.. Prashnopanishat ..
.. Prashnopanishat ..
Om bhadram' karnebhih' shri'nuyaama devaa
Bhadram pashyemaakshabhiryajatraah' .
Sthirairangaistushtuvaam'sastanoobhirvyashema devahitam' yadaayuh' ..
Svasti na indro vri'ddhashravaah'
Svasti nah' pooshaa vishvavedaah' .
Svasti nastaarkshyo arisht'anemih'
Svasti no bri'haspatirdadhaatu ..
Om shaantih' shaantih' shaantih' ..
Prathamah' prashnah'
Om sukeshaa cha bhaaradvaajah' shaibyashcha satyakaamah' sauryaayanee cha gaargyah' kausalyashchaashvalaayano bhaargavo vaidarbhih' kabandhee kaatyaayanaste haite brahmaparaa brahmanisht'haah' param' brahmaanveshamaanaa esha ha vai tatsarvam' vakshyateeti te ha samitpaanayo bhagavantam' pippalaadamupasannaah' .. 1 ..
Tan ha sa ri'shiruvacha bhooya eva tapasaa brahmacharyena shraddhayaa sam'vatsaram' sam'vatsyatha yathaakaamam' prashnaan pri'chchhata yadi vijnyaasyaamah' sarvam' ha vo vakshyaama iti .. 2 ..
Atha kabandhee katyaayana upetya paprachchha . Bhagavan kute ha vaa imaah' prajaah' prajaayanta iti .. 3 ..
Tasmai sa hovaacha prajaakaamo vai prajaapatih' sa tapo'tapyata sa tapastaptvaa sa mithunamutpaadayate . Rayim' cha prananchetyetau me bahudhaa prajaah' karishyata iti .. 4 ..
Aadityo ha vai praano rayireva chandramaa rayirvaa etat sarvam' yanmoortam' chaamoortam' cha tasmaanmoortireva rayih' .. 5 ..
Athaaditya udayanyatpraacheem' disham' pravishati tena praachyaan praanaan rashmishu sannidhatte . Yaddakshinaam' yat prateecheem' yadudeecheem' yadadho yadoordhvam' yadantaraa disho yat sarvam' prakaashayati tena sarvaan praanaan rashmishu sannidhatte .. 6 ..
Sa esha vaishvaanaro vishvarupah' praano'gnirudayate . Tadetadri'chaa'bhyuktam .. 7 ..
Vishvaroopam' harinam' jaatavedasam'
Paraayanam' jyotirekam' tapantam .
Sahasrarashmih' shatadhaa vartamaanah'
Praanah' prajaanaamudayatyesha sooryah' .. 8 ..
Sam'vatsaro vai prajaapatistasyaayane dakshinam' chottaram' cha . Tadye ha vai tadisht'aapoorte kri'tamityupaasate te chaandramasameva lokamabhijayante . Ta eva punaraavartante tasmaadeta ri'shayah' prajaakaamaa dakshinam' pratipadyante . Esha ha vai rayiryah' pitri'yaanah' .. 9 ..
Athottarena tapasaa brahmacharyena shraddhayaa vidyayaa''tmaanamanvishyaadityamabhijayante . Etadvai praanaanaamaayatanametadamri'tamabhayametat paraayanametasmaanna punaraavartanta ityesha nirodhastadesha shlokah' .. 10 ..
Panchapaadam' pitaram' dvaadashaakri'tim'
Diva aahuh' pare ardhe pureeshinam .
Atheme anya u pare vichakshanam'
Saptachakre shad'ara aahurarpitamiti .. 11 ..
Maaso vai prajaapatistasya kri'shnapaksha eva rayih' shuklah' pranastasmaadeta ri'shayah' shukla isht'am' kurvanteetara itarasmin .. 12 ..
Ahoraatro vai prajaapatistasyaahareva praano raatrireva rayih' praanam' vaa ete praskandanti ye divaa ratyaa sam'yujyante brahmacharyameva tadyadraatrau ratyaa sam'yujyante .. 13 ..
Annam' vai prajaapatistato ha vai tadretastasmaadimaah' prajaah' prajaayanta iti .. 14 ..
Tadye ha vai tat prajaapativratam' charanti te mithunamutpaadayante . Teshaamevaisha brahmaloko yeshaam' tapo brahmacharyam' yeshu satyam' pratisht'itam .. 15 ..
Teshaamasau virajo brahmaloko na yeshu jihmamanri'tam' na maayaa cheti .. 16 ..
