Sanaatana deva

.. Yatiraaja saptatih' ..

stotra-a53bc3fc

Composer: Paaramparika Reads: 2

Select Script / Language: देवनागरी (संस्कृत) English (Roman) தமிழ் తెలుగు ಕನ್ನಡ ગુજરાતી বাংলা

॥ यतिराजसप्ततिः ॥

श्रीमान् वेङ्कटनाथार्यः कवितार्किककेसरी ।

वेदान्ताचार्य वर्योमे सन्निधत्तां सदा हृदि ॥

कमप्याध्यं गुरुं वन्दे कमलागृहमेधिनम् ।

प्रवक्ता छन्दसां वक्ता पञ्चरात्रस्य यः स्वयम् ॥ १॥

सहधर्मचरीं शौरेः संमन्त्रितजगध्दिताम् ।

अनुग्रहमयीं वन्दे नित्यमज्ञातनिग्रहाम् ॥ २॥

वन्दे वैकुण्ठसेनान्यं देवं सूत्रवतीसखम् ।

यद्वेत्रशिखरस्पन्दे विश्वमेतद् व्यवस्थितम् ॥ ३॥

यस्य सारस्वतस्रोतो वकुलामोदवासितम् ।

श्रुतीनां विश्रमायालं शठारिं तमुपास्महे ॥ ४॥

नाथेन मुनिना तेन भवेयं नाथवाहनम् ।

यस्य नैगमिकं तत्वं हस्तामलकतां गतम् ॥ ५॥

नमस्याम्यरविन्दाक्षं नाथभावे व्यवस्थितम् ।

शुध्दसत्वमयं शौरेरवतारमिवापरम् ॥ ६॥

अनुज्झितक्षमायोगमपुण्यजनबाधकम् ।

अस्पृष्टमदिरागं तं रामं तुर्यमुपास्महे ॥ ७॥

विगाहे यामुनं तीर्थं साधु बृन्दावने स्थितम् ।

निरस्तजिह्मगस्पर्शे यत्र कृष्णः कृतादरः ॥ ८॥

दया निघ्नं यतीन्द्रस्य देशिकं पूर्णमाश्रये।

येन विश्वसृजो विष्णोरपूर्यत मनोरथः ॥ ९॥

प्रणामं लक्ष्मणमुनिः प्रतिगृह्णातु मामकम् ।

प्रसाधयति यत्सूक्तिः स्वाधीन पतिकां श्रुतिम् ॥ १०॥

उपवीतिनमूर्ध्वपुण्ड्रवन्तं

त्रिजगत्पुण्यफलं त्रिदण्डहस्तम् ।

शरणागतसार्थवाहमीडे

शिखया शेखरिणं पतिं यतीनाम् ॥ ११॥

प्रथयन् विमतेषु तीक्ष्णभावं

प्रभुरस्मत्परिरक्षणे यतीन्द्रः ।

अपृथक्प्रतिपन्न यन्मयत्वैः

ववृधे पञ्चभिरायुधैर्मुरारेः ॥ १२॥

शमितोदयशङ्करादिगर्वः

स्वबलादुध्दृतयादवप्रकाशः ।

अवरोपितवान् श्रुतेरपार्थान्

ननु रामावरजः स एष भूयः ॥ १३॥

अबहुश्रुतसंभवं श्रुतीनां

जरतीनामयथायथ प्रचारम् ।

विनिवर्तयितुं यतीश्वरोक्तिः

विदधे ताः स्थिरनीतिपञ्जरस्थाः ॥ १४॥

अमुना तपनातिशायि भूम्ना

यतिराजेन निबध्दनायकश्रीः ।

महती गुरुपङ्क्तिहारयष्टिः

विबुधानां हृदयङ्गमा विभाति ॥ १५॥

अलूनपक्षस्य यति क्षमाभृतो

विभाति वंशे हरितत्वमक्षतम् ।

यदुद्भवाः शुध्दसुवृत्तशीतलाः

भवन्ति मुक्तावलिभूषणं भुवः ॥ १६॥

