશ્ચાસુરતાં ગતઃ .
ક્લેશાક્રાન્તસ્ય તસ્યૈવ શોધને કિં પરાયણમ્ .. ૬..

શ્રેયસાં યદ્ભવેચ્છ્રેયઃ પાવનાનાં ચ પાવનમ્ .
કૃષ્ણપ્રાપ્તિકરં શશ્વત્સાધનં તદ્વદાધુના .. ૭..

ચિન્તામણિર્લોકસુખં સુરદ્રુઃ સ્વર્ગસમ્પદમ્ .
પ્રયચ્છતિ ગુરુઃ પ્રીતો વૈકુણ્ઠં યોગિદુર્લભમ્ .. ૮..

સૂત ઉવાચ .
પ્રીતિઃ શૌનક ચિત્તે તે હ્યતો વચ્મિ વિચાર્ય ચ .
સર્વસિદ્ધાન્તનિષ્પન્નં સંસારભયનાશનમ્ .. ૯..

ભક્ત્યોઘવર્ધનં યચ્ચ કૃષ્ણસન્તોષહેતુકમ્ .
તદહં તેઽભિધાસ્યામિ સાવધાનતયા શૃણુ .. ૧૦..

કાલવ્યાલમુખગ્રાસત્રાસનિર્ણાશહેતવે .
શ્રીમદ્ભાગવતં શાસ્ત્રં કલૌ કીરેણ ભાષિતમ્ .. ૧૧..

એતસ્માદપરં કિઞ્ચિન્મનઃશુદ્ધ્યૈ ન વિદ્યતે .
જન્માન્તરે ભવેત્પુણ્યં તદા ભાગવતં લભેત્ .. ૧૨..

પરીક્ષિતે કથાં વક્તું સભાયાં સંસ્થિતે શુકે .
સુધાકુમ્ભં ગૃહીત્વૈવ દેવાસ્તત્ર સમાગમન્ .. ૧૩..

શુકં નત્વાવદન્ સર્વે સ્વકાર્યકુશલાઃ સુરાઃ .
કથાસુધાં પ્રયચ્છસ્વ ગૃહીત્વૈવ સુધામિમામ્ .. ૧૪..

એવં વિનિમયે જાતે સુધા રાજ્ઞા પ્રપીયતામ્ .
પ્રપાસ્યામો વયં સર્વે શ્રીમદ્ભાગવતામૃતમ્ .. ૧૫..

ક્વ સુધા ક્વ કથા લોકે ક્વ કાચઃ ક્વ મણિર્મહાન્ .
બ્રહ્મરાતો વિચાર્યૈવં તદા દેવાન્ જહાસ હ .. ૧૬..

અભક્તાંસ્તાંશ્ચ વિજ્ઞાય ન દદૌ સ કથામૃતમ્ .
શ્રીમદ્ભાગવતી વાર્તા સુરાણામપિ દુર્લભા .. ૧૭..

રાજ્ઞો મોક્ષં તથા વીક્ષ્ય પુરા ધાતાપિ વિસ્મિતઃ .
સત્યલોકે તુલાં બદ્ધ્વાતોલયત્સાધનાન્યજઃ .. ૧૮..

લઘૂન્યન્યાનિ જાતાનિ ગૌરવેણ ઇદં મહત્ .
તદા ઋષિગણાઃ સર્વે વિસ્મયં પરમં યયુઃ .. ૧૯..

મેનિરે ભગવદ્રૂપં શાસ્ત્રં ભાગવતં કલૌ .
પઠનાચ્છ્રવણાત્સદ્યો વૈકુણ્ઠફલદાયકમ્ .. ૨૦..

સપ્તાહેન શ્રુતં ચૈતત્સર્વથા મુક્તિદાયકમ્ .
સનકાદ્યૈઃ પુરા પ્રોક્તં નારદાય દયાપરૈઃ .. ૨૧..

યદ્યપિ બ્રહ્મસમ્બન્ધાચ્છ્રુતમેતત્સુરર્ષિણા .
સપ્તાહશ્રવણવિધિઃ કુમારૈસ્તસ્ય ભાષિતઃ .. ૨૨..

શૌનક ઉવાચ .
લોકવિગ્રહમુક્તસ્ય નારદસ્યાસ્થિરસ્ય ચ .
વિધિશ્રવે કુતઃ પ્રીતિઃ સંયોગઃ કુત્ર તૈઃ સહ .. ૨૩..

સૂત ઉવાચ .
અત્ર તે કીર્તયિષ્યામિ ભક્તિયુક્તં કથાનકમ્ .
શુકેન મમ યત્પ્રોક્તં રહઃ શિષ્યં વિચાર્ય ચ .. ૨૪..