Dviteeyah' prashnah'
Atha hainam' bhaargavo vaidarbhih' paprachchha . Bhagavan katyeva devaah' prachaam' didhaarayante katara etat prakashayante kah' punareshaam' varisht'ha iti .. 1 ..
Tasmai sa hovaachaakaasho ha vaa esha devo vaayuragniraapah' pri'thivee vaangmanashchakshuh' shrotram' cha . Te prakaashyaabhivadanti vayametadbaanamavasht'abhya vidhaarayaamah' .. 2 ..
Taan varisht'hah' praana uvaacha . Maa mohamaapadyatha ahamevaitat panchadhaa''tmaanam' pravibhajyaitadbaanamavasht'abhya vidhaarayaameeti te'shraddadhaanaa babhoovuh' .. 3 ..
So'bhimaanaadoordhvamutkraamata iva tasminnutkraamatyathetare sarva evotkraamante tasmishcha pratisht'hamaane sarva eva pratisht'hante . Tadyathaa makshikaa madhukararaajaanamutkraamantam' sarva evotkramante tasmishcha pratsht'hamaane sarva eva pratisht'anta evam vaangmanashchakshuh' shrotram' cha te preetaah' praanam' stunvanti .. 4 ..
Esho'gnistapatyesha soorya
Esha parjanyo maghavaanesha vaayuh'
Esha pri'thivee rayirdevah'
Sadasachchaamri'tam' cha yat .. 5 ..
Araa iva rathanaabhau praane sarvam' pratisht'hitam .
Ri'cho yajoom'shi saamaani yajnyah' kshatram' brahma cha .. 6 ..
Prajaapatishcharasi garbhe tvameva pratijaayase .
Tubhyam' praana prajaastvimaa balim' haranti yah' pranaih' pratitisht'hasi .. 7 ..
Devaanaamasi vahnitamah' pitri'naam' prathamaa svadhaa .
Ri'sheenaam' charitam' satyamatharvaangirasaamasi .. 8 ..
Indrastvam' praana tejasaa rudro'si parirakshitaa .
Tvamantarikshe charasi sooryastvam' jyotishaam' patih' .. 9 ..
Yadaa tvamabhivarshasyathemaah' praana te prajaah' .
Aanandaroopaastisht'hanti kaamaayaannam' bhavishyateeti .. 10 ..
Vraatyastvam' praanaikarsharattaa vishvasya satpatih' .
Vayamaadyasya daataarah' pitaa tvam' maatarishva nah' .. 11 ..
Yaa te tanoorvaachi pratisht'hitaa yaa shrotre yaa cha chakshushi .
Yaa cha manasi santataa shivaam' taam' kuroo motkrameeh' .. 12 ..
Praanasyedam' vashe sarvam' tridive yat pratisht'hitam .
Maateva putraan rakshasva shreeshcha prajnyaam' cha vidhehi na iti .. 13 ..
Tri'teeyah' prashnah'
Atha hainam' kaushalyashchaashvalaayanah' paprachchha . Bhagavan kuta esha praano jaayate kathamaayaatyasminjshareera aatmaanam' vaa pravibhajya katham' pratisht'hate kenotkramate katham' bahyamabhidhate kathamadhyaatmamiti .. 1 ..
Tasmai sa houvaachaatiprashchaan pri'chchhasi brahmisht'ho'seeti tasmaatte'ham' braveemi .. 2 ..
Aatmana esha praano jaayate . Yathaishaa purushe chhaayaitasminnetadaatatam' manokri'tenaayaatyasminjshareere .. 3 ..
Yathaa samraadevaadhikri'taan viniyunkte . Etan graamaanotaan graamaanadhitisht'asvetyevamevaisha praana itaraan praanaan pri'thak pri'thageva sannidhatte paayoopasthe'paanam' chakshuh'shrotre mukhanaasikaabhyaam' praanah' svayam' praatisht'ate madhye tu samaanah' . Esha hyetaddhutamannam' samam' nayati tasmaadetaah' saptaarchisho bhavanti .. 5 ..
Hri'di hyesha aatmaa . Atraitadekashatam' naad'eenam' taasaam' shatam' shatamekaikasyaa dvaasaptatirdvaasaptatih' pratishaakhaanaad'eesahasraani bhavantyaasu vyaanashcharati .. 6 ..
Athaikayordhva udaanah' punyena punyam' lokam' nayati paapena paapamubhaabhyaameva manushyalokam .. 7 ..
Aadityo ha vai baahyah' praana udayatyesha hyenam' chaakshusham' praanamanugri'hnaanah' . Pri'thivyaam' yaa devataa saishaa purushasya apaanamavasht'abhyaantaraa yadaakaashah' sa samaano vaayurvyaanah' .. 8 ..