अनपाय विष्णुपदसंश्रयं भजे

कलया कयाऽपि कलयाऽप्यनुज्झितम् ।

अकलङ्कयोगमजडाशयोदितं

यतिराजचन्द्रमुपराग दूरगम् ॥ १७॥

अभिगम्य सम्यगनघाः सुमेधसो

यति चक्रवर्तिपदपद्मपत्तनम् ।

हरिभक्तदास्यरसिकाः परस्परं

क्रयैक्रयार्हदशया समिन्धते ॥ १८॥

परुषातिवादपरिवादपैशुन-

प्रभृति प्रभूतपतनीयपङ्किला ।

स्वदते ममाध्य सुभगा सरस्वती

यतिराजकीर्त्तिकतकैर्विशोधिता ॥ १९॥

अनुकल्पभूतमुरभित्पदं सतां

अजहत्त्रिवर्गमपवर्गवैभवम् ।

चलचित्तवृत्तिविनिवर्त्तनौषधं

शरणं यतीन्द्रचरणं वृणीमहे ॥ २०॥

श्वसितावधूतपरवातिवैभवाः

निगमान्तनीतिजलधेस्तलस्पृशः ।

प्रतिपादयन्ति गतिमापवर्गिकीं

यतिसार्वभौमपदसात्कृताशयाः ॥ २१॥

मूले निविश्य महतां निगमद्रुमाणां

मुष्णन् प्रतारकभयं धृतनैकदण्डः ।

रङ्गेश भक्तजनमानसराजहंसो

रामानुजः शरणमस्तु मुनिः स्वयं नः ॥ २२॥

सन्मन्त्रवित् क्षिपति संयमिनां नरेन्द्रः

संसारजिह्मगमुखैः समुपस्थितं नः ।

विष्वक्ततं विषयलोभविषं निजाभिः

गाढानुभावगरुडध्वजभावनाभिः ॥ २३॥

नाथः स एष यमिनां नखरश्मिजालैः

अन्त निलीनमपनीय तमो मदीयम् ।

विज्ञानचित्रमनघं लिखतीव चित्ते

व्याख्यानकेलिरसिकेन कराम्बुजेन ॥ २४॥

उद्गृह्णतीमुपनिषत्सु निगूढमर्थं

चित्ते निवेशयितुमल्पधियां स्वयं नः ।

पश्येम लख़्श्मण् मुनेः प्रतिपन्नहस्तां

उन्निद्रपद्मसुभगामुपदेशमुद्राम् ॥ २५॥

आकर्षणानि निगमान्तसरस्वतीनां

उच्चाटनानि बहिरन्तरुपप्लवानाम् ।

पथ्यानि घोरभवसंज्वरपीडितानां

हृध्यानि भान्ति यतिराजमुनेर्वचांसि ॥ २६॥

शीतस्वभावसुभगानुभवः शिखावान्

दोषावमर्दनियतोन्नतिरोषधीशः ।

तापानुबन्धशमनस्तपनः प्रजानां

रामानुजो जयति संवलितत्रिधामा ॥ २७॥

जयति सकलविद्यावाहिनी जन्मशैलो

जनिपथपरिवृत्तिश्रान्तविश्रान्तिशाखी ।

निखिलकुमति माया शर्वरी बालसूर्यो

निगमजलधिवेला पूर्णचन्द्रो यतीन्द्रः ॥ २८॥

मुनिबहुमतसारा मुक्तिनिश्रेणिकेयं

सहृदयहृदयानां शाश्वती दिष्टसिध्दिः ।

शमितदुरितगन्धा संयमीन्द्रस्य सूक्तिः

परिचितगहना नः प्रस्नुवीत प्रसादम् ॥ २९॥

भवमरुपरिखिन्नस्फीतपानीयसिन्धुः

दुरितरहितजिह्वा दुग्धकुल्या सकुल्या ।

श्रुतिनयनसनाभिः शोभते लक्ष्मणोक्तिः

नरकमथनसेवास्वादनाडिंधमा नः ॥ ३०॥

हरिपदमकरन्दस्यन्दिनः संश्रितानां