એકદા હિ વિશાલાયાં ચત્વાર ઋષયોઽમલાઃ .
સત્સઙ્ગાર્થં સમાયાતા દદૃશુસ્તત્ર નારદમ્ .. ૨૫..

કુમારા ઊચુઃ .
કથં બ્રહ્મન્ દીનમુખઃ કુતશ્ચિન્તાતુરો ભવાન્ .
ત્વરિતં ગમ્યતે કુત્ર કુતશ્ચાગમનં તવ .. ૨૬..

ઇદાનીં શૂન્યચિત્તોઽસિ ગતવિત્તો યથા જનઃ .
તવેદં મુક્તસઙ્ગસ્ય નોચિતં વદ કારણમ્ .. ૨૭..

નારદ ઉવાચ .
અહં તુ પૃથિવીં યાતો જ્ઞાત્વા સર્વોત્તમામિતિ .
પુષ્કરં ચ પ્રયાગં ચ કાશીં ગોદાવરીં તથા .. ૨૮..

હરિક્ષેત્રં કુરુક્ષેત્રં શ્રીરઙ્ગં સેતુબન્ધનમ્ .
એવમાદિષુ તીર્થેષુ ભ્રમમાણ ઇતસ્તતઃ .. ૨૯..

નાપશ્યં કુત્રચિચ્છર્મ મનઃસન્તોષકારકમ્ .
કલિનાધર્મમિત્રેણ ધરેયં બાધિતાધુના .. ૩૦..

સત્યં નાસ્તિ તપઃ શૌચં દયા દાનં ન વિદ્યતે .
ઉદરમ્ભરિણો જીવા વરાકાઃ કૂટભાષિણઃ .. ૩૧..

મન્દાઃ સુમન્દમતયો મન્દભાગ્યા હ્યુપદ્રુતાઃ .
પાખણ્ડનિરતાઃ સન્તો વિરક્તાઃ સપરિગ્રહાઃ .. ૩૨..

તરુણીપ્રભુતા ગેહે શ્યાલકો બુદ્ધિદાયકઃ .
કન્યાવિક્રયિણો લોભાદ્દમ્પતીનાં ચ કલ્કનમ્ .. ૩૩..

આશ્રમા યવનૈ રુદ્ધાસ્તીર્થાનિ સરિતસ્તથા .
દેવતાયતનાન્યત્ર દુષ્ટૈર્નષ્ટાનિ ભૂરિશઃ .. ૩૪..

ન યોગી નૈવ સિદ્ધો વા ન જ્ઞાની સત્ક્રિયો નરઃ .
કલિદાવાનલેનાદ્ય સાધનં ભસ્મતાં ગતમ્ .. ૩૫..

અટ્ટશૂલા જનપદાઃ શિવશૂલા દ્વિજાતયઃ .
કામિન્યઃ કેશશૂલિન્યઃ સમ્ભવન્તિ કલાવિહ .. ૩૬..

એવં પશ્યન્ કલેર્દોષાન્ પર્યટન્નવનીમહમ્ .
યામુનં તટમાપન્નો યત્ર લીલા હરેરભૂત્ .. ૩૭..

તત્રાશ્ચર્યં મયા દૃષ્ટં શ્રૂયતાં તન્મુનીશ્વરાઃ .
એકા તુ તરુણી તત્ર નિષણ્ણા ખિન્નમાનસા .. ૩૮..

વૃદ્ધૌ દ્વૌ પતિતૌ પાર્શ્વે નિઃશ્વસન્તાવચેતનૌ .
શુશ્રૂષન્તી પ્રબોધન્તી રુદતી ચ તયોઃ પુરઃ .. ૩૯..

દશ દિક્ષુ નિરીક્ષન્તી રક્ષિતારં નિજં વપુઃ .
વીજ્યમાના શતસ્ત્રીભિર્બોધ્યમાના મુહુર્મુહુઃ .. ૪૦..

દૃષ્ટ્વા દૂરાદ્ગતઃ સોઽહં કૌતુકેન તદન્તિકમ્ .
માં દૃષ્ટ્વા ચોત્થિતા બાલા વિહ્વલા ચાબ્રવીદ્વચઃ .. ૪૧..

બાલોવાચ .
ભો ભોઃ સાધો ક્ષણં તિષ્ઠ મચ્ચિન્તામપિ નાશય .
દર્શનં તવ લોકસ્ય સર્વથાઘહરં પરમ્ .. ૪૨..

બહુથા તવ વાક્યેન દુઃખશાન્તિર્ભવિષ્યતિ .
યદા ભાગ્યં ભવેદ્ભૂરિ ભવતો દર્શનં તદા .. ૪૩..