Tejo ha vaa udaanastasmaadupashaantatejaah' . Punarbhavamindriyairmanasi sampadhyamaanaih' .. 9 ..
Yachchittastenaisha praanamaayaati . Praanastejasaa yuktah' sahaatmanaa tathaasankalpitam' lokam' nayati .. 10 ..
Ya evam' vidvaan praanam' veda na haasya prajaa heeyate'mri'to bhavati tadeshah' shlokah' .. 11 ..
Utpattimaayatim' sthaanam' vibhutvam' chaiva panchadhaa .
Adhyaatmam' chaiva praanasya vijnyaayaamri'tamashnute
Vijnyaayaamri'tamashnuta iti .. 12 ..
Chaturthah' prashnah'
Atha hainam' sauryaayani gaargyah' paprachchha . Bhagavannetasmin purushe kaani svapanti kaanyasminjaagrati katara esha devah' svapnaan pashyati kasyaitat sukham' bhavati kasminnu sarve sampratisht'itaa bhavanteeti .. 1 ..
Tasmai sa hovacha . Yatha gaargya mareechayo'rkasyaastam' gachchhatah' sarvaa etasmim'stejomand'ala ekeebhavanti . Taah' punah' punarudayatah' pracharantyevam' ha vai tat sarvam' pare deve manasyekeebhavati tena tarhyesha purusho na shri'noti na pashyati na jighrati na rasayate na spri'shate naabhivadate naadatte naanandayate na visri'jate neyaayate svapiteetyaachakshate .. 2 ..
Praanaagraya evaitasmin pure jaagrati . Gaarhapatyo ha vaa esho'paano vyaano'nvaahaaryapachano yadgaarhapatyaat praneeyate pranayanaadaahavaneeyah' praanah' .. 3 ..
Yaduchchhvaasanih'shvaasaavetaavaahutee samam' nayateeti sa samaanah' . Mano ha vaava yajamaanah' . Isht'aphalamevodaanah' . Sa enam' yajamaanamaharaharbrahma gamayati .. 4 ..
Atraisha devah' svapne mahimaanamanubhavati . Yaddri'sht'am' dri'sht'amanupashyati shrutam' shrutamevaarthamanushri'noti deshadigantaraishcha pratyanubhootam' punah' punah' pratyanubhavati dri'sht'am' chaadri'sht'am' cha shrutam' chaashrutam' chaanubhootam' chaananubhootam' cha schchaasachcha sarvam' pashyati sarvah' pasyati .. 5 ..
Sa yadaa tejasaa'bhibhooto bhavati . Atraisha devah' svapnaanna pashyatyatha yadaitasminjshareera etatsukham' bhavati .. 6 ..
Sa yathaa sobhya vayaam'si vasovri'ksham' sampratisht'hante . Evam' ha vai tat sarvam' para aatmani sampratisht'hate .. 7 ..
Pri'thivee cha pri'thiveemaatraa chaapashchaapomaatraa cha tejashcha tejomaatraa cha vaayushcha vaayumaatraa chaakaashashchaakaashamaatraa cha chakshushcha drasht'avyam' cha shrotram' cha shrotavyam' cha graanam' cha ghraatavyam' cha rasashcha rasayitavyam' cha tvakcha sparshayitavyam' cha vaakcha vaktavyam' cha hastau chaadaatavyam' chopasthashchaanandayitavyam' cha paayushcha visarjayitavyam' cha yaadau cha gantavyam' cha manashcha mantavyam' cha buddhishcha boddhivyam' chaahankaarashchaahankartavyam' cha chittam' cha chetayitavyam' cha tejashcha vidyotayitavyam' cha praanashcha vidyaarayitavyam' cha .. 8 ..
Esha hi drasht'aa sprasht'aa shrotaa ghraataa rasayitaa mantaa boddhaa kartaa vijnyaanaatmaa purushah' . Sa pare'kshara aatmani sampratisht'hate .. 9 ..
Paramevaaksharam' pratipadyate sa yo ha vai tadachchhaayamashareeramlohitam' shubhramaksharam' vedayate yastu somya . Sa sarvajnyah' sarvo bhavati . Tadesha shlokah' .. 10 ..
Vijnyaanaatmaa saha devaishcha sarvaih'
Praanaa bhutaani sampratisht'hanti yatra .
Tadaksharam' vedayate yastu somya
Sa sarvajnyah' sarvamevaavivesheti .. 11 ..