अनुगतबहुशाखास्तापमुन्मूलयन्ति ॥

शमितदुरितगन्धाः संयमीन्द्रप्रबन्धाः

कथकजनमनीषा कल्पना कल्पवृक्षाः ॥ ३१॥

नानाभूतैर्जगति समयैर्नर्मलीलां विधित्सोः

अन्त्यं वर्णं प्रथयति विभोरादिमव्यूहभेदे ।

विश्वं त्रातुं विषयनियतं व्यञ्जितानुग्रहः सन्

विष्वक्सेनो यतिपतिरभूद्वेत्रसारस्त्रिदण्डः ॥ ३२॥

लक्ष्यं बुध्दे रसिकरसनालास्यलीलानिदानं

शुध्दास्वादं किमपि जगति श्रोत्रदिव्यौषधं नः ।

लक्ष्यालक्ष्यैः सितजलधिवद्भाति तात्पर्यरत्नैः

लक्ष्मीकान्त स्फटिकमुकुरो लक्ष्मणार्योपदेशः ॥ ३३॥

स्थितिमवधीरयन्त्यतिमनोरथसिध्दिमतीं

यतिपतिसंप्रदायनिरपायधनोपचिताः ।

मधुकरमौलिदघ्नमददन्तुरदन्तिघटा-

करटकटाहवाहि घनशीकरशीभरिताम् ॥ ३४॥

निरुपधि रङ्गवृत्ति रसिकानभिताण्डवयन्

निगमविमर्शकेलिरसिकैर्निभृतैर्विधृतः ।

गुणपरिणद्धसूक्ति दृढकोणविघट्टनया

रटति दिशा मुखेषु यतिराजयशः पटहः ॥ ३५॥

इदं प्रथमसंभवत्कुमति जालकूलङ्गषाः

मृषा मतविषानलज्वलितजीवजीवातवः ।

क्षरन्त्यमृतमक्षरं यति पुरन्दरस्योक्तयः

चिरन्तनसरस्वति चिकुरबन्धसैरन्ध्रिकाः ॥ ३६॥

सुधाशनसुदुर्ग्रह श्रुतिसमष्टिमुष्टिन्ध्यः

कथाहवमसौ गतान् कपटसौगतान् खण्डयन् ।

मुनिर्मनसि लक्ष्मणो मुदम्दञ्चयत्यञ्जसा

मुकुन्द गुणमौक्तिकप्रकरशुक्तिभिः सूक्तिभिः ॥ ३७॥

कपर्दिमतकर्दमं कपिलकल्पनावागुरां

दुरत्ययमतीत्य तद्द्रुहिणतन्त्रयन्त्रोदरम् ।

कुदृष्टि कुहनामुखे निपततः परबृह्मणः

करग्रहविचक्षणो जयति लक्ष्मणोऽयं मुनिः ॥ ३८॥

कणादपरिपाटिभिः कपिलकल्पनानाटकैः

कुमारिलकुभाषितैर्गुरुनिबन्धनग्रन्थिभिः ।

तथागतकथाशतैस्तदनुसारि जल्पैरपि

प्रतारितमिदं जगत् प्रगुणितं यतीन्द्रोक्तिभिः ॥ ३९॥

कथाकलहकौतुकग्रहग्रृहीतकौतस्कुत-

प्रथा जलधि संप्लवग्रसनकुम्भसम्भूतयः ।

जयन्ति सुधियो यतिक्षितिभृदन्तिकोपासना-

प्रभावपरिपक्त्रिम प्रमिति भारती संपदः ॥ ४०॥

यतीश्वरसरस्वती सुरभिताशयानां सतां

वहामि चरणाम्बुजं प्रणति शालिना मौलिना ।

तदन्यमतदुर्मदज्वलितचेतसां वादिनां

शिरस्सु निहितं मया पदमदक्षिणं लक्ष्यताम् ॥ ४१॥

भजस्व यतिभूपतेरनिदमादिदुर्वासना

कदध्व परिवर्तनश्रमनिवर्तनीं वर्तनीम् ।

लभस्य हृदय स्वयं रथपदायुधानुग्रह-

द्रुतप्रहृति निस्तृटद्दुरितदुर्वृतिं निर्वृतिम् ॥ ४२॥