નારદ ઉવાચ .
કાસિ ત્વં કાવિમૌ ચેમા નાર્યઃ કાઃ પદ્મલોચનાઃ .
વદ દેવિ સવિસ્તારં સ્વસ્ય દુઃખસ્ય કારણમ્ .. ૪૪..

બાલોવાચ .
અહં ભક્તિરિતિ ખ્યાતા ઇમૌ મે તનયૌ મતૌ .
જ્ઞાનવૈરાગ્યનામાનૌ કાલયોગેન જર્જરૌ .. ૪૫..

ગઙ્ગાદ્યાઃ સરિતશ્ચેમા મત્સેવાર્થં સમાગતાઃ .
તથાપિ ન ચ મે શ્રેયઃ સેવિતાયાઃ સુરૈરપિ .. ૪૬..

ઇદાનીં શૃણુ મદ્વાર્તાં સચિત્તસ્ત્વં તપોધન .
વાર્તા મે વિતતાપ્યસ્તિ તાં શ્રુત્વા સુખમાવહ .. ૪૭..

ઉત્પન્ના દ્રવિડે સાહં વૃદ્ધિં કર્ણાટકે ગતા .
ક્વચિત્ક્વચિન્મહારાષ્ટ્રે ગુર્જરે જીર્ણતાં ગતા .. ૪૮..

તત્ર ઘોરકલેર્યોગાત્પાખણ્ડૈઃ ખણ્ડિતાઙ્ગકા .
દુર્બલાહં ચિરં યાતા પુત્રાભ્યાં સહ મન્દતામ્ .. ૪૯..

વૃન્દાવનં પુનઃ પ્રાપ્ય નવીનેવ સુરૂપિણી .
જાતાહં યુવતી સમ્યક્પ્રેષ્ઠરૂપા તુ સામ્પ્રતમ્ .. ૫૦..

ઇમૌ તુ શયિતાવત્ર સુતૌ મે ક્લિશ્યતઃ શ્રમાત્ .
ઇદં સ્થાનં પરિત્યજ્ય વિદેશં ગમ્યતે મયા .. ૫૧..

જરઠત્વં સમાયાતૌ તેન દુઃખેન દુઃખિતા .
સાહં તુ તરુણી કસ્માત્સુતૌ વૃદ્ધાવિમૌ કુતઃ .. ૫૨..

ત્રયાણાં સહચારિત્વાદ્વૈપરીત્યં કુતઃ સ્થિતમ્ .
ઘટતે જરઠા માતા તરુણૌ તનયાવિતિ .. ૫૩..

અતઃ શોચામિ ચાત્માનં વિસ્મયાવિષ્ટમાનસા .
વદ યોગનિધે ધીમન્ કારણં ચાત્ર કિં ભવેત્ .. ૫૪..

નારદ ઉવાચ .
જ્ઞાનેનાત્મનિ પશ્યામિ સર્વમેતત્તવાનઘે .
ન વિષાદસ્ત્વયા કાર્યો હરિઃ શં તે કરિષ્યતિ .. ૫૫..

સૂત ઉવાચ .
ક્ષણમાત્રેણ તજ્જ્ઞાત્વા વાક્યમૂચે મુનીશ્વરઃ .. ૫૬..

નારદ ઉવાચ .
શૃણુષ્વાવહિતા બાલે યુગોઽયં દારુણઃ કલિઃ .
તેન લુપ્તઃ સદાચારો યોગમાર્ગસ્તપાંસિ ચ .. ૫૭..

જના અઘાસુરાયન્તે શાઠ્યદુષ્કર્મકારિણઃ .
ઇહ સન્તો વિષીદન્તિ પ્રહૃષ્યન્તિ હ્યસાધવઃ .
ધત્તે ધૈર્યં તુ યો ધીમાન્ સ ધીરઃ પણ્ડિતોઽથવા .. ૫૮..

અસ્પૃશ્યાનવલોક્યેયં શેષભારકરી ધરા .
વર્ષે વર્ષે ક્રમાજ્જાતા મઙ્ગલં નાપિ દૃશ્યતે .. ૫૯..

ન ત્વામપિ સુતૈઃ સાકં કોઽપિ પશ્યતિ સામ્પ્રતમ્ .
ઉપેક્ષિતાનુરાગાન્ધૈર્જર્જરત્વેન સંસ્થિતા .. ૬૦..

વૃન્દાવનસ્ય સંયોગાત્પુનસ્ત્વં તરુણી નવા .
ધન્યં વૃન્દાવનં તેન ભક્તિર્નૃત્યતિ યત્ર ચ .. ૬૧..

અત્રેમૌ ગ્રાહકાભાવાન્ન જરામપિ મુઞ્ચતઃ .
કિઞ્ચિદાત્મસુખેનેહ પ્રસુપ્તિર્મન્યતેઽનયોઃ .. ૬૨..