Panchamah' prashnah'
Atha hainam' saibyah' satyakaamah' paprachchha . Sa yo ha vai tabhdagavanmanushyeshu praayanaantamonkaaramabhidhyaayeeta . Katamam' vaava sa tena lokam' jayateeti . Tasmai sa hovaacha .. 1 ..
Etadvai satyakaama param' chaaparam' cha brahma yadonkaarah' . Tasmaadvidvaanetenaivaayatanenaikataramanveti .. 2 ..
Sa yadhyekamaatramabhidhyaayeeta sa tenaiva sam'veditastoornameva jagatyaabhisampadhyate . Tamri'cho manushyalokamupanayante sa tatra tapasaa brahmacharyena shraddhayaa sampanno mahimaanamanubhavati .. 3 ..
Atha yadi dvimaatrena manasi sampadhyate so'ntariksham' yajurbhira_unneeyate somalokam . Sa somaloke vibhutimanubhooya punaraavartate .. 4 ..
Yah' punaretam' trimaatrenomityetenaivaaksharena param' purushamabhidhyaayeeta sa tejasi soorye sampannah' . Yathaa paadodarastvachaa vinirbhuchyata evam' ha vai sa paapmanaa vinirbhuktah' sa saamabhirunneeyate brahmalokam' sa etasmaajjeevaghanaat paraatparam' purushayam' purushameekshate . Tadetau shlokau bhavatah' .. 5 ..
Tisro maatraa mri'atyumatyah' prayuktaa
Anyonyasaktaah' anaviprayuktaah' .
Kriyaasu baahyaabhyantaramadhyamaasu
Samyak prayuktaasu na kampate jnyah' .. 6 ..
Ri'gbhiretam' yajurbhirantariksham'
Saamabhiryat tat kavayo vedayante .
Tamonkaarenaivaayatanenaanveti vidvaan
Yattachchhaantamajaramamri'tamabhayam' param' cheti .. 7 ..
Shasht'hah' prashnah'
Atha hainam' sukeshaa bhaaradvaajah' paprachchha . Bhagavan hiranyanaabhah' kausalyo raajaputro maamupetyaitam' prashnamapri'chchhata . Shod'ashakalam' bhaaradvaaja purusham' vettha . Tamaham' kumaarambruvam' naahamimam' veda . Yadhyahamimamavedisham' katham' te naavakshyamiti . Samoolo vaa esha parishushyati yo'nri'tamabhivadati tasmaannaarhamyanri'tam' vaktum . Sa tooshneem' rathamaaruhya pravavraaja . Tam' tvaa pri'chchhaami kvaasau purusha iti .. 1 ..
Tasmai sa hovaacha . Ihaiivaantah'shareere sobhya sa purusho yasminnataah' shod'ashakalaah' prabhavanteeti .. 2 ..
Sa eekshaachakre . Kasminnahamutkraanta utkraanto bhavishyaami kasminvaa pratisht'ite pratisht'asyaameeti .. 3 ..
Sa praanamasri'jata praanaachchhraddhaam' kham' vaayurjyotiraapah'pri'thiveendriyam' manah' . Annamannaadveeryam' tapo mantraah' karma lokaa lokeshu cha naama cha .. 4 ..
Sa yathemaa nadhyah' syandamaanaah' samudraayanaah' samudram' praapyaastam' gachchhanti bhidhyete taasaam' naamarupe samudra ityevam' prochyate . Evamevaasya paridrasht'urimaah' shod'ashakalaah' purushaayanaah' purusham' praapyaastam' gachchhanti bhidhyete chaasaam' naamarupe purusha ityevam' prochyate sa esho'kalo'mri'to bhavati tadesha shlokah' .. 5 ..
Araa iva rathanaabhau kalaa yasminpratisht'itaah' .
Tam' vedhyam' purusham' veda yatha maa vo mri'tyuh' parivyathaa iti .. 6 ..
Taan hovaachaitaavadevaahametat param' brahma veda . Naatah' paramasteeti .. 7 ..
Te tamarchayantastvam' hi nah' pitaa yo'smaakamavidhyaayaah' param' param' taarayaseeti . Namah' paramari'shibhyo namah' paramari'shibhyah' .. 8 ..
Om bhadram' karnebhih' shri'nuyaama devaa
Bhadram' pashyemaakshabhiryajatraah' .
Sthirairangaistushtuvaam'sastanoobhirvyashema devahitam' yadaayuh' ..
Svasti na indro vri'ddhashravaah'
Svasti nah' pooshaa vishvavedaah' .
Svasti nastaarkshyo arisht'anemih'
Svasti no bri'haspatirdadhaatu ..
Om shaantih' shaantih' shaantih' ..