कुमतिविहितग्रन्थग्रन्थिप्रभूतमतान्तर-

ग्रहिलमनसः पश्यन्त्यल्पां यतीश्वरभारतीम् ।

विकटमुरभिद्वक्षः पीठी परिष्करणोचितः

कुलगिरितुलारोहे भावी कियानिव कौस्तुभः ॥ ४३॥

स्थविरनिगमस्तोमस्थेयां यतीश्वरभारतीं

कुमतिफणितिक्षोभक्षीबाः क्षिपन्तु भजन्तु वा ।

रसपरिमलश्लाघा घोषस्फुटत्पुटभेदनं

लवणवणिजः कर्पूरार्घं किमित्यभिमन्वते ॥ ४४॥

वहति महिलामाध्यो वेधास्त्रयी मुखरैर्मुखैः

वरतनुतया वामो भागः शिवस्य विवर्तते ।

तदपि परमं तत्वं गोपीजनस्य वशंवदं

मदनकदनैर्न क्लिश्यन्ते यतीश्वरसंश्रयाः ॥ ४५॥

निगमपथिकच्छाया शाखी निराशमहानिधिः

महितविविधच्छात्रश्रेणी मनोरथसारथिः ।

त्रिभुवनतमःप्रत्यूषोऽयं त्रिविद्यशिखामणिः

प्रथयति यतिक्ष्माभृत्पारावरीमविपर्ययाम् ॥ ४६॥

जडमति मुधा दन्तादन्तिव्यथौषधसिध्दयः

प्रमितिनिधयः प्रज्ञाशालि प्रपालनयष्टयः ।

श्रुतिसुरभयः शुध्दानन्दाभिवर्षुकवारिदाः

यमगति कथा विच्छेदिन्यो यतीश्वरसूक्तयः ॥ ४७॥

प्रतिकलमिह प्रत्यक्तत्वावलोकनदीपिकाः

यतिपरिबृढग्रन्थाश्चिन्तां निरन्तरयन्ति नः ।

अकलुषपरज्ञानौत्सुक्यक्षुधातुरदुर्दशा-

परिणत फल प्रत्यासीदत् फलेग्रहि सुग्रहाः ॥ ४८॥

मुकुन्दाङ्घ्रिश्रध्दा कुमुदवनचन्द्रातपनिभाः

मुमुक्षामाक्षोभ्यां ददति मुनिबृन्दारकगिरः ।

स्वसिध्दान्तध्वान्तस्थिरकुतुकदुर्वादिपरिषद्-

दिवाभीतप्रेक्षा दिनकरसमुत्थानपरुषाः ॥ ४९॥

निराबाधा बोधायनभणिति निष्यन्दसुभगाः

विशुद्धोपन्यासव्यतिभिदुरशारीरकनयाः ।

अकुण्ठैः कल्पन्ते यतिपतिनिबन्धा निजमुखैः

अनिद्राणप्रज्ञारसधमनि वेधाय सुधियाम् ॥ ५०॥

विकल्पाटोपेन श्रुतिपथमशेषं विघटयन्

यदृच्छानिर्दिष्टे यति नृपति शब्दे विरमति ।

वितण्डाहंकुर्वत्प्रतिकथकवेतण्डपृतना-

वियातव्यापारव्यतिमथनसंरम्भकलहः ॥ ५१॥

प्रतिष्ठा तर्काणां प्रतिपदमृचां धाम यजुषां

परिष्कारः साम्नां परिपणमथर्वाङ्गिरसयोः ।

प्रदीपस्तत्वानां प्रतिकृतिरसौ तापसगिरां

प्रसत्तिम् संवित्तेः प्रदिशति यतीशानफणितिः ॥ ५२॥

हतावध्ये हृध्ये हरिचरणपङ्केरुहयुगे

निबध्नन्त्यैकान्त्यं किमपि यति भूभृत्फणितयः ।

शुनासीरस्कन्धद्रुहिणहरहेरम्बहुतभुक्-

प्रभेशादि क्षुद्रप्रणति परिहारप्रतिभुवः ॥ ५३॥

यथाभूत स्वार्था यति नृपतिसूक्तिर्विजयते