ભક્તિરુવાચ .
કથં પરીક્ષિતા રાજ્ઞા સ્થાપિતો હ્યશુચિઃ કલિઃ .
પ્રવૃત્તે તુ કલૌ સર્વસારઃ કુત્ર ગતો મહાન્ .. ૬૩..

કરુણાપરેણ હરિણાપ્યધર્મઃ કથમીક્ષ્યતે .
ઇમં મે સંશયં છિન્ધિ ત્વદ્વાચા સુખિતાસ્મ્યહમ્ .. ૬૪..

નારદ ઉવાચ .
યદિ પૃષ્ટસ્ત્વયા બાલે પ્રેમતઃ શ્રવણં કુરુ .
સર્વં વક્ષ્યામિ તે ભદ્રે કશ્મલં તે ગમિષ્યતિ .. ૬૫..

યદા મુકુન્દો ભગવાન્ ક્ષ્માં ત્યક્ત્વા સ્વપદં ગતઃ .
તદ્દિનાત્કલિરાયાતઃ સર્વસાધનબાધકઃ .. ૬૬..

દૃષ્ટો દિગ્વિજયે રાજ્ઞા દીનવચ્છરણં ગતઃ .
ન મયા મારણીયોઽયં સારઙ્ગ ઇવ સારભુક્ .. ૬૭..

યત્ફલં નાસ્તિ તપસા ન યોગેન સમાધિના .
તત્ફલં લભતે સમ્યક્કલૌ કેશવકીર્તનાત્ .. ૬૮..

એકાકારં કલિં દૃષ્ટ્વા સારવત્સારનીરસમ્ .
વિષ્ણુરાતઃ સ્થાપિતવાન્ કલિજાનાં સુખાય ચ .. ૬૯..

કુકર્માચરણાત્સારઃ સર્વતો નિર્ગતોઽધુના .
પદાર્થાઃ સંસ્થિતા ભૂમૌ બીજહીનાસ્તુષા યથા .. ૭૦..

વિપ્રૈર્ભાગવતી વાર્તા ગેહે ગેહે જને જને .
કારિતા કણલોભેન કથાસારસ્તતો ગતઃ .. ૭૧..

અત્યુગ્રભૂરિકર્માણો નાસ્તિકા રૌરવા જનાઃ .
તેઽપિ તિષ્ઠન્તિ તીર્થેષુ તીર્થસારસ્તતો ગતઃ .. ૭૨..

કામક્રોધમહાલોભતૃષ્ણાવ્યાકુલચેતસઃ .
તેઽપિ તિષ્ઠન્તિ તપસિ તપઃસારસ્તતો ગતઃ .. ૭૩..

મનસશ્ચાજયાલ્લોભાદ્દમ્ભાત્પાખણ્ડસંશ્રયાત્ .
શાસ્ત્રાનભ્યસનાચ્ચૈવ ધ્યાનયોગફલં ગતમ્ .. ૭૪..

પણ્ડિતાસ્તુ કલત્રેણ રમન્તે મહિષા ઇવ .
પુત્રસ્યોત્પાદને દક્ષા અદક્ષા મુક્તિસાધને .. ૭૫..

ન હિ વૈષ્ણવતા કુત્ર સમ્પ્રદાયપુરઃસરા .
એવં પ્રલયતાં પ્રાપ્તો વસ્તુસારઃ સ્થલે સ્થલે .. ૭૬..

અયં તુ યુગધર્મો હિ વર્તતે કસ્ય દૂષણમ્ .
અતસ્તુ પુણ્ડરીકાક્ષઃ સહતે નિકટે સ્થિતઃ .. ૭૭..

સૂત ઉવાચ .
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા વિસ્મયં પરમં ગતા .
ભક્તિરૂચે વચો ભૂયઃ શ્રૂયતાં તચ્ચ શૌનક .. ૭૮..

ભક્તિરુવાચ .
સુરર્ષે ત્વં હિ ધન્યોઽસિ મદ્ભાગ્યેન સમાગતઃ .
સાધૂનાં દર્શનં લોકે સર્વસિદ્ધિકરં પરમ્ .. ૭૯..

જયતિ જગતિ માયાં યસ્ય કાયાધવસ્તે
વચનરચનમેકં કેવલં ચાકલય્ય .
ધ્રુવપદમપિ યાતો યત્કૃપાતો ધ્રુવોઽયં
સકલકુશલપાત્રં બ્રહ્મપુત્રં નતાસ્મિ .. ૮૦..

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ઉત્તરખણ્ડે શ્રીમદ્ભાગવતમાહાત્મ્યે ભક્તિનારદસમાગમો નામ પ્રથમોઽધ્યાયઃ .. ૧..