सुधा संदोहाब्धिः सुचरितविपक्तिः श्रुतिमताम् ।

कथा दृप्यत्कौतस्कुतकलहकोलाहलहत-

त्रिवेदी निर्वेदप्रशमनविनोदप्रणयीनी ॥ ५४॥

श्रुतिश्रेणीचूडापदबहुमते लक्ष्मणमते

स्वपक्षस्थान् दोषान् वितथमतिरारोपयति यः ।

स्वहस्तेनोत्क्षिप्तैः स खलु निजगात्रेषु बहुलं

गलद्भिर्जम्बालैर्गगनतलमालिम्पति जडः ॥ ५५॥

निरालोके लोके निरुपधि परस्नेहभरितो

यति क्ष्माभृद्दीपो यदि न किल जाज्वल्यत इह ।

अहंकारध्वान्तं विजहति कथंकारमनघाः

कुतर्क व्यालौघं कुमति मतपाताळकुहरम् ॥ ५६॥

यति क्षमाभृद्धृष्टं मतमिह नवीनं तदपि किं

ततः प्रागेवान्यद्वद तदपि किं वर्णनिकषे ।

निशाम्यन्तां यद्वा निजमतितिरस्कारविगमात्

निरातङ्काष्टङ्कद्रमिडगुहदेव प्रभृतयः ॥ ५७॥

सुधासारं श्रीमध्यतिवर भुवः श्रोत्रकुहरे

निषिञ्चन्ति न्यञ्चन्निगमगरिमाणः फणितयः ।

यदास्वादाभ्यासप्रचयमहिमोल्लासितधियां

सदास्वाध्यं काले तदमृतमनन्तं सुमनसाम् ॥ ५८॥

यति क्षोणीभर्तुर्यदिदमनिदं भोगजनता-

शिरः श्रेणीजुष्टं तदिह दृढबन्धं प्रभवति ।

अविद्यारण्यानी कुहरविहरन्मामकमनः-

प्रमाद्यन्मातङ्गप्रथमनिगलं पादयुगलम् ॥ ५९॥

सवित्री मुक्तानां सकलजगदेनः प्रशमनी

गरीयोभिस्तीर्त्थैरुपचितरसा यामुनमुखैः ।

निरुच्छेदा निम्नेतरमपि समाप्लावयति मां

यदृच्छा विख़्शेपाद् यतिपतिदया दिव्यतटिनी ॥ ६०॥

चिन्ताशेषदुरर्थदन्तुरवचः कन्था शतग्रन्थिलाः

सिध्दान्ता न समिन्धते यतिवरग्रन्थानुसंधायिनि ।

मुक्ता शुक्तिविशुध्दसिध्दतटिनी चूडालचूडापदः

किं कुल्यां कलयेत खण्डपरशुर्मण्डूकमञ्जूषिकाम् ॥ ६१॥

वन्दे तं यमिनां धुरन्धरमहं मानान्धकारद्रुहा

पन्थानं परिपन्थिनां निजदृशा रुन्धानमिन्धानया ।

दत्तं येन दया सुधाम्बुनिधिना पीत्वा विशुध्दं पयः

काले नः करिशैलकृष्णजलदः काङ्क्षाधिकं वर्षति ॥ ६२॥

काषायेण गृहीतपीतवसनादण्डैस्त्रभिर्मण्डिता

सा मूर्तिर्मुरमर्दनस्य जयति त्रय्यन्तसंरक्षिणी ।

यत् प्रख्यापिततीर्थवर्धितधियामभ्यस्यतां यद्गुणान्

आसिन्धोरनिदं प्रदेशनियता कीर्तिः प्रजागर्ति नः ॥ ६३॥

लिप्से लक्ष्मणयोगिनः पदयुगं रथ्या परागच्छटा

रक्षारोपणधन्यसूरिपरिषत्सीमन्तसीमान्तिकम् ।

भिक्षा पर्यटनक्षणेषु बिभरांचक्रे गळत्किल्बिषा

यद्विन्यासमिषेण पत्रमकरीमुद्रां समुद्राम्बरा ॥ ६४॥

नाना तन्त्रविलोभितेन मनसा निर्णीतदुर्नीतिभिः

कष्टं कुत्सितदृष्टिभिर्यतिपतेरादेशवैदेशिकैः ।

व्यासो हासपदी कृतः परिहृतः प्राचेतसश्चेतसः

क्लुप्तः केलिशुकः शुकः स च मुधा बाधाय बोधायनः ॥ ६५॥

अर्थ्या तिष्ठति मामिका मतिरसावाजन्मराजन्वती

पत्या संयमिनामनेन जगतामत्याहितच्छेदिना ।

यत्सारस्वतदुग्धसागरसुधा सिद्धौषधास्वादिनां

प्रस्वापाय न बोभवीति भगवन्माया महायामिनी ॥ ६६॥

शुध्दादेशवशंददीकृतयतिक्षोणीशवाणीशता-

प्रत्यादिष्टबहिर्गतिः श्रुतिशिरः प्रसादमासीदति ।

दुग्धोदन्वदपत्यसन्निधि सदा सामोददामोदर-

श्लक्ष्णालोकेन दौर्ललित्य ललितोन्मेषा मनीषा मम ॥ ६७॥

आस्तां नाम यतीन्द्रपध्दति जुषामाजानशुध्दा मतिः

तच्चा व्याजविदग्धमुग्धमधुरं सारस्वतं शाश्वतम् ।

को वा चक्षुरुदञ्चयेदपि पुरः साटोपतर्कच्छटा

शस्त्राशस्त्रिविहारसंभृतरणास्वास्देषु वादेषु नः ॥ ६८॥

पर्याप्तं पर्यचैषं कणचरणकथामाक्षपादं शिशिक्षे

मीमांसा मांसलात्मा समजनिषि मुहुः सांख्ययोगौ समाख्यम् ।

इत्थं तैस्तैर्यतीन्द्रत्रुटितबहुमृषा तन्त्रकान्तारपान्थैः

अन्तर्मोहक्षपान्धैरहह किमिह नश्चिन्तनीयं तनीयः ॥ ६९॥

गाथा ताथागतानां गलति गमनिका कापिली क्वाऽपि

क्षीणा काणादवाणी द्रुहिणहरगिरः सौरभं नारभन्ते ।

क्षामा कौमारिलोक्तिर्जगति गुरुमतं गौरवात् दूरवान्तं

का शङ्का शङ्करादेर्भजति यतिपतौ भद्रवेदीं त्रिवेदीम् ॥ ७०॥

विष्वग्व्यापिन्यगाधे यतिनृपति यशः संपदेकार्णवेऽस्मिन्

श्रध्दा शुध्दावगाहैः शुभमतिभिरसौ वेङ्कटेशोऽभिषिक्तः ।

प्रज्ञादौर्जन्यगर्जत्प्रतिकथकवचस्तूलवातूलवृत्या

सप्तत्या सारवत्या समतनुत सतां प्रीतिमेतां समेताम् ॥ ७१॥

आशामतङ्गजगणानविषह्य वेगान्

पादे यतिक्षितिभृतः प्रसभं निरुन्धन् ।

कार्यः कथाहव कुतूहलिभिः परेषां

कर्णे स एष कवितार्किक् सिंहनादः ॥ ७२॥

उपशमितकुदृष्टिविप्लवानाम्

उपनिषदामुपचारदीपिकेयम् ।

कबलितभगवद्विभूतियुग्मां

दिषतु मतिं यतिराजसप्ततिर्नः ॥ ७३॥

करतलामलकीकृतसत्पथाः

श्रुतिवतंसितसूनृतसूक्तयः ।

दिवसतारकयन्ति समत्सरान्

यतिपुरन्दरसप्ततिसादराः ॥ ७४॥

कवितार्किक सिंहाय कल्याणगुणशालिने ।

श्रीमते वेङ्कटेशाय वेदान्तगुरवे नमः ॥

॥ वेदान्तदेशिकविरचिता यतिराजसप्ततिः ॥